
OCR:  (. )
ihtik.lib.ru, ihtik@ufacom.ru

 . . . . . . 5- ., .  . - .: , 35 . 50 000 .

   ,      (1879-1955),      ,      ,   .    ""    ,          (, , , , , ,   .).

89

   - 
. . 

(c)  "", 1980 .

:

 5


 homo 10
 23
  30
 40
"" 51
   58
        77
  96
 106
   112
, ,    131
   141
 162
   173
   180
 186
     231
   267


  284
        294
  299


  306
   320
  327
  336
   344
  384


   396
   413
   439
   477
   487
   516
   553
   626
 655
  675





  ,        ,      .

  -     ,       ,      XVII-XIX .,    ,  ,        ,      .       (      )    .       ,         .      , , ,    ,       ,       .              .   ,   ,  ,                ,      ,  ,                    .

      .            .

5

      ,   ,      .    .   ,      ;      ,      ,    .

,   ,    , -  ,      XX .,     .        ?

   ,    .     ,     ,   ,    ,     ,    .         ,           . ,   ,       ,       .

 ,    ,    ,    , , ,      ,  , ..  1879-1955 .,   ,   , ..    .

      ,               .          ,       .     :        ,       .   -         ,     ,                ,    , , .

6

   - "", ,      .

         ,    ,    ,          .

  - "" -      , ,       ,        .     -      ,  ,           ,  ,    ,   ,      .

     ,      -  ,        ,    , ,       , , .  ,  ,    , , ,       .

  - "" -   ,    "  "    ,    .     ,      , -     ,   .      ,  XVII-XIX .    ,   ,    -.         ,    .    -      .               .      ,      .      ,     -  .

7

,   ,         .     (   )    .       .  -    ,        -  : " "  "  ". ,   ,       , -        , , ,    ("  ", "  ").

    ,     :   ,    ,        .    ,   ,    ,          - .     .   ,  ,  .          .       .               ,   .

    ,           -      ,    .

8





 

""
  
       
 

  
, ,   
  

  
  

   

  


Ecce Homo

      .
. ""

    ,      .         ,   .     ,     . XVII      .       ,             ,      ,             .  ,       ,     , -  ,       .  XVII .     ,    ,   ,     .            .

               .       .         .

    ,       ,  ,  .      

10

  .   ,               . ,        ,     .

  ,    , ..  ,  ,    ,   ,   ,   ,        .                 .          ,         .

           .          XVII . XVIII           .  XIX . ,     ,    ,        ,     .  XX .     .           ,     ,   .         ,                 .        ,     ,          .        ,     ,         .

  XVII .           .       ,        ,    ,   .   ,     -

11

    -    XVII .   ,    ,             .

 XX       ("    "),     ,   ,     ,      "".       ,  ,    .  XX .              "".    -      -    .         .   -               ,     ,     ,     -   .

             ,        ,   .

  ,                  .          ,       ,   ,    ,            ,    ,     , .


   ""     ,     .           : "  ,     .    ,    ,   ".

       .

12

 -   ,    -    "", ..          .       ,   ,  ,           , , ,    .

         , "" .         ""    ,   , , " ",           "".     ,   ,      ,   ,      ,  " " ,       ,    .

        "",  ""    .         , ,    ,   ,    ,    ,      ,    .        ,       ,   ,    ,     ,        .         -      .             ,     ,       .     ,       ,   :   , ..      ,    ,       ,        

13

   .          ,         ,    .          ,     ,         .         -     -     ,        ,  , , ""   .

         ,     ,       ,       .    ,   ,   ,  ,     .

  ,   ,    .     ,    .            ,      .

 ,  ,    ,   , "      ".

  ,  ,  ,          ,    ,   ,  ,    ( !),         .    ,         " "

       "  ",         ,    ,       "",         ,        .    ,      ,    ,  .

14

            , ,     .        :


      ,
 : "  !",   .


                :


...  .  : "  !",
     .


     .  ,       -       .            ,         .                   .      -      ,         .


             ,        ,    ,    .

           , ,     .  ,  ,     ,     "".            ""  "",     ,  .            .        -   ;  "   "   "   "   ,    ,  -  ...

15

   .    -  -     .  ,          ,   .

          .    XIX . ,        -,   ,       ""     ,     .         ,      " ",  ,    .


      1905 .   "   ",      "Annalen der Physik".            ,        .

            .            .       - ,       -         .         -   ,   , ..          ( ,        ).

 ,    1905 ., ,       ,        .         .

16

  ,       ,    . ,  1916 .,        .           , .. ,             .

           ?           ,       ?         XX         ?

              ,    ,      .    ,   1955 .,     [1],      "" ("utobiographisches") [2].        . "       68   -   ", -      ,           .           "",    .          XVII-XIX .-  , ,     ,    .       :


17

""  ?" -    .    - ,    .           ,       ,    ,     . ,         ,       ".

1 .: Helle Zeit - Dunkle Zeit. In Memoriam Albert Einstein. Hrsg. Carl Seelig. Zurich, 1956, p. 9-17.  : Helle Zeit,   .
2 Albert Einstein. Philosopher-Scientist. Ed. by Paul A. Schilpp. Evanston, 1949. . :  .   , . 4, ., 1967, . 259-293.  : ,     .


       ,        .

      .    ""      .     :   ,  ,     , ,        .            .      .   ,  -  ,         .    -     ,   -    ,   -        , .      ( ,  , !)   .

           ,  ,            .         " ",    ,   "" .

 " "  ""    (       )   "";  ,       ,     ,   .            .   ,     -

18

      ,            ,   ,        .     .

    ,          ,       .      ,        .          ,  ,  ,   .        (  )   ,   , , .

     ,   ,                 ,        .            .   -       , -   ,     ,         .        ,   ,   ,   .

          .          .           .        ,       ,    ratio    . , ratio,     "",    .

19

   ,   ,      ,      , , , .           ,     -     ,    .

   : "    ,    ,               " [3].

        ,          .               ,    ,          . ,    .            .             .  ,    "",  "":   ,      ,    ,                .    .             .           ,   ""  .       post factum,  ,     .    , ,    ,        .

    ,                  .           "  ";   

20

     ,        .       "  ".   ""             ,  ""    ""  ,        ,     .

, ,       "  ".     ,      , ,            .

        ,    ,   .  ,   ,     ,    ,   ,         ,          (          ), -    ;  ,          .  ,   ,     ,          ,    ,   ,   , , ""        .             .

 " "      " ",      ,    ,    ,          .   " "  ,        ,        ,      .

21

         ,       ,         .

      "",   ,    ,      .            ,        .         .

  -       .      ,  ,     ,       , ,     .

     (  )   .       -  .           .   , ,  ,   .

      ,  ,          .       ,       -        ,     .                    ,  ,     .





  -       . ,     ,    ,  .       ,  ,           .
. 

,       ,         .      -  .   - .  ,   ,    ,         .   -      ,     ""  .       ,        .    ,  .            . ,        ,       XVIII .  ,     XVIII .  , -   ,     ,        , -                      .    .        ,    .

23

   14  1879 .   -    ,    .   ,     IX ., -         .  XVI . ,      ,           .              .

 1809 .    ,   ,      .  1842 .         .        ,    .

        : ,  ,    , ,      XV .   .            ,   ,      ,     -        ,  ,  ,     .    -    , , , , , , , ,     , , .     -    ,    ,   ,        .

    ,              ,  .       "Albertl",  (Land) - Landl,  (Stadt) - Stadtl [1].               ,  -


24

  .              .        ,     - ,  ,    ,    "".

1 Frank P. Einstein, his life and times. New York, 1947, p. 4.  : Frank,   .


 ,     ,   ,   .               .    ,       .

      ,   .  ,  ,   ,    :       .      .  1878 .          .    ,   1877 .   ,           .       .  ,      ,      .      -    .          :      .

 1880 .     .         .     ,     -  ,     ,   -,     .       .

   1881 .    .  ,     . ,  ,    .

       .        .      ,   ,      .

25

      .     ,        .        .

 ,   ,      ,       .     .   ,  -  .      ,      .

  ,  .         .       .       .  ,    ,     ,       ,   ,      .    ,    ,    .     .

 ,      .        ,      .      ,         .       .           -    . ,       ,             ,    [2]. -,  ,   ,     . " , -     , -     ,          

2  .  .          . ., 1922, . 191- 192.  : ,   .

26

,        .   ,  -          " [3].

 ,     . ,   ,          ,           . ,           ,  ,     ,       .         ,     ,  ,            .   ,      (   ,  )   ; ,         ,   .

     .         .         ,   -   .   ,     .    ,  : "      ,    - ".       .       ,      ,        ,      .    ,          "  ",    .     ,   ,     -       . ,     , , 

27

 ,   .          .  ,     ,     .   .

     .   ,       .        ,      .

         ,     ,    , ,       .         .       .    .    -    ,   .              .        "   ".      , , ,  ,   ,         .         "  ".           ,    ,      .    ,                .        .           .                   .

        .       ,       .       -

28

 ,       :         .                  .

      .     : " -   .      ,   ,        ,      ".     .            .

    .        -   .      ,     .     ,    ,   .     ,       .

       .     .      .         .             .  ,     -  ,    .     ,    .   .         .         ,     .


 

     ,       . ...       ,    ,    ?       
,
      ?
   ,   ,
      ?


        .



    ,     .      :    ,   .       .      ,   .  ,       -   .

 1894 .        .    .     .      ,         "Per la costruzione di dinamo e motori elettrici a corren-ti continue e atlernate" (        ).      -      .

   :    .    .         ,          .         .       ,        ,        .

30

,    ,       ,    .            .               .      .         .    ,           .           .         .   .  ,    ,    ...  , ,   ,    ,         .       ,  .     ,    ,   , ,   !     ,        .

     .     .              .   ,               .    :      .       ?       .    ,        .     ,       ;     ,      .  ,          ( ).    . 

31

  ,       ,   .      :   .      ,    .            .               ,    .

      ,      ,    ,        .        .    ,   ,          ;         .         ,         .      ,    -   -  ,    .     .

,    (  1895 .   1896 .),  ,   ,   ,   ,   ,  ,      .  1896 .             ,     .      1896 .   1900 .  ,   - .              , ,    [1].     

1    :     ( ),   ( ),  ,  ,   (  ),   ,    ( ),   ,  ,  ,     ,  ,   ( ),   ( ),    ( ), ,  (  ),   ( ), ,  ( ),   ,   ( )    :  ( ),   (),  ,  ( ),   ( ),  ( ), ,  ( );     ( ).

32

     .   ,   ,   ,         ,   .       , ,   .        ,          ,   ,       .  ,  ,   ,      .      .     ,        .  -        -        .    ,  ,         .

     ,     ,    ,               .        .   1949 .              ,     .       .

33

"    ,                .     ,        ,    ,  ,       .    ,         ,  .    ,  ,   ,  ,         .             - ,    ;          ,    .  ,  ,          ,     ,   ,    -     " [2].

 ,       ,    ,      ,   -    .      ,       .         .     ,      ,      .

     -.      ,  ,   -.    ,  ,        ,  .   ,          .     ,         .    ,     .          ,      (       ),   ,         .

34

      ,     .  ,    ,     1896 .        ,    ,       .  ,        ,    ;    ,   .    ,         -  ,     -   ,     . ,      , -  ,      ,    (     )      "".

      ,   -       .       .  ,     ,    :

"           ,          .     ,   1895 .        .            ,  ,        " [3].

3 .  .: Seelig . Albert Einslein. Leben und Work eines Genies unserer Zeit. Zurich, 1960, p. 7.  : Seelig,   .


         -     (  ).    :    ,   .

    ,     .

    .    .           ,    :     ,      .

35

 1900 .       .      ( ,    ,     -    ,     ).     (  ):   - 5;   - 5;   - 5,5;  - 5;   - 4,5;   - 4,91.

       ,      .     :  -  ,  -     -  .           .     :      - ,              -.       ,    " ",   " ".

    .    -   -              .        .   1901 .,   ,                 ,    .        -       .    ,    .

              .       ( ,        )    :

36

"          15   15  -     ,       .     ,   ,    .   ,      :                          .   ,          ...  ,          ,         - ...       ,      " [4].

4 Seelig, 80.


   " ",    ,    ,  "   "                 .     ,    ,         .      ; ,  ,      ,    .

 1901 .     .      -     ,   ,   .     ,      .           .          .           ,  ,        .                .    ,  ,   ,    .

      .   ,        ,    .

    ,        . ,     ,    .  :  ,    , ,   ,     ,    ,    ?

            .     .  1902 .              .               .   ,   ,    .

  1902 .   :
" !      ,      ,       .      ,    .    ,     ,        ;     ,       .      ,       - .     ,       . ,   ,         ...        .

              ,     .  ,      .    -    ,     ..." [5]

5 Seelig, 85-86.


" "    ,       .


     -     , -    .      ,  : "      ,      !" [6]

  ,      ,    .

    ,        ,           ,     .             3500   .  1902 .          .       .     -   . ,    ,    ,           .          .   6  1903 .;            ,  ,   -     [7].     (rmgasse, 49),      (Archivstrasse, 8) - ,          .

6 Ibid., 86-87.
7 Ibid., 95.

38



      .           .  ,   -     ,  :                    .


           ,    ?           -      .            ,        ,        .      ,       .     ,   ,      .

       ,      (1665-1667)  ,     .       ,           .       ,      .  , ,  ,           .


         .           ,     -

40

 :  ,  , ,      .  ,        -   ,    ?        ,             .     ,       .

,            :    , , -,     .          -   , , , , -    .     ,           .

        ,                       ",  ",  "  ".

             , ,     -  . ,          .           .     ,  -     ,      ,     1955 .

        ,   .             ,     ,         .    , ,   .   -

41

, ,      .   ,    -     , -       ,   ,      ;     ,  ,  ,  ,   ,         ,        .

    ,  ,  .  ,     ,    ,        .         ,     .       1908 . ,    0,0005 ,   1910 . - "-  - ".      .

          .    , ,   ,   ,        .    ,       ,  ,   ,          .           .            [1].

1 Einstein A. Lettres a Maurice Solovine. Paris, 1956.  : Letties a Solovine,   .


     , ,  , , ,       .            .     ,      ,         .   -


42 

    .  .      .      ,   ,     .

      ,        -,      .        ,   ,   ,   "  ",  ,    " ,    ",     , "  "    .

    "" , "" , " " , "-"      .

         ,     .   ,    ,        .      .     , ,     .   ,   ,    , ,  ,          .       .    ,    : "     ".

     .     " ".

       .  1953 .   :

"  .
         ,    .   ,     ,    .      ,     .
     .   ,               ,        ,  ,   .
        .
  - . 9. . 3. IV. 53 ." [2]

43

       ",    "     .              ,          , ,   " ,    ".

    ,   ,     ,     .

    ,   .      , ,    -   ,    . , ,   ,  ,   ,          .   1904 .        .        .     , , , ,            .   ,          "   ". -,             ,  .       : "       -  -   .       " [3].

2 Lettres h Solovine, 125.
3 Seelig, 120.


        .  ,  ,                    .   ,     "   "   :

44

"  ,      .                 ".

     ,    ,   ,     .     ,   -  ,      (         ),      ,        .       .  ,          :

"  176 .  ,    .      .   , .       .     .  ,    .  ,    .     -,    " [4].

4 Ibid., 95.


        ,       .    ,   .

 , ,   ,      ,     ,   .       - ,     .          ,      .         .  ,    - ,  ,  -

45

     .     .  .     ,        ,   .          .       ,     .     ,   ,   .    ,          .       [5].

        .     ,     .      ,    .   ,    ,  .

      ,     ,    ,      .     .    ,      ,      ,   ,   ,          . ,  : "     ,      " [6].

5 Lettres a Solovine (Introduction de Solovine), XII-XIII.
6 Ibid., IX-X.


     .      ,      .      .      ,           .       ,      ,   .            ,     ,    ,   : "Amicis carissimis ova durael salutem" ("     ").  ,    ,     ,  : "Ami-

46

ca carissimo fumum spissum et salutem" ("     ").    ,   ,  : "!       - ? , !        ".          [7].

 1905 . ,      .   1906 .   : "     ,       .         " [8].      ,      1905 .    .        : "...      ,      ".

       1905 .     ,     .   1905 .      . "         ,         " [9].        :

7 Ibid., XI-XII.
8 Ibid., 4-6.
9 Seelig, 124.


" !    -  ,  ,      ,  .           ?    , ,  ,     , ...   ,                ?        ,   ,   ,         .         ?  ,  ,  ,       ,       ?       ,   

47

,      .         ,    ,      .                 .  ,            1/1000     ,    .         -      .               ;         ...     .        !"

      .        .               .

"   , -  . -        !  ,               .   ? ,              .      ,          ".


   ,    ;     ,    ,        -    .     . ,     ,  -   :           "", ..   .

        ,     .     . "  , -  , -    

48

     ,  ,       " [10].   e ,   , ..        ,             .

,         :       .     , , -,     1905 .;       "Annalen der Physik"         -          .

             ,        .      :            ,       ,         .          .    -      ,          ,            ,       .       " "       : ",    ,    ,              !.." [11]

10 Seelig, 125.
11 Ibid., 121.


        ,       .  1907-1908 .       ,  ,  , c, ,    .   ,   .

49

  -        .  1904 .     - (    ,  1937 .       ,   ).  .    ,   ,      4500 : "     ?" , ,  ,     .      .     .        ,  ,   ,  ,   -      .          .     -  ,          .          .  . ,       ,      .



""

      ,     .       ,   .       .
. 

     ,              "".


          .     ,   ,           ,    .       ,    "",  ,  .   ,   ,  - .         ,       .              .     ,   ,    ,       . ,     ,  . "   ", -  .

"              ,       .       ..." [1]

1 , 4, 260.

51

       ,        ,       .  ,    ,          . ,       , ""  "" .

", ,    ,    , ,        , , ,    ,     .      ,    ,    ,      ,      ,    .            ,  ,  ,   . ,   ,       ,           .          ,     ,    ,     ,    " [2].

2 , 4, 240.


   -       -      ""       .            -   ,       .           , -  ,    ,       .      " ,    , ",   ,        .            .        -  .          :   ,       ,     .

52

           .   "  "      ,    .      .    -    .         .

          .         .      ,                .              .       ""          ,    ,   .       ,        -  .

,       - .     ,      ,   ,   ,  ,    .          ,     .

 , ,    ,  ,      .

   1949 .  ,               .     ,          .    ,     .

53

  , , ,     ,  ,  .     ,    ,      " "   ,       .

"        ,                      .           ,         " [3].

3 , 4, 260.


                ,       .       :                  ,      .         ,        ,    .         ,   ..         ,     ,   ,        ,   ,          ,     , ..   .

        ,     :        "".    "" -      ,              .     ""  


54

    .          ,   ,  ,  ,     .          . ,   ,            ,   ,                "" ,      .


      1949 . ( ,    "";  "",      "",      :            ).        -    . ,        ,      .              ""   ,     ,      ,    .

 ,   ,  ,   - ,            ,  .      .     :        .        .

            .         ,      .         ;     .    

55

""         .           .   ,   " ".         ,    ""  "".    -               "wunder".       -    .    ,    ,     ,           ,      ,                 , -    .

 ,          .    ,    "". , ,  " ",     ?            .     ,        .             .      .   ,           .       ,       .

"  ,       ,           .            -    "",  """ [4].

4 , 4, 261.

56

,        .       .      "  ", ..        ,    "",    ,    .     -        . ,               .        ,  ,       .      .        .

" , -  , -          .             " [5].

5  , 263.


    ,   ,                 " "     .



  

,     ,      .


    ,         -   ;          ,      ,    , ,       .


      ,     ,         .        ,               .

       .                 .       ,      .         ,         .

    ,     .       ,          .        ,  ,   ,             

58

    .  1945 .        ,           .       :

",      ,  ,   -     .              .           . , ,          .                        .         .              ,                 " [1].

  ,       , -   .     ,       .        .

"      -     .            ,            .   ,             " [2].

1 Einstein A. Ideas and opinions. London, 1956, p. 25-26.
2 Ibid., p. 26.

59

   ,    , -,        .                -  ,   ,   ,      ,    .   ,    ,    ,      ,   ,    , .     , ,         ,    ,   ,  ..

   -   ,   -     ,  ,        .             ,   .       " "  :

"  .   ,    ,      .  ,   ,     " [3].

3 Einstein. Ideas and Opinions, p. 25-26.


   , -,        ,   .

              .             .                  .   ,       .          -

60

 .  ,      ,        ,      .  ,      ,      ,                  ,  ,    .      .      " ",          ,     .    ,              . ,  , ,    ,  ,    , -             ,  , ,    .

     , ,   ,     .      (   - )       ,    ,   ,    ,        .    ,   ,     -  .

        .         (..        )   .       ,   ,  ,   .    ,               

61

    ,      .  ,  ,              .

" , -  , -       ,           .        ,    ,      .  , ,  ,         ,         ,     .  ,     , ,  ; ,  ,    ,             .     ,      . ,       ,         ,        .          .       ,     ,    ,  ,       " [4].

4 , 4, 264.


,    ,  ,            .         .    ,     ,         .     :  ,    -   ,         .    ("")         .   ,    .

62

"   ,           ,   ""    .   ,    ""   ,    ,            ,       " [5].

5 , 4, 262.


   .  ,       ,       .       ,              - ,  .  ""     ,         ,       .    -   ,    ,    ,   -      .               ,          .         .   ,      .

  , ,  ,   -      "",     "".     "",     ,   , ,   .    .             .      ,     ,      .

63

                .       .        .  ,     ,       .       .              ,         ,          .

    "   " [6].

6 , 4, 181-186.


    :  ,   ,      ,     . ",     - ,        ,       ,   .    ,      ".

        ,  ,          .          . "          :   ".

    ,   ,   .    ,      .

64

"       .       -  ,         ,         :     .          ,    .         ,      ".

        : ",     ,      ".   -    -          ,    .         ? "  -     ,      ?" -  .

,   ,    ,  - ,    , , ,     .     .

    ,     ,          ,    - . , ,            , ..      ,       ,         .

    -          ,     , -  ,          .   -     -     .        ,               .

65

" , ,        ,        .         :     ".

  ,          " ,     " [7].

               .  ,   ,               ,   ,   .

       :

" ,    ,      .     ,   : , ,    ;  ,      ,          .       ,   ,     "  ",   : , ,   ...."

  "  ",     , , ?  ,        . ,    ,     ,             .

66

 1926 .            "   " [8].            .         ,       . , ,  ,    ,            .                    , ,  .   ,       ,     . ,        ,      ,         .                  "  "  "  ",          .

7 Einstein A. Comment je vois le monde. Paris, 1934, p. 214-233.  : Comment je vois le monde,   .
8 ,: , 2, 178-182.


 ,       , , ,    ,    . "     ,       ,      .  ,  ,   , ,        ,      ,  ,    ,           .   , ,                  ,    ".

              :      ,         .       ,     ,        .

67

  -     - ,    .  ,         .       . "             ,         ", -  .   ""   ,             .        ,      "" ,    ,   ?  ,  ,           .

     ,           ,       , ,     ,    -     .     .            .


"            ,      ,           .       ,         ,    -   .    , ,  ,  ,  ,   ,          ,   . .  ,    ,          .      ,        ".

68

    ,       :    ,     .       -  .

                        [9].

9 .: Lettres a Solovine, 129.


" , -  , -     "" ,    .      .   ".

  ,  ,   ,       :       ,  -    ..,            .          ,        .      .       ,  ,    .         ,     ,   ,     .     ,         .  ,   ,      ,    :

"   ,  ,      ,     .           ".

             .    :

69

"             .         . :      ,      .  ,     ,     , , ,    ".

,       XVII-XVIII .    :    -    .    ,      ,     .    ,     ø   ",  , ,     ".  ,           ,     .   ""  -   ,       ,   XVII .    ,    XIX-XX .- .

    ,  XIX .                  .   ,   -     ,         .

    .                   .

     ,  ,     .                 .   :    ?     ?  , -,  :     ,            .

70

    :   .       ,             .

   ,        ,     ,     .                       . " , -   , -     :        ,        .  , -,  ,    , , -,   ...      ,      ,   ,    ,   ,   ".         .         ,           ,    .  -     -  ,  .    ,          .

 ,               ,          ""    .         ,              .    .     - .              .    ,  

71

      .              .      ,    ,     .

   ,  ,       ,       .      ,   .

       ,     ,     ,          .    ,         ,        .

   -     .            ,   -   .   -  ,    ,  ,      ,     .  ,       ,  "", "", "", "",      ,   ,        "", ""  ..   ,          .    - ,         -   -    ,      (   )    .    -    -     . ,       ,  .           ,   .   ,         (  )   ,   .      ( )     ,   .

          ,  ,      .      -      .

         ,            .     .    ,     .            ,     .     ,           ,      ,           .      ,           .

     ,     .   , ,  -   ,          -     .        ,   ,     .              - -        ,   ,    ,   , ,   ..  ,    (    ,    )          ,     .., ..        ,   -

73

   .              .    ,  ,   ,   ,   ,    .     ,  , ,        (    )        ,    .

            -    .            "", ..   , ,  , ,    ,      "",    ,     "",   ,      ,    .

   .    , ,     ,   :       .            . ,   ,       ,     .     .      ,       .               .                   .

  ,  ,      .  III .  . .             .       ,  ,   ,   ,     ,    .   -

74

        ,            .   ,  , ,    ,     .

 1826 . . .  ,    ,  ,    .     ,   ,     ,    .          ,    .         ,    .

         ,   ,   ,     ,    .  ,      .       e    ,    ,    ,    ,     .        ;     .        ,    ,  ,    .

            ,        ,    .   .         ,            .      , ,        .    -       -   .     ,      , ..    ,  ,         .        ,  ,      .

75

   ,  ,        ,    ,     :  ,    ,     ,    ,          ,    ..

           -   .

                ?        .                  .

             ,    ,           .      ,                 .

         .

                .    ,      ?      .       .      .



       

         ,     ,     .
 

  1949 .        .   - " ":     .   .      ,          .       .  " " ,  "",           .

            ,    ,   ,         . ,  ,        " " ,     " ".

  ,       , ,  ,       .        ,   .   ,      ,   , ,   ..         .      .

77

  ,      .          , , , .      .              .

      ,  ,   , ""       ,   " " .    " "     ,  . ,     " ",       ,      .    ,   ,           .     ,       ratio .

            ,     .     ,         .       ,       . ,   (   )     :             ,     ,     .     .

           .   -      .      .       :        .

78

  ,   ,      ,       .      .     ,   ,  "    ".      ,  ""   -.        ,   (,  ,     ),         ,      ,      .

       ,     ,      ..,          .     ,             .    -  ,   , .. ,            .

,     ,   ,        ,    ,         ,     ,  ,     "",      , , .   ,  , ,        -       .               ,     . , , ,   -   .  -    ,    ,    ,             .          ,      .

79

                      .     ,              ,    . " "        .     ,      (..   )       ,    " " ,            ,  ,   ,  ,    .

 " "  " "   (  ,           -  )      .

     ,   ,  :

"  ,      ,      .   (  )           .    ;     ,      " [1].

1 , 4, 265.


              . XIX    .   ,         ,   

80

      ,        ,     .    .                      -  .                 XIX .     ,              .             ,   ,           ..      ,               ,        .

 ,        ,        ,    XVII .,              XIX .              ,           "   ",   ,      ,         ,       .

     ,               ,       ,              .      .     ,          .   -  .      ,   -

81

.     ,            .        ,    ,         -  ,    ,     -       .  ,      ,    ,    ,  ,   ,    .


          " ".     ?

       ,      ,      .   ,   -    ;        ;         " ". ,          ,     .

    -  - ,      ,    . ,      ,       ,     , ..   .            : ,      ,   (  ,   ,   ,  ). ,           ,        .     :      ;   ; ,    ; -

82

,        ;  ,       ,   .         ,     ,       .      ,      ,   "        5"   "       "    .

     ,     .      ,   ,    ,     .        ,             ,      " ".          ,     " ".                  ,  .              XIX .    .               .

  XVIII .        .   , ,     ,     ,    .     ,      ;        .  ,          ,           .         ?

83

          ,       .          , ..    .       ,   ,    ,    ,         ,   ,       .

        ,            .      ,    ,      ,       ,   ,     ,   .

       .        XVII .     , ..  ,    XIX . ,  ,      ,       ,  - ""    ,      .   "" ,    ,       . "  "   XX .       ,           .

    ,    .       ,    ,               ,      .         ,    .          .  ,    ,  ,    , ,   "    "     ;

    ,          ,    .

    " " - ,        , - ,   .   ,  ,          ,      " ".       .

        .  ""  ""  ,    (,   , )        . ,        ,       ,           .     "    ",  ,          .        ,            .    ,         ,    ,                   .

, ""         ,        ,    .                 .  ,      ,      .

85

 ,   -  ,         ( ,  ,  ),    -  ,       ,     ,   , ,   ,   ,              .       ,    ,   ,    ,   .   ,       .        .

   ,    ,  .       ,      (   ..),  ,     ,    .     " "      ,   " ".      ,     -   ,  .      ,         -    . ,        -    .    XVII-XIX .          ,    .              .

      .      .                     ,   "   ".      :               .          -

86

  ,   .            ,    ,  ,    . ,       ,    ,    ,   "":            -  .           .          - ,        .    ,         .       .

       -        .      -          .   .     .           .     -  .      :   ,              , ..     .

            ?

    ,                 .           ,        ,           .  ,   , ..  ,    ;         -

87

   ;    ,    ,  .   ,   ,   ; ,   ,   ,    ,      .      .  ,         .       ,    , -        .

          .     ,   ,   ,              .       , ,  ,       ,     .       ,        ,    ,      ,    ,    .

            ,    ""        .             .         .

        ,   ..             ,   "   "  "   "      .            .         ,       . ,       ,

88 

     ?    , ..  ,    ,   .     ,   , ..  ,     ,  ,    ,   .     ( )   ( ) -        .    , ..           , -  ?      ( ) .      .   ,              : 1)   ,   -   2)   ,   - ?          ,     ,   "       "   "       "   ?         ,     ?

  ,                  ,   .                     ,               (         ),      -  .   ,   ,    ,       -  .  "  ",       ,  ,   ,  - ,  .

89

    ,   ,                .      .    "    "       .      ,    .    ,       ..       ,     .         .

 ,      , ,   ""        ,   .

  ,  ,       , .   ,        XVII .,      .

"            , -  . - !            ,  " [2].

2 , 48.


       " "   . ,         ,      ,    ,      .

 XVII .         .         XVII . -     .   ""  XVII .   .        ,      


: " -   ", -   XVI .  .      .        .        ,       ,    .  "    "    .       ,      ,       , ..        .    " "       ,    ,      .  ,   -  " "        ,           [3].                ,       : "Omnis natura est conservatrix sui" [4].

3 Boyle R. Tractatus de ipsa natura. Genevae, 1688, p. 20-22.
4 Ibid., p. 75.


               .   ,                  XVII .       ,  ratio ,          .        (  !)    .           .

91

  ,        ,       [5].  ,  ",    ,   ,     " [6].

      (,     )      ,    . " ,    ,      ()" [7].          .       ,    ,   ,       .

5  .   ,   , . II.  14. -  . ., 1957, . 238.
6  , . 239.
7 . , . III.  6. -  , . 463.


      ,   ,   ,         .  ,              .         ,         o                .

  , .. ,          ,      .  ,   , ..  ,     ,                  .           ,     ,      .        -  ,     ,    .

92

   -       ,      ,  ,         .      ,   ,  .             . ,   ,     ,     .     -   .        ,     .

           .             : "     ".   ,         ;      ,      .         ,        .  ,  ,   ,      .   ,   ,    ,           .   ,    ,      , "  , ,  ,    ,      ,    :           ..." [8].             ,   ,     ,   : ,        ,   ,    ,        ,  .        .

8 , 4, 269.

93

       .       . ,    ,        ,       .

       -       .                    .         ,      ,   ,  ,    .

          .              ,  .        .      ,     .

  " " (1927)      :

"  ,     .     ,      ,       .      , ,      ,   ,        .    ,      ,                   .     ,               .          XVIII .,     ,   " [9].

94

          -        .          .  ,      .      :              .     ,   ,       .          ,      ,       .

",     ,        ;    ,        , ,  ,        ,    .                ", -  .             .

  ,    ,     ,          .         .         .         .    :     ,    .

9 , 4, 78.



 

 -      ,    ,            .


 1905 .,    ,     ,    ,     .    "Annalen der Physik"            ,   , -    .


  ,      ,   .                 .

        .    .      ,     .    ,   (" ") ,     .      " ",      .             .        .          .

96

   ,   ,     "  ", ..   ,           .         ,       .      ,   ,     ,         .

          -            .             ,   ,          .      -       .

  "    "     :       ,  ,     ,    ,     ,   .         ,   XIX .      .     ,             ?   ,                ,             .         ,    ,  ,       -      .   (   ,        -   )   .

97

           .        .       (     , ..  ),        .    - ,  ;         ,       ,       .       -  ""  ""   ,         (      )      .     ,      ,       ""  -     .           .      ,     ,        .          ,   ,            .   ,       ,       , ..      .            ,      .   ,     .

   ,         ,      .         ?         , ..    ,  ,        .

,        .                 ,       ,            ,   ,  .             .    ,     ,     ,   ,    .     ,  , .              ,     .            ,  ,  .      .

     XIX .,        .   XIX . ,            ,     ,      ,    ,        , ,     ,  , , , .                  " ".      ,  ,       ,      , "             -   (  ) " [1].

1  .,  . ., . 20, . 563.


99

   -   -        ,          -    .

     ,         -         .    ,   ,  -             .      ,  ""     .

 1827 .      ,   .        .      ,    ,        .        ,         -            .   , ,   30        , ..  ,    .

                .

        ,       .       ,      .

100

 ,   ,             .     ,    , ,    ..,    ""  ""      -     ""  "".      (  ),         ,  ""  ""        "" .     ,             ,      ,      ,      .      ,        ,        .   ,   ,              ;      .        ,  ,             .               ,      .

     ,     ,   , ..            .      ,       . ,     .    ,       .   "" (   ,    )  ,    .

101

  ,      (    )   .       .

    ,     . ,   ,  ,  ,     .    ,            ,           .

        ,   ,   ,   ,  ,    ,     XIX . -  .        .               .   ,    ,  ;     .   ,     -       .      ,      .       ,    ,   ,         ,     .  ,      ,    ,      : ,    , , ,       ,  ,    .       ;        ,        ,       ,      -

102

  -     .      (        , ,         ) -       XIX .         - ,    ,   ,         (     ,   )          .       ,    ,   ,   "" .


           ,  ( , ""  "" -       ) .    ,     ,    ,  ""     .

  ,      ,  ,      "".         (     ).

    ,            .          "Annalen der Physik" -      .               .    ,         .             ,      

103

    - .      .         ,    -     ,      XX .

             .     -    , ..      (    ),        (   );               .   XVIII .      ,     ,  .   XIX .       , ,    .        -        ,    ,     ,     . ", -  , -    ,    ,   ,   ,      .   ,      .      ,    ,             (    )" [2].

2 , 4, 270.


         ?

 ,  ,       ,  ,   ,   ,   .          -


104

                      .   ,   ,    , ,       .

          ,    . , ,                   , ,          .

"      , ,       .    ,                " [3].

3 , 4, 276.


 ,  ,             ?                  .          - "".                      .            .     (   -  )    .              .  "" - ,    .


105




       ,   ?


     " " ,   ,        ,  ,      :              .           ,   " " .          . , ,        " ".   ( !)     .

    " "     ,    " "  " "       .         1905 . (  )  1916 . (  ).         .         " ",      -  ,            .               -  .

106

    -  " " -    ,    ,    ,     1905 ., -   ,  .       " ".   ,     ,      " "  .           ,          ,     .

 1900 .    ,  ,   , ,    , .. ,    ,   , .

  1905 .  ,        ,     ,   ,  .    ,       300 000   .  (  )     .

  -   -            .          :

"     ,  ,    ,      ,  ".      [1].  ,         ,        ,    .       ,   ,     . ,   -

107

   ,       .       .       ,               .       ,        .      ,        .                   :        ,    .     ,      ,       .  ,      , ..   ,       .

1 .: Frank, 72.


     .      "" -   ,    .                   ""?      ,      ""?

    ,          -          .   "" ,    ;  "" ,    .

   .    (    ),   ,           .    (   )   , ..        , .  ,    (   )       ,    (   ).

108

   ,  "     ,      ", -     ;        ,            ,   ,     .   ()  -  -      ()    .

  ,         .           .          .    ,     ,      .

    , ..   .         ,      .          .       ,     .      ,  ,     .  ,          , ..        .   ,   ,        ,   ,       ,                 .

,     ,  ,     ,          .      .            ,    ,    .  ,  ,    , -

109

      .    ,          ,           ,       ,           ,      .   , ,   ,     ?         XX .,       .

          .         -  ,     .     ,             .

 ,              .        ,        .     ,      ,    ,     ,      .

    "Annalen der Physik",       , ,    ,      .  ,  ,    :            ,   ,   .     :   ,       ,              .    ,  ,               .       .  , 

110

 -     -  , ..       , -         ,         .          ,   ,    ,  .            ,             ,    , ,     ,   "" ,  "" .                     .  1912 .  ,         ,               -  : ",          , , ,     ,        . ,     ,    ,     " [2].

2   , 1956. 59. . 1, . 127.




  

   ,     ,     .        ,    -   ,     .   :  ,           -    ,   , - ,       ,       .      ,    :            .


   ,      ,       ,      .  ,  ,  ,  ,       , ,      ,      - ,      ,   .               .  ,        ,     ,         ,    ,        ,          , ..   ,  " "       ,    , -         .    ,       ,

112

 ,     ,    ,           .   ,           .  ""       ,        ;       ,       ,             ( ,     ). ""        ,   "       ..."    -      -       .    "",      ,                      .       ,                  (  ,   ,      ).

  ,     ,      .     "", ..  ,         ,   .    ,  , ""      ,         -       .    ""     :        ,     ( , ""  ).

113

  ,         (  , ""  ,      ""),        ,   , .. .      ,   300 000   .         .  ""       .          ,      ,    .       ,  ,     , ..       ,        .      ""     .    ""      .     ,         .                   .

  ,        ,  :

"   .             (   ),           ,     .     ;      ,     .       ,             ,    ,   .   ,        ,        ?" [1]

1 , 4, 278.


 ,         ,      .

        .         5     ,      50     ,        50 + 5 = 55   ,       ,    50-5 = 45   ,      .           55   ,     50   ,      55-50 = 5   .        30   ,      30   ,        30-30 = 0   , ..   .       ?        ?

             ,     .        , ..              ,       ,    .  ,         -          -        .

  -  .   ,    ,     -   .       ?            ,    ,  ?  (       )

115

,           .             ,           .       .   ,           .    , ,        .  ,    ,  ,     -      .  ,        .       , "", ..      "" .    -        , -     .

 1882 .    .   ,            .     ,     .             ,      .            ,            ,    ,    .             .   ,         .      .          ,      .         ,      .           ,       .        ,    ,          .

116

        30   ,        ,      .          ;    .   ,        ,             .        .

       ,  , ,   ,          .       .          - -    1900 .     .        .    ,   ,                .     ,        ,   .      ,    .        ,  ,     .  1905 .     ,             ,        - ,    ,   .

     ,   .          ,       .        , ..  ,     ,  .  , ,     : ,      ,   ,  -

117

  -  .              , ..      .     ,   .    ,                 ,   ;      ,     .   ,   .         ,       .          ,    , .        -   ,      ,    .        "         ,      ".

             ;             ;      ,  ,  ,              .                 .     ,    ,    ""  "" ,          ;          -  ,        -  .  ,      ,        .

       , ,                "" ,             .  

118

  ,      ,    ,    , -   .      ,   ,             ,   ,    ,         .     ,   ,     ,    , -           ,      .

     -         .          ,             " "      ,     .

,  ,    ,       ,   ,    ..,  .    ,               .       ,               ,       .               .  XVI-XVII .   ,     ,      ,   .        ,         ,    ,           ,   .       , -

119

        ,       ,    , . ""      ""  .                  .         .      .     .    ,             .    ,      : "   !",      .     ,     .         ,    . ,  ,            ,  , , ,   ,    .         "" -     ,     .

    ,     -  ,    ,        .

  XVII .        "" :         ,         ,   .        ,    . ,   ,       .      , ,    ""   .   

120

     .   , ""  -   ,              .   ,     (  !)  ,   ,  ,    .

          .       ,        ,        -  , ..    .            , ,  ,     ,          .  ,      ,      ,       .    -   ,    -      .     -  ,        .

                 ,  ""                 .  ""         .        ,    .    ,  ,  , -,   , -,       ,    . ,            .  ,      

121

, ..     .  ,        , ..        .             .    ,     ,       .      ,  .     .       ,    -        -    ,    ,         .      -    ,         , -   .      ,         ,  ,      .     ,      ,    ,           .

       ,        .   XIX .   ,       .        ,      ,             .                         .      , , ..    ,    ,     .       , ""    

122

 ,     ,  ,  ?       " ",  ,    , -  -   ,         ?

              .           .  ,       ,    ,              .        .    ,            .   ,      ,  ,  .            .          .           ,     ,   ,    .       "" ,          .      .

                  ,    .   ,    ,      ,     .      ,    "",     "" .             , ,            .        ,    ,     .

123

  -           . ,      ,    ,            .    ,     .

          ,    ;   ,    .          .  , ,          ,    , ..  ,          .      -    ,       .      , -                    .  ,    ,   "", ..            ,     .       ,       ,        .          .     .   , ..    ,   ,                .       ,          ""   "  "       .

124

          ,     .            , ,            .       ,        .     ,     ,          .          ,     ad hoc      -       .             .      .  ,        ,     .        .

     ,     .       ,   ,           ,       .  ,       .          .    -         ,  ,     .   -     ,            .  ,    ,    ,    .    ,      

125

   ,     ,          " " -    .  ,         ,     .      -   ,     ""    " ".       .   ad hoc,      ,       .           . ,      .  ,   ,      ,   ,          .      .                      ,       .    .      ,   ,         ,  . ,              ,    ,    .

  ,          ,       "   ".         ,           .      -      ,  ,            ,     .

126

              ,    .

       .       -  ,         (  ) .    .    XYZ  X'Y'Z',     .   ,   XYZ.       X'Y'Z' (   ),   ,      XYZ (   ).     ,   X'Y'Z',      XYZ     ,   X'Y'Z'!    ? , .    ,     (!)    . ,      ,    ,             ,   ,    ,  ,      ,    .

            -          .         -   .         " "  " ".  ,    -       -  - ,   ,          ,           .           ,       , ..   ,         .  , "  "  ,  " "  " ".

127

               ,    .   1955 .                 :

"      ,     ,   1905 .     .   ,     ,    ,     .       ,   1895 .,           .       .      .       ,    ..." [2]

2 Seelig, 116.


   .         ,  ,   ,      "   ",   ,          - .           :   (            )        ,    ,       .

   -     .      .     ,    .      .  ,          ,      .

128

",      O, -  , -    .    ,     a priori   .                   " [3].

         ,   ,   -   .       :

"     ?      ,  ,    .           .   ,        .      ,       ,     . ,      ,     " [4].

3 Lettres a Soloviue, 21.
4 Seelig, 118-119.


     (,     ,       )        .                 :     (,   ""  ,     ,      )   ,    .          -       -  ""   ,      .              .         ,   , -    ,        ,    .         ,   


129

   .  ,      ,         ,   .          ,     .      .        ,     , ,           .               .

              :

"      ,          .     ,      .          .       ,    .      .       .  ,     ,   .   ,       ,       ,     .      .          .       ,      .                 .     ;     ,     :     ,     " [5].

5 Lettres a Solovine, 19.


, ,   


       ,        .   .     .                 -     .


                     .           ,  ,    " " .  " "    ,   ,  ,      .            . " ", ..      ,  :      ,        ; ,  ,  ,       ,          .   " "      :         , ..    ,       ,     . ,  ,  ,     ,   ,      - .        ,    .           ,   " ",     " ",    .

131

   ""  ,       .        . ,   , "  ,   ",        " "    (          )    (       ,   ).  ,   ,       ,        ,           .          ,                    .      ,       ,     ,      .            ,     (   ) ,       .    ,       ,   .      ,       ,       ,        (,   ,                 ).    ,       ,      ,    .         ,  ,        .           , 

132

 .     ,     (     )            .                  .         . ,     ,     ,  .        ,   .         .   , -   .

         1908 .       ø.  ,   ,             .            ,                 .  ø   .   :      ,       .  - : "           - ,   ,  ,      " [1].

1 Frank, 305.



      ,        ,   ,        .           ø          .    : "

133

  , .. ,   ",     ,   ,   ,  .   ,      ø   "  " (    ,        ),   ,  ,  ,  ͸,          .

     XX .   - , ,           .      , ,     -  , ,    ,         .  ,  ,    ,              .

 : "    ø         .     ,    ,    " [2].

2 Frank, 206.


   ,             .

    , ,   ,   ,    ,   .      .       ""  ;       ,        .     ""  ,         .

134

     .     ,         .  ,      ,   .  ,    ,        ,         ,         ,   ,              .

 ,            .       "" (        )   ""       (   -  "" -   ,   "",   ).      .      -  ,     "", .. ,       ,   ,   -  -,    .

           .     ""     ,       .

           - "",            ,    ,   " "  " ",    " ".   ,            ,     ,   " ",

135

     , ..    ,      ,     .

          .      ,               .          .     .      ,          .           ,        .

              ,      .            ,      .       "".

       400 000   , ..  100 000    ,  .    ,     ,     .       ,   ,    -     ,         ..

  1920 .      .           .     ,        .

        :

"  ,       ,           , , ,   ,    ,          ,      

136

,  . ,   , -     ,      ,        .    .     ,   ,     ,      .              ,        .        , , .         ,           .      ,  , .. ,     ,     " [3].

3 , 107-108.


             .     .    200           1000 .   - ""      600 000    -    .

 ""     -,        . ,    .  "" -       .       180        2000    .            ,      .                  , ,  ,  ,      . ,  ,    ,    , ..    .

137

  ,   ,        [4].  "      "        .     ,      ,           .      ,        ,  ,     .          , -    , ,  .               ,          "".    ,      ,       , ,  ,  ,      ,              .

4 .:  . .    . ., 1960, . 148.


           -      ,             . ,      , -             .   ,         (      )  ,     (,  )      ,     .


       :           .      ,      .   ,              "",           .

138

     ,      ,         .

  ,    ,      ,   ,             ,       .       .              .   ,   ,    (      ),        , ..   ,  ,   ,     , .. 30 000 000 000 (3x10  10 ),   .    (900 000 000 000 000 000 000, .. 9x10 20 )    (  ),    ( )        ,   .      ,   .     .

     ;    -  , .. , -              ,          300 000       .      .  ,         ,    ( ,   )    .      ,      (  9x10  20 ).               .       ,    .  

139

9x10  20         ,   . ,          ,        .        ,   ,   .             ,   ,     .            .  -  ,         .           (, ,  )    (, ,   ).    ,        ,   .   ,               .   ,   , ..        ,        ,   " ", ..     .     .   ,      ,      .




  

    ,          .      ,   ,    ,             .


 ,   ,    ,       -           .       (  ) ,     ,     .   ,        .    -    -    ,    .         .      :     ,      .          -, .. ,       ,    .  -        ,             .

 ,     .  ,         .   ,            -    ,   .

141

   1908/09 .    -     .  1909 .      -       honoris causa      350-  ,  .     ,  ,              ,             .

   ,    ,  ,          .  ,  ,    ,      .      -     .        - .         -, ,    ,       .   ,                    ,          .

   .  , .. ,   ,    ,       ,    .      .           .            .     ,        -  .

    .        .

142

  ,   1909-1911 .

 ,       (  1909-1910 .   , ,   ,   1910- 1911 . -        "   "), :

"    ,   ,    ,        ,        .              . ,     ,      .    ,      .  ,       ,       .       ,    ,  ,    ,        .     ,     -  .    ,       " [1].


1 Seelig, 171.


           ,           .          .  ,           ,      .    ,        ,        ,  , , ,     .   , "",    ""   ,            . -

143

       ,  ,    ,    - , ,    .      ,   ,        ,       .

" 1909-1910 ., -  , -    .    .     ,      .      (            ),   ,    ,   " [2].

        ,          . "       ,   -  .           .     ,        .   ,     ,        " [3].

2 Seelig, 172.
3 Ibid., 171.


       .    : "      ""?"   ,              .    ,       " "    ,    ,      , ,      ,   ,     .    ,     .    :         .                " [4].

           .         ,    1909-1911 .      ,       .     ,            ,  .  ,   ,   :   ,          . ,   ,    .

       -       .  ,          ,       ,     . "   ,             .       -   ,       .  -     ,    - " [5].

         ,     .     , , . -,        .                       (    ) .             .      ,  , ,        ,        ,      .   "-" .

4 Ibid., 173-174.
5 Ibid., 185.

145

              ,    ,     .            , "" ,     ""  , ,       .         .

       ,        . ,    ,    : "...               ,   " [6].

          .  ,    1929 .,       ,     .      .

"      ,       ,           .          . ,  ,      ,       ,  ,     ,     .                -   ,     .     -       .               ,          .   ,       ,     ...                 .    .             .      , ,      .      .  ,    ,       . ,     ,             .          ,    .          .   , ,  ...          " [7].

6 Seelig, 185.
7 Ibid., 188-189.


     . ,     ,   ,       .

      - ,    1910 .           ,   - .

  1910 .          -     .             -   .     .      ,   .

      .    ,            ,    -

147

.        ,          .  -  ,   ,   ,           .       ,   ,     ,     ,        .   ,  ,   ,   ,         , ,        ,   ,     .

 1910 .           ,        .  ,        -      .   ,     ,     ,    ,                .   ,                .      : "    ,    ,      ".

,    ,            .      ,   .

    ,       ,   ,    .         ,   -   .    .       .   ,  ,   ,      ,   ,      .

148

   .      .               .       .        .       1911 .    .

 -         .  -       -,     .            .    .

   .    , ,      .    .     ,                 .

         .      .     ,    ,       .         ,       . -       ,          -     ,       .

     ,      .     .        , ,          .     ,     ,     ,    ,  -  :          XV .        ,  " -

149

" - ,    .     .       ,       .        -           ,  ratio,      .        ,   XII .,       .          ,    XIV .      -    ,       , ,   ,  ,           " ".      " ".     XV .      ,          .           .     ,    ,      .

 ,     ,     .             .   , ,       ,        [8].    "  ".  ,      ,    ,      ,         .  ,   : ",  ".

8 Frank, 85.

150

   ,    ,   ,      .    ,        .       -     ,     .         ,      ,     .

 " " -    - -       .                .   -   ,      ,         .      .

          ,  .    ,         ,     ,     ,      " ".        .  , ,       ,      ,    ,    .           ,      .     ,       .

     -  ,      .        ,     .

      "  "     "  "    .   1949 .   , ,  ,        . "  ,     .    ,      - ,  - .   ,        -

151

     ,    .        ,      ...       ,       .           .    ,  , ,    ,    .   :    ,         ,  ..." [9]

          ,     .

      ,    .    ,      ,  ,   ,       .

"  , -  , -       ,              ,  , ,      ,       " [10].

9 Seelig, 210-211.
10 , 4, 324.


      " " -      .        ?

         .   -    ,    .        ,    .    .

152


" ,   ,       ,     .  ,  ,        ,     .        ,           .          ,        ,   , ,   ,         .          ,        .            .

       ,          .     ,    .     , -,   ,            ,      .      ,    ,      ,           ,           .

     ,      .    ,     - ,      ,                        .         .      ,         " [11].

11 , 4, 325-326.


            (    - !),    ,   ,    ,         .    

153

     ,     .           ,      ,      (  ,   )    ,      .

       ""    ,      :      ,       : " ".   ,    ,     ... , ,     -  .           .     ,   ,    ,     -      ,   , ,  .

 ,         .      .  ,        .       .

     .         ,     ,        .    ,   ,  .         .  ,       ,       ,          .           -,    .    .       ,       .

154

,     ,      .

       ,   ,   .          ,   , .        ,    .      .     ,  ,    -      .

, ,   ,   ,    . ,   ,      .        ,        .    (,     )     . , ,     [12]      ,         .            ,    ,     , ,         ,      .           ,         .

12 Frank, 100.


     .        .      ,          ,    . , ,       . -,     . -,  ,      ,           ,               "pruderie" [13].

13 .:  . . . . ., . 33, . 452.


155

 1911 .         .                  .                   .         ,   ,        .    ,      :     ,           .

   1911 .     .     -  ,  -, ,     ,     ,   ,     -.             .    ,    ,       ;          .

   1911 .     .            ,       .  , ,   ,     ,     .

         .           : "...     .    ! -,  -      ..." [14]

156

,  1928 .,   ,      ,      :

"       ,     .     ,       ,         ,     .      , ,       ,   .             " [15].

14 Helle Zeit, 43.
15 , 4, 95.


       .   ,   ""   .      ,  ,  ,        .        .     , ,         .     ,     . ,           ,    " ".         ,     ,              ,   , ,        .        .   ""    ,       ,          .

157

            .  1912 .         ,   - .  -   -        ,   .               ,  ,   -  ,   , -   - .  ,  ,     -  ,       ,      .      .

  ,      ,     ,    -   .            ,  .

         .    ,   .       .      .    ,                 .     ,   .   ,        .        .         ,            .     .           ,         -.      ,    ,    ,        .

      ,      ,      .         .  ,    ,   -

158

   .   ,         ,        "" .  ,  ,   ,     "",   ,     ,        .

          .   ,       ,      ,   ,       ,        .   ,  ,      ,      ,           .       ,       ,                       .             .

          1912-1913 . ( , ),   1913 . (  ,   )    1913/14 . (  ,  ).  ,      .     ,   1912 .       .

"    ,        .    ,     ,    -  ...     ,     ,    "".      ... -

159

      1913 .,      .             ,    ,     : " "" [16].

16 Seelig, 132.


        -     1933 . -      .       ,    ,        ,   .        ,  ,     .

    1913 .      .        (    ) ,    .     ,     ,     ,          .

           .          .  XVIII .     ,   ,          .       ,  ,    -      .             .            .

 ,  ,  ,       .               ...  , ,         ,     .

160

        ,     .   75 ,    .      ,      . ,   , ,        ... [17]

       1955 .     . -,          [18].

17 .: Frank, 104.
18 .: Cohen . An interview with Einstein. - "Scientific American", July 1955, v. 193, p. 69-73.


 ,     ,   ,         .            ,         ,    .

        :        .





...           ,      ,    ...
  (. " ")


     ,  ,             .        (,  , ,         ..),          .         ,        .              .  ,         ,      .  General Electric Company             ,         .     .  ,     ,          .           ,    , ,        ,    -  .

162

             ,        ,        .  ,       -      " "  ,      ,               .

       ,      ,      . "  "       ,  .      ,           .        ?

        ,    ,   ,      .    ,       .           .

  -    ,          ,          .     ( ,      ),        ,    ,          .        -   ,   .     ,

163

 ,    ,      ,  ,    ,      ,  -    ,     .

     .  ,   ,  ,   - .

     -      XX .,     ,            .

          .      .      .           ,    .   ,          .       ,     .

 ,           ,          .  ,       .           .      ,  , ,   ,        .    -    ,  .     .             ,     .   ,     , -    .

   ,   .    ,  .      (    ):         ;  ,    ,        ,      .     .

164

         ,      .

   .   , ,   ,    .

             .        .   ,  , ,   .    ,    ,   1912 .        -           .      ,        .      , ,  .    ,           1924-1926 .   .       ;             .

       ,       .      ,           ,  -  .     , ,         ,     (       ,     ).    ,       ,     .   -        -   ,           ,       ,    ,   ,           ,    ,       [1].

165

     .   1914 .     :

"     ;      ,       ,  ,     ,        " [2].

        .          .        ,  ,          .     .   ,  ,   ,          .          . ,     , ,     . ",    ", -  . "     ". "!     ,  .         ,  ?"  ,  ,   .          ,      [3].             .

1 Frank, 109.
2 Seelig, 247.
3 Frank, 118-119.


      .   ,    ,   ,      ,   .        ,      .    ,

166

    ,  ,   . ",   ,     ".           ,  Herr Geheimrat    ,         . ",  ,   ".         .       ,    : " ,        ".           .       .  ,      ,             .     ,      ,    ,   .   .

 , ,     .            .    -   ,         .       . ,   ,   " ,      ".  ,  " "   .         .

 "Mein Weltbild"         .

"   ,         ,       -      . ,     .  ,  ,    -     .       .        ,      .        :      ,                " [4].

167

  1914 .     ,   -      .          .     :

"     .   ,       .       ,     " [5].

   -   ,          . "         .   " "            ,     ".

 -     -    .    : "   ,   ,     ,     .      ,  - " [6].

4 Comment je vois le monde, 12.
5 Einstein on peace. Ed. by Otto Nathan and Heinz Norden. Pref. by Bertran Russel. Simon Schuster. New York, 19G0, p. 36-37.  : Einstein on peace,   .
6 Einstein on peace, 11.


        .   -  .          . ,                ,     ,    , , ,         .           


168

     .                  ,   .  -     -          " " .    ,  ,      .          .  ,     ,   ,      .   ,    ,     ,                .

  1915 .    ,           " ".  ,             .    ,    ,      .              .

 1915 .    ,       ,     .                .     ,         .        .      ,   .

     :

"        ,   ,        .   ,  ,      .  ,  , ,  ,  . 

169

,   ,     ,  .   ,  .   -,      .   ,   .        .        -      .         .               .   - .  .      .      ,      ,      .      : "      ".   ,        .  ,          ,     . "     ", -  " [7].

7 Seelig, 250-251.


,  1926 .,   60-  ,      1915 .:

"-      ;         :     ,  ,   ,  -         .           .      ,       ,    .    ,      . ,      ,           .    -  , -      ,           .    .      ,     

170

,      ,     ,       ,    . ,  ,   .  , ,      .   ,    , ,  ,           .  ,              ,   ,    - ,    .     ,      ,   ,                 ..." [8]

8 Seelig, 352-353.


 ,          1915 .:   ,   " - ,    ",   ,       ,     .

          .      ,         ,            .        ,    .          ,      . ,     ,             .    ,      ,        ,      . ,  1919 ., ,  ,   .

171

 1917 .         ,      :   ,       ,      ?

      ,   ,     .     ,      .            .    : "   -     " [9].

9 Seelig, 319.



  


 1919 .       ", , ,   ?"  ,   : " ,       ,   ,     ,     ".
. 

                     .   ,             .                .  ,   ,    ,    ,       ,           ,     .     -     ,    .

   ,       ,       .   -   .             .           , ..     ?     ,     ,   ?

173

     ,   XVII .

   ,         .      . ,          ; ,       ,             .  ""   .       , .. ,   .         ,  . ,  ,      .

  ,          .   ,  .         .    ""     (       )    -   .   ,     ,     ,   ,           .                                    (    ).

    ,          .       ,   .  ,   - ,   ,   ,  ,     .     ,    . ,   ,   .      ,    ,     ,   :      .

174

      ,     ,    ,   ,    .     ,    .  ,  ,  , ,      ,     .    ,            .    ,     ,    ,     ,       .      ,    ,     .          ,  ,    ,  ..

   ,    ,   :         .     .         .    ,       :  ,  ,   .

       1905 .   ,   ,            ,    .    .  ,       .         .     ,    ,   .         ,                  .  ,    -

175

  .      ,  ,      ,        .    ,         -      .      -     - ,     .     ,     ,    .    ,          .   ,    .    -  " "  " "   .

          -      .           -     ,  ,   .             ,     .       " ".        " "    .   " "  ,  ,    ,    -  .   ,    ,            .  ,       ,  ,    1905 .,       - .

               .    ,         -

176

,     .         .      ;      ,     ,  ,  .       ,   ,      .     ,   ,          -  .

       .        -.   ,           ,   ,  ,     .     ,       -    ;      -    .   ,   ,       ,     ,      -  .

  ,   ,        -  .

   ,  .      ,   ,           .    ,       .     ;     ,   ,            .          -.     ,     -  ,     .          ,       --

177

.    , ,    ,     , ,        ,       ,   ,   -    , ..    ,    .  -      (   ),     , ..     .     (- ),       .

        ,  .         -  ,   . ,    ,   . ,  -,     .   -,      .   ,  ,   ,      ?

             ,     .    ,     - , , ;            ,  ,        .    -, ..      .        .          ? ,        ,     .  ,   ,     , ,      ,   ..      ,  - .    ,   

178

 ,       .           -  .         ,      ?         , ..     ,           . ,      ,       .


   .   ,      -      , ,   14  1971 .    ,  ,         14  1971 .  ,  -,        ,   .

 ,    ,    . ,            ,              , ,     . ,    (   ,      -   ),   .        - ,      ,       .   .

   (  )     ,      .      ,     .    ,              .

 1922 . . .     ,          . -,  .      .



  

               ?


             -     -     "" .      [1].          ,      .      ""            -         .       -    .

           ,            :       .           -    -  ,    [2].            " "  " ".      .

1 .  . .      "": ( . . . . . , . 2. ., 1954, . 355).
2 , 4, 298.

180

             (..     ) .            -           .         ,     , -        ,  .    " " -  ,    ,      .       ,    .    ,             .      ,      .           .     ,        .          ,     ,     .

      .      ,               . " "     ,     . ,        " ",    ,     " ".   ,  ,   ,      ,      .

181

   1917 .                    ,     .            .      . -    ,       ,     , ,       ,   ,    : ", -  , -    ,    ?.."

   -  ,  -    .         ,        .     , .. ,       ,      ,                 .      .     , ,   ,     (..      ) ,    .      (..  ,  300 000 )   10 . ,     , ..     ,     .      27  ,   .   ,     ,   ,  ,              ,        .     , ,      ,   ,  .    ,     (.. ,     )    .     ,        .

182

      29  1919 .      ,       .    :       ,      .

  ,         ,        : "      ,  ,       ,           " [3].

3 Frank, 138,


    ,    (    ).        ,     .    ,        .

       .   ,   .     ,        ,   ,     .         .       .     ,    ,   :          .   ,   :       .   ,      ,     .         1919 .    ,       .     .  ,  ,  : "  !   ,         ".    , -    .   ,    ,      - .

183

                    .    . .     : " -    ,      .      " [4].

      ,    .  ,   -    .  ,  " ", " ", " " -     ,    . . .  : "  ,        ,       ".  ,          [5].            .       .

 ,                       .       ,      (..     )         :

" ,   , , ,         .       ,  .       ,   ,       " [6].    " -

4 Frank, 141.
5 Ibid., 140-141.
6 Ibid., 142.

184

  " ,  ,      .          (  )  ,      .      .  XVI .      ,   XVII .                       ,      ,  ,     .    ,        ,    , " ", ""  ..      .  ,    ,    ,            ,    .    , ,        ,                  ,       -                 .     "",       .    ,      ,   -     ;   ,  ,      . ,               ,         ,     .           .

185




,         ,  ,   .     ,    ,                .


   ,        ,     ,   ,   ,   .
. 


         ,       .               1919 .     .

"      .   ,    . , ,    .        .         .        .  ,  ,    ,  .         .       ,  ,   ,      -      " [1].

1   , 1956, 59, . 1, . 154-155.


       ,              .         .     

186

 .         ,      .   ,       .       -    .    ,         .                       .          , ,     .  ,         ,         . ,        ,    ,    ,  ,    .      , ,          . ", -  , -    ,  :     ,     .   ,      ,   .  ,      ,  ?     ,   ,     " [2].

2  , . 155.


   ,       ,  - .              .         ,  ,  .    ,           .         ,     12-15 ,     ,      .         .

187

           .        ,  ,     .   ,     ,       .     . ,          .       ,            .   ,     ,       ,       , ,     ,      - ,      , -         .      ,   .              ,      ,    .   XIX .  " "     - ,   ,    .   XX .      ,           ,  .  ,            .            ,           .         ,      ,      ,   .     .             :

188

"            .   , ,        .                .        .                          " [3].

     ,    .           " "  .        ,      .       ,  ,    .  ,  28  1919 .  "",  :

"     .       ,        .    bete noire,   ;            " [4].

3 Frank, 143.
4 Comment je vois le monde, 214.


     bete noire , , -    ,     .        .       .   ""    .       "Der Turmer"   " ".   : "...     ,      .   ,        ,    ,    ,      .       . ,     ,       " [5].

5 Frank, 160.


189

           .   ,          ,           .         -  ,        (      , ,  ""            ).        -                .              .             .

       .  ,       :        ,       .      ,  - .        .          .  1919 .       .  :

"     ,      ,         .   ,   ,   ,  -  ,  ,      ,  ,               

190

   ...   ,         .    ,      ,  .        " [6].

,     , :

"   ,              " [7].

6 Einstein on peace, 36-37.
7 Ibid., 651.


  ,         .         ,             .             .       .      .                 .           " ".                 ,    .                 ,        .            .        , ,    .    " " -    ,    ,    "" .     (    ,            -

191

 )      ,    ,     .       -         ,        ,             .      :        (,  ,      ),  ,   ,   . ,      , ,        ,          29  1919 .,       -     ,       .       ,      ( - ,      ),       .       .  -  ,         .     ,    ,         ,    ,      .    ,    ,    . , ,     .     ,       :     .   ,       ,   : "   ..."

          1919 .:

192

"    ,  ,        .     , ,     ,  ,          . " ,   ", -  . -,  ,    "  " [8]. ,      ,     .        ,     ,       ,     . " "             ,       .

 " "     ,        ,          -  .       (" "),         (" "),         ,    , -      .

  ,             .     -       -           .          .         (" ")       (" "),          .          ,  .           ,  ,   ,    .

193

8 Einstein on peace, XVI.


      .              .    "",   (      )         ,                      " ". ,   ,        .          ,     XX       .

 " ,    ",    ,          ,    .        ,                       XX .   ,    ,    ,     ,     ,          ,          .          ;     .   ,      ,   ;         .         ,      .        ,       .     .  1920 .      :

"  -   ,    ,    .      -  ,           .        ,      a posteriori" [9].

194

       .    ,   .     1922 .        :

"   ,        ,       ,            ,     " [10].

9 Frank, 154.
10 Ibid.


        ,                  .              -      .

 1923 .       .            .  ,        .  1923 .  :

" ,      ,   ,     .   ,         ".

 ,      ,    :

"   ,      ,    ,   ,      ,    .   ,             ,     " [11].

195

,      .          ,   ,  ,  .         ,  .

  , ,    .   ,   ,   -,  ,         .        .            -  .

"  , -  , -             ,   ...                         ,      " [12].

11 Prank, 154-155.
12 Ibid., 155.


 ,    , ,          ,      .  -     .      ,   ,     ,   ,     .

       ,                    .  1925 .             .   ,    

196

     .  ,         .       ,      ,   ,                .

 ,         ,     " "           .

 ,         .

"                    .                , ,   .   ,        . "       ,    ?" -  .       ,     .     ,      ..." [13].

13 Vallentin A. Le drame d'Albert Einstein. Paris, 1957, p. 104.


   ,                      .

          ,    . ,     ,    .

         .        ,   ,   .    ,      .

197

"  ,    ,  , ,      .      ,            .   .      ".

,         ,         .

        :       ,    ,   ,    ,    , , , , ,      .     :      ,    - , 5 -   .     ,            .          .      ,    -       ,     .           .    -    , ,  ,     , ,    .   . ,      ,    ,     . , ,  ,         ,                   .      ,            ,    ,     ;           ,       .

198

        ,       .            .   , ,            ,  ,      -        .

    .  ,  ,      .              .      .  ,    ,     -   ,       -  .         ,  , ,   .    1920 .

         .        ,   . ,  ,           . ,    ,       .         ,   [14].

14 .: Garbedian H. Albert Einstein. New York, 1939, p. 110-112.


     .    ,     ,      ,    -       .      . ,        ,   ,        .       ,     .       ,    ,     .    , 


199

   .     ,        ,     .     ,         .    .     ,         .    .   ,   " " (Zwiebel - )   : "        ,  ".    .

  -  ,        -   ,    .    ,        .     .      ,  : ",    .   ,   .     ".    ,   , , ,    .            .

     .     ,   ,    .   : ", ",    ,       ,        .         .

   ,    ,     ,       .      -  : "     ?" -     -   ,    : "     .       -    ,    ".

    ,    .     ,   ,  ,      .  ,  ,    , -

200

, , .   ,      ,  .        " ".     ,  -  ,    ,   ,      "".

  .    ,    ,     .        ,     .

   ,     .  1920 .  : "       "". ,       ,   ,    ,           ,              ,      .

          " ", ..   .          " [15].

    :

"   -    ;       !" [16].

 ,        ,        .      . "    , -  , - ,    ,    ,   " [17].

15 Seellg, 272.
16 Ibid., 283.
17 Ibid.


   .      -   .          -       .         ,           .

201

      ,     .   -  , ,    .             .               .   ,    .  ,    1919 .,   .       ,           [18].

 ,   ,      ,   .       .   , ,  ,          .           ;             .

"              ,        "Bestia seriosa" [19].   ,  ,             ,  ,    :

18 .: Michelmore, 269.
19 Helle Zeit, 46.


"   ,       ,        , -     .      .     ,      ...    ,   ...     ,             .           ,   

202

          " [20].

       .       .  ,     ,       .

" ,  ,     ,   - :            ,  .              .          " [21].

20 Ibid., 59.
21 Seelig, 331.


 !      .        ,        ,   .         ,           ,      -   .           ,             .

     ,      .       1920 .     ,             ,   .   ,  ,       .          .      .

",  ,             ,        , 5.       , -


203

  .       .    -   :      .  .        .    ,      .        ,     .   ,          .          .

       .       .     ,         . ,      .   .


-           ,       .

- ?

-        . -   ,  : -  .

   ,   -   .

- ,   ,  .      ;    ,  .    !


     ,       -   .   ,     .        .   ,  ,     -   " [22].

22   , 1956, 59, . 1, . 137-138.


    -        -   .

         . . .      ,               .          . . ,       " " [23].          .

204

    .  -      ,         . .    ,   , , .         ,   -     -   ,     ,         , , ,           .

            ,      .    ,        .           , , ,            - .  ,  ,  ,    ,                      .     ,  -    ,        ,     .

       ( ,    , ) ,       [24].

23  "30 ". ML, 1930,  1, . 39-42
24 Seeligx 307-308.


  1925 .       ,        ,      ,    ,      .       ,          .    ,    ,     

205

.    ;  ,     ("    "),           ,    .  ,        ,      ,  ,     .          :

"           .           (   ).  (sic!) - (Maria Erguewseva-Dickson),   ,      ,       .        ,      ,    ,         ,            " [25].

25 Garbedian H. Albert Einstein. New York, 1939, p. 199.


, ,   . . .         ,       ,       (   " ,    "),    ,   .


"   , . ,            - . ,            -  .          .        .   ...   ,   .         .     ,     -  ,   ,    -   , ,   .  -   ,           ".

206

     .

" -    ,  ,  ,     ,  ,   .   -     ,                ,     .             ,            ".

      .        .           , ,      .    ,   .           .

               .       .       ,       ,  ?                  ,      ?   ,  ,      .    , ..       .         .


 1918 .            .      -,  ,  ,  -,    -

207

 ,    ,   .    ,   ,   .      .            .           .       ,    -   .

 ,   ,      -      ,    .

       .   .     ,       ,         ,      .        ,  , " " .   1918 .               :

"      ,          ?".      ,  ,    "-",        . "         ,        ,    ,   " [26].

     ,   exprimentum crucis,      .

     ,          ,       .       ,     .      ,   1918 .,         .

208

"      ,     .      .    : ", ,  . ,         ".    .  ,              . , ,      .     .       .      ,      :        .     ,            .       ,      ,     .         " [27].

26 Seelig, 278-279.
27 Seelig, 274-275.


   , ,       ,          .               ,      .    .    ,   .      .         .       ,     1920 .:

"       :   -     .   .         .          ?     " ".   -

209

   ,     ...    ,     .      .    , ,   ..." [28]

,    " "               .  ,        .           -    - .            .

         .  ,                   .      .   ,  ,       .

       ,    .  ,          ,   ,          .      ,           .   .          ,    .             - " ",        .          ,          ,         .    ,    

210

       ,  ,    .       ,           .

           ,     .   ,      ,          -          .

  ,              .     ,        ,   .         .

 1615 .    ,          .           ,         .

,      ,    .       "   ".   :

"         ,                   " [29].

28 Seelig, 265.
29 Frank, 167.


         ,   ,    ,   ,   , ,    ,   .

211

 ,  ,       "   ".   -       -     .       , ,       ,  .     :

"       ,    ,      ,     ,     " [30].

30 Frank, 168.


   , ,         ,       ,    ,     .

   1920 . "   "      .     ,       .           .      ,          . ,       ,          .  XIX .     ,        ,        .    ,                .     ,      ,    :       ,         .

         ,       .   ,    -    -    . 

212

   .     ,   ,           ,           ,  ,             . ,  ,    ,  :

"       ,   , ,  ".

 ,            .      ,   .


    1920 .      .  ,      ,    .      ,         - -      .  1923 .       ,        .      ,   ,       ,   .          : "  ,  , ,   !"

         ""    .    .     .            ,   ,    .         .    ,        .              -       ,         .

213

        "",   -      .       . ", -,   , -  , -        ".         [31].

     ,        ,    .

         .        ,     .     ,      .         .       .             , ,   ,     .   ,    ,         .       .  ,      .       ,     ,   ,     ,        [32].

31 Frank, 172.
32 Ibid., 174.


    ,   .     , ,   ,         .  ,      , ,       ;                ,          .

214

   1921 .      .        ,   .  -     .    ,   .     .      ,     .           :

"               ,     .  , ,       ,    .    ,       " [33].

33 Frank, 179.
34 Ibid., 180.


 ,  ,       .  ,      .  ,    ,       .  ,                . ,             ,      .

    ,     ,   :
", ,        ,        " [34].

 ,   ,       .            .

           ,     Kings College.      :     ,    .     .    -

215

  ,   ,       ,  .      ,              .      .         ,         .             .


        ,        - ,    .    ,       ,       .      ,    : ",   :   ,    ?"       ,   .  ,  ,       .     : ",     ,    ?" - ",   ". ,     ,        .

      .     .  ,      ,      .     : "".   .     .

  1921 .    .                 .     .

  1922 .     -     .         ,              .             ,  

216

.            ,           ,    .              .          . ,     1919-1920 .,          .

         .   1922 .    ,       College de France.      -  ,        .

   ,  -      .         .  ,  ,   ,    ,           .    .

 , 31 ,  5       College de France      .  ,      " ", ..    .  ,     ,     .


            .    :              ,      ,      .    ,     ,       :    -

217

       -   .    ,       .     ,  ,     : "             ,    ".               .        -  ,     ,     .

  - ,      .       ,  -  .         ,      ,      .     .     ""  ,   - .

3     College de France       .                .     -  ,      ,      .   ,   , ,   ,       .       .

   , 6 ,       ,        ,    ,    ""   .          

218

.       : " " [35].

      .        -    , ,  .  (    )           .  ,   , ",     18 ,  ,   - " [36].

      (       )     .            .              .   ,    ,     .     ,     ,       .

"    , -  , -      ,    ,    ,    .   ""        1940 ." [37]

35 Bulletin de la Societe francaise de philosophie. Seance du 6 avril 1922, p. 92; Meyerson E. La deduction relativiste. Paris, 1925, p. 62.
36 Frank, 186.
37 Ibid., 197.


     ,   .     .     ,  .  1922 .             .       ,   , ,   .            .

219

           .      :    ,     ,   ,  , ,  ,  ,  .           ,      .         , , .         , "   ",      ,       , "               ,   ,         ..." [38]

38 Michelmore, 117-118.


      .      .   , ,   ,   ,     .          ,  , -  ,   .        .      ,          .   .        ,    .

           .  ,  . . , . .   . . , : "... ,       ,      ".

     , , ,   .   " ",         .

220

     .

"   , -   . -  ,   ,  ,       .     " [39].

    . ,   ,  ,    , -    ,      -     ,  "  , ,       ,    " [40].

    ,   ,     ,   .                .      .         .         .   ,         .       ,   .

"   .       , -   .

-  , .    .

-    .   .          ,     .      .   ,  ,        ,    " [41].           .

39 Lettres  Solovine, 45.
40 Garbedian H. Albert Einstein, p. 218.
41 Freeman. The story of Albert Einstein. New York, 1958, p. 128.


      ,  -   .     ,         .

221

 ,      1923 .   ,         .        .

  1923 .         ,     1922 .,         .  ø        ,     .

    ,     ,    .       ,      .     .        :          .       "" (",   ,        ,    -  ,      ") .           ,      .

      .     .     .            -    .             ,          .       : "               " [42].

42 Frank, 202.


222

         .

 ,     .

     ,  ,   -           .      .          . -         .     ,      .      :

-   ,   ?
-  ,    ?    !
- , , . -    - .              .       ,    -.

        .   ,      ,  , : " ,  ?   ,      !" [43]

43 Freeman. The story of Albert Einstein, p. 124.


 1928 .    ,      .           -            .  ,  ,    ,     ,          .       .   ,         .    ,        .

223

 1929 .    .    ""     .    ,                 .     .          ,    ,  , ,   .     .

     .      :     .     (       ).    : "    ?" -   : "". - " -  ", -    [44].

44 Garbedian H. Albert Einstein, p. 240.
45 Frank, 223.


         .        .    ,      .    .  ,      ,          .       ,  .     ,    .                   ,   .      ,      .     ,   :

"  !   ,    .  ,  ,   ,       .       ,       ,     " ".

      ,       ,   .

224

      : " , ,    ,    ,   ,  .       .     ,    .       " [46].

46 Ibid.


           .     ,      .    -         "".  -   ,    .

   ,      .      ,    .

 1930 .      -       .   -    ,     ,     .  ,                 ,      .      . ,   ,  ,         ,    -    .    .              ,    .    1930 .        .    .          .           ,        .      ,  , .

        .  1930 .              " " (visiting-professor).         .              .

   -    -.     ,       , , ,    .    ,       ,  ,    ,            : "      ?", "  ?", "   ?" (" - ", -  ), "  ?"  ..        ,  ,         .

   -       -   .          .  ,          - .           .      .

  , -,   .       .            .          .          .   ,   ,       ,    . ,             ,    ,    ,         ,    -      .         .

226

       ,       ,    .            ,   -.      .         .   : "  ".

  -,      . "    ?" -  . "     ", -   . "?         " [47].

47 Seelig, 291.


 1931 .   ,            ,       ,  ,    ,     ,    . "     ", -  .

       1931 .         . -,       ,    ;    ,   ,   .  ,           .  ,    ,    ,       . ,    ,          .         : "             .  -      .  -   " [48].

48 Michelmore, 163.


227

     ,   1932 .   .               .      ,      .       ,     " ".

 ,                     ,   .

"   .          .       . ,     ,   ,          .       .    ,     .      . ,     ,   ,    .        , ,      .          .    ".

     -     .       ,     ,   ,        .

        .  ,       - ,   .      ,

228

,   .     ,           ,    ,    ,     .


           ,      .

"  , -  . -     .       ,     ,    ,   ,      ,   ,   " [49].

49 Michelmore, 167-168.


       .     .              - .        :        .     .        ,      ,           ,     .  .  ,     ,   .   ,      ,        .

 ,     ,     . "  "         ,       .     .                 .

229

   "  "  :
"          ,    ,     .     ,   :     ,       ,           , ,  ,  ,     ,      .           ,           " [50].

50 Comment je vois Ie monde, 57.


  1932 .         .




   


   ,    ,    .       ,     .
 (1933)

  XVIII .            ,  ,   .      ,        , ,   .       : ",  ", ,         .

          .        .             .               ;           .          .        .       -: "-    ,    " [1].

1 Frank, 233.

231

                 .    ,                   .  1933 .   "Volkischer Beobachter" : "                 ,       .      -    ,   .           :  ,        .       ,   ,   -         -   " [2].

         : " ,         .          ,    .             .   ,       .          ,          " [3].

2 Frank, 232.
3 Ibid.


   ,   ,    :        - ,  " ". ,         ,         ,          .

         ,            .  1930 .   " "   .

232

 1932 .,     ,      ,    .       -  ,  ,    .  ,        .     ,       , ,   ,  :

"-       .
- ?
-     ".

   ,      .   ""  ,  1932-1933 .,      -     .  ,       ,       . "     , -  , -       ".  ,      ,     .    ,   : "       ,     ,     ,   " [4].

 1933 .        ,     ,  .

 ,    ,           -  .      .  1933 .  ,     ,           ,   .               ,       .   , ,  ,          [5].

4 Frank, 233.
5 Ibid., 240.

233

  ,     ,   .       ,          .         .

       ,   ,    ,    .    .     ,          .

    1933 .        :

"    . ,    ,   .        .     ...  ,  ,   :  ,  ,   ..."

     .      ,  , ;    -  . "     ,   ,     " [6].


    ,    .            .      ,           : "  " [7].

  .        ,     -     -      [8].     ,     .

6 Vallentin A. Le drame d'Albert Einstein, p. 178-179.
7 Ibid., p. 181.
8 Frank, 242-243.

234

     ,        - ,  .   ,               . ", -  , -         .      -   ,     " [9].

         .  ,           .          ,   ,    .         .    .       ,    ,                .

   ,  .  ,   ,      -,  , '  ,      -  ,      .          ,   : -    ,    ,        . "     , -   , -      ".  ,  "   ",    ,       ,     ,      ,         . "           " [10].

9 Frank, 241-242.

10 Einstein on Peace. Ed. by A. Nathan a. H. Norden. New York, 1960, p. 216.

235

         ,   
  ,    .      " "   ,      ,    ,       ,     .       ,  ,     .     ,          " " -   ,     ...       ,    ,       .

 1933 .     .      ,         .      ,       .      ,                .       .     , ,    ,  .

        .   ,     :        ,           . ,   1933 .               ,    .             -            ,  .

 ,     1933 .,    .   -    ,     1933 .  , : "  -   .      ,       ,     ...    " [11].

11 Michelmore, 195.


236

       .    1933 .     .     (   ,  ,     ).   ,       ,       "   "  ,     .

 ,            .      ,              .          :       ,    ,       .





  ,  ,     .
( ,      )

               ,     ,         .   -       ,   ,   ,    :       ,       ;    ,      ,   .              ,          .  1930 .      ,   ,   ,    -         -        .  ,       ,      .      ,     (Institut for Advanced Study),

238

        -         .             .  ,  ,      .   ,      ,     ,    . ,   ,   ",          ,        " [1].

1 Frank, 268.


 ,        ,   .      ^  -     .     ,   ,   ,        .  1940 .   -       ,         .

  1932 .             ,     .  ,                 .

     ,   .           .      .

  .   ,        .       -   , ,  ,      , -      .

239

   1933 .            .        : ,   ,     ,    ,   .          ,    ,   , ,   ..         ,     ,     .      .      .     ,      (     1929-1934 .),   ( 1934- 1935 .),   ( 1937 - 1938 .)    ( 1938-1943 .) -             .     ( 1944-1947 .),   ( 1948-1949 .),   ( 1950 .)    ( 1951 - 1955 .).

 1936-1938 .     ,      .        .

 ,  ,   ,      , ,  , ,   .           - ,      .   -   -     .          ,      , ,  ,  .           ,       -    .

240

   .         ,            .       .      - (  1940 . -    ),     , ,    (       ),    ,    ,  .          .

    .      , , .       ,  ,  .    : ,   ,     ,           .         ,       .

     ,      -   .     .            .         .        ,   ,      .      ,   .      - ,  .        .     "" .

"    , -  , -     ,  -  ,  ,     ,    .      .     " ",       .  -     ,      .     , ,             .      ,       "[2].

241

       ,      ,     .         ,      ,            ,       .        ,              .     ,      ,   .

"          ,      ,  ,   ,  ,      .     ,    ,    ,    ,      .   , , , ,   ,   ,   ,      " [3].

2   , 1956, 59, . 1, . 151.
3  , . 152.


             .    .  ,     "Mein Weltbild" ("Comment je vois le monde")        .              .

"                   .              , ,  , , .         ,         .

242

      ,   .          .          .       ,             " [4].

      -     .  ,        -           (   , , )    .     .         .

   ""       .       " ",     ;         .  -  " ",     ,      -      .    ,     ""     ,         !     -     .           .    , , ,         .       "        ".               .       ,           ,      .

4 Comment je vois lo monde, 9-10.

243

    ,                , , .    ,     ,             ,     ,  , ,      .

""  -        -     ,       .  .    :


" -  ,        .   ,      ,     ,    . ,   ,   ,   ,    . , ,   ,   ,             " [5].

5 Michelmore, 196-197.


           ""        "" -  ,      .  ,          ,     .      ,     ,     .      ,            .       ,             .      .            

244

  :  ,  ,     .               .         .

    ,      ,      ,       .

, ""        .        .

       .           :       .

       ,      ,    .   .       .

       .    . ,      -,     . "     ", -  ,  , ,     .

  .      : "    ,    ,    " [6].

            .     .         .    -  .    : "          .   ,    ,   ,    .   ,    -      ,   " [7].

6 Valient in A. Le draine d'Albert Einstein, p. 190.
7 Ibid., p. 190-191.


      .  1936 .  .

245

    ,   .     ,        .      ,      .    . -,   ,  : "...    ,       . , ,  ,     ".            ,  ,   ,          .

 ,    ,  ,         ,    1949 .             . ,  ,  ,  ,    .      , ,               .     .

   1949 .       :

"     ,        ,       .  ,          .     .    ,       .    ,     .        , ,  ,   . ,    .     .      ,      ,         ..." [8]

8 Lettres a Solovine, 95.

246

         ,   ,             .  -      .            .   ,        ,      .        .     , ,    -    .     ,        .

       ,      -   ,  ,          .       ,    ,     ,       .

         ,      , ,  - ,   ,    .        .        ,   ,       .          ,   ,   .  -            , ,      .

             .             .           ,     1933 .                    -

247

,     ,  ,    .       ,         .

 ,   1934 .,    ,       ,  ,         ,         .

"          -        ;           .          . ,        ,    , ,           ,             ,   " [9].

          ,     .       .             .

"  , -  , -    -     .    ,      ;      ,    - .          , ,    ,    .  ,        .  -        " [10].


9 , 4, 192.
10  , . 227.

248

      -     -          ,              .     .          .   1916 .         ,             ,      :   ,     ,        .           ,     ,      ,    .        ,    .    ,       ,    ø.     " "            ,    ,      ,     ,  ,    .         .                     .

  :

"    ,   ,        . ,         ,     .     ,      ,           .     ,      ,    ,                 " [11].

11 Vallentin A. Le drame d'Albert Einstein, p. 200.

249

         .     -,     ,     ,  ,     ,   .

"   , -  , - , ,         ,    .         ,     " [12].

            ,  .        ,   ,   - ,        .  -    ,       ,     .

"   ,              .       .   ,  ,   , ,   -        .     ,   ,         .        .       ,     ,      , -  ,   -  " [13].

12 , 4, 193.
13  .


,   ,        -      :   1947 .      . "        ,     ", -    [14].

250

  ,   ,      -      .

            .

,     ,     ,  ,   ,     1939 .  .      -      ,   -  .       .     ,      .

      ,     ,      ,    ",      ".   -  ,   -      ,    .

 1947 .   : "     ,      ,  ,   .    ,    " [15].

14 Lettres a Solovine, 83.
15 Ibid., 85.


        .       ,    -      .  1951 .   .

          .

         .        ,      ,         .     .    , ,   , ,

251

.     ,   -    .    ;    - ,    .   112         ,             .

       .          ,    .

         .   -    .   ,   , -  .    - ,   ,     .     -    ,    .

  -  ,   -         .     -    .

 ,   ,          .

-            :     -  ,      -  ,     .  ,   1943 .  ,   :

" ,          ,                  " [16].

16 Einstein on peace, p. XVI.


 ,          .           ,      .       , , , ,          ,      .

252

"     .     ,     ,     ...      ,    ".

    :         ;  ,           ,      .        .

        ,  ,    .      , ,     .         .    ,     .   ,  ,            ,  ,    .    -         ,     .  ,         [17].

           ,    : "  ,  ,     " [18].                      :     ,             .

253

  ,     ,       ""    ?               .

17 Frank, 297.
18 Seelig, 344.


,    ,      .              .       ,       , -    , ,                 -     .               .  ,           ,    "",   .  ,      ,     . ,    ,      ,    .

         .       ,    .  1936 .     .           ,   ,       .          ;     ,              .            209  -,       .      -      .  ,        .     ,          .      ,   ,

254

   ..        .      ,         .         .       "".          .       - -     ,      . -     .                  .   , -    ,       -.  ,   (      ),     .          .       ,      ,   -  -,     ,     .      ,       .            ,   , ,      .

"  , -  , -     , ,   -   ,     ,   ,  ,   , .      ,      (   ),     ,  , ,    .    ,   .

-              ,      , -  .  ,        ,      ,       " [19].

255

 ,   ,     .     ,             ,       .            .      ,     .   ,    ,        ,      .       ,     ,  -  ,   , , , ,        .

" ,        ,          .     ,     ,  .   -   ,      .  -   ,  ,  , ,   ..         .         .    .           .       ,      .   - - , ,    .     " [20].

19   , 1956, 59, . 1, . 140-141.
20  , . 157-158.


 ,    ,  .   ""  ,      ,   . "... ,   ,   ,         .          , -        " [21].

256

               .   "Mein Weltbild"  :

"          .             .     ,    ,     .        ,       ,        ..." [22]

 ,      -            .     :   , ,     (     )     .        .

 - ,      ,   .           . ,  ,     .

" , -    , -    ,      ,    ,     ,            ,    :

-     " [23].

21  . . ., . 3. ., 1930, . 436.
22 Comment je vois le monde, 8.
23   , 1956, 59, . 1, . 141.


     ,        .           .               -

257

  .           (" -  ", -  ).  ,              .             .

         .    .      ,  ,   ,       , .. ,       ,    . ,     ,       ,        ,    .         ,      ,     .          .    -  .   ,            .         . ,             .       .     .            .

         .        , ,             .

                      -  . 

258

 ,   - ,    ,        ,      -  .     .     ( )    ,      : 1)   2)       .      ,       ,        .            , ,         .

         -      .        , -,  .          "" .

  - ,       "  " -     ,     [24].       ,              -  . " "   ,    .        ,     :   ,     -    .

24 . .:   . ., 1956, . 341.


  1936-1937 .               .  ,    ,        .              .       , ,        ,    .

259

" , -  , -       ,     .    ""             .   .        ;    .       ,   .   ,      ,   . ,     ,       .

       ,     .   -   ,     .     .     .     ,  ,     ,   ,            ;      ,       " [25].

      ,           ,        .          .      ,     ,       ,        .  ,        ,         [26].     ,    .     .      -

260

     ,  ,  ,  .        - , ,  .           . -,         ,  .

25   , 1956, 59, . 1, . 142.
26  , . 149.


          .      ,       ,    ,    .     ,          ,      ,        " "      .   ,     ,      ,   ,           .

       .

"       .      ,      .   -  ,    , -     . ,      ,  ,    .

 -     .   ,   ,    -   ,    .                 ,        .

      .     ,   ,  . ,      ,  ,        , , ,           ,    ,  

261

, ,    ,     .     , , ,       ,    , -     .           - ,     .     ,   ,    " [27].

,  ,  ,       : ,    ,  ,           ?            .  , ,  , ,       ,      , "         " [28].  ,        ,   ,    .    ,           ,      ,  .  ,             .       .     .

27   , 1956, 59, . 1.
28 Helle Zeit, 61.


"  ,   ,       .          ,     . , ,  -    .        , ,   , :

-  ,    .
- .

262

    ,     .

 ,         .

-         "  ".  ,     ,  ,     15 .   . ,   :

-     . , , .

-     ,   ? , ,    , 

:

- , ,    .    ,  ,     ,    , , -  "  "       ,  " [29].

  1937 .             .        .         .     ,     .            .        ,            .     ,   ,     .     ,   , ,   . ,   : "  .  !"

    .

-   " [30].

29   , 1956, 59, . 1, . 155.
30  , . 162.


        .  ,       -     ,     

263

.  ,   .      ,   ,           .          .

" ,  , -      . -     ,   ,   " [31].

31   , 1956, 59, . 1.


         ,   ,      " ", -       .            ,    .          ,  ,   ,     ,    .       , " ",   "",      "  ",  ,  , -  ,           .

     ,    .       ,   ,     .          ,        , .   .  ,     ,               .   -     ,     -   ,    .   -

204

     :       ,     ,   ,   ,    ,      (   ) .

  1938 . " "   .

     :

"   ,              .       -         .               ,           " [32].

32 , 4, 359.


 ,      ,  . " "    ,        ,    , .          .         ,     .             .   -     -    : "   ,       ,            .           .    ,               ,      ..."

        ,        . 

265

  -  ,     ,       .        :    ,    . "    ,  ,    ,   -   , .. ,          ".     ,         .         .        ,   - . , "        .     ".             :       .      -   . " ,         " [33].

33  , . 542 543.


     ,  ,     . ,     ,      ,    :            .

     .  " "   ,      ,      ,     ,    .    ,     ,     .       .




  

 -   ,        ().          '  "  ,       -    -  (  ). ,  ,  ,  ,  ,    (  '+"  ,     ).  ,  ,  ,     (   ),         .    -      .


                -   ,   ,        .       ,     ,    ,     .      .     ,          , ..     , -      .      ,            .         ,    .

     ,         .     ,            

267

 -   .                        .          ;        .               .   ,       ;              ,  .

     -           -    "" .         ,   .      :     ,     .

,      ,  ,           ,    ,      .

    (    ),      ,   "",    .        ,  ,    ,       ,  ,  .              ,   ,     .

,   ,      ,   ""       .       ,    .

 ,  ,    ,     :       

268


.    ; ,     ,   ,  . ,   ,     ,        .          ,    .

         .   ,    ,      -   .     ,   ,     .

 ,       ,      , -  ,     , ,  ,     ,    .      -  ,    ,           -      .         .

   ,      .       . ,  -,    ,       .      .  ,         -    -     .      .


"   ,    ,         . -  ,   , -    ,       " [1].

1   , 1956, 59, . 1, . 156.


   ,   .  1939 .     ,         .

269

  1939 .  ,   ,      -,       .               "  " [2].

    ,   .     : "     !  ,    ? ,    ,            .      -,    ..."

"   -   , -  . -          " [3].

2  .   .   -. ., 1960, . 78-81.   .: Helle Zeit, 98- 104.
3 " .   , . 78.


" ",       ,        . ,  ,                .     ,           .       ,       ,    ,  "  ", " "  . .,     .         - .     ,        .                   . -,    ,    , ,        .        .

        ,   , -    . 

270

"    , -  , -     .    ,       ,         .                   . e              .        " [4].

      , ,     ,     ,    .       .  ,      ,    .

  ,      ,    . ,       -    ,      - ,  ,     .

 :

"  ,    - -,            ,       .     .     ,   .    .          " [5].

4  , . 79.
5  , . 80.


, , ,      .       .

  .

" ,  -,
  ,
-, 2  1939.

271

. . 
  
 . 

!
     ,      ,   ,               .    , -,           .            .

         ,                ,             .    ,       .

        , ,    ,     .    ,       ,       .         .

     .       .   -   .

               ,      ?        ,   ,    :

)     ,         ,        ; |

272

)    ,        ,       ,   .

 ,            .  ,  ,  ,  ,                ,         .

 
 " [6].

6 Helle Zeit, 96-97.


         .             .

      -         ?   -     .    - ,      ,   ,       ,        .  - ,  ,      , ,      15 000 .       ,    ,     ,    ,          ,    -    .

       .       , ,        .         ,   ,     ,   , , , ...  , ,   ,  -       - .

273

                   ,  .     1939 .,       ,     ;           ,   ,    , -  ,     .      " "  ,  ,      ,     .

,  -     -   ,       .    ,  ,      .   ,    ,                   -   .   ,    ,    .        -    ,    .           .            .      ,           .         :  ,  ,    ,    ,   .

    ,   .   ,        .

    ,     1940 .         "   "    ,       .

274

        -  11  -      .   ,    (    )    ,                    . "      ,  XIX      ", -  .

  ,      ,  ,              .       ,        .     ,     1940 .     ,          . ,    ,        .          ,         .          .               .

     .    .

" 1945 .,      ,      ,     ,         " [7], -   .

7  .   , . 157.


      ,         -      .    ,     . 12  1945 .,     ,      .

275

        .        ,      .

""      , -  . -    ,      ".          .                 , ,    .  ,    .  ,  , ,    .  : "      ".            -       . , , ,  ,   ,     ,     ,  : ",    ..."" [8]

8 Vallentin A. Le drame d'Albert Einstein, p. 215.


: ",    " -     ,        ,   1945 .         .   , -,        .    ,  : ",    " -                .               - " ".           -  ,      ,        ,          .        " "; ,          ,     .

276

   ,                 "   ".       ,     1945 .    .         ,    .         ,    ,     ,        .               ,     .         ,    ,    ratio      .          .           .           ,      , -          ,        .     ,                 .       ,             .         -      . "   , -  , -      ,   ;          ".

 ,            . "      ,       ", -     1945 .      

277

   .         ,               .

  ,   ,   ,      ,            .            .          ,       ,         .

  1946 .         .       .

",    ,    ;      ,   -       .    ,  ,        ,   .       .    ,  ,    ,  ,  , ,      , ,   , -.        ,    ,    ,     ,     .     ,     ,       : "  ,    ..."" [9]

9  . . ., . 9. ., 1967, . 520.


    ,       .    ,                    ,   ,      .         .   :

278

"      -  "" ,     .       , , , .   ,     (),         . ,        ,  ,  , ,     -         .      ...     ""    .           .  ,  ,   : " !.." ,   .     ..."

      ,  ,      .

      ,   ,     ( "   "),   .      ,    . "  - "  ,      "  ": "   ,    ,   ..."    ,    .

                 .   ,   ,        ,                 .    ,  ,              ,   amor intellectualis,       ,       .              .

279

        .     , ,   ,        .                    .          ,   ,    ,   .

  ,  -     ,   -  .  ,           ,  ,   .          ,   , ,   ,     .   ,             .             ,           .      ,      .    ,       ,  ,          ,      .       ,  -   .    ,            ,      ,     ,  ,    ,    .  ,   -     ,  .            ,  .

280

           1950 .          :

"      ,     .     .         ,   ,      ,   ,       .       . ,      " [10].

10 Einstein, Ideas and Opinions, p. 159-160.


       .   1953 .       ,   .       ,       .        .     .   ,     ,    1953 .     :

"  !

,     ,  .         ,    .   ,    ,  ,    .    ,    ?  ,      -      .  ,     ,           . ,        .       ...      ,       , -

281

  .         ,    .   -        ,  " [11].

11 Ibid., p. 33-34.


               .

     ""   ""   .              ,      ,  ,   .     :           -  .         .         ,          .

,       ,   ,    . , "-"    .

             ,      ,    ,    .         .   ,    -  ;      .      ,   ,      . ,      ,             ,    .         .





 
 
  
  
 


 

   ,    .


            ,    .        ,             .       ,       .         ,   ,   , .    ,     , ,        .      .          ,             .       .     , ,       ,       .   ,        -        .

284

,          ,    ,   -    ,           .        .    ,         ,   ,       .     .        ,   ,    ,      ,     ,        -      -       ,  .

      ,      -        ,     ,    ,  ,        -  .      ,       .

   ,    ,     ,  ,      ,      ,     .     .              .   ,  ,   ,         ,  ,    .  ,        .  ,      .

       ,  .       ,                  .       ( "  "),    , ,  ( "  ").

285

       ,   ,    -  . -          -,      ,     ,   ,  .

        ,   .          " ".             .

        .             ,       . ,   ,    -      ,      .

      -   -        ,   ,  "  ",  , -             ,           .

    1955 . -     -       .  " " -  ,    1955 .   ,     [1].                 .        .           -     ,      ,     .        ,     ,   1905 .   "   ".

1 , 4, 350-356.

286

     ,     .      .     :         .

           -    -     .   ,   1916 .     ,    ,           .

        :

"         .                ,        .      .      .     , ,  ,      .     ,        ;       ; ,         .  ,   ,          ,    .  , ,   "",   ,        " .

      : "    , -  , -      : "   ,    "".

2  , 355-356.

287

               ?

  "" -     ,   ;       ,                - ,   ,      . ,     ,          , , ,      . " " -          .

    " " -    (    )  .   ,    ,          ,    .   .          , ,       .         ,  . ,           , ,      , -  ,        .         .

   ,      ,       .        -         ,        ,     ,   ,      ,      ,   . "  " -      ,   .

288

              .                .       .          .          ,   ,          ,    .           .     ,     -  ,        .        -           -    ,    .      -   " ",  "  ".


,              ,  (,   ,    )    ,       .

       ,       .              -      .          [3].

3 Cohen  An Interview with Einstein. - Scientific American, 1955, 193, N 1, p. 69-73.


          .       .

 ,   ,      .  ,   ,    .     ,         .

289

" , -  , -  -,     ,      .  ,    :        ".

       -       .            ,     .

      ,      .                          ,        .        . " -  ", -        " ".  ,      ,  " " ( , , ,   .).               ,                 . ,   ,      " "   ,        .

       .     -  ,             .

        .

"   , -     , -  ,  ,  ,  , .  ,   ".

290

   ,       ,   ,            .     ,    ;  ,          ,        . ,  ,      ,   .

    -      . ,    (      " "),   ,  ,      ,    ,  " ".

    -         .    ,    " "     ,    ,   ,   ,       .

 , ,        - .       , ,  ,       .

"  ,  ,  ,        -    -     ".

     ,   , , , ,  ,       .  ,       ,   , ,   .      ,   ,    ,     ,     .

     ,         ,        ,  .      ,    ,     ,         ,     ,

291

 ,       ,     ,      ,  ,      ,   ,  ,  ,   .      ,          ,     ,    . ,  ,     .

     -    ,          - ,    ,     ,                , "    ".

        ,   ,      "" ()  "" ()      ;   " " -  -   ;    ""       :    ,      , ,   ,  .

           .          ,     .  ,   : "  ,        ..."                   ,   ,  : " , ..."

 ,    .      XVII .    ,     .  ,    XVII .    . -            ,   ,  .

292

,    ,   .                       ,         .  ,         ,      .             ,   ,        .  ,    ,      ,          ,     .

        ,             ,       .       1955 .   "" 1949 .     ,   . ,   ,        .




       

      ,      ,  .



    -       -  : "        :      ?" ,  ,             : "   ,         ...      " [1].

       .  1916 .       .     ,     ,    .   (  ),     ,     .       ,     ,     . ", -  , -      ,   ,         -  " [2].

1 Helle Zeit, 87.
2 Ibid., 36.

294


,    .  ,     ,     .         .   ,  ,     ,           .

                      .   "",            ,      ,  ,  ,         ,           . ,     ,         ,       .       :

" -     .   .     ,      ,        .     ,       .         ,  " [3].       ,        ,      .               :   ,  ;   ,   [4].       ,         ,    .  , ,    ,              ,         [5].   ,  ,  ,         ,  ,     .    ,          .   -

295

   ,          ,      XX .    ,   ,        .      .  -  :          ?

3   , 1956, 59, . 1, . 158.
4 .      .: .   , . 2. ., 1948, . 583.
5  , . 635.


,  -  .    ,   ?

      ,     ,     .

 "      ",   -         -   , -       ?

     ,  ,       ,   ,          .      :                 , ,   .

        .      ,   , , ,   ,  ,    .        ,      .               .

     ,   " "    - , ,    -      -   ,   - ( )         -,   .     

296

        ,    -   ,     ,         .    ,       "  ",     ,  .

         ,              -  ,   ..    .          - ,         ,        .

           .     :  , , ,     ,  ,  .    ,                 .

  -  ,     ,  ,     ,     .

    ,    .     ,          .

                           .     " ".      " " -     ,       .

297

      ,  ,       . ,    ,            ,     ,    , ..                .

         ,                .

       ,    .  ,   ,        ,   ,   ,  .    .   - .                 ,  .     :      ,   .        ,    .        ,  -    ,           ,   , "" .     ,     ,     .           " " .     ,   ,     .

 ,         .          .



 


   ,   1927 .  ,  1938 .        c.     ,       ,       .  : "     ,     ,     ".
. 

  1955 .        .        (,    ,    )        ,  .      ,      .    -   :     . "  ", -  .


   - .               : " -    " [1].     ,     ,  "",    ,    ,      "" ,  -  .

1 Lettres a Solovine, 71.


 , 13 ,    ,        .       .  .

  .   17      .    -.     ,  ,         .  ,    ,    ,         .

299

     ,    .  17        .    ,       .       . ,    ,    ,      .    ,   ,  ,      -.    ,    .    -      -  .        .

    .          .   ,         ,    ,      .    .

,      ,    " ",       .    ,       .     ,    .    .     ,        .     .

   ?        ,   ,  ,     ,      ?

 ,            .               .       -         ,          .

300

 ,  ,  ,            ,       .      ,  ;             ,       .        .

    .       , ,  ,        .             ,           .

           .    .   ,         ,        ,     , -  ,         .

            ?            .  ,  ,      (     )     ,        .         -     -      (            ),          .   ,      ,       ,         .

301

                   ,      .  XX .     ,  ,      XVII-XIX .  .             ,    ratio    .           -   ratio ,   ratio  .            ,            .     , , ,    ,          ,   ,   , ..        ,         ratio .   ,  ,     ,      ,   ,  ,       ,       ,     ,        .

   ,              .  ,     ,       ,      .                  .        .     , ,         -    .  ,  

302

,   ,    -     .      .     ,   -  .               ,    .  , -,   ,      .

 ,            ,  ,       .             ,     ,         -    ,           . ,    ,        ,        .                 .

   ,  ,   ,               .     .           ,    ,  , , , .      ,  ""     ,    ,  -  ,     ,      .   ,         ,  "  ".                .      ,

303

 ,               .     ""      . , -        ,  :    , , . ,     ,   ,   .      .               ,     ,         .  ,          -      .





 
  
 
 
  
 


 

 -  ,     ,  ,    :    ,          ,   ,    ,     .
 

      ,  - . ,     ,     ,    ,       ,  , ,  .   - ,   .         .      ,      , , .


    ,       ,   ,      ,     , .. .       -    - ,     ,    .

       . , ,      :     (  -            ,    ).

     ,      .     .        ,     , , .

306

 .  - -      , , "",        .              .      ,    , ,      ,  -.    "  "?    :         , ..  .        "-",        - .         ,    ,      ,    .

   .   ,    -     ,  ,         ,   .  ,      ,   .      ,     ,        .    ,         -,       .       , -     .       ,      :          .     :    ,      ,    ,   ,       ,   - , , ,     .

307

   ,       ,    ,   .     .                 .      ,         ,         ,           , ..  -.  ,   -          -    ,             .     -  -  ,    (         ),    .          ,   .       ,     .     ,      , ,   , ,           .

        ,       :     .            ,   .  ,             -    -   , , .

             .        " "  "  ".    -   ,    , ,    .

308

    ,  ,      ,         "".        ,      , , "", ,  -  .   ,  ,     ,  "",       ,   , ,    , , ,     ,           .

   ,        -      .

       ?

             .         ,      (   - )  .     :   ,    ,  -       -   - ,           ,   ,  .

        -  ,    ,   ,   , -           .     ,     ,       .      .                   .     .   ,  -

309

   ,        . ,     , ,    ,    ,     .     -          ,          ,     .          ,          .    -      ,    -        .        .       :     ,    - mors immortalis,   , , ,   .

   mors immortalis,    ,         .    ,   .   ,    ,    .         : "  - ,     ".           -     .

     ?

         :    ,         .         :       , ..  ,   , ,      , ,    .

310

      ,     .   -  , ,  -    ,      .   -  ,  -   ,     mors immortalis,        .            :       .    ,      ,  .

        -   ,    .   ,    ,      , -          "" ,      .      ; ,            ,          .            -   .

      ?

   ,           .     - ,     .      , ,      ,        .             ,        .

     .   ,   ,            .        ,      ,  ,   .       

311

         .    .      ,  ,    .         ,    ,      ,      .


         ,       .                 .         ,         .

      ,         - ,       ,    ?        ,  ,   ?    ,   ,    ,  ratio,   .  ,          ,  ,          .     ,    - ,      .

  ratio       .    .    ,       ,    (causa sui)        (natura naturata),     (natura naturans).      , ,   .     ,      .         ,        .  -

312

   (   ,    ,  );     (     ),   -     ,   ,    .          ,   , ,   ,     .     ,    - ,    ,  .   ,   , .           ratio .        ,     ,     .

     ,      ,   .   , ,           .       .  ,                ,  ,     .

 ,      ,           .   ,        .   ,         - ,   ,   .           ,   .       , ..   ,    .

313

     :         , , ,  ,   ,      ,      .         ,   ,     (        )       (  ,     -).   ,   ,  ,  -  .

  -   .

                   ,          "   ".    .

             .         -    :  XVII .    (  )                    .    ,              .      ,                     .


 XIX .   , , ,     .     ,          ,    -  ""  .         . . .  ,  "   ,      ,          -  " [1].

1  . .      . -  .:    . , 1927, . 60-61.


314

       ,        ,            .         ,     "  ".            ,   ,        .

            "  ".

                ,     -   ,      , ,     .

   ,       ;     -,      ,     .           ,    ,    .    "",  ,      .

          ,            .                    .  " " , , , "-

315

"    ,   .   ""    - ""          -  .     ""        ,           . .        ,          ""        .         ,            .                  ,       .          ,     .

         .           -    .         ,         (  -)   ,  ,  (  )   (  ) .        ,    .     ,         ,  ,         .

       ,   ,   ,     ,       .                ,   ,   ,   .     ,    ,  ,    .

316

      ,   ,   ,        :      ,   ,      ..        ,   ,     (    ..),        ,    .    ,      ,  ,    - -       ,        .     ,      "",             .           .         ,                .       "" .  , ,    -         .   ,   .          ,        ,                .

              ,      . ,   : 1) , ,         2)    -

317

.    ,           ,        .   - mors immortalis,        .          .             ,         ,        -  ,     .   mors immortalis,   ,   ,    ,    ,  .      mors immortalis,    .   ,                  ,          .        ,  ,   ,      .    , ,     ,   .      : "     ,       ,     ..."

     ,  ,        ,  ,    ,     .        .        .     ,     "ignorabimus",         ,            .  "ignorabimus",  ,     ,    -     , ,    ,       .

318

     -   ,      .

      .   , ,    ,  ,  ,          ,    -   .   ,         ,     .  , , ,     ,         ,   ,           ,     .

       - ,    "",     -      .    .    -  "",  ,   -  ,   .          ,         ,  ,    ,          .        .  -    ,  -   .             .                   .   ,        , ,   ,    .     -     .



  

   ,   :        , , , ,      .      ,    .


     , ,       -     .    , ,  ,     .           ,     .             - .

      .    " "  " ". " "   " " ,        ,   , ,  ,  .         -              .       ;       ,        ,  , ..    .        :       

320

, ..     -,           .           ,       ,                  .    "  "     .                 .

   -    " "                .


    ,      ,     ,     .         " ".     -      ,     .     -    ,        ,    .        ,         "-", ,      ,    ,   "-".

           - ,    .      ,  ,   .   ,   -       ,        .       - ,   .. -    ,  .       -

321

.           .    ,   ,    ,        .                 .

          ,        .         -   .        .  ,        -       ,   .       ;   ( )    .        ,      ,     .

         ,   .  ,       ,     ,   ,    ,  .         : "      ;    ,    ".          ,  ,    " ".

  ,     ,    ?        ,    .          .              :   ,   ,

322

 ,  .         : " ...  , ".    ,  .  ,    ,  ,     ,    .    ,  " ",  .  ,    ,   mors immortalis      ,        .

,              .          .            .          ,      ,      ,    ,        " "   .

 ,   ,    ,      mors immortalis,      ,   " ",                -  .

  " "  " "    , -      ,         ,    .           ,          .

323

 " "  " "   . " " -   ,             .      ,      .    ,           .

    ,          .  ,                   .        . -,  ""       ;     ,           ,     .

      .             .       ",    ".        ,         ,     .                  .       ",    ".         .            ,               ,     -      ,       ,     .

324

      .        ,     ,   .        ,          .   ",    ",         .   , ,       .

             ",    ".     .      ,       ,     - .          ,  ,  "",       .

 , " "   "".       ,     ,    ,  -   ,  .

   -  .    ,        ,    ,    ,  , .    , -,  -         ,                 [1]. -,      -    ,          .  -  ,          ,  ,     .

1  .,  . ., . 23, . 189.

325

       " "      .   ,         .   ,         ,      .             ,      ,   . "      " -      ,  ,   ,         .   ,    - ,   ,  -        .    -    .

 -      .




 

, ,       ,    .


         - ,             .      -  -     .     ,    ,    .          (  ,     1922 .  ).        ,        ,       .

    .


"     ,       .      ,         ,    .     ,                .       ,         .   -   ,  ,       ,   ?   ,      .

327

    . ,       -   .   ,   .  ,   ,     , -           ,     .  ,     ,      ,  .       . ,  ,      ,    ,    ,        .

      ,        .   ,     ,     ,    .   ..."

  ,   ,           ;     ,       .      .                , ,     ,      ,    ,    .      ,   ,            -      ,  , .

     -               ,   ,     ,    ,  .   ,        ,    ,         , , , .     ,   ,  "      ", -  -  ,

328

      ,   ( ,    )    .             - .        ,       .                ,  ,  ,        ..     -   , , .

    ?

    ,    ;        ,          ,     .      .      ,   , .  , ..      , ,     ,   .         .        ,           ,    .

       .

,   ,       ,    ,     .      ,    ,     .      ,     -     ,   ,   ,    ;       , ,      .       causa libera,  ,       (      -

329

 ,     ).  , ,       ,      homo sapiens.        . Homo sapiens  homo cognoscens -  ,   .

    .        ,          .     ,     -  .       ,      , , ,  ,    ,  .          ,    .     .      ,     "" .   XVIII-XIX .       . ,   ,  ,     ,     .

         . ,  ,  ,         .             ,   1930 . [1]          ""       (   "    ") [2].

1 .: , 4, 163-165.
2  , 322-323.


              . "  , -  , -      .   ,         . ,      ,   

330

  ,   .        .            ,       .            .     .   ,     ,              ,          .             ".

         :      ,      ,  , "     ".     : " ,      ,    ".

     -   -              .         .  , -,       .      ,           -    .           .

          .             .     ,             .        ,       "   "      ,  ,    ,   ,        ,     ,   ,   ,     .

331

   ,             .     ?            ,     ,   - ,      .

      -        .   ,           , , ,  , .

      1927 .   200-    : "   ,        ;    ,        ..." [3].      ,   ,    ,    "       ".

3 , 4, 78.


           .        .   ,            ,    ,       XVII      XX .

                 : "           ,           ".

332

             .       ,  "         ".   : "              ".           ,  ,   ,  ,     .    ,     ,     , .. , .      -     , homo immortalis -  homo moralis.           ,             ,             . Homo immortalis -   , homo faber  , , homo construens.

    ,  . ,    causa libera -  ,    .

 ,    -    "".      homo faber  homo construens    -    , ,   .   .     ,   ,    .

     : ", ,  !" ,  ø        .  ,       ,       .     ""?

ø   ,       we .      ,               .    , ,  -   (..    ø)   .

333

   , ,  , ,        , -     .      -  ,     .       .                  ,   ,      .

       ,      .    : " ,    ?   !..."    . "  !", ..  ,    ,     "".                     , ..    : "  !"

       .             ,    causa libera -        .                ,    , , .

         ,         ,  ,   (         )     ,     .         .      ,  -

334

  ,   , ,    .           ,    ,  ,   ,  ,  .   -     ,   .

       ,     .  -   , ,  .   :     .     ,   " ",   "",      "";   ,  ,   ,  ,    ,    ,     . "   , -  , - ,   !"

,      (   ,   )            , ,   ,      ,         ,    .   -   ,    .

 ,              ?  ,  ,    ,      ,    ?

  ,  ,      , -,             ,    .             - ,     . ,     -   -         ,    .



 

,      ,       ,    ,  ,         ,     ,         ,        ,   ,   ,          ,   .
 

 -   .     -   - ,    .     ope   ,        .      -  ,       , .. ,  , ,            ,             .      ,     -,     ,       ,    ,     .           .             ,        .  , ,     .  ,           -

336

 ,     ,        .   ,  ,     ,    ,    -      -           ,     1949 .,   -     .            ,         -   --       .  -   mors immor-talis,    ,   -     .  ,       -  ,  -                ,    .  -         (  ) "".    - ,     .

            ?

     ,            .     ,      .      "  ",       , ,           ,    .      : "...         ,   " [1].

1  .   . ., 1969, . 37.  . - . .

337

,    ,  ,  ,      .     ,   causa libera,            .

  ,  ",        ", -   .         ,      ,   ,   . .     .    - .     ,    .     ,       .

    .         .       : "          " [2].  , ..   ,         ,    ,      .          .  ,    ,    ,   ,   , , .          ,         :

1  .   , . 351.


   . 
  ,   ,
  ,  ,
    .
 !  !
 ,      , -
 ,  ,
     [3].


  "" (  )   ,    " " -   .        ,          .      ,         ,      .          .


 - ,       XVII .,    .            XVII .   .     ,    XVII .,     ,  ,      ,  -  [4].      ,             ,         .  , ,          -   ,       ,   , , .

3  , . 419.
4 .:  . .   .       . ., 1972.


      .   ,  ,         ,    ,  ,     .

339

      .    ,      ,      .      -   -     ,   ,   .  -   ,     ,          .      ,    - ,    ,   -  .

     .     , ,      ,    -  ,       .         ,   - .

        -            ,   - .        ,      ,       .

     :     -  ratio .       :        ,  -  ,     ,      ,     .    .        ,  ,        ,     ,      .   ,         ,    .

340

             .   -     .      ,       .      .

  ",    "            XVII-XIX .,    ,  XX .

     ,    , : "-,              .       .               " [5].

5 , 4, 320.


       ;    -             "hypotheses  fingo".              .      "hypotheses non fingo",        ,     ,     ,     ,   ,     , .

 ,    ,      XVII .    XVII-XVIII .,      .  XVII - XVIII .       ,    ,         ,    .    .           -  .

341

  ,            XX .

"-, -  , -       - .      " ",       """ [6].

   "".      ""?    ,       ?

      ,      ,                     .    -   ,             .      , .. ,     .    ,    ,    ,     .             ,         -  .    -            .       .   -  ,       ,      .           ,  ,   .       ,    ,         ?

6 , 4, 321,

342


           -        .      ""   -      -.   ",    "   . "     ?" -  .  : ",         " [7].

7  .


 .      ",  ".  ,  ,      .     ,   ,   .        . ,   ,  ,   ,       , ,  .   ,       .     ,           . ,          ,     .      ? ,     ,          .          .           ,    ,         ,     ,  , ,  -   .   ,         ?




  

...  .      ?
. ""

,   , -     ,      ,            .        . ,  " "     ,    ,    .      .     .

       .     ,         " ".

       ,  ,    ,       .     ,   ,   XVII .,   ,   XIX . " "  .         .              .     .

344

            .   ,        ,         .        ,           ,           .    ,     ,  ,           .

   .      ,    .       " ", ..           ,     , ,  .   ,      ,     ,     ,      .     , ..  ,    ,   - . ,            ,        .

     .                  .        ,       ,   .   ,    " ",      ,         .    ,         .             .  ,     ,      .         .

345

       ,       ,     " ",        .

,    .        ,       .  "", ""  ..,  ,  ,  .  ,                 .  ,            : " ,     ",   ,     . ,     ,          -    .

       ,    .            : " ,   ". ,     ,   : "  ,  -  ?"

"  "                  .     .     ,          .           : "  ,  -  ?"

     ,      ,        ,          .  1942 .       ( ,        ):

346

"    ,    ,    .     ,  ,            .    ,     ,    ,    ...  ,             ..." '

      :

" ,    ,            ,         .     ,       ,              ,      ,   ad colendas graecas.  ,    .     ,          " [2].

1 Helle Zeit, 50-51.
2 Ibid., 51.


 1953 .   -,      74-, :

"      , ..  1916 .,   ,   .          ,         .            , ,       .         ,    ,   .          ,   .  ,       ".

       -     ,          ,    ,       .

347

  ,          ,           .        ,      ,    .

            .  ,       -     (  ,   ),      .           .

" , -     1938 ., -        , , ,            ..." [3]

        ,         ,         ,   . ,       .

"     ...     ,      - .      ,          " [4].

3 Lettres a Solovine, 75.
4 Ibid., 107.


      ,    ,  ?

              -  .

348

 ,   1924-1926 .,   .     ,   ,         .  1929 .     ,    .      ,    .      ,   ,     .             .       ,           ,     ,       -    ,  ,    .         .

,             .   ,     - .   ,  ,            " "  .       ,       , ..   ,    ,   .        ,         , .. ,   .               -   .         ,     , ,  ,   .

       ,    .      , .. ,       . ,   ,  

349

   ,       .         ,    .   ,     ,      .       ,     .     .             .      .    ,      ,          .               .       ,  .

       -           .       -   ,    .   ,        -  ,          ,         .    ,      ,   ,  ,  ,    .   ,       -  ,    ,  ,      .

,                             .          .  ,            ,  ,       ,       .

350

             -  ,  ,        .          ,     , ,   ""   .     ,  ,       ,       ,       .


       ,         .        ,   ,    ,  ,   , .          .          .            ,  .   ad hoc.        ,       ,      , ad hoc ,  ,       .            .

     .        .    ,    ,         .       , ,   .         ,       . ,        ,                (    ,    ).

351

       "".   ,     ,      ? ,  ,     ,           . ,         ,       , , .       - .     ?

 ,   - , -     .      :   ,       .     :           ,    .         :             .   ,      -  -   -  -    .


        ,     ,    .     -   .   ,           , , -,        "" ,    .      - ,     ,             ,    .

352

     ,    ,        ,     ,  ,   .

  , ,        ,                  . ,       ,         .

   .         ,      .         .         ,    , , ,        .   " "  " "       .           .          ,       .   . ?   " "    ,              .            , ,      -  .     .      ,      .                  .

353

       " ",          !        -     ,      .   ,        ,     ,   " "   ,   .            .

 ,          -              ,   ,          ,  .                   .  ,            .             ,       ,    .

           ,    .    ,         ,     ,  ,    ,   - .     ,   ,    .         -    ,    .

        " ".

    ,    -  ,   " ".    ,      experimentum crucis,       .   ,   

354

 (    )    ,    ""    ,         .     ""         .     ""   :           ""   ,    ,    .

  ,      ?    ,  ,      ,  ""         ,     ?

     .       ,     ,   1955 .,           ,    .

"  , -  , -     , ,   : ,     ,     .        ,         ...     - ,    :       ,      (   ),       " [5].

5 Seelig, 396-397.

       :   ,  ;     -     (       ),     .


355

     ,     - .           .       .

       -      ,      ,    .

       ,    ,         .    ,    ,  " "    .         ,   ;         (       -  )   ,     .

         "" .

       ,  ,  .   -       ,              ,     ,        (   ),   ,       .     ,      .       ,            .

" , -  , -   ,      . ,   ,      ,  ,  , ,    , -      .    ,     ;   ,      ,        " [6].

6   , 1956, 59, . 1, . 144.


356

        .           ,   ,         ,   ,       - (",   ", -      ).   "   "   ,       ,        .           - ,   ,    . . II.  - ,   ,    ,    ,           ,      . "     ,      ,    ".

                .      ,       .      ,             -    . ,       ,  ,     ,  , ,      .       ""  ,         ,       ,   , -              .

357

   ,         ,    .      ,      .       ,    " " .   -    ,     ad hoc,            .       ,    " " .  ,  ad hoc,    ,         (..          ) .

    ,    .    ,          ,    ,   ,    ,      ,    ,  " ",   " ".

     -      .      , , ,    XX .  ,          ,     .       ,   1916 .    ,             .             ,            ,   ,  .      :

"          .   .    ,       ".

358

    " "             .      "", ..     ,    "" -       .     " "              .

        ,   .           -     -.        ,          . " "       " ".    " "   ,    .     ,          ,       .         ,     .

      ,       ,        .         ,      ,   -   . ,        .         , -,      .       ""     ,          -       ,      ,     ,    ,      .  1959 .    "  -

359

    " [7].                 . ,   -    ,                .      ,     ,    ,             .              .

7    - . . . ., 1962, . 63-69.


"     , -  , -     .    ,       ,     ,    -    .            ,       -  ".

                .   -       ,        ,    .        ,       -         ,     .   ,    ""                   .    .           ,           ,   .. ,   ,

360

             ,         ,    .

      . ,    ,       :       ,   ,        ,    ,   .       ;        ,          .         , ..  :        ,              .         ,         ,       ,         .       ,      , ,        .       ,     , ,  .         ,             .

      ,   ?         ,   , ,      ,   ,      - , ,  .    -  ,    ,         ,     ,  -

361

          ,        .  ,       ,       ,   ,   , ..     ,        ,     ,    ,        .

      ,  ,               .           .

  ,     1949 .       ,          .      .

 ,   ,   ,     .  ,   ,   ,       ,        , ,  .            .       ,   ,   ,      "" .

"    ,          "" .         ,        ,       .   :     .  ,   ,            ,        ,  

362

 (..  ,      ,   )" [8].


,   ,    -      ,      (,      ),   (    -    )    (,   ) -      - ,        ""    ,       .     "     ".        ,     .    -      ,  ,    .

 ,      1944-1948 .,        . " , , , -  , -  :      ,   -    ?" [9].

8 , 4, 281.
9 Helle Zeit, 72.


 ""        , -    .       ,     ,   ,     , -   .    ,         ?          ,     ? -,    ,  "     ",          .           (    ,           ),        .        .

363

 ,      ,         .      ,    -     .           ,          .   -   ,    .. -     ,  .       ,      .        ,     ,       .

- ,         ,  : "  ,   ",       -     .      ,      .  ,     ,      .            ,    ,        .      ,          .      ,       , .. ,    .                .         -    .

" , -  , -  ,    ,           ,         " [10].

304

,   ,   ,     ,     ,     -   ,    .         ,           .     :

"        ,    .  ,    (  )    ,  : 1)   , 2)  ,  - ,    ..      ;  ,            (,        ),       " [11].

10  .       . -  .:    - . ., 1962, . 65.
11 , 4, 280,


, "   "  "   " -  . ,      .  ,  II .        ,           ,      ,        .  , ,      ,    .       ,  "   "      , ,     .    ,           .     ,     -

365

   ""  "", ..      ,     "",    ,    (    ,     )        .     "   "  .    (         ), -    ,        ("   ")      .          ,     ( ,   -)      .        , ,   .           - ?     .  ,          :     "   " ,     ,   ,    .

  ,    ,     ,            ,    .

                   XIX .            .       .  ,    ,         .          . ,      ,  

366

,   -      -   .   ,            :   ,    ,   ,        ,   .                 .

 ,  ,     ,    (  )         .

         ,    -.       ,          ,            .

              -.          ,        ,  ,    ,  .   -         t          t' -     ,   ,  ,   .

   -     ,        .   -       "  " -   "",       ",   ",      . ,   ,     ;     ,   "",    ,    "",    .

367

    "",   -   , - ,   -  ,        .              -,   ,      ,        :      ,       .     ,      ,        ,       ,             ,        .       .        ,     .

     - " ",   -  ,           ,     ,          ,   .  " " ,   (,     , , ,     )     .     ,  ,       ,         .

     - ,    ,   ,       ""  .       ,  -    . 

368

       ,         ,   ,  ,     ""     .    ,   ,    ,             .       ,     .

          ,  ,   ,               .             1944 . -     "   ".

       :

"     ,    .         .        ,          .    ,   .        ,      ..." [12]

12 Helle Zeit, 51.


"   "   ,          .   ,   ,             .

         .         ,               

369

.        ,                 -    -   ,    .  ,         ,       ,   (  )  , ..      .            , ..   ,     ? ,  ,  . ,  ,     , ..     ,  ,             .

       .  ,      " "   .             ,    ,     ,    . , -,             .         .

  ,               ,    .     (      ) ,  ""       ,  ,   .      ""          -         , ..           .       ""        .      -

370

 ,    .   ,    , -  ,    ,  ,     -  ,   -          .      , ,         .

 ,        .  ,  "   "          .      , ,  .     10  -13  .          . ,        .      ,  -,      ,     [13].

13 .: Kouznetsov . Complementarity and Relativity. - Philosophy of science, 1966, v. 33, N 3, p. 199-209.


 , 10  -13   -  ,      ,  ,     .       ,       .          .    , -,    ,    .

 ,      ,         .

371

     3-10 -24  .    10 -13  ,  3 10 -24   -       ,  ,        .       :      ~10~13      3 10 -24 .  ,        10 -13 ,     3 10 -24 .           , .. 10 -13: 3 10 -24 = 3 1010 /, .. 300 .    -  .     ,      ,   .         ( 10 -13    3 10 -24 )  ,     ,       :        ,   .                 ,      .       ,     . ,          ,    ,         ,       -    .     (   )  ,   .              ,  ,     ,  . ,     , ..   ,           ,      , ,   -   .        .      "   " -    .

372

         ,        , ..        ,    .          , ..      ad hoc,           ,         .       - - , ,     -    ad hoc.        ,  : 10 -13   310 -24 .           .   ,          -              ,   -     .

                 ,          ,          ,     ,     (    )  .     . , ,  : "   ", "       ", "        ,   "?         ,    ,        ,   , ..   ,    .      ,   ,    ,      ,      -

373

        .  ,  ,   ..       "", ..   ,         . ,          ,  ,    ,        , ,       .

          .    ,         .  ,         ,           .       .               ,   ,  - ,  .   ,                   ,     -       , -     , -        .  ""           ,    .               :        ,          ,  "" ,   .

   ,   -            ,      

374

,     ,     .             - " " -     .     -      ,         ,   " ",         .          :   " ",    "",      ,     "",            ,    ,  .  ""     ,           (     ,    ,          , ..   , ,   ..).   ,     , ..     ,         ,      ,     .

 ,  ,       ,                       .           ,         ,    .   ,      -     .        ,   -

375

   .   "",          ,        .          " ".            -               .

,     implicite      .      "  ".  ,    ,        .           ,    ,     .      " ",    "  ,    ".               .             ,     " ".

      .     -  ,  ,    .  1924 .       :


"        ,        . ,      ,     :       ,         " [14].

14 Lettres a Solovine, 49.


    1924 .,      .            .     ,  -

376

      .      .  ,              -       .   -    .               ,  " ",         . -  ,   ,     ,   .    ,                 .

            ?      " "            ,    ?

       .        " ",        ,   ,   XIX .      .      " "   ,       " ",     , ,    ,    .

       ,     , ,      " ".       -    ,       .          .     .

   ,  , ,        .      " ",     ,      .

377

          .       ,                    .  1944 .  ,  ,       ,          ,        [15].

15 .: , 4, 248.


    ,     :    " "    .   ,             - "       -    "",  " "    ".

 ""  " "    , ,   , " ,     ".   ,                    .     .            .

     ,        .      " "   ,      ,     .        ,        " " -        .

378

   -       -      , ,        ,   ,  ad hoc.    " ",    ,  " ".     ,         ,                      .

       ,   .       ""  .         "",    .   "  ",     ,    ,  ,        .        ,    .      ,   ,       " "      "".    ""      ,      ""   .  "  ",   ,     -    "  ",          .  ""       .       "" ,          .

   ,     " ",               .

379

  " "         .       - ,   .       ,    .     ""            ,              .

                  ,      ,           .        ,     .           ,    -  .      ,         -   .     ,   " "  " "  .       .               .     ,   " ". "  ?" -  . "     ,   ", -  .    ,      ,  : "  ,     " [16].

16 Michelmore, 252-253.


 ,  ,     ,  , ,     ,           ,  ,     ,         .        ,     .    :   (       ) -    .  ,              ,      ;        .    -            .           ,        ,  " ".

 ,   ,       .          :   -    .              :            (,   ..),        .

,     ,     ,     .   ,        .     (  )  ,  ,      ,              .

 ,        " ".           .

381

   ,  ,     -         ,   -    .    ,   ,            ,        -,       ..   ,   ,  ,  ,        ,     .         .            ,     ""   "" .          ,   .

  ,  ;     -  mors immortalis,  .    , ,    , ,       .     ,  , , ,       , ,   .                 ,   ,     ,       .

        .   ,  -.            ,         .      ;   ,       .  ,    ,    . ,     ,     -       -  .

382

     .         .        :   -  ,    -  mors immortalis.   .  -          .

              .        .



 

    (respective   )  ,   ,     ,  .
. . 

,          ,    ,       ""  ,    ,    .    .   -     .     ,     ,  ,      ,             .      -     ,              .            " ",         ,    " ".        ,               .  ,      ,   , -    ,     ,     ""   "",    " ",   [1].


1 .:  . .      ,   - . -    .  , 1976,  6, . 43-55; 1977,  1, . 43-54.

384

          .          .     ,   , "      ",        ,      XVIII - XIX .            .           ,      ,  ,       ,    ,     ,     .       .       .     ,  ,     ,         .

   ,   ,     .        (   ) ,   ,   (,    - ,     ).

    ,  ,  "",        -    ,  ,    .                 .  

385

      -:     ,   .        ,   ,  - - .

     XVIII .   .               .       ,      ,  - - .

            :     ,    ,     ,  -    ,     .      .        . ,   .             ,     ,    ,      .   (    ,   )       .   ""     .

    ,   ,    , ..    .    -  -     ,     ,       .       ,   .             ,     .    ,            .    -    ,      -   .    -  

386

 ,    ;   At,      ;,    ,     .  ,         (3+1)-  ("")  ,    -    ,    ,     ,    .

          - (3 + 1)- .      .           , ..  ,   .          ,     .       "",      .      .    ,    -  -  ,     ,     ,    .             .   ,         -.     ,     .              .  ,      ,   ; XIX        ,   ,    .   ,   ,                 .       -

387

. ,      ,  .      .    ,   ,       ,   (   - )    ,   .       -    .      , -,  , - .  ,   ,   - ,   ,   . -  -  - ,       .          :                 .

    ,   ,  .       ,     .      ,           , ..  .           , ..       ("", ""  ,  ),    .     .       .

            .          ;     ,            ,     .          -

388

  -  -,        (,   " ").             .        ,  () . : "      "   ; : "     "   : ""  "",         .   ,  ,    ,    ,    :  ,  , ..      .     ,       .          ,     (   ""        )    (   ""   ),   .         .

  .           .   -    .    ,    -   -     .  " "  "- "     ,    .     -  ,      -       ,  .     ,     ,    ,    ,     ,    - .     ,  

389

  :     .           .    ,       ,    .       .        (" ,  ,     ..."),              .

     ,      .           (-)  ,         .    ,       .         ,    , "" ,     .      ,     ,     ,    .  ,      ,  ,        .      ,          ,  ,    .   ,           ,   ,    ,   .

   -  ,    ,    .   ,      " " -                  .             ,    .  -        
  .    -     ;   natura naturata     natura naturans.

390

    ,  .     -  n- ,   ,   .  ""  -   -     ,    . . .               [2].  -    "" , , ,   .    ""         ,         . ,    ,   .   ""      ,       -         , ,           ,  .  ,     (n+1)-  n-  ,      .         ,   ,           - ,    - , ,    ,         ,      .

2  . . . . ., . 29, . 321.


     ,      .        ,   ,   " "  

391

         .              , ,      .   ,     ,             .                      , ..       ,      .   ,  ,  ,  -   .  ,       ,     ,      .           .     .    ,                   ,       ,      .

    ,       ,        .                 ,        ,       .              .

     -       .    ,      -   ,              .       

392

        " ".       .     (     ,       ,   )       ,    .   XIX .         .                    ratio ,      ratio      .       -       .     "  ".     ,    ,      -        .

      ,      ,       .     ,          .   -      ,   .   -     ,             .    ,    ,  "    "    .

 ,       ,     ,   ,    ,     .          ,  ,    .         -    ,    .            .

393

   -              ,    .               .        ,   , , , ,   ,     .       :   , , .      ,       ,               .            ,  ,     .






  
  
  
  
  
  
  
  


  

       ,   ,    .
. .  [1]

1  . . . . ., . 29, . 326.


       .          :     ,    -  ,     ,          .

  -  -        .

       ,  ,        .   ,    -         - , - ,           .   -       "  ", - ,      XVII .          .

,            ,    ,   

396

  in vitro -         in vivo, ..  ,    .      in vivo         ,          .

   in vivo,  ,           .     in vivo,         ,  .    , ,         in vivo  in vitro [2].


2   ,        ,      "          "   "   ,    " (., 1959).     .: Duhem P. Le mouvement absolu et le mouvement relatif. - Revue de Philosophie, VIII, 1908.          .: Tonnelat M.-A. Histoiro du princi- de Rolativite. Paris, 1971, p. 20-21. 


        , ,    ,  .        .     ,     ,               .                  ,      (   )     ,         .  -     (""),  , ..  ("")   ("") ,     .

397

       ,    ,      . ,  , " ", ..   ("").

                  -    ""   .     -   .      ,         (  ),       ,       :            ,   ,     ,  .                  ("")   ("").

  ,                 ,      ,    .      .       ,     -      (     ),        .   ,         ,    .  ,     , -     .         -     .        .

   ""      ,   .     ;       .   ("") ,    

398

    .      ,              .  , ,     , .     ,                   .      ,   ,    .       .      .   ,           . ,    , : "     ,      ".              .  ,         ,      ,         .

,      ,           , ,  ,       ( )    (,    ).  ,      ,          ,            .

     (  )    (    )           ,        ,     .

        ?         ,     ,              .   ?

399

      ,     .    ,       ,    "", .. ,  ,    "" .

             . ,    ,   ; ,    , -   .

        ,       ,               .   ,   , ..     ,   ,  -   ,      .  ,      ;                  ,     ,    .

           .           ,          .        -  .      :       - ?

    ,      , ,       ,    .       .

400

 ,                  .       .         (  )      ,     ,        ,        -             .

  ,   ,         .      ( )      .                  .     ,        ,     .  ( ) ,     ,   .

  ,     ,     .   ,     ,          .             ,        .      ,              .

             .   ,    ,  ,        .        .     ,    ,            , -

401

   .         - ,     .        ,          .     ,                  .   ,         ,   -   .         .

 ,    ,     ,   .          .        ,   ,     ,    .        ,         ,   ,    .       ,    ,       ,   .      ,          ,        .    ,    ,             .         .         ,    ,      .  " "    . ,   ,             , ,    .

402

     -      , ,    .          ,     , ,           , -    ,  .

,      .   ,   ,     .      .      ,                 .             - ,        ,     ,    ,  ,   .

   -     .  ,   ,     ratio    -  "" -   .        .  .      -      ,   ,  , .          ,       .    ,     ;   ,    ,     ,  .

                  . ,      ,         ,    ,    " ".

40

     -   ,    .   -         ,            "",       ""  "".  ,     in vivo, ,    ,                .

 XIX .,  ,       ,      ,          .     " "         "" -   ,   XIX ., ,     XIX .  .

      , ,    .  XIX .         ,              .          ,    ,    ,        ,   .

    ,    ""        .          , ,  ,   .     ,   ,    "",   .

    -           -      "",   ,  ""  "",  .         ,   ,     ,        -   .

404

    , , ,      -     [3].

          ,   "" -    "" - .        ,     ,     .           .      ,        ,       ,      ,     ,      .

                , ..    .       .          , ..  ,             ""   [4].         .

3 .:  . .   , . 2. ., 1970, . 84- 101.
4 .:  .,  . ., . 20, . 534.


      clinamen -       .      ,        ,        .   . ,        ,          .

405

  ,              .       .    ,    .      ("...      ...").                -     .

 ,      ,    .  ,          (..   )    ,    ,   ,                   .

            .            ,  .       -     (   "") -   ,   ,               .     ,          .

   ,          .             ,     .     ,       -     .

406

  ,    ,   ,         ,
          ,         , ,  ,    .        ,   ,  . ,  ,         .        -  ,         ,    ,      .

     ,     .   ,          ()      .

    ,     ,       . ,  ,      - ,      .   ,     , .       ,         .          .       ,     ,        . "              ".  ,       - ,         .

  ,         ,  ?

407

               . ,      ,   . "...   ,         ".

  ,        XIX-XX .,          ,         .                  .     , , ,        .          -  .       , ..   ,     .      - , , ,     -   .

    , ""          .    ,           .

          "  ".

,   , ,                 .      clinamen -   .      clinamen    .      ,  


...  
       
,
      ,
    ,     [5].

5 .   , . I. M. - ., 1946, . 89.

408

 1841 .    "      "    clinamen   .   ,        ,          . "    " [6].          .  ,        ,    .  ,      ,       :      .  clinamen        .    .     .        , ,     ,   ,    .     -    ,         ,    -     .   ,             .    "". ,      ,  ,        .    ,         .     .

6  .,  .   . ., 1956, . 42.


          ,   ""  "".    .            -       -      .


409

       : ,                 ,    .         ,      II . . .:

",   ,  ,      ,   ,        ,    ,           ,     ".

 ,                  .    ,     ,       .

           ?  - .   ,     , -  .  ,    ,     1949 .     :              ?

          ,    ,              ?       ,                 ,       .

      ,    "   "   -  ,   ,  :     ,   , ,              ,     [7].

410

          ,   -   ?

   -  ,     ,  . ,    .   ,     ,               ,    ,  ,        .

        .  ,     ,        ,    ,     [8].  -   ,   .    " " ,     -       [9].  -        .                      .   ,  ,    ,    ,    ,        .          (       ),               (   ""   )   " "  " ".

7 .: , 4, . 280.
8 .: . ., . VI. ., 1939, . 27.
9 .:  . . . . ., . 29, . 156.

411

  ,  ,                 .  ,     ", ,    " [10].  ,   ,  ,    .           ,       ,     ,          ,          .

  ,    ,     [11].   , ,  ,   ,    ,   ,          .                ,    .    -       -    ,    ,  ,       .      ,         ,         [12].  ,     -    -      -      - .      "    ",      "  ".

10   . . . ., . 29. . 346.
11  , . 326.
12 .:  . .   - . -         , . XXII, 1959.


412



  

     ,       ,    ,        -    ,   ,      , -    ,       ,   .


            ,                 .  ,  " - "         XVII  XX .,       .        ,  ,    XVII .  ,       ,     ,             .      :   ,   ,   , ,  ,    .

     -  ,        .     , ,  ,   ,      ,      .        (" ")      ,  ,   . ,     
   -    ,     "  ",   .

413

   ,       XX .    ,         .       .      (   )    XVII .  ,    , , , ,  -       (   ,    );  ,        XVII .  ,     .   .            XVII -

XVIII .      .    XVII .   ,   ,    ,     -      .              XVII .       .

            ,    ;   ,      XVIII  XIX .      "",        ,     ,   ,     ,   ,     .              ,       

414

XIX . -  ,  ,       XVII . - ,           .  XVII .        ,     ( ,           ),             -    .  ,           "",      ,    ,    .   -  ,          , -          .      ,   .           .        ,         XVII-XVIII .,     XIX .

         .            ,      . ,          ,   .      :     ,   .           (       ,     ).     .      :

" ,      ,             ,             " [1].

1  .      , . 3. . - ., 1933, . 82. 


415

        .          .  ,  ,   ,    ,   ,   ,        .               ,       ;           .     .

 ,    ,      .           .  ,    ,     ,   .  ,       , "...     ".                   ,      ratio .     ratio    ,     .              ,    .    ,  , -    ,    ,    ,    ,  ,        .         :  ,        , ,   ,  .      "    -  ,   ".  ,    "",  ,       - - ,      .  ,           .

416

  (     )   .          , ,   .    ,       ,          .  ,   ,  ,        ,  ,          .

     - ,    ,   .     ,            ,  .

       .    ,     -   .     .              "": Deus sive natu.   XVII .         . -                . ,   XVII . ,        ,   .

 ,  , ,     XVII .,   :          ,   .   ,       (,      ;    XVII . -  )    ,           .   -

417

  : "Proprios impendit oculos, cum iam nil amplius haberet nature, quod ipse videret". (" ,       ,     ".)   ,        ,    ,   .     ,  ,    ,   ,   ,    ;  ,     ,    . ,   ,       - ,   ,     .  XVII .        ,  ,   ;    ,  .

 ,       XVII .       ,  ,    " ".    . " , -  , -      " [2].

2  . . . ., 1957, . 388.


      XVII .       ,    ,    ,      (      ,  ).         ,       ,   ,  ,   .              ,        . ,       ,      ,  ,      (     ),   ,                .      XVII .      .

418

            ?       ,  .   ( ,   !) -  .       .      .        ,      .              .

   -      .  ,             ,     .

             .

        .     -  .      ,  ,  ,  - XVII .   ,    ,      ,            . XVII     ,  ,     . "    ,   ", -  .

 XVIII .     "";               . XVIII    ,      ,  ,   .  ,            ,    ,     ,     ,   ,   ,  .      XVIII ., , ,    " "      ,   -  XVIII .


419

  XVIII .    , , ,      ,    . ,     XIX .       .    ,      - 1)   ,     2)           -     .         XVIII .   ,             .      ,        ,      .    -      -        .        ,             ,  .


     ?     .    ,     .           XVIII .,   ""  ""              .

  ,      -   .   ""    ,           .

    ,   ,          . ", -  , -     ,   -   " [3].

3 Frank, 281.

420

-   ,     , : " ,       ".   ,      ,  : "     :   ,   " [4].

  ,    ,        , , , : "     ".

,      ,     : "  ,   ".       -    .

        (" "),   . ""  -   ,       ,     ratio. "    , -  , -    ,      -  .     ,            .     "   "" [5].

  ""     ,        .   "Mein Weltbild" -   ,         [6], -   "  ",   :

"      -    .   :     ? : ,            ,    ,      " [7].

4 Seelig, 426.
5   , 1956, 59, . 1, . 144.
6      : Einstein A. Comment je vois le monde. Paris, 1934.
7 Comment je vois le monde, 7.

421

 ""    -        ,   ,    ,  .      : ,    ,    "".      ratio,      .        .            .

",       .        ,  .         ,  -   .          ...   -        ,       " [8].

  -     : "       ,    " 9.      "  ",                .  ,      - , , ! -               [10].              .

8 Comment je vois le monde, 39.
9 Ibid., 38.
10 Ibid., 37-38.


              .       . "      ,     ...          ,      , -      ,         " [11].

422

   ,    ,    ratio  ,     ,    ,         . " , -  , -     ,           ,        ,    " [12].            "".  :

"       "",     ,  ,     .      ,               . ,    ,     .    ,      .       " [13].

11 Ibid., 13.
12 Ibid.
13 Lettres a Solovine, 103.


 !      ,        ,        .  -    ,     .        .                .           ""  " "  .   ,       , "   ,  ,  ,   ".

423

                  .    ,  ,       , ,      .   , ,   ,     .       ,    "...  "",        ".  ,  ,      ,  """ [14].

14 .: Lettres a Solovine, 115.


    ""        .            .  ,   ,            ;       ,      ,           .

            ""       .            .       ,  -    -       .

 ,    -   .                 ""  .

  XVII . ,       ,  ,           - ,   , -    .   " ".  ,        (    ,    " "),    [15].

424

    ,   :

, -     , -
  ,  ,    .

", -  , -       .   ,      .       ,     ,   ,    penseur temeraire.     ,       ,   ,        ,         ,    " [16].

     "   "    " "  " ",              ""         ,   .        ,    "deus sive natura"  - "aut deus aut natura".

               ,      XVII-XVIII .  .    , "" ratio              . " ,         ,      ,   ,    ,    ,        " [17].

15 Jbi. Werke, v. IV. Leipzig, 1827, p. 247.
16  . . .  10 . ., 1958, . , . 74.
17  . . , . ., 1955, . 2, . 630.

425

       - , "".             . "             ,        ,        -,   ,          .  ,   ,   ,      ,   .  ,   ,  ,      ,   - ;     -    -    .  ,   ,   ..." [18]

 "   ",         :

" (136-137)    das moralische Vber (=das Ideal),  das natiirliche Uber (=die Natur)" [19].

18  , . 609.
19  . . . . ., . 29, . 49.        (Feuerbach L. Sammtli-che Werke, Bd. 8. Leipzig. 1851). ,  -: "  (=)"  "  (=)".

             " ",      ,          .

          ,     .        -        .           .   -  ,   

426

,     ,      .           .       ,              .

       -      "" [20].         ,      . "           ,       ...       -  .       .   ,   ,      .   ,        .          ,          .            ,       .   ,              ,   .          ,   , ,    .        ,     ,     ".

20 Kayser R. Spinoza. Portrait of Spiritual Hero. Philosophical Library. New York, 1946.


      -  ,          .  ,      :      ,          .      ,

427

               .    , "         " -       .    ,        .

    ,   ,         .   ,            .      ,    ,      ,        -    .       ,  -   - "  ,   ".

       XVII .  .                 ?   ,   ,  ,   ,    -          .

      XVIII .     .        ;     ratio -    .            .       ,  ,     ,  ,    .      ,     ,  ,  ,        ,     -

428

  .         .                " ",     .

        ,     .      ,           .

        ,        ,         ,           .

          ,        ,    ,    ,       ;    ,        ,     .

 ,          ,           .

             ,   -  ,      ,   ,    -     .             " "      .

 ,     XVII .  ,   ratio ,   ,   , ""        .      , ,       ,    .

429

           ,  ( )   (  ).           ,       :      ,        .        :      ,     , .. ,         .

          .   -   ,       -   ,    ,     .

                          ,           ,     . ,  . ,  ,   ,  ratio,          .            .            - "  ",     ,           .

430

     ?            XVII .           ?

  ,               .      .        -   ,   , ,       .

 ,    ,     XVII ., -     ,             XVII .

    .

   -  :    ,     .  -    : cogito ergo sum.       ,       ("10  1619 .,  ,     ").    " "      , ..     ,     cogito?

    .      .      ,  ,   ,    .   " "  ,           ,   cogito.

    .     -          .   -   ,         .   ;          ,    ,      ,     ,           . ,    ,   ,   ,      ,    ,  .

431

          ,   cogito.    .   .   ,        ,   .      .   ,   ,   ,      ,       .     ,   ,  - .

       (      )    (   ,      ) -   .    .  ,       ,  ,  ,    .      .             -   .

         ,   XVII - XVIII .   .      , ,  " ",      ,   ,    ,    "", ""  " "     .              .    ,    ,    .              .  XIX .,    ,       ,         .             ,         ,    ,  ,  .

432

          (     )              .     ,      ?

   "   ",            ,    . "   "    ,   .     ,     ,    :         .      ,     .  "   "  "   ",       .

  "   "     ?          ?

   " ",       , ,       ,  "  ,       ,    ".   ,     .   ? , ,      .      ,      .       ,    .      ,   :             .      ,         (  - )   ( ) .

433

          -  ,      .          ,       .    ,     "   ".             ,          [21].

21 .: Tonnelat M.-A. Histoire du principe de Relativite, p. 61-64.


  -      .        "   "       .    "   ".         ,     ,     ,  ,     .

          . "   "  ,       .          ,     ,   ,  ,    .             .

       ,    , ,  ( ,     )      (   ).       ,           ,   .         ,   .  ,       ,  " ".

434

  " " -     .   ,  .  :   " " -   ,      ,      .

 XVII .          .      , ,      .     ,  ,  .      - causa sui.     (natura naturata),    (natura naturans).    ,             ,      ,      XVII .          ,  .     ,     , natura naturata,    ,     ,    -    -       ,  ,  , , .              .

   " "     " ".     .  ,     , -     ,         .  experimentum crucis,    ,     " ",          .

435

   XVII . -     ,     ,      ,  causa sui ,      ,       -   ,    , ..  ,    .

        .     .


 1663 .     ,   ,  ,     ,         .    -      .                  .       (    )   ,    -  .

 ,      ,    ,     ,      .        ,    .     :   .       ,   .          . -,       ,  ,  ,     .        .  .     ,   ,  ,   .      -      :       .

    ,          .        .                ,    ,    .  -

436

     .          ,       ( ""). ,     , -     -           .       ( "").


   -        ,   .  ,      .            ,       (, , , )     -     .   -    -     "   "  "   ".

,     -   - :       ,           .

         -       ,   .  - .  ,   ,       ,  .      ,     ;        .     .          .     -  ,   ,          .  ,    ,     , -     ,      .     ,    ,        .

437

   "   "   .             .          .        ,          ,     ,          ,         .        ,        -  .     ,        .          ,        ,      .

  .             , ..     .

     -    "   ",   .    :    ,      ,    .      ,    -  ,  , ,   , " "   -  .

 ,   ,        "";        ,  -  .



  

 , ;    ,             . ,  ,         ,     ,          ,        ,      .


    ,       ,   ?        .         .       .     -   .  " ",      ,   :

",     ,        ;    ,        , ,  ,        ,    .                " [1].

1 , 4, 78,


439

"  ..."   ,      ,       ,   ,        .        ,         ?  , -   ,  ,           ,        ,  .     ,    .      ;        ,    ,       ;   ,   .            (    : "      ,  : "  !",   ..."). , ,                    ,    (  )   , ,    .    ,  ,  ,   ,             -               ,           .       ,          XX .       .        ,    ,   ,     .       " ",       : ,      ,       ,             . ,     ,   

440

   XVI-XVII .,        .         ,  -, -  -    .     ,     -  .     , ,     ,   , , ,   . . ,     ,  ,   , ,    .          .   ,     , ,     .         ,  ,             ,  ""  . , ,          -   ,            ,    ,    ,     -    .

       (,          )    (  - ,    ).    -    ,       .        .    XVI-XVII .           ,     ,    XX .    ,         .

441

       .  -   ""     ,             .       .            ,      ,        ,         .

,   ,          .    :      ,      ,          ,         ,   ;      .        ,     ,    ,        ,   ,        ,    ,       ,     .       XVI .   ,    XX . -      ,    . ,     ,           ,     .     ,  ,         .    -     -    ,   ,     ,     .           (   )   ( ,     );         ,    .

443

         ,        ,        , , -,       .         .  - ,   , -   ,   ,  ,   ͸       .  ,        ,    .       ,   ,       -      .  , " ",      ,     ,  ,    ,      ,   - .          ,     ,    -         .       .   -  , ,       ,     . ,     , ,         ,      ,        .

          "" .      ,        .      ?        ,  

443

    .     ,            -  ,       ,      ,        .  "  ?"        .   ,  ,         .  "  ?" , ,  ,         ,   ,    .         .  ,       : "      ?".                 .       .     -  ,          .   -        ,        , ,     ,    .   -  ,      .          ,     ,      ,   ,   ,   .  ,    ,          -      .

          ,     , ..    , ,    (),   (),   ().                ,    ,     .

444

       .  ,                         .          ,  ,   . ""     ""  -   .          .     , " " ,           ,        .

    ,       ,        ,                     ,   .                 ,    " ".           XVIII-XIX .   -        ,  ,   ,  ,   , ,              .     XVI-XVII .           .

445

    .   -  XVI .          ,    ,    " ",       . ,   ,    ,      ,    ,         .     ,  ,          .      .    ,  XVI .,     ,       .   ,  ,    .   ,    ,    ,   ,   ,  ,   .           ,    -    -        XVI .    XVI .   .          .            .           " ",       ,     ,     -      .

     ?          XVI .? -,        .        ,      ,               .    ,  ,         , ,      .  

446

           ,   .       ,    ,    ,     XVI .      ,           .   " ",         ,     ,      ,     [2].

2 .:  .,  . ., . XIV, . 475-492.


 XVI .   XVII .       .    .      ,        XVI .       XVII . -     ,        -.        -    : ""  "".            ,  -    "".      :    ""     ( )   (  ).      .    ""            ...         .

    (           ) -  ,   -  .      ,   -      ,     

447

XVIII-XIX .         .              ,      ,  , ,        XVI - XVII .  .     ,   , ,        -      XVI-XVII .      -     -       -      ,       -,  .

 ,  ,  ,        . , ,     ,  ,     ,  , ,    -     Physis          .

         ,    .       -  (       - ),    - ,    ,      ,         .

  XVI-XVII .        .   : ,  ,    ,      ,          ,    XVII .    ,       ,       .      -

448

   -.    ,   ,      ""  ,     XX .,  XVI - XVII .  ,      : ,        ,        -     .    ,          ,        , ,        .                   .         .          ,    -     ,     -     (  )  .         ,    ;              .     ,     ,       .         .     :    ,   ,       ,  ,    ,   ()  ,    (),     .  -    .

       .   -           .       ,     .     

449

        .  ,   ,    .     -  .         .    ,       , , ,      ,       .                    ad hoc  .        .    XVI-XVII .     -  ,  , "   ".

,             .         ""  XVI-XVII .        .        ,     .         XVII .,     ,  ,    ,  ,               ,  ,    .

            ,    "".  ,   ""   .  ,      XVII .         .     ,                .  XIX .    ,     , ,   -

450

 . ,  , ,  ,       .            .          ,           .    .   XIX .  XX .       .                 ,        .

             .      ,       ,       ""      .     -   ,      .     -      ,  -         .       ,  , ..    ,   ,   ,      .           -  ,     ,   .    ""   " " (Regula philosophandi),   " "    ,     .  " "   ,  ,           ,   -        .         .

451

  "Regula philosophandi"             -        .  ,         .        ,  ,        .          .               ,    ,   ,   . " "         ,      .             .     ,             .      ;           ,    .  ,                 .

        ,     ,       ,      ,     .         ,       (            )          .

,              ,    , ,     ,   ,     -

452

  .         ,    ,  ,   ,      ,     .    .    (      " "  )     ,       . ,   "" , -   ,     ,    .. -   ,  ,     .   -     .  : "  ?"   : "  ?",    ,      .

       XVI-XVII .   ,    .       ,     ,   ,      .         .     ,     .     ,          :  ,  ,        ,     XVII .   ,         ,     , ,   ad hoc     .     .       .          XX .                 ,     .   , 

453

   ,          ,    ,          .               .   ,          XVI-XVII .

  XVIII .   ,    -   ,       .       ,    -  ",        ".     "    "    , ..     ,   .                 .

      : "  "   -       ,     .  , -    .   ,      "", -      ,              -     ,  ,     ,  ,  -  , ,     , ,    .    -  ,     .       ,      .

  -    -     "  "       .

454

        .     ,     -     ,       ,   ,          ,    .        -  ,                  .     ,      ,     .        :           ,      ,             . "  "        ,            ,     -  .

        ,    " " , ,     .        ,       , ..  .        ,       .   -   -     ,      .        ,   ,  ,    ,  .             ,     ,          .

455

 ,  memento mori       ,  ,      XVI-XVII .,    .

       ,        -  , ,     ,  ,    ,              .

    ,       XVI- XVII .,     .        ,      .      ,                ,    ,  ?   ,      XVI- XVII .,     -,     .             :   ,  ,    -      ,      " "  " ".

,   ,    .   XVI-XVII .     ,     -,  .        -   ?             .  ,     ,  ,             .      XVI .         ,    ,   ,    .       ,       ,   ,     .

456

           , ,     . " "- (,    )         ( ,  ,   )   -    .     ,       .             .            XVII .,    .        "" .                ,      -  -.    ,  ,        .      . ", -  , -        ,   ,  ,   ,   ,   ,     : "",    : ""  """ [3].

3 Kepler I. Opera orania, t. I. Frankfurt, 1858, p. 423.


    . " ,   ", -   ,     :        -  -.           (   )   .         -

457

    "".    " ?"     , ,       ,      .  ,   ,      " ",  .          " ",      ,     .

  ,            , ,  ,     .     XVII- XIX .        . "  , -  , -         ,      .      ,            ,         ,    ,    ,        " [4].

4  .  ,    . - . . .; ., 1948, . 291.


        .     :                .           XVI-XVII .         .         .    -   .                ,

458

     ,  -.      -      ,   -    .   -        ,   -      "  ",  ,    ,       , ,     .

     ,   ,               "" ,   XVI-XVII .      ,      .      ,     XVI-XVII .,   ,    XVII . ,          ,      .

        -   --,    .             :   ,     ,   ,     .    - ""  ""  -           ; ,   ,   ""  ""   " "   : "" -   -   " " -  - [5].

5 .: , 4, 217.

459

  XVIII-XIX .      .        ,  XVIII .     ,  XIX .     ,   ,    ,   ,    ,     ,    ,    ,     ,   ...    ,    ,            .  ,    ,   ,        .     ,      ,  " "    .

                   ,        .      "" ,  ,              .  ""       . ,    "     ",   ,  ,     ,     .  ,          .      :     ,    .           .        ,       -  XX .     . ,         .

460

"         ,           .           -     . ,      ,     ,     ,   - .        ,    .       ,     ,        .          .       ,    -         ,       :       ;    ,      .   ,             .     ,  " [6].

6     . ., 1955, . 104; . : Born M.~ Proc. Phys. Soc, 1953, 66, N 402 , . 501.


         , ..    -         , ..    .  ,      ,   , ,   .             .      "  ",       -    XVI-XVII .,   ,      XIX .        XX .

461

  XVII-XVIII .   ,   XIX .,               "  "     .        ,          .  XVII-XVIII .    XIX .      ,  ,   ,   " - " [7].         -        XVII-XVIII .

7  .,  . ., . 20, . 565.


              ,        ,           .              ,    .            ,      ,    ,      .    ,              -      .              . "     "           -         XVI-XVII .

462

            ,         ,          XVI-XVII .     ,  "     " (1746)   "     " (1768),     ,    "  ";       .      ,   ,   ,    .    -        .           ,    ,       ,   ,       ,   ,    .     (  , ""  )  ""  .       ,  ,  . " ",    ,  , ,     ,       , ,      .  ,        " ",    .                    post facium,         .

      ?    ,    ?

         .  ,      ,  ,        ""   " ". ,         ,      ,       ,      -

463

 .    ,  . .  -   . . :      - "",   - ,    "",  .            ,      .            (    " "  )          .   ,       ,              , ..        ,     .                  ,     ,     .      -     .      ,       ,       ;       ,   ,         -   , ,     ,        .

   , , ,   , -       ,   .  -  .       ,      ,    .                . ,        ,        .      

464

 -  ,    ,   .    ,         .   -  , ,    ,    .

        XVI-XIX .?

      .  ,         .  ,       .   "  ",   ,  ,        ,    ,             ,      , ..    .         ,        .          ,      :    ( ),   (),  ,     (),  - ( )  ,   ,       .         ,              .            .         .  ,      , ,     ,           ("  ", -  ),  ("-

465

   ")  .. [8]                    .     ,    .           , ,      " "   .         -      - "-",     [9].

8 .:  . .      . ., "", 1974, . 53-75.
9 .: Brunschvig L. La philosophie de 1'esprit. Paris, 1049, p. 59.


     -    ,  , -  ,    .    -  , ,      -      ,          "" ,    .  ,   ,    ,  ,      ,  .      .               , ,  -    .  ,    -.                   .     .           : ,   ,       .        ;   :  -  ,  -  .

466

   ,     ,     , -  .           -   ,             .       ,     .

 ,  ,       ,   ,     XVII .  XIX .,   .    ,       .      ,    ,   ,  ,   ,     ,     ,  ,  .      ,   (         , ..   ,     ,    ).

          ,      .   (,    , -  )     ,    ,     ,      .   -    -  .                  .

         ,  ,         .

467

       ,                  .             ,    ,         .          XVII-XIX . -           -  . ,   ,        ,    .   -     - .         ,   .             XVIII - XIX .      " "     "" .

 ,     ,      ,     "",    "".      ,      ,    .     ,   ,        ,             .     .       ,   ,     ,    ,  .           ,    ,    ,    .  ,    .         

468

.         ,   - ,        .     ,   .       ,    .       ,       ,    ,   .    -       .

  ,            ,     ,        .           ,   ,    .     ,            .      XVII - XIX .,           -  actio in distance.                 .      ,   , ,  ,       ,     .       ""  ;   ,  ,  .

  ,     XVII - XIX .          .                 "",         .    :       ,  -  ,     

469

  IV .  . .,    -    XIX . . .       ,        .   :     , ,  ,  .     ,           ;      ,       ,   ,         ,     .                 .          ,  :    -      .      ,     -  .       ,    , ..               ,    .        ,          ,     , ,  .       ""      - , ,    , -  .

         .               .    ,      .       :          .   - ,    ,    ,     " ". -

470

  ,    , ,   ,      .        .     .    ,  ,      (  ""),   ,         ,    .       ,               .      ,    -       .     ,      .

        ?

      -     .    .           .   -   .     ,      1949 .        :           [10].      -   -     ,      .       -      -     ,    :     ?           ,    ,  ,      .     -

471

,  ,      "",     ,   .      "",      ,         ,    .   -     ""   ,     ,         .           -      .         .

10 .: , 4, 280.


    -   -       ,                .          ,   ,            .        ,    .       (,       ),  ,      ,     ,    ,          .                ""  "",     .       -      ,    -      ,      .   ,       ,  ,     -        .

472

     .           .           .      - .      ,     ,       ?        -  .

   ,            .    ,           -               .    ,        ,       ,     ,   -  -   .       .    ,     -     ,       " :   ...",      - .   ,      ,      .

     .        ,     .         ,     ,   ,   .

   "" ,        .      , , , ,  -  , - .   -    ,  -

473

    .           ,    ,     .       .        ,   ,  , ,  ...  ,   ,  .     ,   -               . -,        -      ,  , ,     ,        .         ,    . .   " " [11].          ,     -      -   - .

11 .:  . . . . ., . 29, . 229.


  ,               -  .    ,   ,          ,    .       ,    -  ,   ,     ,        ,     .

 ,      ,                  ,     -

474

  -        ,           ,      ,   " " .  , -,     :    ,      ,       -     .            .            ,       .          .       ,   - , -       [12].       ,     :  , - ,   ,   ;      , ..    ,   ,      ,     . ,             ,  ,     .

12 .:  .,  .  .  . 2- . ., 1963, . 15-16.


  ,     ; " "   ,   ,         . .                   ,       

475

 .    -  ,                 [13].     -     -   "    ",      , "   ",      "  ".          -      ,    .     ,        .      ,             .




  

           ,  ,      ,         .


,       ,     , ,       -   ,          .


13 .:  .     . ., "", 1973, . 573.


   ,     ,       . ,  -,     ,  ,    , "   ,   ,    ,   ,   ",  ,   .  ,    .  ,               ,   ,    ,  ,      " "  ,   " "      " ", ,   .

   ,          ""   ,     , ..    ,   ,    . ,   "" - ,   ,   .      .

477

  ,       .

 "",   -    ,         .             -     ,   .      ,    ,     .

    ""  ""       .  ,   ,  ,    ,       "",    ,       ,  .

             ,    ""   "",   .  ""   ,   -     -   ,   ,     o .        ,         ,  ,    ,    ,    .

  "   "            [1].

1 , 2, 744-759.         15-    "     ".       :


"      V,                ,      .   ,    '            .      ,      .     " "   ".

478

     ,   ,   ,   -  .

"   , -  , -  ,  " ",      ,  ,     ,    ,   ,      ,       ,  .           :    ,        (  ,     )".

          ,     ,   ,   :     ,  ,   ,        ,          .       : 1)   , .. "",  2) " " -  ,       .          ,     ,   ,      .                 .

      -  ,       .    ,   .     

479

   -        -  XIX .    ,         .   ,  .          ,        -  ( )   ( ,   ). , ,    ,      ,   .

 .   .  -    ,   ,     .    .       ?    ,   ,   ?         XIX .  .    :        ,    ,    ?        XX .  .

        .

   ""   .  -      .    ,      .   -      .     ,    .    ,               . ,   ,                ,      .

    ,    , ,     ,      ,     -  -   -

480

     -  , ,                 ,   .

   , ..    ,   ,                  ,    , .. .         "   ".

        ""  :

"         ,  , ,       -,  :              .             ,      . ,                      .   ,           t ( ).        ( ),       .        .    (   ),     " [2].

2 , 2, 750-751. 


              - .          ,     . "     , -  , - ,  ,

481

  ,     .        ,            ,      ,          .  ,    ,       ,    " [3].

            .          ,           ,                -    ,       , ..  .              (    ),       ;         ,      ( ).

       XIX .,   ,          .              . "        ,              " [4].

3  2, 751.

4 Ibid.


 ,    ,  .     -            ,   , .  ,       ,          .

482

,        ,       ,      ,   .           ,   ,     .   -   ,   ,       .       ,    - .  -     ,    . ", -  , -   ,  , ,     ,  m;   ,            ?       ,        :            ,    ? ,      , ,      ,   - ,    , , ,             .    ,        ,    -   ;      ,    ,             ?" [5]

5  .    , . II. . - ., 1951, . 400.


 ,           :  -        ,      -  . ,    ,     : "           ".   

483

 ,   .   ,   ,  ,   , -    ,    .                     "   "      . ,       , -      .

 ,  ,         .

"         ,       .        -   ,    ,   ,         .     .           .

     , -,     ,     ,     (    ),     ,    ,       .        ,    ,  ,    ,    " [6].

6  , . 403.


        .  ,  .               .         , 

484

   . , ,        ,       .  , -,     "" ,      ,   .       :         -      .

     .       .  ,   ,  ,     .      , ,     , ,   .     .  -       ,     : 1)  - ,     "" -  2)   - .   -   :                .         , .     ,   ,   "",     ,     .       .               ,    .          .   ,  - ,           .         :      -    .       ,    -

485

  ,      ,  -   .          .


     ,      .             (    ,    ..),     ,  ,    .

 ,         -     -   .        -          , ,         .      -   ,              ,    ,  " ".

                 .      "     "   , "    "          [7].

7  . .   . ., 1968, . 4-5.


    ,     "  ".    XX .   .        .

486



   [1]

               .


   ...    , ,    ,        ,     - esse est percipi.


        .    , ,  ,    ,      ,    :           .    ,          .
. "  "


      ,           ,    ,  ,        .

 ,         .    ,          ,      -

1        ,  ,           ,     -      .   (         )        .: Holton G. Mach, Einstein, and the Search for Reality (Boston Studies in the Philosophy of Science), v. VI, New York, 1970, p. 165-199.

487

   .     ,    ,   ( ) ,   ;        ,      -  - ,              .        "" , ..               ""  "" .         .     XVIII-XIX .    .

 ,      XIX .      ,             .   -       -     -      . XVII        ,             .   ,     ,       .       XVII .,      -  XVIII .    ,     .                        .   ,      ,     ,      -  ,     ,          .       .    

488

          .          ,         ,         .

 ,   XVII .  "" ,     .  ,              ,   ,        "esse - percipi".                       .

            -   ,     .

 XVIII .             ,        "  ".       " "       .     .     ?

             .  ,            .     .          ,   ,        ..  ,   ,       ,     .        ,               -

489

.    ,             .  ,            .      ,   .   ,         ,   ,      ?    .         ,       .         ,       ,      .

      ,                   ,    "  "     .            ,   , ,         .

             .    ,             .              ,      ,    ,       .

    ,            .      ,       ,         .          ,        .  ,   

490

:     -    .        -  ,   ,      ,    .   XVIII .      ,        -     .    ,       ,        .      ,     ,        . ,   -      -           [2]  ,        "  "  "  " [3]. ,  ,   ,    ,       ,   .    ,       .  -     (    ):        ,   ,     .

2  . . ., . 6, . 96.
3  , . 105-106.


    ,        .       ,  -    ,   .      - :     ,   ,         ,      ;           .         ,     .       ,      :

491

 !      :
       [4].

4  . . ., . 1. ., 1955, . 290.


         .             XVIII .    ,   .          ,  ,      XIX .          .        .

            "".       XIX .         .           ,            ,       .    .     ,        .

            ,               .         ,     ,          ,         .              .    ,       :     ,     -  ,    -

492

;       ,  ""  . ,   ,   ;  ,        ,       ,     .

             .        ,        .             ,  ,          (" -  ").

            ,    ,   ""        .      ,                 ,   ,   ,  .

 ,    ,       : ,    ,    . ,    ,         .       ,     " ".      (   ,   ,  . .)    ,    ,    .     .

,    ,   ,    .       ?

   ;  ,                  .    ,          -

493

    .          ,          -     ,    .       ,             .     (     ),       ,     ,  .               .        ,     [5].

5 .:  . . . . ., . 29, . 322.


      .                  .         .                 " "     .

" "     . ;          .        ,      ( ,     )      .

         .      .            .          ,          .           . 

494

     ""      .          ,    .  " "       .          -      .

       .  ,                  -          .          -          ,     ,            .

     ,    ,                .   , ,        ,       ,       .       "", ""  ..,            .    ""  ""     .       " "  ,               (..        ) ,     .

         .  1933 .     ,     " "  -   ,    .

495

 " ",     ,   .  ,  ,           ,             " "    :      [6].  ,    ,   " "         ,       ,              .    ,      " " ,     :

" ,           ,      . , ,       ,       ,    .      ,      ,     " [7].

6 Frank, 282-283.
7 Ibid., 283.


   " "     ,  " "       .         ,    ,        ,            ?

          .     .     :         ,       ,         .    "  "?

496

  ,    , -  .  -   -      ,       .     .     .       ,     ,      .

 ,  ,            (,   ,          ,  ""     ),   ,  ,         , .. .  "  " - ,   "Albert Einstein: Philosopher-Scientist",  ,     "esse - percipi".        ,     .     ,     ,  ,     ,      ,     .  , "  "          .

 "         ,      "?  "    ,     "?

       :  -     ,   ,         .           ,          "" (..     ,      )    .

497

     ,           ,                ,                 .

    "  "     "      ".             .           .

"               ".           ,   " ",       .          .           -    - ,         -    [8].

8 .: Comment je vois le monde, 194.


,     ,    .  e   (, ,   ,  ,   )   .     ,      ,  .                    .      ,    " "     ,  

498

      .    ,  ,   ,              .   -      .

, ""  -               -  ,     .      ,       (   )     .    .   " "   ,        .

  ,    ,     .  1930 .,        ,  ,        .           ,    .    ,            .

"      ,       homo sapiens.   ,        " [9].       .

9 Lettres a Solovine, 54-55.


 ,    ,  ,    ,         .      ,          .         .         ,

499

   ,      . ,           ,       .           ,     .

   ,   ,    ,     ,   ,              ,       .        .  ,   ,     .   ,              ,     .  "" ,  ,          .       .   ,          .               .     ,               .

         ,  ,    .

             .       ;            .           "     " [10],   1944 .     "Library of Living Philosophers".

10 , 4, 248 252.

500

  ,         ,             .   ,                     .

 ,          .    ,      .  ,   " "        " " : ,    ,  .              .      ,          .     ,       .       .          : ,   ,      ,    . ,  ,    .  ,                  .       .        -         .     ,  ,   , -        .        .

 ,              .          .        

501

 ,   .  ,    ,    ,     ,   ,     .

        XVIII .,           -   .

 "  "      ,  ,    ,   .    ,   ,     ,    ,   ,   ,       .

       .      ,        ,    "".   ,    ,    ""  .          ,  ,  ,     ,       ... [11]

11 .: , 4, 252.


 ,      ,      ,  ,          , ,            "".   ,      ,         "", "       ".   -   ,        ,     [12].

502

          ,                .  ,      -    , .. " "  " ".

    ,         (   1929 .):


" ,           -       ,       ,   ,     , ,           .      ,  ,     ,  ;           .              -     ,     ,  , ,     .

        .      -   .       ,             ,   ,    ,  .            ,        ,    ,   " [13].

12  .
13 , 2, 265.

503

              ,    ,    ,          .          ,     ,        ,      ,   .

 ,    " ",  :

"  ,    , , -,  ,               ,           . " ",  ,         . -,      ,                 ,  :          ?     ,   ,        .          ,     , .     ,     .  ,             " [14].

14 , 4, 98.


       .          ,           .         ,    ,    .

504

          ,     .

    ,             .     ,         -  ,         .     ,     ,   ,     .

     ,     ,       ,       .               , ..    .      , ,      ,        .

        ,           .       [15].

      :         ,      ,       ,      ,     ,        .

     .   -           ,        

15   (  )      "   ",   " "  "Organon" (-)      "  " (., 1970, . 451-495).

505

 -       . "       ,              ,                " [16].

,  ,    ,    ,  : "  ,         ,         ,      " [17].           ,  ,      ,   ,     .

16  . .     . ., 1909, . 194.
17  .


            ?

       -    ,      ,       ,        .     (       ),       .       ,   ,              .        .            ,            .

              .         

506

     , ,      ,     ,   .     ,          .            .    ,     ,   ;     , ,    .    ,    ,  :   ,   ,   .

      .    ,    ,      ,        ,         ,     .  1914 .   "    "                 ,    ',      ,     '.         ,    -  ,     ,     .

" , -  , -         '           .         ,   ,        ,        ,               " [18].

18 , 1, 328.

507

               ,  ,      ?           ?     ,        ,                 ?

 ,      .         ,    ,    -.   ,         -  ,         ,          .         ,        .       .     : "                   " [19].      , ..     ,            .   ,        ,   .

19  .  . . - ., 1934, . 315.


  ,               .          -   ,     -    .        ,            .  ,         (..      ) ,    ""   ,   .

508

 ""   ,       .              .     ( ,     )      "",    ,     .           ,     .  :   -    ,  ,       ;   -        . ""       ,          ,    .

                    ?      :       ?

 1916 .  "   "       . ,  ,        ,          ,      .                 . ,    ,      .             .     :  S1  ,   S2 -  ,     .

509

", -  , -  :     S1  S2   -?            -  ,  ,    ,    ,              ,            ,   " [20].

20 , 1, 455.


   .    ,      ,  ,            ,   , ,     .       ,     ,        .     ,      ;     ,     .  ,        . ,        ,    .                .

              "  ",            ?

   ,            .      .          ?       "  ", ,       .               ?

510

          .        .

     , ,    " ".            ,            .  ,    ,      ,    .          ,       ,           .

       ,      " "       .   (        1949 .)              .   ,    ,                  ,           (   , ,       )   ,     .  ,      ,   ,     ,   1687 . ("   ")  1916 . ("   ").

       .        ?

511

"    , -  , -    ""  , ..      ,     .    ()      ,         (        ).              ,     " [21].

, ,   ,      ""       .        ,    (       ). "  ,              ", -       ""  .      . ,  ,       ,              .

         (  )   .   ,     . "        ,      ,       .    ,  ,   ,     - ;     " [22].

21 , 2, 787.
22  , . 788.


         .         (      ,         ,  ,      ),  

512

 .    "  ",     ,         ,  :

"           ,    , , ,       ,     " [23].

     ,       ,     ,      .

      -     -.  , ..    ,              ,    [24].

23  , . 789.
24 . . "  ", . 371-374     "Complementarity and Relativity".


   ,   .     ,     .       ,    ,                                 .

    , ..   ,           ,      .     .      , ..    , 

513

   ,      ,    ,  .       ,        ,    .         .      ,     ,      .    ,   ,  ,    ,            ; ,  ,   ,        ,    .

      ,       .      ?

         ,        ,   -     ,   ,      ,   .    -  ,   -   ,    .            ,          .

    - ,   -  .     :          ""    .             .

514

     ,           ,   ,   ,    .             -      ,                     ,     .

            ,        ,    , ,  ,   . ,     ,          ,    ,    ,           ,  .

   - ,       ,         ,       ,     .



  

   ,      ,      .    ,      , ,           ,    ,   ,    ,   ,          .     , ,  ,    ,   ,     ,   .        , ,    ,      .
 


            ,        ,       .         .

        .   ,   1869 . -    , -       .   ,    ,      , ,    ,   ,      .       .

 1911 .    ,     ,          ,       - ,   .       .    :

516

   ,    ,    .      ;     ;      , .. ,              ,     ,    ..   ,       ,   , ,   .. , ,   ,    ,   ..    .      .  ,                  , .. ,    .            ,    .

   ,   ,     .      ,      ,  ,   ,            .     .

   ,   ,   ,         ,       .   ,     .   ,      .       ,    ,   ,  ,   .     .         - .        .

517

        ,      ,      -      ,      ,  ,       .                   .       ,             .

"  , -  , -  -          ,      .    ,         ,    -        -         ,     .      .      " [1].

" " -  ,         .  ,              .

  , ,        ,          .       ,    ,     .  1961 .  ,    ,          .  : " ,       ,       .     ,   -  " [2].

1 , 4, 275.
2 .:   , 1961,  8, . 77.


         - ,       : "      ,       ".     


518

     .    .     ,           ,       ,     ,         ,    (       )              .        .      : "   ,   -  ".  ,          (,      ,  ,   ),            -        ,           .

, ,            ,     .         , ,    ,      ,     .      - " ", , ,    ,       .          XIX ,               .

     -              -   .     ,       .      ,     .         -       -  ,        .

519

     ,          ,       ,   ,     .  1923-1924 .           .    -  -     .      ,      .    ""  .      .    .    1925 .  ,      -  .       .        ,      .

    ?    ,     ?

    :       .             ,    (,    )           .

          (  )         (  ).           .

        ,     .     ,                .     :   , ..         ,  , ,          .

520

   ,         .             . ,  ,    ,     ,       .           ,   :              .               ,      ,    ,    .

    .      :     (  )   ,       (  );       .    ,   ;        (   -  )        .             .            .      ,            .

 ,  ,   1925-1926 .,  ,  ,  ,    -       ,       .        ,       , , ,    ,     ,     .      1927 .,       .

521

     ,       .          ,     .         .   ,          .         ""   .            .        .          ,      ,  ,          -  ,   , ..     .       ,       .               .          ,         .

             .                   .     .

,    ,    , -   .        -   ,                       .  -

522

     .     :      ,                      .

         -,      "".         1927 .  ""        (,   )  .         ,          .  ,  ,      ,          .    -                       ,     .

,   " "      .               .  -  ,   ,           ; ,    ,      .   -  , .    ,    ,    . ,    (    :   ,     )  -      -  , ..    .  ,   ,   , -

523

    .         .   ,   1925-1926 .,     .    ,           ,  " ",              .

 ,          (       ),     ,    .             .    .   ,      ,   -   .  ,      ,   ,    ,           ,           .        , ..   ,    ,      .              .

,    ,             .                  ,     .      ("     ,       ,   ").         ,    ,     ,   ,       .     ,      ,  -

524

,   ,      .           (,  ,    ,    ), ..    " ",    ,      ,    .

       ,          . " "     ,  ,   .  ,      ,   " ".         "" .    ,      ,        ,              .

             -   ,    ,    ,   ,  .       ,    .     ,          .     .         .         .

    , ,        (,     )   ,   ,       , ..  ,   . ,                 -

525

 .     ,   -   .  ,   ,   ,     ,  ,      ,       , ,     ,       .

  .     ,   . ,   ,        .    ,           .    ;  ,      ,   ,     .     ,    ,  -          .    ?

         ,         .   ,            ,  .     ,            .

             .

          .   1917 .         -   .           ,  - . ,   ,   ,      .      (     ) - , -, ,           .

526

"  , -  , -        . ,           ..." [3]

3 Physicalische Zeitsclirift, 1917, 18. 127.


,  , ..             ,  ,           ,    .

  -          -       ,     .    .  ,         ,   ,        .   ,      , , ,     ,     -   ,   .  -     ,       .

             ,   .

"  1920 .            -      , -        . ,       ,              .      ,  " ,  ",  , ,     ,     ,     .  -               .    ,  ,    ,   

527

  , ,  , ,  - ,     , - ,  -,             ,          " [4].

4  .        . -  .: Albert Einstein: Philosopher Scientist. Evanston, 1949. . .  .:  . . . , . . . 1971, . 403.

528


 1961 .        .               ,  :

" , ,  ?  - ,           !     ,   ,      ,   ,         ,   ,   -  ,     ,   - ".

" , -  , -  ,      . ,      ..."

    ,            ,        ,            .

   :

"   :

- ,  :     ,  , ,  ,  ,        .  ,   , ,   -  ,  - ,      ,      ?

    :

- , !        ,  ,       ,     -  " [5].

5   , 1961,  8, . 78.


  .       ,      .     -    .      ,         .

   "   ,   -  "   ,  ,  .  ,     -   ,     ,      ,      ("   ...").     ,                 .     ,  ,  ,  (" ") ,  ,    .                   , .      -  ,            .        .  ,    : "  ,   ". , ""          ,    , "  ";           .         .    " " (   )   " " (      ,    )     .          .        " "

529

   (  ,    -      , , ,     ): "...         ,     ,     ".

       : "... ,  ,      ,    ",   : "    ,      ".

       ,    :     " ".    " ",   ""        ,     " "  " ".

  -      ,       ,    .        ,     ,                ,    ,    ,      .

         .           .    , ,         -     ,   .                      " ".  -    ,   -     - .  ,        "" .   , -,       "" .           " ".

530

     ,   ,  .  ,      ,         .      ,    , ,     " ",      .  ,     ,    ,   ,             .       .

 1932 .      ,       .      .

" , -  , -   .       ,         , ,        ,       .  ,          .      " [6].

6 Frank, 216.


          ,         . , , ,  " ",         ,         ,   ,      . ,  , ,   ,  ,   .     : "  ,    ,     1905 .".

531

"      ", -  .   ,      ,   ,           ,            "".

 ,   -   ,       ;   -  ,    ,    , - .         ,       . ,     ,    ,         ,          ,    .

   -  ,     .      .    ,  "  ", " "  ..,     .            .                -   ,   .

   .   ,   -            .             .        .             ,    .

532

       .     ,  ""  "" ,  .         ,     .           ,         ,   .   ,        ,   . ,   .             ,           ,   ,     .         ,     .

      .             , ,         .        ,              ,     .    ,  ,     ,      .


         .                1927 .  1949 .,      ,     :

"    , ,           ,         " [7].    ,     -   .  ,               .

7  . . . , . II, . 406.

533


  ,      ,       ,   ,     .   1927 .    .         "" (    )   ,       ,         ,  ,  " ",                  .

      .         5-  .            .            1930 .      ,    , ,   ..,     .  ,        .            .       .       ,     ,     .

    -    -              1935 .   "        " [8].          [9].               .

8 .: , 3, 604-011.
9  . . . , . II. . 180-191.

534

       .  1938 .               .    "  - "  :


"       ,       .    ,  ,       -  ,       " [10].

10 Lettres a Solovine, 71.


"   ..."    ""          ,         ,        ,  ,             .  ,    ,   ,    ,     .     "".

  "", ..,   , " ",    .       .       .              ,       ,     .   .        "" -  ,       .          -  "".       , -

535

,                    .    " "   -          ,     .

               .  ,            ,     .          -     . ,         (  ,  ,  ),     ""       .  ,       ,      "".       ,        .  ,      ,     .  1928 .    ,         ,    - .       "",    (,   v)    (,   ).

   ,       ,        ,      ,       ,       v    .  ,    , -         - .                ,     - , -   , -   .

536

  :

"  ( ?)  -        .     .  .        ,  ,   , :  "  v",  "E  v".    v, a E -        .          .      ..."

 ,  -      .         " "   .  ,       ,     .           .

 1950 .   :

"        .    -  .    ,            .    :        ,      .        " [11].

11 Lettres a Solovine, 99.


   ,                  -  .      . ,   ,                        .              .

537

 1936 .    "  " [12],   ,          ,      ,         .       "  ",   ,    ,    :   "           ,    ,     " [13].

12 , 4, 220 -227.
13 op U. . . , . II, . 428.


 "  "       ,    .       :     ,     . , ,  ,      :                    ?

 1937 .    ,            :  ,      ,        .       ,   .          , -         .          , ,    .        " "  " "  .         ,     .   ,   ,    ,          .       .

538

  ,    : "...         ".                :    -   ",     ".    1949 .       " "  " " .                   " " [14].               . ,             ,       .       ,         .

14 .:  . .          . ., 1957, . 266.


 ,    "  "     .     ,   ,    ,    ,    .     ,     ,        ,   .            .

      "   " -       .

539

"      .       ,   -       ,       .  ,  -            ,     .                 " [15].

15 .:   , 1956, 59, . 1, . 130-131.


"    !"     "",            ratio -    .    ,     ,   .      ,    , ,   ,    ,   .   -     , -    , ..    ,       .            .

        .         -  ,     .          .

      "  "   ,   ,     "     ".       -        ,        .  1947 .    :

"         ,     - . ,  ,     ,       ,   

540

.         ,       ,             .     ,    ,       ,        ,  ,        .          ,     , .. ,        " [16].

     ,     :


" ,       .      ,    ,       . ,       ,     .             . , -,        " [17].

       ,  ,           .   .

       .  ,       ,   .      ,  ,      ,    .

"                      .                    ,   ,      " [18].

16   , 1956, 59, . 1, . 131.
17 Seelig, 395.
18 Ibid., 396.


     :

541

"   ,    ,     ,  ,    .             , -     " [19].

 1948 .        ,       .  ,        .

"     ,          ,   .            ,  ,    ,      ,   .        ,  ,  ,       " [20].

19 Seelig, 396.
20   , 1956, 59, . 1, . 174.


   ,     " ". " "    ,     ratio,    .        " ",         .

       .

        ,    ,     ,     .        ;     ,         .

      :

"        ,        .   , ,      : "    -

542

,   ,         ,    ".           .  -   -        ,   1936 ." [21]

21  , . 173.


,   ,     ,     60-70-            ,     XVII - XVIII .,    XIX .      .  XVII-XVIII . ,    -        ;  ,        ,    .  XIX . ,        ,   ,      .  XX .  ,              ,    ,    -  ,         .    " ".                        .                ,           .

-,              .                       .    ,       .          : "       , ,    ,      " [22].

22   , 1961,  8, . 73.

543

-,       .  ,           .        .     :     ,         -    " " -     "  ".

      -   ,        ,     .           ,     ,   ,          .

      .          ,           .   ,      .  -          ,         .     .

     (       )      ,     .           .  ,    ,      ,      ,    ,   .

544

  ,      ,    .            ,          ,   .  ,  ,    , -  ,       .    ,         , ,  ,     .     -   ,    ,        ,     (), -,     (,  ), -.       ,              .  ,    ,   ,  ,    ,         .              (     ),   ,     ,         ,    ,     .

,     ,     .         ,     .

    ,                 .         ,       ,      .

545

       .    , ..         ,        .      ,  ,  ,         .  , ,     ,      .          " " , ..    ,    ,       .      "",  "", ..    ,       ,     " " .

                 ,    " "   .           .    :

"  ,   (, ,   , 25   )   ,       -?  -  ,  , ,  " [23].

            .        :

"   ( ) , .. ,            ,        ,         ,             " [24].

23 "  1972". ., "", 1974, .
24 , 4, 295-296.

546

    .     ,   ,       .    ,                   ,   , ..  " ": ,    ,     .

     ,                   ,               .

   .

.              ,    .   ,    ,   .      ,        .     .         ,             .                   ,     .   ,       ,   -    .       "  "      ,          ,    ,                     .    - ,     -  ,    ,    ,   

547

,    -    ,  ,  ,         .         ex  ,          ,   , ,     ..           ,     .

   , ,            (,   ,          ), -      ,     (    ,  -  ,  "").      ,  , ..    , ,     ,  ,     (   :   , ,        , -   ,     ,    , , , "  ",       ).   ,                     -        .

, ,    : 1)     (..    ),     ,    ,  ,     ,  2)     -  - .      -

548

  ,    .    -     ,         .      .          -       , -     ,        .       ,   ,     .          ?      -      ,       ?    ,                     ,     .        . , ,     .     ,  ,       .   ,       --     .           ,           .    ,          .       ( !)        .

          ,    -     .        -

549

   .   ,      ,    ,     ,      . ,    ,    ,     ,      -   .          ,   " ".           ,      ..        -   -      .


  ,     -    ,    ,             .    ,    -  ,      ,    .          .              -   ,           .

      .        .           .   ,      ? ,   ,         ,         .      .    ,             ,      .       .

550

                .  XIX .        ,           ""  ""    (, "").      ,      ,   XIX .    ,   ,    , -       .            ,         .

       .                   ,   .  ,  ,           ,            .   ,      ratio -      ,      ,             .

 ,       ,    ,  ,        ,       .      -    .         ,     ,   ,

551

 ,       .      ""   ,    .             .        .  , ,         .                .                  ,  ,   .                 XX           ,      .

            ,      ,        .          .        ,     ,          .




  

   ,   , ,  .


   ,  ;      ,        ...


      ? [1]          ,      ,        , -                 .  ,    ,     ,        ,          .

1             ,   1966- 1968 .  "Diogene"   " "    "    .   ,   ",   "  " (. 2. ., 1970, . 110-190).

 ,    .        ,         ,      ,        ,    ,     .

      ,    ,     -  .    

553

 ,  . XVII      ,    .          ,      .     ,        .    ,  ,  .      -  .

 XVII .       .     ,       ,     .      ,       .    ,    ,    .   ,     ,   .      ,   ,    . , ,           ,       .           ,      ,         .        ,         .

, XVIII     .    .     ,      ,        .  ,           ,                 .  ,          ,     ,   -    .

554

 XIX . ,           ,      ,        .  ,     ,    .    . ø        (",  , ,     ").    , ,    ,    ,    ,  .       :    ,      ,        . ,       ,          ,     .          ,        .       :    ,   ,        . ,           ,      -  (      ;           ,      ..)   (        ;        ,      ;     , ,    ),          ,       .   ""        ,     ,   ,   .

555

  XIX .    :       ,        ,   .    .  ,         XIX .,    ,      ,     .              .  ,  ,  .     ,      ,          ,     -   ,     .            ,    .        .  ""        , , ,     .

 ,    XIX .        .         .    :          , -   :            ,       .

   ,      XIX .             ,   .         XIX .  XX .  ,     ,        ,          .

556

        XIX .?

     " - ",        ,   .        .  ,   ,       ,                ,    ,         .                    ,          ,   .                ,     XIX .   , -,          -    , ,   ,  ,   -        XIX .,  .

             .                 ,             .  , ,         .         :        ( ),     " ",  ,       

557

    ,     .       .       1949 .,       ,      .   ,   (   )  ,      ,   -    .                 . ,      ,   ""  ,     ,      " ",          ,         , ,  .

 -        ,   .  ,       ,                .      ,         .      ,     XIX .   ,           -  "  ,   ". ,   :  " "     , ,  ,            .       :              ,  ,  ,  -.     

558

          XIX .   ,   ,    ,       (,   " "  .   XIX .          .  , " ",       .        .

          .         " ".     ,             .       .    ,  ,  ,  .

      ,       ,      .    -  ,     .     ,      ,    ,              " ".        XIX ,             .

        :   -    ,      ,      .          ( ,  ,    )         XVII -XVIII .      -

559

.         ,  ,   ,    : "    , -  , -      ".    ,       .    ,        (   ,       ,    ),   .    , ,               " ",  " " ,  ,  ,  .

     .  , ,      ,          . "          ,                ,    , , ,  II  .  .,        .      ,            ".        ,     ,         

     ,   ,    .     ,      ,     .           ,     ,  ,   ,    ,        .    ,     ,      -     ,  -

560

.        ,       ,        ,    ,     . ,             .   ,  ,     ,           - ,     .   ,   ,       (,  )        ,      .   (  :     ,        )       ,        "-",   .

 XIX .      (  ;   ,   ,  ,   ).  ,      ,   ,         ,   ,     ,      .  ,         .         ,      ,     (   )         .         .       .            -

561

.    -     ,  ,      ,   '      ,   .


    -               .                ,             ,      ,   .     -  ,    " ",     - ,       ,    .   -,      .           -       -  ,     -   ,  ,      .  ,         .        .       .

        ,         .  -     .             ,    ,       ,    ,     ,       ,    :    ,        -

562

.  ,           ,     .  ,            -   .   "" ,      ,        ,         ,        , , ,   .        ,     XIX .        ,    .

 XIX .         - ,      .        .    ?      , ..       ,      .        .     ,              ,        .        ,      ,       ,     ,      .  ,  ,      ,         .         ,    ,     XX ., ..   .

563

      ,      ,            ,      . ,  ,       XVII .,  -     XVIII-XIX .      ,  ,          .

  ,    ,       ,      " - ",       .     " !",            .     ,          ,   ,           - natura naturata -      - natura naturans.   ,      ,      natura naturans.  ,     .     . -   -              .                 XX .      ,   re- ,     ,    .        ,         .            ,   ,  ,  .       ,    ,          ,           XVIII-XIX . , ,  , ,      ( , ,    ).

564

 "     ,  .      .     ("      ,  : "  !"   ")    ,  " ",   XVII-XVIII .  XIX .    ,      XIX .   .        .              ,   ,     .         ,     XIV-XVI .   .     ,   civita terrena,   civita dei,      ,       . ,            ,       .         ,       .   XIX .       ,    .     .         ,      ,      ,    .     .    .                , , .  -

2 .:  . .   . ., 1972, . 216 232.

565

,  ,    XIX .     ,   ,       .     ,  " " ,      -  (     "     "),                 .

          XIX .,          ,      ,  .        .   , , ,    ,  ""             :          .    :  "",  ,  ""       ,  , ,     .

  ,      ,  , , , , , ,   .      -         ,     ,       ,            -  .

   ,           .     ("  ,   !"      ),  -  .     ,   -  .    "" (

566

   ,    )? ,    ,   ,    "  ".       ,   ,          :        ,     ,       .

   ,       ,      (    ,   );  , ,    ,      .    ,    .     ,    ,         ,   ,  ,             .


  - ,    ,          ,    [3].   ,        ,     -      . , ,  ,    ,   clarte.             , ,  ,    .            ,    .

3 .:  . . ., . 2. ., ". .", 1977, . 87.

    ,    .        XX   -     .   .   "" -     .   -  ,    -

567

,   ,    .     :                 .   ,    ,    ,             .

      .         XIX .,                  .

   . . ,     :    ,     ,   , ,    ,     . ,   ,  ,  ,   ,      ,  -    . , ,    ,       ,       ,    .

    "   ":

   ,
    ,
   ,
     ,
   ,
   .
, ,   ,
   
  -
,  , ...

568

 -        ,  ,            .      -  :   ,  (,        )     .      .   ,      ,   ,    ,   .             ( " "   ),   ,    "" (Vergehen),   "".

  -   ,    .  ,              ,   ,   :

        
,       .

 ,   ,     .

       ?      .    -   .        . ,      " ",     ,   ,      ,      ,  ,  .         ,   ,   "      ".      -   ,    .       .

     .  ""   :    (     " " )   ,     -

569

 .   XIX . -      -      . ,    ,  -, ,   ,     ratio ,    ""   XIX .   XX.

  ""    ?      "  "?       ?              ,  ,      .       ,    .   ,  ,   ,    ,      - ,           ,           .  -     , ..   ,    ,  ,      ,   ,    .

, ,        ,       :   , , ,         ,        ,  " ".

   ,  1866  1880 .,     : "  ", "", "", "", " ".     .         , , , . "       ", -     .      , ,   .     ,       ,   .  

570

    ,         ,  ,   .    -   ,     , -       ,  ,    .

  -   ,   ,       .       ,  ,  ,  ,   ,      .    ,  ,         ,    .   ,  ,        ,   XX .

    " " -    ,             .        .   ""         .   ,   ,    ? "     ,       ?   , -     . ...     ,        .         " [4].

4  . . . .  10 . .. 1958, . 9, . 307- 308. ,  , -   .


,     "   ",  "".   ,   -   " ",   ,    .       , ,  ,        ,   XX .        XIX -

571

,    ,   .    ,    .    ,      .     "", ,   "" .     ,     ;       ,         , ,       ,       .

         ,  XX :      ,    ,      ,    ,  , ,   .

  ,    XX .       -  - ,         .          ,     .     .    ,   ,    .        .     .    -   ,   .    ,   ,    ,      .   ,        ,  ,    ,  . ,    - , , -  ,       .

572

    "  ".   ,      ,     .   ,  ,     ,    ,       .  , ,     ,   ,     ,     "" .      -.

 "  " -  .   -   , ,  ,  ,   ,   , ,    .            , ,  .                .  -   "  ",      , -     ,    ,  .     ,       "  ",     ,       ,           .

   "".        -        .      ,      . ,             ,    .    -   ,          .     ,         ,      ,   ,    - ,     ,    .

573

  (, ,  ),   -    ,   , -    ?       ,  ""    :    ,      ,   ,   ,  "".        ,        .

     ,        , , .   .      ,        ,          ,    ,       .

      . ,   , .   .    ,   ,      ,  , , ,     ,  , , ...

            .  ""   -    ,        , -       ,  .   "",    , -  ,       ,  ,             .   ,     ,        ,      ,       "   ".     ,  ,      ,   

574

:   ,  ,   ,  ,    .      -  -    .           ,   , -, ,           .      -   .

   "".    .              ,       ,       , ,   ,   .          .  ,    ,    ,   ,            ,    .     -    :    -       -      .         -  .     :        ,       ?   ,   ,     ,      ,        ,    ,          .

 1879-1880 .  ,     - " " -             .    .    .  -

575

         .       ,   ,     .    - , ,      ,      :  " ", ,   -.   - ,          , ,     .   - " "    :         .

       - ,          ,   .

,       " ",      ,    , .          ,    ,                      .  ,      .

  ,         -  .    ""  ?       ,   ,  ,     .    .     ,          .    ,   ,       .     ,     ""     .      . -

576

,    :        -    .       .    ,      ,    ,   .        , , ,   .       ,           ,      , , , ,    ,   (  )     " ".          :      ,    ,         ,               , -           - . -     "" . -      ,   ,     ,   ,        .

 ,  ,     .       ,     ,   ,  .    , , .      : "... ,    ..." [5]     : "     .   ,    ,    " [6].

5  . . . ., . 9, . 92.
6  , . 105.

577

   - , , ,    ,   ,  , ,          ,    ,              ,           , -  .    ,      - ,    ,  .

" ".         .      ,    ;        ,        .   -       ,      ,      ,      .      , ,           .      : "    ,     :     ,   ,   ,  ,  ?       ?       ?       ..." [7]

7  . . . ., . 5. ., . 438.


       ,    ,   ,   .

       ,  experimentum crucis.      ,     . ,        ,           ,         ,           ,      .

578

      ,   , , .      " ",         . " "     ,         ,       .

 " "   ,     ,      .        " ",   ,    ?      .

   ,            .          .

     .   " "    ,      .  ,     ,        (   ,      ),         .

       .        ,   ,   -  .    ,  ,  , ,   ,  ,   ,      .                     .               -   .

579

    (     ,      )      ,    ,       .

  ,    ,       ,            .       ( ,   experimentum crucis)   ,     .   -  .

   :    ,  ,   ,  " ".        , ,    ,   , .   ,          ,  .                .

      ,   ,         .         .         ,          ,        ,        , ,   .       ,          .  ,        ,     . ,        .  1953 .       :

580

"          ;        ,  .     , ,    ,          ..." [8]

          .   ,    ,   .            ? ,     "  "; ,  " "         ,    ,        .   -       -      .        XX .    ,  ,        : "     -              .         -   " [9].

8 Helle Zeit, 55.
9   , 1956, 59, . 1, . 132.


          ,   ,          .     .    " "  " ".             .        ,   .             ,            ,   .        ,         ,       ,        .

581

        ,        .       . "  , -  , -    ,          ,     ,           " [10]. ,      ,       .             ,     -       ,        ,  ,    ,    ,   ,   ,   ,   ,  ,     -     ,     ,       .    ,   ,   , ,  -      ,  ,      .   ,       .   ,       , , ,  ,   ,  ,  ,       .     - , , .      ,        .

10  . . . . . . .-., . XIII 1930, . 523.

582

                .  ,       .          1918 .,      .   .       ,      .    -    ,              .        .         .  ,      ,   .         .           .

       ,     , "    ,     " [11].

11 , 4, 40.


    .     " ,   "         ?       ,       ,            ?

" "     ,    ,         ,        .

     "  "    ,          ,    .  ,      ,      ,     -

583

 ,   ,    .           ,    ratio,       .  ,     ,   ,  ,  ,   , , .            ("")   ("")   .         .   ,            ""  "".  ,  ,       -           -    ,   clinamen    .

 ,    ,        :       ,     , , , ,    .   ,             .

     -   .    ""       ,    ""  , ,      ,        ""     .    .    ,     .            "".

, ,    -    "" .  :           "" . "   ", -   , - ,    ,   "  ".   " "  :

584

"          ,    ,    ,    ,   -        ,   ,    ,           ,  ,    -  . , ,  ,        ,       .   ,         ,    , ,       ,     .         ,  ,     :     ?   ,   ,       " [12].

,   ""      ,         ,   ""  ("...   ,       ,   ,        "  "     ,     ,     ") [13], ,   ,    .       .

12  . . . ., . 9, . 294-2
13  , . 295.


":  ,  ,     ,       ,   ,      ,  ,   , , ,   ,    ,       ,      ,    ,     ,     , ,      ,    ,    , - ,      ,  -       !          :   ,  ,  -  " [14].

585

     " "?    ""  :     -   ""  -   .

""                ,    .   -   .     ,        ,  , , , .    ,   -   .     ,         ?

           .  "  "   :

"    ,  ,   , - , !     ?  ,   ,  ,    ,    , ,     ,     . , ,     " [15].

14   . . ., . 9, . 295-296.
15  , . 5, . 299-300.


,   ,   .           ,       .   ,     .    ,  ,  .   ""    .

586

"  ,   :  ,     ,   ,         .    ,         !       ,   -,  , ,     !  :  .    ,  ,  ,          ; , ,  ;        ,    ,     ,     " [16].

16  . . . ., . 8, . 84.


   -,  ,  -     ,    . ,   (..    ) , .

,         .        ,  .                   ,     ,    .       . -     ,    ,    "  ".   ,  ,     ,      .        " - ".     :              .

        .     " ", ..            ,     ,       .      ,   . ,   ,   ,

587

  ,   ,      "",    .     ,      ,      ,    ,       .      ,   , ,    " ",    ,     .       ,           clinamen,    -    . -,    ,                     .

         ,   "  ",      "",    .      .


 " "        " ":    ,    ,        .    .  ,   ,      ,  ,    .     ,      ,   ,   ,   ,   ,   .

     ,    ,     ,   ,    , , .       .   -  .     .       ,      .  

588

 "",        . , ,   ,   ""  "   ".  "  ", ,    .

    ,  ,          .   - ,      ,   "" .  , ,   -  .   -  ,   "",             .   ,   -  " "      .

    ,      ,       ,   ,      . ,  ,        , ,  ,   ,     , : "   ,  ".              .         ,      ,          .

      .   ,  ,   ,   .  :

"    .   .    ,  ;      ,               " [17].

17 , 4, 164.

589

  (       )           .           :           ,     .  ,       ?

     .

 , ,   ,              ,   .      ,      ,     ,         .         " ", " "  .. (    ,         ). " "  " "              ( ).

       .     ,    (, )      ,    ,      .        . -    XVII-XVIII .      .          ,    ,   ,    .

   .   XVI .           .     ,   ,     .       .           .         ,     -

590

 .           ,        .          ,    .

           : "      ..."

    ,         ,      ,  .      , ,    .         ,     .      -  , ,      ,    , -     .    , ,    ,   ,  ,    ,   , : "  ?", "    ?"              .         .   ,   -  ,   clinamen,    ,   " "         .      -     :   - ,   -  .            . -  -     .     clinamen       ,       clinamen   - .       -       ( )     ( ),           :       .

591

 ,     -        ,         " - ",    " !".     ,      ,  ,           .  ,     " ", ..  , -    .

      ,      " "              .             :

",    ,  - :  ,     .  ,   ,   ,      :   ,     .                ,       " [18].

18 Leltreb a Solovine, p. 105.

         . -,  ,     ,   :            .  ,  ,    ,  , ,          ,    "".

592

-,         ,          ,        .

-, ,    ,       ,    ,       .

    ,            ,      ,          ,       ,         .     ,           ,   .        :         .  ,            .

"        -      ,    amor intellectualis    .   , -  ,   , -     ,       .           " [19].

19 , 4, 166.


   ,       . ,    "    ",   .     amor intellectualis.       .

 ,       .        ,       .        ,  ,           .         -       ,

593

        .  "  "    : "     ".        ,         ,              .       ,         .            .

       .

    " "      - ,       .    ,     ,  ...    . -     ,       [20].

      .  ,            .    ,  ,     : ,                               . , ,        ,    ("...   , ,     -...") [21], , ,   ,  . , ,   :        ,      - "   -  ",        .

20 .:  . . , ., . 9, . 266.
21  , . 270.

594

      ,    ,  .  ,     ,    ,   .         .      ,   ?     ,     ,  ,     , ,   ?

   .   , ,   ,  ,      ,        -   ,        ?  -      - :         ,     ?     .    .        " ",   "Pro  contra".         ,             .

 ,   , -  ,   .  -  .         ?   ,   ,    ,    .  ,   -  . "   - ,     ", -   .     ,       -     " ".   ""  - ,  :  ,  .         .

595

 "  "          ,     "" .    ,  , ,       .   , , ,  ,  .        :

"!  ! , ,   .  , ,    ... -...  ,  ,       ! ! , ,    :   , . : ,  ,   .     ,  ...  ,  , ..." [22].

22  . . . ., . 5, . 56.


       , ,  ,   ,      ,  ?  ,  ,    ,    ,    ? ,   .                .    ,    , ,    .        ,       ,    .   ,      .           ,  .          ,     ,           " ".

   -   " ",  , -     ,   ,   "".   "  "    " ",   -

596

   .    " ".      ,         .        , , ,    ,        .           " "  .

    :        .      - ,     -;   ,    ,       ,    . ,                      ,        ,   .

         ,     -     ,       " ".          ,       .      ,      " ",        ,  ,  ,  .

 ,   " ",      ,    .    , , , .          .       .   " "    

597

          - -  , , .  ,  ,        . -  ,     , "" ,     ,  ,  .  ,   " ",     "",    "" -   (      ) , ,  ,    .

      (,        ,  )   .          .       ,        .        .

,  ,    , "     ",        .     " "        .

" ,   ,     .       ,    ,   ,   ,   ,   ,  ,      ,    ,    ,  ,   ,  -      " [23].

23  . . . ., . 9, . 288-289.


" "    ,        . ,   , - ,          ,  ,   - , ,  , "  ".

598

   ,    " ",      ?     ,       ?      , ,   " "    ?

 " " -     ,    ,               .   -      ,         ,    .    (     :   ,            )   ,     .    ,  ,    .

       , ,      ,   "  ". ,  ,       .     ,    ,   .                    .        ,  ,        ,  .     ,   , ,   .   - ,   .     ,                   .   - " " -        ,   ,    -

599

  - .   -  :  "  "  ,                     .

        ""?               ( ,            ),        .                        " ".

           [24].     ,     ,   .  ,   " "     " ",   "  ",  ,      [25].            .      ""   .       ,        .        "" (   "")   ,        ,            [26].    ,  "

500

    ,     " [27],      "";           .

24 .: Feuer L. S. Einstein and the Generations of science. New York, 1974, p. 109-157 ("Niels Bohr: The Ecliptika. Circle and Kierkegaardian Spirit".       . : Holton G. The roots of complementarity. Daedalus, 1970.
25 .: Feuer, p. 124.
26        "  "         (.: Feuer, p. 137),
27 Rosenfeld L. Niels Bohr. An Essay. Amsterdam, 1945, p. 9.


   ,    ,    ,       , .. ,       - "",   "  "      .       .    -    .       ,        ,         -    .      ,     ,    . ,     - ;   ,         ,                   .

         ? ,  ,         , ,   ,     " ".         ,       ,     .       -  . , ,    -        XIX . " " -    -           . ,       -

601

 .    .   " ",              " "  " ". ,   " ",   ,    , , ,   .   " "      ,     ,  , ,    ,   .          ,   ,   ,     clinamen  .

      " "   " "?           ?          .    ,    .   ,     ,      .              ?         ,       .

 ,   , "", "  " -   .   ,   ( ,     ),  ,   ,     .       - . -,   ratio,  ,     ratio,    ,   - " ". -,        ,  ,    ,    ,    .        ,      ?  ,          ?

602

,           .    ,              , ,       ,       XIX .     ,   ,          ,         ,   , ,     .     ,       ,    ,   -     ,            .    " !"        ,     . ,           " "                 .       ,  " !"

   ,       ,      .  ,            ,              .          ,          .   -      , ,    ,  ,   ,   .       ,           

603

.  ,  ,    ,   "",    "",            ,       .     ,     ,    ,     ,     "  "     ,       " ". ,  ,    ,          .             - .         , ,  , ",  ",   XIX .     ,     .       .

 ,       .    ,    - , , ,   .

        -    ,   ,            , ,   ..   ,         ?          .              ,  " ".        -      " ".            ,       ,      ,    

604

    -  - .         :  amor intellectualis                     .        ,        .           ,  ,   ,  .    -        -    .     : "   ",       , ,   .           " ".

  XVI .    .    ,       .        ,   .      ,        profession de foi.         - ,     .    :      .     : "    ".   ,         ,    :   ,      ,   .

      ?        :     ,      .

      :           ? -      .     ,  -

605

         .        ,          ,                   .      "",         ,      .               ,     .      ,          .      ,    ,     .

          ,   .        " ".          ,    .       ,   ,      , , .

            .        .       .     ( ,   ,    )        .     ,      ,    ,         ; ,         ,    -

606

    .      ,  , ,          ,    ,             .         "" .       ,  ,        .     ,          .

    ,     , ,  .         ,     ,        "" .

          .      ,      .


      - ,    ,    .                    ,         - .

, , -,     XX .     ,  XIX .       .      ,  " ",           ,  ,   ,      ,  ,         .

607

        -     .    .          ,        .            XIX ,       ,     .

XIX   ,    XVIII  -  .        ,            .     "      ",       ,       ,         .

         ,     "  ",   ,      .        .   XIX .    (  )  ,    , ,   . ,    ,       ,   , , , ,   ,   .        :       .       ,   ,        ,     .       .

    ,        .          .  

608

    ,    ,    ,     ,     ,    ,     .        .        :          .

              .   ,                 .              .  ,    ,             - ,     .

                 .     ,    .   XIX   XX        ,   ,        ,         "" (     )      .

     ,    ,  ,     , ,    - " ",        . " "  , ,   ,             .      ?

609

  ,   ,     ,        ,    .   -  clinamen,         -    .  clinamen       ,    .            ,           .  ,        " " (    ),  " " (     ).

        ,     ,  clinamen    .     ,    , ,    ,         .       :      .

1 ,     (..     ""  "",  ,    ,    ,  ""   ""),     .      .    causa sui              .            .      ,     .


      ,        .       .             ,    -

610

          .  ,  ,      .           ,   ,   XIX .         .         ,      .

         - ,   .       .    causa sui     ,         ,     ,             .    ,       ,  -,         .         ,  " "         .      " " ,       ,  ,        .

               " ".  ,   ,   ,       .     ,    ,   ,     -    ,    .      ,   XIX .

      ,         .      .   

611

 " ",   "".         .   :      , ,   .  causa sui,    ,   , natura naturata,   , natura naturans,       .   , ,     ,     .                 ,   ,       .


     -               "",   .             .

    ,   , ,      .   ,     .     "" , ""   .        (   " "     )    .     ,   ,  .

             - ,  .  ,    ,    ,     [28]. ,   -, ,  ,     [29].

28 .: Gilson E. L'etre et l'essence. Paris, 1948, p. 230.
29 Kierkegard S. Post Scriptum aux miettes philosophiques. Paris 1941, p. 73.

612

   ,      ?       ,      .           ,       .            ,            ,  ,       .   clinamen        .    ,  .           ,         .    ,   , "" ( " ")  .      ,   ,      .         ,      ,  ,   " ",  .  ,  ,    ,    ,         [30].          (   )   .      ,    (  ,       ,    )  "  ",     ,   " ".

30 .: Gilson . L'etre et l'essence, p. 233.


  ,          ,   . ,   ,        ,         .     ,    XIX .,     .      -

613

bob        .                       .      ( ,         )       " ",      ,        ,   .    ,        (     ) -   .        ,      ,     "", -   .

      ( ,    )      ( ,     )  .

   .     -    .       ,     ,     .  XVIII    XIX .        ,            .         ,     ,    .       :  -   ,       .


   .        ,   ,          .      ,     .        ,   .

614

, ,  .     ,                .          .       ,   ,            ,   ,  ,  ,   ,     ,     .

         " ".        ,      ,   .       ,    ,              .

             .                 .     ,                 .  -  ,   -          -   ,     .

      ,           .            ,   ,    .   ,  

615

  "  ",   "  ".   ,  , ,      ,    ,          .

   .       .          ,     .     ,  "    ".        -  ,  "".           , ,        .

      -    ,       ,         ,     ,      .

    -  ,     .    -   , ,    ,  - .        ,   ,   ,   .  , , , ,  ;   ,  ,   ,  , ,  , ,    ,        (       ),  , ,  .       ,             .    .   ,  ,   ,  -

616

      .       ,    -  ,  ,   -    ,      .       ,    .        ,    .  ,   ,   ,  ,   ,    .

    .                ,    .     ,    .-.   .   1961 .     "         " [31].                       .


   .  ,           , ""   "" ,     [32]. ,   , ,    -            ,    . "       " [33].

31 Marxisme et existentialisms Controverse sur la dialectique. Paris, 1962.
32 Ibid., p. 46.
33 Ibid., p. 82.

617

   ,             , ,    ,      .    (   1961 .)  ,              .     ,         .         . "   , -   ,        , -      ,    ,     .   -   ,      ,      " [34].     ,   -    ,       .

34 Ibid., p. 10.


        ,   !           . "  ,        ..."           ?              ?

 ,    -   .       ,                ,  ,   ,    .     ,      ,   ,    ,    .   .         .   clinamen,  ""  

618

("... ", -       ).   -      ,    ,    clinamen,       ,       .           ,       , ,    ,       ,       .          ,     .           " - ".    (  ),      ,     " ".

  ,  " ". ,      ,     .            ,        ,      ,  .               ,     .        .       ,    ,   ,     ,    "".       ,       ,        .            - ,           - .        .     ,     -

619

 :           .           ,        .      -           -.      -    , -  , -     . ,    ,  -   , -  ,    .    :   -                .    -      : "   ?     !"

       .      ""     ,       .          ,  ,         ,    ,   .     .        .     -  .     -   ,   .

    ,     ,     ,  ?  ,  ,        ,       ,  ,     ?

620

        ,    1961 .        XIX .      ,  ,  "" ,      , .     ,      (" -  ")   ,     ,  "" .

,       , -     . ,       ,                   , ..  "".     .        ,    ,    .   -     ,    .   ,        .         .         ,         ,   ratio      ,   ratio.

 " " -   .          -   ,       ,        .               .     .            .       ,   .     .         ,   .    ,  ,     .

621

,        .  ,           ,    ,    .

   ,     , ,  ,      (      ),     . ,               ,              .        -.      ,          ,   ?

           .    ,   ,        , -,    ,       ,   . ,          .         ?


       " ",  " ".  ,      ,  " ".      ,        ,  ,     .

622

  ,   ,    ,     . ,       -  ,      -      ,    - .     " ",    :      ,     .             ,      ,        .

      ,     ,     ,      .                    .

   XVII-XVIII .               .         .    ,   ,     , -     ,   .         ,   ,     ,     .              ,       ;  ,   -    ; ,     ,   ,  ,      .

            ,   ,              ,  

623

  ,         .        ,    ,       .   -   .

     ,   ,          ,      ,     -  .

           ,          ,      ,        .

             .          .  :   ,  ,            ,    .    ,      ,       ,    .   ,     ,        .    ,      .          ,        ,       -   ,    .       .

 ,               .     .     ,              ,    .

624

-       ,   .          ,      .   ,        ,   .

    ,  ,    .   -  :  ,    -   ,   ,    ,   , , , ,  , ,  ,        .    :   ,  ,   ,  ,     .


   , ,    ,  ,   ,  ,      .       -        .            -     .    ,  ,      ,    ,    ,            -           .    ,                    .
















  

         ,      .     .    ,  ,                   ,   ,    . " ,   !" -  .
 

         ,         .


                      .         -          ,    ,  ,    .       : " - "?   -    -        ,      ,    ?

              ,    .       ,             .        -

626

  XVIII .   XIX .,        .        ,         ,   ,  ,       ""-       .


         ,     ,     ,      .                      .          .          :        ,    ,            ,      .     .       ,      .      ,   .                     ,    .

     (    )              ,         -  ,       .


      ,   ,    .  -      .        10-    -

627

 .         . ,      .        .

      .  , ,   ,     .

         , ,   .        .   ,                 ,        [1].

1 .: , 201.


      .     ,                .          ,        .      ,          .    ,   ,          .    .

    ,  ,    ,   ,    ,         .  ,     ,          "" -   .         ;  ,         .

628

    ,    - -  ,    .      .    ""  . ,  ,    .  ,       , , ,     . ,   ,         .   ,     .               .   1952 .        .    ,          ,    .

         . "      ,  .         .       " [2].

2 .: Michelmore, 251.


          ,        .      ,  ,  ""  " ". " , -  , -     ,        -  ".

  ,        ,    -  .      .    .      (op. 111).        .  ,      ,      .

"  , -  , -          .    ,   . 

629

  -    ,   .    " [3].

3 .: Michelmore, 252.


, -,      .    -        .             "" ,  ,         ,      .              .       " ":     ,     .        ,       -     .

         ,         ,    ,   ,  ,  ,  , ,  ;        ,      .

  "  "     - .      .            -      .  ,          ,          ,     ,            .   ,    "       ..."   .

630

" "          .       .       :     , ,       "" [4].     .

4 .:  . . . . ., 1953, . 392 396.


      .      ,  , -     .             .   ,      ,  ,  ,    .    .       ,      ratio            XVI-XVII .               ,        .   ,     ,         ,  ,  . ,    ,      . XVIII . -     " ".     - ,       .

       .  -   ,    , , .   ,         .   "" - :    ,       ,   , ,         ,     .

631

      "  "   .    "  ".   ,   , - ,     .  -  .  ,        ,  ,      ,        ,       (  ,  ?): "  ".    ?         ?

 ,         .          .  ,       ,  :

"       ,           . ,      ,     : ,          " [5].

5 , 4, 146.


" "       ,  ,   ,  ,  ,    .            .          .  ,        .    ...

       ,    ,           .          -     -      .         .  ,        -

632

,            .     "  ",     clinaraen,           .

     ,      ,      .       .

           [6].            .     ratio ,     .    ,   ,  :

6  , . 130-133.


"  ,         ".    : "     ,       ?"     . "     , -   , -       ".

       .  :

"   ,        ,   ,     .         ,       ".

    .             .       (        )      ,     .   ,   

633

     (      ).                 ?

        ,    .          ?

  : "  ",        ,   ,  .

"       ,       , ,       ,   ,   [       ]     ,    [,   ],  ,             [ , !]" [7].

    ,       "",      ?

           ,    ratio,      ,        ,  ,  mr intellectualis.

       ,      .     .    -   , " ,    " [8].     .  , 

7  . . . . .  16- . ., 1949, . 2, . 13.     ,   . .     .
8        . .  .: Haase R. Leibniz und die Musik, 1963, S. 16.

634

  "  ,    " [9].      : "     ,    ,    -  ,      -   " [10].

,  -  (" "),     ,  ,  ,     ,  , .      -  ,   .  ,      .    in vitro  -     ,     in vivo     .

           .   ,  ,    ,     ,   , ,   ,   ,   ,   ,   clinamen,      .

      .     ,           .    ,  ,  ,     .       ,   ,      ,  .       :

"         ,       -   .   ,     " [11].

9 Ibid., S. 25.
10 Ibid., S. 38.
11 , 4, 142-143.

635

    .      ,    ,       ,  .   -  .     -    .  :   ,    ,   ,    ,    .       ,              .     ,        ,          ,     ,   ,     .  ,        ,            ,     ,      .

     ,     ,   .  " - "           .              .  ,       .    ,   ,   ad hoc         .          :  , , ,   , , ,      .    ,    ,  ,    ,     .    "" .         .             .  

636

,  ,        ,       .  ,      ,     ,        ,   ,    ,       .      ,       ,  ,   ,   ,  ,  ,     ,    .       -    ,     ,   -         . ,   ,    -  :    ,    , ,    ;     ,   ,     ,   .      . ,    .  ,       , , .     .   -   ,       -   [12].

12 .: . . . ., 1959, . 8, . 287-288.


  ,  .          .        ,    .        , ,    ,      ,  .   ,      ,   ,  ,    ,  .     ,         ,     , ,  -

637

       40- 50- .        .    ,     .     ,       .     ,  ,  .   ,        ,    :             [13].

         .  ,                    .        : "  ,  ,       ,     ", -     .   ,            , -          .

"              .              ,  .       " [14].

13 .: Frank, 281-282.
14 Comment je vois le monde, p. 9.


              .                 .          ,   . ,     ,     ,        

638

     ,         ,   . ,    ,        ,        .           ;  ,    ( 1905 . -   ,  1908-1916 . -  ,     -   )      ;              .

                 ,  ,       , ,    .     ,          .         ,       ,      ,       ,       .        ,               .       ,           .       ;         ,       ""   "".  ,        ,    ,         .

 ,       "".       ,  , , ,  ,        (  

639

,        !),    ,   ,         , ,  " "                      .

   ""       "" .              .

      ""    (  !) ,   .          ,     .     ,    .

 , ,  " -  ",   ,      .  ""   bestia seriosa,  ,  pruderie, -    , "", -    .

   .      -    ,         .

  ,           ,      .     - , ,            .         :             ,          .

   ,      ,  ,   ,          .       ,   .       

640

      ,  . .      .               ,           XVIII .       .             ,    ,  " ",    ,       .    ,   ,             [15].   ,  "        ,        ,       " [16].       ,       mors immortalis -          .     ,            (   Weltironie  Selbstironie).

        ,    ,   ,    .    ,           , . .  : "...    ,    Weltschmerz" [17].    "-

15         . .  "" (., "", 1970),        . . .            20- .   ,              .  ,     ;  ,   ,     ,   .
16 Lert E. Mozart auf dem Theatr. Berlin, 1921, S. 228-229. - , . 132.

17 , . 264.

641

"  . "  , -  . . , -            .         ,          " [18].

       ,  ,  -      .   : "  ,   " (In tristitia hilaris, in hilaritate tristius).                  ,   ,   [19]. " , -   , -    ,   ,    ,    , -    ;     ,           .  ,         ,    ,     ,  , ,   ,     " [20].

  -   ,  ,   ,  -,       .  : "     (Uberwindung)   ,       ,    " [21].

18 , . 181.
19 Schurig A. W.-A. Mozart. Sein Leben und sein Werk. Leipzig 1923, Bd II, S. 384.- , . 174-175.
20  .     . ., 1893, . 468.
21 Mersmann ll. Mozart. Berlin, S. 59. - , . 175.


    tristitia  hilaritate   ,       ,   " ",     .   . ,       ,  , -

642

    ,       -         .  (     [22])       ,         . ,      -     .  " "       XVIII - XIX .,         , hilaritate  tristitia.

22 . , . 48-52.


 ,   ,      ,     .  " "  ,     ,      ,                ,      ,   .       ,   - ,   ,  ,  ,      .

         .   in vitro  .            .       ,  ,  , ,      .    .         .   .       -     ,  -     ,  ,      .

643

           .    ,      ,  A : " ,        ,        ,    .    -  , ,  .       ,   ,    " [23].

33 Abert . W.-A. Mozart, 1924, L I, S. V-VI.


   -         ,      ,     "", "" (  " ")  .         .       ,      .       in vitro.  ,  ,  ,           ,      .

       in vitro - .      :             .     ""    ,      ,      ,       ,  ,   " - ".

 ,        ,     ,     ,     -         .      ,  -  ,        -       . . .            ,     ,

644

    ,  ,     "" ("   ,  ,     ,    ...").        ,    [24].

24 , . 125-133, 148-149.


               ,            - last not least -       ,   .

 -      ,   ,        . ,   ,     " ",  , ,    .    ?  ,  ,    ,   ,     ,      ,     ,       .

         in vitro         .   -          .     , "      ".     .         ,               .


         .     "  ",    ,               " ",   ,   ,  ,     .

        ?  ,      :      ,      ,  ,    ?

,      XX ,       .    " ", ..  ,    .        ( )  .    ,       ,    .  , ,   ,    ,   :      ;     ? , ,     .

  ,      ,     , ,   ,     , ,   -  "",      .        ,     ratio,    ,  .     ratio,  ,   , ,   .         .

"           .    - , , , , , , , ,  -   , ,   -  ...        ,     " [25].

 , ,  .  - , ,      ""    "", ,     .    e,   -    .     ,    .

  ,       ,      -  .       .   -         ,     .     ,    ,        .

       .

"  : "   ,   - ".     : "    - ,   -  ".   XVIII .    .             .        :    " ".   ,  "  ,      " [26].

26 , . 192.
25 , , 185.


      "  "         .       .        ,  ,   ,    ,   .   XIX .   ,       ,  ,            -    ,      - " ".

647

          .  -   .          amor intellectualis,     ,       ,    ,            ,   ,  ,          .

         ?

    ,     .  ,   ,   ,   ,  .     .    - ,     ,     .   : "  " -       ,      ,  "  ".

   ""       . "   -      ,   ,     .                  " [27].

,   ,       .     .  ,    ,      .   -  ,  "     ,     " [28].

27 . , ., 1968, . 1, . 59.
28  , . 61.


      .  ,        ,    .                 .   -     


648

  -          .    ,             . ,   .    ,   ,    ,         .

  ?           ? , ,    .

       .  ,       . "            ,      ,       ..." [29]

        .     ,     . ,   ,      . "            ,     ,         ,          " [30].

29  , . 84.
30  , . 94.


,          (   !)          .        "   ",        ,   , , .         ,       ,      ,       ,      ,     ,    .

649

        ?

 -   ,  ,       .          :           ,   -   ,   .       ,       - " ",           , , ,   ,  .   ,   ,  " ",    - "  ".  , ,   ,     ,  ,   -  ,  .      , ,   .     ,     "  "? :    ,             .    ,        (  ,   ,       , ..       ),    .   ,     " ",   ,  ,      ,         amor intellectualis -    . - .  -     ,     ,   amor intellectualis,       .

650

        " ".          ,     ,    -      (  ,    ).  ,         ?

,   ; ,          ; ,   ,         .       ,  ,   ,    ,    ,             ,             - .

    .      ,  , - ,       , -   .           ,   .   ,  "  "  ,  ,     .

  ,           .      ,      .   -         ,      ,     , , .

      ("  "),          .    ,  ,   ,  .

651

 ,    ,  ,   " - "    ,    .  -      .

         , ,      ,  .        ,  ,  .         ,       ,   ,  .     ,     ,         .       ,   " ".     ,      ,       ,      .    ,  ,       , ,     ,    .

  ,       ,     .         .     ,        ,     .           .  -       ,     .

   -  , ,       . ,         .              .     -

652

    .  -  ,    .      ( !) ,        ,                   .        -          -     .        , amor intellectualis -   .        , , ,     ,         , , ,       .     ,          .           ,        ,          ,     .

        -    .     .                  .


        ,    .    " "  ,  ,   ,  ,           creatura bella bianco vestitio?           ,      ,     .  ,   ,               "".

653

-,      ,   ,   ,    .  -  ,     ,             . "  ",     ,       -   (          )       . XVIII .   , XIX . - , XX . -    '     , ,     .   -     ,    ,    .  ,            -     .




 [1]

1 : 1)     , 2)    , 3) ,    (    -      ), 4) ,     ,       .

I.  

 .       (  . " "),   . . , . . , . . .  I.     1905-1920. , "", 1965. 700 .

   .         ?        .          .      .  ,   .      .      .        .       .  .      .     .   .    ,   ?       .    .     .        .     .   .      .   ,       .   .       ,     .  .    .        .   .    .      .     .      .       ( ).           .       .          .    .           ?    ?    .

 .      ,   . . , . . , . . .  II.     (1921-1955). ., "", 1966. 878 .

  .   .         .     .        .   .      "  ".    9.  "        ".    .  "  ".   .  "  ".      .     -     .    .     "   ".    .   .  .     .     .      .    .          .         .       .      .      .      " ".        . -.     .    .   .      .  ,     .    .   ,       .     .        .         .      .    .      .     ,       .      1.      II.        .    .       .    .      .      .       .         .   .     .    .   ,         .     .      .       ,   .       .  .  " ".    .      ,   .        "     ,   ".    .      . =:    . :   .   .       . ,   .    .      .    .   "  ".   .       .      .        .        .    .

 .      ,   . . , . . , . . .  III.          (1901-1955). ., "", 1966, 632 .

   .                    .        .   .     .    .     ,     .       ,     .    .      .       .     "    .."              .     .       .    .     .     .         .           .       .  -         .        .   ,      ,    .    .            .     "      ..."    .  "   ".        .     .     "    ".    . [ "    ..."      .           .     .   .  .    .  "        ".     .       .    .      .   .          ?      .   ,     .     .       . -      .    .  "     ".           .         ?  .    . .  . . .  "     ". '.  . . .  "       ".     .     , ( ). .  . .  "   ".  ,   -  .    ,   .         .    .       .   .   .    .            .         .        ?    . -       .     .

 .      ,   . . , . . , . . .  IV. , , .  . ., "", 1967. 599 .

   .  .    . .  " ".    .  "   ".    . .  "   ".   "   ".       .  .   .    .  "   ø".  .   .      ", , ".    .    .  " ".    .    ,   -.     .       "  ".       .    . - "    ".      " ". . . .           .  .         .  200-     .       200-    .    . . .  . .     .      " ".     ,       .     .      "  ".    .  .         - 10  1925 .  .      " ".   .  .    .   .    .   "  ".        .   "" .  .  .          .   -.   . . .  .        .   " ".   - -.  .       .    .   .   .   .    .  "    ".   -.    .  ",   ".   .   .            .     .   .     .   .      .      "".  .   .    .  "  - ".  .   . ,    .      "".      " .   ".  . .    .  " ". . .     .     "     ".  410      .      " ".       "  ".  .  .    .

    . . . ., "", 1965. 359 .

  ,    :   ;    (   , , ,   .).  .

Einstein A. Mein Weltbild. Querido. Amsterdam, 1934.

Einstein A. Comment je vois le mond. Flammarion, Paris, 1934, 258 . .  . (Mein Weltbild).

Einstein A. The world as I see it, Covici and Friedo. New York, 1934. 290 p. .  . (Mein Welbild).

     1934 .

Einstein A. Out of my later years. Philosophical Library. New York, 1950. 251 p.

Einstein A. Conceptions scientifiques, morales et sociales. Paris, Flammarion, 1952. 265 p. .  . (Out of my later years).

     1934 uo 1950 .

Einstein A. Mein Weltbild. Zurich, Europa - Verlag, 1953. 2G8 S.

    ,   - 1934 .,    ,    "Out of my later years".

Einstein A. Ideas and opinions. London, Grown publ. Inc. 1956. 377 p.

   "Mein Weltbild" . 1953 . 24   00-   "Out of my later years",

660

Einstein on peace. Ed. by Otto Nathan and Heinz Norden. Pref. by Bertrand Russel. Simon Schuster. New York, 1960. 704 p.

       ,      ,        .    : 1.   (1914- 1918); 2.   ,     (1919- 1923); 3.      (1922- 1927); 4.    1928-1931 .; 5.    1931-1932 .; 6.     (1932- 1933); 7.     .    (1933); 8.   .     (1933-1939); 9.    (1939-1949); 10.    (1939-1945); 11.    (1945); 12.  (1946); 13.    (1947); 14.     (1948); 15.     (1940-1950); 16.     (1951-1952); 17.  (1953-1954); 18.    (1955).

Einstein A. Lettres a Mauris Solovine. Paris. Gautier-Villars, 1956. 139 p.

     ^  3  1906 .  21  1955 .   ,        .

Einstein A., Born . und Born M. Briefwechsel. 1916-1955. Komm. von Max Born. Geleiwort von B. Russel. Vorw. von W. Heisen-borg. Munchen, 1969.

          .

Albert Einstein-Arnold Sommerfeld. Briefwechsel. Geleitwort von Max Born. Hrsg. A. Hermann. Basel - Stuttgart, 1968. 126 S.

       -,      ,       .

Einstein . Collected Writings (1901-1956). Readex Mictoprint Corporation. New York, 1960.

      .

II. 

Frank P. Einstein, his life and times. Knopf, New York, 1947. 298 p.

  .    .     .   .   .   .    .

661

  ,   .   .    .     .    .

Seelig . Albert Einstein. Leben und Werk eines Genies unserer Zeit. Zurich, Europa Verlag, 1960. 437 p.

   ,   .   .   .      -. ,   -  .     .     .    .    :  -  -   .      .

 .   . ., 1965.     .

 .  . ., "", 1966 (.  .). 243 .

 1879 .   .    .     .   .    .   .   .    .  .  .    .      .   .   ,     .    .   1914-1918 .    ,   .    " ".    .  .  .   .   .   .     .    .  .

Infeld L. Albert Einstein. His work and its influence on our world. N. Y., Scribner, 1950. 132 p.

 .     .       (  ).       (  ).          ( ).    .

 .   . ., " ", 1959. 379 .

   .  .    .  .  .   .  .   .  . "    ".  .  .  .  .  .  .  .  .

 .  .          . ., " ", 1922. 209 .

662

   .   . .  .    .   . .     .   .  .  .

 . Einstein et la relativite. Seghers, 1961. 223 .

 .  .  .   .   .  .  .

Garbedian G. H. Albert Einstein maker of universes. New York, Funk & Wagnall, 1939. 328 p.

   .    .   .  .  .      . .  .

Marianoff D. Einstein. An intimate study of a great man. New-York, Doubleday, Doran and Co., 1944. 211 p.

. . . . .   .   .   .    . .  .   .   .   .   .   . .  .   . .

Reiser A. Albert Einstein. A biographical portrait. New York, Boni, 1930. 225 p.

  . .   .    . .  .

Freeman M. . The story ef Albert Einstein. New York, Random House, 1958. 178 p.

  .  .   .  .    .   .   .  .  .    .  .   . , .   .  .

Jordan P. Albert Einstein. Sein Lebenswerk u. d. Zukimft d. Physik. Franenfeld u. Stuttgart, Huber, 1969. 302 S.

          XX .,         .

Levinger E. Albert Einstein. New York, Ehrlich Messnor, 1949. 174 p.

   .  .    .    .   .    .   .  - .   .      .   .  .  .  .

Valient^ A Le drame d'Albert Einstein. Paris, Plon, 1957. 245 

         ,    .

Mlchelmore P. Einstein, profile of the man. New York, 1962.

. . .  .  .   .  . .

Clark R. W. Einstein. The Liefe an and Times. The World Pub-lishin Company. New York a. Cleveland, 1971. 718 p.

.  .  .  .  .

Feuer L. Einstein and the Generations of Science. New York, Basic books Inc., 1974, 272 p.

    "    "             .

Hoffman ., Dukas H. Albert Einstein Creator and Rebel. New York, Viking Press, 1972, 272 p.

  .   . .    .  .  .    .  Principia    Principe.   Principe  .   .  .   .

III.  ,      

Albert Einstein: Philosopher-Scientist. Ed. by P. Schilpp. New York, Tudor Publishing Company. 1951. 781 p.   - - 449 .'

. .  ; . .    ; .  . 

1  I960 .          .  1960 .   N Boni  . A Bibliographical checklist and index to the published writings of Albert Einstein. (Pageant books. Paterson, 84 p.),   607 : 1-274 -   1901 -1955 ., 275-582 -   1920-1956 ., 583-607 -   1920-1950 .      : Einstein A. Collected Writings (Readex Microprint Corporation)

664

  ; . -.      ; . .     ; . .   ; . .        ; . .         ; . .   ; . . ,    ; . .    ; . .    ; . .      ; . .   ; . .   ; . .     ; . .  ; . .     ; . .      ; .  .   ; . .        ; . .         ; . .     ; . .        ; . .     ; . -.   ; . .   ,    .

Cinquant'anni di Relativita 1905-1955. Editrice Universitaria. Firenze. 1955. 634 p.

. .       ; . .      ; . .       ; . .         ; . -.     ; . -.      ; . .    ; . .    .         .    .      .   .

   .   . ., , 1956. 260 .

. . .   (1879-1955); . . .   ; . .  ; . . .      ; . . . .    ; . . .     ; . . .       ; . . .            ; . .     ; . .    ; . ,    .

665

   - .  . ., -  , 1962. 238 .

. .    ; . . -.    ; . .       ; . .    ; . .      ; . . .     ; . . -.  ; . . .   ; . . .     "" ; . . , . . .        .

Review of Modern Physics. Lancaster - New York, vol. 21,  3, July 1949. In commemoration of the seventinth birthday of Albert Einstein. 197 p.

     : . .    ; .  .        ; .  .    ; . .   ; . .       ; . .     ; . .   ; . .  ; . .       ; . .  ,     ; . .   .

Helle Zeit - Dunkle Zeit. Hrsg. . Seelig. Zurich. Europa Verlag, 1956. 169 p.

     : . .  ; . .      ; . .     ; . .   ; . .  ; ". .   ; . . ; . .    ; . .     ; . .      .

IV.    

 . .,  . .    . ., " ", 1959. 62 .

,    .  .  .   .    .   .

 . .,  . .   . .- ., , 1940. 106 .

666

.    . . . " ".       .  .    .  .      .   .  .     .

 . .  .       . ., "", 1957. 37 .

    .     .    .  .   .   .   . .  .  .  .  . .  .   ,   .

 . .      . ., "", 1961. 62 .

     .       .      .     .   .    .     .      .     .

 . 3. ,   .     . , - . -, 1961. 80 .

  .   .   .

 . .     . , - . -, 1960. 174 . (. 18 .).

  .   . ,   . ,   .   . - .

 .    . ., -, 1965 (.  .). 189 .

  ?   - .   .   .   -.  .  .  .    ?

 .   ?    ,        . ., "", 1965 (.  .). 157 .

667

 .    . ., "", 1967 (.  .). 162 .

"  ". . . .   .   .   .  . .    .  ? .  .

 . .     . ., "", 1966. 190 .

 .  .       - .  ,    " ".       ,    . " "     .

 .    . " "", 1968 (.  .). 179 .

     .        . -     .  .   .   .     .       . -    .     .

 . ,   . ., "Mirfb, 1966 (.  .). 230 .

. .    -.   .

 .     . ., "", 1967. 157 .

   .    .       -KOBCKiiM.   .   "   .   .

 . .    . ., -  , 1960. 223 .

. . .   . .

 . 0.    . ., -. 1961. 172 .

     .  .  .    .    . - .  .  .  -.   .  .  .   .

668

    .  .      .     .   .   .  .

 . .   . ., "", 1969. 303 .

.       .  .   .      .  .      .     .     .  ""   .

 . .,  . .  . ., , 1960. 212 .

   .   .   .  .

 .   . ., "", 1967 (.  .). 285 .

  .     .   - .    .   .    .      .  . ,    -    .         . " "     .        .     .  .  .    .      .    .      -.     .     .      .      .  .     .    - .          .  . " ".      .

 . ,   . , "-", 1923. 216 .

  ?  . .   .  .  .     .  .   .   .  .   .   .  .  .

 U.   . ., "", 1964. 452 .

  .    .   .   .   .    .    .

 . .     . . 2. ., - "", 1964. 130 .

 .  .  .  . . . .    . .    .    .

 . .    ,    . ., -  , 1959. 232 .

          .      .  -    .          -.

 . .    . . - ., , 1928. 108 . . 70 .

  .  ,    .           .    .   .  .   .      .

 . .          . ., -  , 1957. 327 .

,      .   .   .  .  .  . .   . .  .   ,     .      .

 . .  . ., 1923. 300 .

 .   .   .   ,  . .     .  . ., "", 1968. 330 . . 1550 .

  .     .          .     .     .  .       .       - -.    .      .  .     .  .  .       .  .   .   .  -.      .

 .    . . - ., , 1933. 175 .

  .   .          . ,     .     .       .      .   .   .   .    .   .  .       .     .   .   .

 .     . ., "", 1971. 102 .

1.  . 2.   . 3.  - . 4.  . 5.   . 6.   . 7.      . 8.      . 9.  -.

 .    . ., "", 1973. 168 .

1.   . 2.   . 3.   . 4. , , . 5.   . 6.    . 7. ,     . 8. "-"  "". 9. . 10. -    . . . 12.  . 13.      . 14.  .

671

̸ .  . ., "", 1975. 187 .

1.    . . . 2.  . 3.  . 4.    :  .    6.   - .   .   7  .    . . 8.    . 9.   .    -   . 10.      . 11.       . 12.     .  .

 . .   , . V. ., -  , 1950, . 90-305.

     ,      1933-1934 . (14 ).

 .  .  .  -.  .    .    .  .  .   - .    -*"  .    .   .   .   .   . ,   .  .    .  .  .    . . -   .   .   .     .

 . .  ,   . ., , 1961. 563 . . 52 .

 .     .   .      .   .     .  ,      .

 . .  . . -., , 1934. 598 . . 420 .

 .  .  .  .    . .  .

 . .    .   . . ., , 1947. 380 .

 ,     .  .  .  .      - .    .  .   .    .  .    - .      .        .     .      .    .       .   

 . .,  . .  . ., , 1960. 400 .

 .  .    .   .   .  .  .   .   .    .   .

 .  . . - ., , 1947. 300 .

   .  .        .      .

 .,  .   .      . ., , 1962. 204 . . 94 .

     .     .    .       .     .   .

- . .     . ., , 1961. 28i . . 57 .

.     .      . -   . - .        .     .   .     .

 .,  .,  . , 3 . ., "", 1977. 1509 .

1.  -. 2.    -. 3.    -. 4.    . 5.  . 6. . 7.     . 8.  . 9.     . 10. .

 . ,   . ., "", 1974. 520 .

1. . 2.   . 3.     . 4.     . 5.     . 6.   . 7.  . 8.  . 9.  . 10. .

 . .     . ., , 1962. 474 . . 213 .

. . .  .  .     .  .  .   .      .   .     .  .



  

, , 

    -   
 . . .  . . .  
. . .   . . . 
. .  . . 
  15545
   09.07.80. -09869.  84108 1/32.   1.
 .  . . . . 35,8.
.-. . 38,1  100 000 . (2-  50 001-75 000).
. . 3307.  2 . 70 
 "" 117864 -7, , -485,  ., 90 3-   "" 121099, , -99,  ., 10


