

OCR:  (. )
ihtik.lib.ru, ihtik@ufacom.ru

  :  /  . .. . - .: , 2003. - 911 .
ISBN 5-8297-0167-7 ( .)


 17(091)(075.8)
 87.73
90



:
  ,  .. ;   ,  .. 

:
..  (, . , . , . I  1, 2, 3 . III  2, ); ..  (. ), ..  (. ); ..  (. ); ..  (. ); . .  (. , . , . II  1, 2, 3, 5); ..  (. , . II  4); ..  (. , . II,  6); ..  (. , . II  7); ..  (. , . III  1); ..  (. , . III  3); ..  (. )




             -    .       .           (, , - , , ),    -     ,    .
    ,      "".



        "" (1925)



(   ) - . 






.....................................5

 . ................................7
 I.    ................7

 II.    .............. 12
 1.  ( ):      ...... 12
 2.  ( ):   -    ............... 17
 3.  ( ): -  -       ........22
 4.  ( ):   -   ................................26

 III.     ...........32
 1.  "" (3)     .....;...........................32
 2.  "" ():      ................................38
 3.  "" (), " " (2)  " " ( ):       .............................52
 4.  "" (1):      .................................67
 5.  " " ():     ..............70

 IV.  ...................75
 1.         ... 75 
 2.      -   ...................................87
 3.    ,   .................................93
 4.           "" ()..............................99

 ..................................106

 .    .............109
 I.  ......................109
 1. "",   ...................... 110
 2.  ......................... 122
 3.  ""  "".................... 125

 .   ........................ 130
 1.   .................. 130
 2.   ................. 139
 3.    " " . . . 154
 4.      ""........... 166

 III.   .................. 174
 1.      . . . 174
 2.      ......... 179
 3.     .......... 187
 4.     ............ 198

.................................. 203

 .  - ......204
 I.   - .............. 204
 1.  " "  "   ".......... 204
 2.      -  .................................... 211
 3.     .... 215

 II. --     . 216
 1.   .    . . . . 216
 2.  --............... 222
 3.   --   ............................. 223

 III.   .   -- ............................. 224
 1.       ......... 224
 2.   -- . . 236 

 IV .   -- ............................. 239
 1.   --...........239
 2.     ........... 242

 V.   .   --.................. 252
 1.   --..... 252
 2.  .......................... 261

 VI.    ............... 274
 1.         ........... 274
 2.   ...............278
 3.  ,      ..........................283

 VII.      ,    ...........285
 1.     :  .....285
 2. :   ........290
 3. :  "" .....................293

 VIII.    ................299
 1.  :      ...............300
 2.  : " " - .... 303
 3. :    - ...............305

.....................................308

 . : ...................310
 I.   : , ,  ......................310
 1.  ...................................310
 2. ...................................316
 3.  ..............................320

 II.     ..............325
 1. ...............................325
 2.  .................................328
 2.   .......................332
 3. .................................335
 4. .................................338

 III. , , ....................344
 1.  .................................344
 2. ...................................351
 3.  ................................359

 IV.   .........................364
 1. ...................................364
 2. ................................377

 V.    ................401
 1. ...................................401
 2. .................................410
 3. ................................430

 VI.   : ...................435
 .................................. 444

 . : ................... 446
...................................... 446
 I.    ........... 460
 1.   "" .  (I . ..)....... 460
 2.  :     . . 466
 3.  .................. 474

 .      ........... 477
 1.      ..... 477
 2.    ...... 486
 3.    ........... 492

 III.     .................................. 509
 1.  ...................... 509
 2.  ........................... 510
 3.  . ................... 514
 4.     ............ 523
 5.   .......................... 526

 IV.      ................................... 527
 1.  .  "  " ................................... 527
 2.  . "    " .... 530
 3.  . "  " ............... 532

 V.    ...................... 535
 1.   ........................... 535
 2.  ...................... 539

 IV.         . . 543
.................................. 549
 . :  .................... 552
...................................... 552

 I.   ....................... 556
 1.  ............................. 556
 2.  ............................ 560
 3. ............................... 565
 4. .................................. 570

 II. XVII ................................... 578
 1. .................................. 578
 2. ................................. 583
 3. .................................. 590
 4. ................................... 595
 5. ....................................603

 III. XVIII ..................................611
 1.  ......................611
 2. ................................628
 3. ...................................631
 4. .................................638
 5. ....................................645

 IV.    XVIII-XIX ........651
 1. ....................................651
 2. ...................................659
 3. .................................667

 ..................................672

 . : XIX-XX ......................663
 I.    .................673
 1.  ...............................673
 2.     ..................680
 3. ...................................687

 II.   .....................696
 1. .................................696
 2.  ..........................703
 3. ................................710
 4. .................................716
 5. .............................723
 6. ............................733
 7.    ..................742

 III.    ..............753
 1.      .....753
 2.  ............................761
 3. .............................765
 ..................................770

 . ..............................771
 ...................................... 771
 I.    (XI-XVII .).........775
 1.     ........775
 2.  ""  ..........776
 3.   : , , .................................778
 4.   ,     .....................783

 II.    (. XVIII -   XIX .).........................786
 1.    ................. 786
 2.  .      ............,............ 787
 3.   .................. 789
 4.    .......... 792

 III.  :      (  XIX .) . .......... 794
 1.   :     60- ................... 794
 2.    :    (.. , .. )...... 795
 3.  "" :  " " .. ;  " " .. ......................... 798
 4. -   :  ......................... 801
 5. ""   : -  ..  ..... 806
 6. -        ................................ 808
 7.     (80-90- ).......813
 8.    :  " " B.C. ........................ 822
 9.    XIX .................... 827

 IV.  :       (XX .)...... 829
 1.  ""   (1900-1922) ....... 831
 2.    ............ 839
 3.      (1918-1922)............................... 854
 4.  "":          (. 20- - . 50- ) .................................. 858
 5.      ............863
 6.   :  .......... 867
 7.  .   (60-80- )........887 
 8.  .    (90- ) ............................... 892
.................................. 894

.  ........................ 896











        .      ,              - (, ,   .).          , , , ,   .     ,           ,      -  (            ). ,  ,        -    .   ,   ,    ,        .

        .        .      ,   "": , , - , , .       . -          ;            ,       .      , ,      , ,     ,  ,      .

5

          - ,      .           ,      -  ,  ,  ,  ,      .        .          .    , ,    -  .      -           .             ,   -  .  ,            ,            , .  ,   ,        ,    , , .             -,  .       ,         ,       ,    () .

         -  ,    -        ,     .      ,       .    ,            ,      ( , , ,    XIX  XX ,          ,           ).

.. 




7



 


 I
   

      : ,    -          .           , ..     ,            ,          " ".

        .    -      .          ,        .

          ,    .               , , , ,    . .

  ,              (ethika)        IV .  ..  ,      , ,            -   (  ),            .

8

,            .   ""      (   )  "" .                    . , .  : " ,        .   ,         ? ,       ,      ,      .      ,    ,      .         .         " [1].

    ,          . , ,      - ,          .

  ,     ,    ,    ,         ,   ,           .  . ,       "   ",        ,             [2].

1  :  .    . ., 1967. . 118.
2 Rosemont H. Notes from the Confucian Perspective: Which Human Acts Are Moral Acts? // International Philosophy Quarterly. N.Y., 1976. Vol. 16. N 1. P. 60-61.


 ,          ,      .        ,        , ,  "" (), "-" (), "-" (), "" ()  .                - " ".

9

,          ,          (1909-1995)     : "   (-)     ,       ,   .      .    ,   ,         , " [1].   -   .        ,  : "       " [2].

  (-  --)         (-  --).     ,    .             ,       - .            (-),     .  "  , ,   ,      ,   .    " " (-  -)" [3].

   ,        ,         .      .        ,   .        (X-XVII .) "   " "",     [4].

1  .      (  []   [] ). . 1-3. , 1968. . 1. . 6.
2  Wei-ming. Humanity and Self-Cultivation: Essays in Confucian Thought. Berkeley, 1979. P. 8.
3  . . . . 9.
4  . . 10.

10

         XX .,       (1895-1990).  , ,   ,                      .          .  ,   ,       , "      ,       ", . .  [1].

1  .       (     []   ) //  . , 1983.  2. . 62.


      ,              .  ,     ,         ,  ,  .

           ,              ,  " " (" "): " ,   -   -.    .    [] " ("  -" - "  ", I, 5).

   ""      "",       ,            .      ,    "",   ,       .

         - ,   ,    ""      "" ("")  "" ("", "").      -  ("", "", "")   "" (1)      - .   -


11

   "" - ""   ""    "",      ,     .     "" - ""   "" -  , , ,   , ,   , , , , .

       ,  " "  ,       "" (VI - III .  ..).         - , ,    -     ( ),  ( ),  ( )   ( ).               .        ,   ,    .









 II
   

 1.  ():      

      ,     ,  - -   " -" ( [/ ])      VI-V .  ..     ()       -  (552/1-479),      - ",   ;     " (" " - " " VII, 1);    -       "-" (1)   ,     -   ,      -    2- -   1- .  ..    (" ")    (" ")                  .

      ( , XI-III .  ..)      -,   "-" () , ..        ,   - ( "-" -    ,  - ).      ,   (  ), , ,        -,   XII-XI .  ..   ,       . ,         "" - "-

13

".         -      ,      ,     ("   ")     ,     , ,   .        -             (  )  -    .

         ("")   - ; " -  ",  -     "   ".    ,   -  ,      .         .       ""    ,    - .  " " (\)         ("  ")     " / (1)".

     - ,      ,       ,      ,       ..      ,       , -, ""       ,           .

        ()   -           .        ""   ,     "" (2),  ""  ,     - "" (2).   ,  , - " " ( ),   "" (1)  "",     -       .

14

 -  "      : "   ,  ,    2"; " []   - ()      2,   " (" ", XII, 1, VI, 27, XII, 15).  ,            ,      " "  (3 - ""),   -      ,    (  - " [] ").   ,  , -        -  - "" (),     "", " " (), "", "" (1), "" (1), "[] " (4), " " (1), " " (3 2),  ,  (2), ""  .           "/" (1).     \   .

          ,   III .  ..,     ,     .     - (  - " ",  ,       - "  ")   - (  - "  ",   )  .      ,            IV-III .  ..   ,  - (. 372-289),   ,  - (III .  ..).        ""   (1),  "", " ", ""  ""   ,   -  .  ,    , ..        .           

15

.       -    -,  - -      .         : -   " " ( ),        ,      , -     ,   -        ""  ,       .

 II .  ..,   ,    " ",  " " ( ),        ,      -  - ,         ,      -  (2)  -  (1).        "  " -  (II .  ..), ,       - ,   -         (  ""  " "),      .

     ( III .  .. -  III . ..)   " ",    -  ,  " "   (V-III .  ..),  -     .

                  -   "   ()" ( ).    ,             .   ,    ,    (584- 617),   (768-824)      (772-841).

  XI .         :             , .. "   

16

" (   ),   ,    .           (1017-1073),             (1130-1200).  ,       ,  XIV .                 XX .         - , , .

        (XIV-XVII .)     (1132-1193) -  (1472-1529),      XVI- XVII .       .               (- -  ,    -)   (- -  ),          ,          "" (\)  ,      .

 XVII-XIX .    -            (  - "  ",  " "),    (1613-1682)     (1723-1777).        -   ,       ,     " " ( ).

  XIX .              ( ,  ,    .)      -   -    -   .

   XX .       (1895-1990)    (1885-1962)            ,            ,     

17

    ,   ( ,   )   - ,  , , ,     ,       .  ,   (,  ,   ),    ,          " " ,       .        1912 .     1949 .,         .     1970-  ( "    ")             .










 2.  ( ):   -   

" " ( [/]) -  -   ,     " " ( ),          ,    .

       "   " (  ),      "   " (  ),       ()  ( )   (II .  ..)       (II-I .  ..)   130-         -    (" ").       " " ( ),    ,        (46 .  .. - 23 . ..).        ,     , -     ("    "),   30- ,    (32 - 92)         (" [ ] ").

18

                 .     "" ("")     ,   ""   .  ,        ,   ,      " " ( ,  ,  ),    -    .    " " ( ,  )     ,    ,      -.

       -  -  .    ,      XIX -  XX .,     ,    :  - " " ( ),  - " () " ( ).      ,    VI-V .  ..    ,    I-II .,           III -  II .  ..,         ,      ,        .

         ,   VI-V .  ..  ,   I-II . ..    - ,               (""  "").  ,   ,           ,          .

     XX .  ,           -   ,    ,    " " (   ),            (     ).  

19

  ,      .  (1883-1945),         ,           ("   "), - ("[]  "), - ("[]  "),         ,   ,   .

   -   -             " "             (  -) ,             .      ,         ,        .         .. ,       .

1)     IV-III .  ..            . 2)  IV-III .  ..  II-I .  ..    :   ,        ,   ,      " "  -   ,   ,  -    . 3)  I .  ..  V . ..               (    ,    ),              ,        . 4)             "",   "" ,           ("  - ").         ,              .

20

 ,    ,  - (  : . 580 - . 500 .  .., : V-IV .  ..),  ,  - (399- 328 - 295-275 .  ..),  -,  - (. 430 - . 349 .  ..),    (440-414 - 380-360 .  ..)       : - (   ), -, -,   (. 7 -),       - ("[]  "), -   ("    ")  - ("[]  "),         .

     - "" ( )  "" ( ),     , ,                           -: " ,  .        ,     ,     .         ,   ;    ,   " (  ,  7).

       ,   ""   ,   ,           : "        ,    ;     [ ]     [ ];   [ ]     ,   .    ,     ,     ,   []  .  [],  ;  [ ],  [ ].  ,      ,   ,    ,   " (-, . 6).

21

               - ,    ,    ,   ,            (   ).     -             -                      ,       .   -        , -    ,            .

             ,    : ",     , -  ; ,    , -  " (-, .7).      - " ",  "  " ( ),   " , ,   "       "   ",   ,    ,  - ,    (-, V .  ..)    .

  ,         , ..   ,    ,      "  ".         ,           .      - -           ,   ,   -,            ,    -   .          ,        "  " ( )  .

22










 3.  ( ): -  -      

 - " " ( ),  - ,   V-IV .  ..      IV-III .  ..      ,         ,   - ""      ,    ( 180      )     ( ).

     ,            ("    "),      ,     -.     XX .      . 50 " " ( )   - (III .  ..)        "" ("-")  "" ("-, "),         "",              .

           .      ,   , -  ,  - (490-468 - 403-376 .  ..),  - (. 21),    ,       .           :    ,       -      .

       ,      -,       " " ( ), ,  - (. 33),  "" ()     (1892 - 1978)    .      :   -   () -  

( ) -  - ( ) -  .    IV .  .., ,          " " (),      ,  (), .

         III .  ..,           (221 - 207 .  ..),        (206 .  .. - 220 . ..),       ,      ,          ,     -.

  -     ,      : " " ( ), " " ( ), " " ( ), " " ( ), " " ( ), "  []" ( ), " " ( ), "" ( ), " " ( ), " " ( ).          ,      . 33 -  . 50  -     ,         .

     "" (), " " ( ),    ; " " ( )  " " ( ),    "- " ( ),  " " ( ),      - ,      ,   III .  ..     ,     (1891-1962),  " " ( ).    -,    , -,   - ,      ()        .   ,    ,      ,     .

24

  -    -  ,               .          ,   : "      ,   -   " (-, . 5).       -  (2)      .     (),    " " ( ),     ,    ,    " " ( ),     ,    ()  / () -  " /" ( ).

    (       )         (),    ,          /.     "/" (), "" ()  "" ( ) ,    ,    ,   ,      (3),  (3),  ()     : "       ,         ,          " (-, .26).   ,      ,       "  " ( ),      , ,     "  -     " (-, . 31),       .

  ,      ,     "     " ( ),    ("")   "",      /    , " "   "   ",   : "   /" (, . 1).

25

       " " ( ),  ,        (),       ,   -     ,           .           ,  -,    "" (), ..           , ,  ,   , , ,    .

 ,     ( ,  ),       ( ),   . 7/9   (" ")      ("  ")         " "   ""   "/"           : "  (2)   () - []  []  ().    - []  []  ().     - []  []  (3).     () - []  []  ()" ( , . 1).       ""       ,      .           ,      - ,        .

  XVIII-XIX .  -       ,        XV .        (" -"),    - (III , 9)       (  ).    -,    XIX -  XX .        ,    (1865-1898),   (1866-1925),   (1873-1923),

26

  (1881-1936),    , , -,        , , ,    ,           ,  -,           .










 4.  ( ):   -  

,   " ",     IV-III .  ..   -    ,                (221- 207 .  ..).       IV-III .  .. - ("[]   []"),    ("  []  [ ]"), - ("[]   []"),  - ("[]   "),      -        " " ( )    - ("[]   ")  - ("[]   []").

   VII-V .  ..     .   (? - 645 .  ..),    , ,           "" (),    "   " (-, . 16),         (-, . 24/32:   - " ",  5).       ,         ,      ,  "     " (-, . 6),     ,      .    ,   , -, ,       : "  ,  " (-, . 48).

27

   - (. 580 - . 522 .  ..),     ,      -   (" ", -, 18 ., 6 .), ,  " ()  ,         ".    "  "      536 .  ..   ,    (,  -) "  " ( ).

      ,   (. 545 - .501 ...)     ,  " [ ] " ( ).   -,        -    "" ()    "" (2)  "" ().     "" (2) ,    "  ", "  ", "  ".   (),     "" ()  :    ,      .    "" (4)  "  " ("" - ),   "-" (2)  "" (3)    ""  "".

   IV    III .  ..    ,  ,   ,      ,   " "   -    ,      . , ,   -     ,  ,    .           -,     ,   -     ,      ,   " " -     ""  "".

           (. 395 - . 315 .  ..),   (. 385 - . 337 .  ..),  ()  (390-338 .  ..)    (. 280 - . 233 .  ..).

28

 ,    ,    "  " ( )  "   " ( ),  "  ,    ".           "1" (" "),     ""  ""      "".   , "  ,   ,     ,   ".

    "" - "/ []",    "/"  "/",   ,     .     ,        ,   " ",      "/  " ( ),   "   " (   ).     ,    "    "  ,       ,  ,   "" ( ),      .

                ,        .      ,  , ,     ,     ,   -,  ,     , : "  ,  [] .   ...      " (. 26).         ,  "  ,    ,    ,    " (.1). "    ,  ;     ,  . [...]   ,   ,   ,   . ,    ,   ; ,    ,  " (.5).            .        -   ,       .

29

       ,  . "  ()  (),       ;    ,       .    - ,  ;    - ,  .   ,  ;    ,  " (.5). "  ,    [] ,        ,    ,       " (.5).

"  ,   ,     (2),     ().   " (.5),  " ,  [] ,     " (.7). "   -  ;    -    ;   , -  ;      [ ] -  (: . - ..) " (. 5).      ""  "" ()  ,       .

    ,           ,           .    -     ,  ,    ""  "" (1): "    ,   ,    " (" -", .! 20).    ()       ,        "() " ()  " " (3). " ,  ,       ,    .       ,    .     ,   ()   " ( , . 8). "     ,    .      (1).     .   ()     ( ),    ,   ,   .     ,       " ( , . 20).

30

 ,        : "   ,     " (. 12).       ,   "     ",    ,    : "  -  : "     ",       .  -  []  (2),   -  (1).      ,    .    ,     ,     . [...]    ,    " (. 50).

            .   IV .  ..        ,                    ,         .     .    ,          ,   ,     ,     III .  .. ,        .

    II .  ..    - ,                 .   ,               XX .

            , -  -   (1021-1086)    -       ,    ("    "),     (2),    ,       "" ()  .

  XIX -  XX .      ,         ,   .

31

  ,  1920- 1940- .      "" (- ) ,  ,     (1893-1975),    "".            (1887-1975),          " ".

      "    " (1972-1976)      ,           ,    .

 III
   

 1  "" (3)     

 ""        .    : - - , , , , ,  (), ,   , ,  , , ; - - cult, culture, worship, religion, (rules of) propriety, rules of proper conduct, deportment, (good) manners, formality, courtesy, etiquette, rites, ritual (action), ceremony, decorum, good form, politeness, good custom, good behaviour, customary morality, institutions, natural law; - - bienseances, convenances, usages sociaux; - - Anstand, Bildung, gute Sitte, Sittlichkteit, Formlichkeit.

        ,   ,     -   . ""   "" - "   ",     ,   , -        "" ("", "", "", "", "", " "),          (       :   -   "" (2),  3 - "" (8)).

   3          -  ,      ""         ,   .  3       . ,   " " . 46/49 : "   ()  []  ()   ,  ()   [],  []   ".   . 17/19 " " ("  ")        ""    ,  " [] (\)   ", " [] ()   ".

33

       "3"    " " (. 25/28, 17/19, 8/10)       "" (""): " -  "; " -  ,    "; "      () ".

     (..   1- .  ..)         ,       .

    ( 2- -  1- .  ..)   - " "  " " -  "",    ,     . ,  ,         ,   ,           [1].     ""    ,       :  " ",    25 . ,   18 ,   " ",    30 . , - 10 .

1 Nikkila P. Early Confucianism and Inherited Trought in the Light of Some Key Terms of the Confucian Analects // The Terms of Shu Ching and Shih Chins;. Helsinki, 1982. Vol. l.P. 137-143.


      ""    ,        .          " ": 74  75    16 .  .   ""                      : " []     ()" (" ", III, 19); "        () [...]      ,     ,     " (" ", XII, 1).

34

               : " []  ()   - ()       (3),   " (" ", VI, 25/27, XII, 15).

           "3",      .                ,      "   ".  ,   , :   (1009-1059),   (1635-1704),   ( 1755-1809),      .                   .

      -,   ,   .              "-" (. 14,21),      (. 145 - . 86 .  ..)  " " (" ")     (. 47),   - (. 63).              ,  ,     " " ( ),   " " ( ),   -    , ..               (           ).        -: "     " (-, . 1).

                (., , "-", . 29, 31).          ,  (),  (),   ()         (1)   (2) ("  ",  38).

   -  ("  -  -")     " " (3) ("-", . 40: "" - "", . 1)      -  ,     ,   {"-", . 39).        " -    (3)  "    "  " (" ",  12)

,        ,           (., , "- ", . 1).

          .           ,           ,   - ,   - ,    -       .   -     ,       ,         (      ).

, ,              .   ,  ""  "",            - -  - - -  "":              .

       (2), - : "   []   []  -   [...]  []   []  -  ".      ,     ("-", II , 6); "   -  - ( )  [...] -  -  -   (3) [...]  (3) [...]     ,    " ("-", VI , 6).

36

,       , -   ,        ,   -   -   ,  .               ("-", . 23)    "-" () ("-", . 1, 22).   ,    "" -     " ",   -: "     ( )  " ("-", . 13").

        ()   , - ,      ,      ("-", . 1).  , , ,    ,   ""     "",       .         .

       .        - "    " ("  ")  ,   " " (" "),    .      ,     - "" (""), "" (""), "" (""), "" (""), " " ("  ") -  " " ( ) -  (),   (),  (),  (),  (),   " " ( )  " " ( ).

   (X-XIII .)        "3"     .    " -" (" ")   "",  "  " ("  "),       - "" ("  "),       ,   ,   "": "" (" [] "), "" ("-  ")  " " ("  ").

37

          (1032-1085)    (1033-1107),   " "   - " " (" ")  " " ("  ")    ,  "" (" ").

        " "      ,  , ,   (1009-1065)  "   " ("  ") [1].

1 .    :  ..  , .. 1978. . 386-414.


        y,   "  " (" ", 1) : " -     (),     []"; """, " ", ""  ""    ".

    ""    ,          : " , " (" " - " ",  3),    ,    ,   : " -     (,)  .        ,       ,  . ,    () ,      ,    .         .         " ("-  " - "    []", . 42).

    ""  "",  ,  " "  " ",  "3"       , ,    ,           ,  "", " ", ""  "".    ,      ,       .

38






 2.  "." ():     

    ,      -  -      " ",  ""   .   ""     ,     - (XVI-XI .  ..).            ,  ,   " " " " (" "),       .   -      ,  ,  -    .        "".            ,   ,   .   ,      "",   "",      ,    .

    ,    " ", -  , ,      ,     : " ,  " ("  ",  51).     ,      ,   "   " (" ", XIV, 34; " ", . 32/29; " ", II, V, 8, 4, III, III, 2, 6),    " "   ,       .      ,  " " ( )   " " ( ) - ,       ,     ,         (" ", II, 1).

39

 "",     ,    ,       X-VII .  ..,     " "  " ",         1- .  ..         .           ,            .  " " (. 17/19), " -   () []  (2)",      (226-249)       (1)   "  " ( 38),     , " () -   (1),    ,  -  ".

  -  ""      .            ""       ,   ,   ,   ,   ,      ..  , ,      ""     .         ""       -   .             (768-824),   "" " " ( ), .. ,    .

         ,     , , ,              .                  ""  "",              :     .   ""         "" (", , ")  "" ("  ,   ").

40

       ,      "",      ,     ( "")    (" ") . ,     -         ,   (4). ("-, IV , 14/15; . : " ", . 11, 21/28, 38/46, 39/47, " ", III, III, 1, 2; " ", . 25/22, 28/25; " ", -, 18 ., -, 3 ., -, 9 ., 24 ., -, 4 ., -, 13 .).     .  (1835-1919)   "    ,    " [1].

1 Chou King. Tr. par S. Couvreur. Ho kien fu, 1897. P. 425.


    ,       ,    ,      ,          ().         : ,  , ,   - .           , ,         "" (" " = " "),      "-"    " -" (, ,      " !"  "  !"). ,     ""     ""      ""     (. " ", " ").            "",     ""     .

   " ",   ,     , ,   ,       ,   ""         ,           ,    , 

41

      ,   , ..    ,    ,   , -  (       ),  ,    ,     .  ,      (. "-", . 29)     - ,       ,    , -  (. ""   ,   " ").

           .   ""       ,  ""       .     .     ""      ,          (. "  ",      " " - " " ("-", . 2),  "-", .. "").

             "" -  "charis",        ""  "".                 , ,      .  ,          "",       ,     .        " "  "  " ( 55)       ""   " " [1].

1 . . ., 1991. . 149.


     "charis"  -        .     ""           "".    ,          ,     ,  ""   ,    

42

        .     , "" .            .

       ""    , ..    ,        ,   "",    ,   ,       - . "",    , -           (    ),  ,       (    ).  ,  ,     " " ( ),       ,       "".

              "",       ,             -    ""    ("- " -  )   ""    ("- " -  )      ""             , ..             .

        ,            .     ,           ,      - ,     ""          .

 "" -         ,        .    : . - ,  (), () , () , , , , , , , , , , , ; . - virtue, character, (moral) power, moral force, particular focus (outlawing) operation (of the Tao), exemplification of Tao; . - vertu bienfaisance, bonte, efficience; . - Lebenskraft.

          "1" ("", "", . " ", . 17/19),     "3"  "" ("", , "",        "  "      -   II . "   " - "    ").         "",    - (XVI-XI .  ..)       ,         ,   ,    ,    .

      ""       "" - "", " " (. "").         "": -,    ,   -    ; -,  , ..    ,    ,       (),    () .

     ""        -  (. , . , . , . , . , . ),       (. )      "virtus" (. , . , . ).  , , .  ,   ""        [1],           (" ", II, 1, XII, 19, XIV, 33; "  ",  38, 51; "-",


44

. 49; " -", . 20).    virtus -    , , , , , ..   ,      ; Virtus -   .    ""         "" - "  " (. .-. "vairam" - "", "").

1 Robinson D. From Confucian Gentlmen to the New Chinese "Political" Man // No Man is Alien. Essays on the Unity of Mankind. Leiden, 1971. P. 150-151.


    ""  "virtus" .  : ", ,      -  ,    vir,  : ""  "".   ,   ""   -            "", ,      , ,  " " ("   "),     " [1].

1 Boodberg P.A. The Semasiology of Some Primary Confucian Concepts // Philosophy East and West. 1953. Vol. 2. N 4. P. 324.


,  ""       .           ,  ,         2 (    ,    ,  ).     55 "  " "  "   ,  "    ,     ,    2".   . 20 " -",    "  ", : "  ()  2   ()".

 ,     .   .        "": 1)        ; 2)     .    .                 -  .         ,       ,       (., , "  ",  4, 25),     ()   ()  (. " ", I, 4/5).        "".       "" (2),   -

45

()  "  ()   "  " ",     " ["" ]   " ("  ", II,  1,5/6),    ,    ()      .

    -     ,    ,    ,     ,   - . ,  . 41/44 " " (" " - " ") : "    ()   ( ), []   (8)   ( )".    ""    "virtus".

            ""      .     ,    , .. ,    ""    "agathon" (""),      ""   "" [1].   .. ,    .  ,   -   ,        ,    (,  ..       ,   .. );  , "  ,    ,    "" "",     " [2].

1  ..    ,    ("" - II . ..). ., 1979. . 209, . 25.
2  ..   . ., 1979. . 138-139.


   .      ,           ,    ;  ,            ,            .     ,          "",      ""  "";           "" ,   -  .

46

              . -,    -   ,    ,       ;  "" ()      ("  ",  38, 51).        ,           .

-,  -        (    - ),     ;  -      ,    ,             .  " " (" ")     (IV-III .  ..)   " " (" "),         .  " "  " "     -  ( " " - " "),             (-)   (-y1),   (-). ,       "", "" ""  ( ,  ,  ) - ,     -    "", "", "", "" ""  ( ,  ,  ,  ,  )   "", "", "", "", "", "", "", "", "", "", "", ""  ( ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  1,  ).  ,       .

-,  ,   -  ( ,  "-" (. 4) : ",     ,       (1)   ").

           -    - 3,        .         ""      , .. , ,  ,     ,         .

          "arete" (""),         (,   )          (  , ,  "  "  " ").

47

     ,     ,   "arete"       . "   , -  , -        ,    ,      . ,     (spoydaios)  ,   ,       .         (spoydaios) ,  (agathos)  ,         " (" ", II, 5 (VI), 133 16-21) [1].   " ",     ("", . 1, 335 ) [2],       "" ()   (" ", XIV, 33).

  ,      ( )     (   ), ..    (., : "-", . 12, 13, 15; " ", . 7/9),      : "  ,    ,    , ,  -  " (. "  ", II, 14) [3].

   arete     :  "-"    " " ("soma aretes") [4],   " " -  ",  " (  ) (. 39/42 = " ", II, 6)  ,  " () -   (1)   ()" (. 42/45).   "" ,    () -  ("  ",  8; "-", . 15).

    ,   , ,   ,        " " (., : . ",   ", 3 [5]).        "" ( )  "" (): ",   ,  ; ,      ,  " ("-", . 12).

1 . .:  4 . ., 1984. . 4. . 85.
2 . :  3 . ., 1972. . 3. . 102.
3   . ., 1969. . 3. . 488.
4 . : . :  3 . ., 1968. . 3. . 532.
5 .:  .  ,     . ., 1986. . 441-442.

48


  ""-arete  "" ,     "virtus",   ,   , - "", "", "".       - ,      :    -    ("", 359 ) [1]. ,       , , ,  : ",    () -   ,      ()" (" ",  20).

1 . .:  3 . . 3. . 250.


 ,          ,    (    ),     . ,  " " (" ", IV-III .  .)     ,  " (1)   ()" (. 21).

    ""  "",   ,   -    ,   .       " - ",   , .. " " (., , " ", VII, 23/24),   ()    ,   -           (.: "    ").    ,    : "   ()       ,    []    .     ()   ()      (),        " (" ", II, 3).

    "  [] " ("- ", . 7) -        ,           : "       ,      . ,  ,     ,   ,     ".

49

       "" -   "5" ("", ""),     , , , .   " - 5"   . 17/19 " ": "  () - ,   - ". ,   ,     ,      -     .

        -      - "" ()   - "" ().                 -     ()  ,    ,           ,     -     ()  .      -     () -    -   .

,  -   "",  ""          "" ("").      -,    - ,     " ": " ,   -    ().     ()" ("  ", I, 4/5).   ,         -,    " ",     ,    " " (. 3): " () -  , [ ]  ()"   " " (. 17/19): "   (),   ()  ()  ()".  "-" (. 7) ""    ""      - ,     "" (),   "" (),      -,  "" (4)      "",   "".

50

       -            "",          (  "" - . " "),  (  "" - . " ")   - .  ,   "" ()  ,    (" ", VII, 21/22), ..        .

             ""   (   ) -      .      " " (" ", I, 4/5) ""  "" (\)    () "" (12) -,    : "      - ,  []  - " ("-  ", . 5).   ,  ""  "      ",  ""        " " (  1, "  " - "   ") - "  ,   "  ,  "      (1)  " ("-    " - " " []  "   ", . 3). ,     ,     ,    .     "  " (" " - . 17/19 " ")  (1)   " " ( ).

""         ,       .           -      (  2- .  ..). ,    ""       .        -   -  ,  ,  ,      ,  , - " "  " ".      ,  ,    (""),        . ,    .

51

            " "     :  - "",  - "" (""),  - "", 3 - "" (""),  - "" (""),  - "" ("").        ,        (XI - VII .  ..), ..  " "  " ", ,   . ,    :          ()?

     " ",    ,      . -     ,    (  ,   , XVI - XI .  ..)      ,    .   ""  "",      .  - ,      ,      () ,       .             ,   ,   () ,      ,       .

 " "      .   -  , ,   ,    ,         ;       .     -  .  -     ,  ,    ,        .

    .     ;   ,   (VI-V .  ..)      ,    ,        ""  "".

52











 3.  "" (), " " (2  " " ( ):       

       " " , ,  .  ,                ,  ,        ""  ""  ""  "" .    ,     " "   , ..     ,      .    "  ".

,      (II .  ..),        (. ),       , ..    "   ",   "  ".   ,               .          "",       " ".      ,         , , ,    .        (..    ),     - .

 "" ("", "", "", "", "", "", "", "", "", "", "", "", "", . "way (of action)", "road", "path", "reason", "principle", "truth", "doctrine", "teaching", "absolute", . "voie (du devoir)", "route", "moyen", . "Sinn")      ()  -- ().        -  (" ").     "-"  "", "".  ""       (marga)   (pathi),     ,    " "  " ",    (bodhi) - "", "".       .  ""        -  ( ,  , . . taoism)   ( ).  "-" (. 39) "  " ( ),  "-" (. 33) " () " ( )    .

53

          -,         " " ("   ")  ,   , " ",     . -,        ,   ,   A.M. , "   "  "" [1]     (     )   .       . ,      "",    " "  " ",          .

      ,    -  -  .  "2" (" ", " ", "")   ()   () ,         (2),      - "" (  "-" ")    (. " ", XV, 10; "  ", I, 10/11; "  ",  11,29,36; "-", V , 4).  ,         ,        (" "     )   () " " (" ", II, 12, 14),   " " ()  ("  ",  28).   "  "   ,       " " ( 15, 28, 32, 37, 80).    "-" (1)        -     ( 11), ..    .   " - 2" (" -  ")      "  " (I, 12).


54

  " "  ""    "", "", "   "     "" -         (. 3, 36/44, 44/52).               , .. , . (   " "                  .)        , , ,   ,     ,  ,         (" ", V, 12/13, XII, 19).

      :      (" " I, 2),  (1)   (\), .. " "  (IV, 15),  (),    (XIV, 28),  ,  ,,     (V, 15/16),  ,     (VIII, 4).

     " " -       ,     (]) (XIV, 36/38),      (XV, 29).    , ,   (),  (., : IV, 15, VIII, 13, XV, 25).         (XV, 39/40):    (XVIII, 2),    (XIX, 4),  " " ( )  " " ( ) (XVII, 4).

    (XIX, 11).  ,  ,     (XIV, 4/5),   ,  (cu2)    (XII, 10),    (  - ) (IX, 17/18, XV, 12/13; . " ", III, I, 7, 7)    () (IV, 11).     ,     (XIV, 34/36),     " " (III, III, 2, 6): "  ".        " "    " ",   -   (XII, 19).       ,    " "     " (: . - ..)   ( )  ",        .

             ,     (8)  ,   ,   ,     .,   ,     (., : "-", III , 2; IV , 2; VII , 16/17; " -", . 20).  " ",      (III, 24; VIII, 13; XVI, 2),         (XII, 19).     (IV, 15)   .         (IV, 8);       ,    (VIII, 13, XV, 6/7).

        ( -  ,  - \ )   .  " "  " "  "-"        - "    ", " (2)    " ( 29),    -  ( 33).  ( - )  ,    -   ( 20).           ( 22).     ""      ""    ( 26).

               ,   : "  -   " -      " (3)   "  " " ( )    : "   ( )      -" ("   ", . 10, . 35, . 16, . 77).     ",      (),     (3)    ,   " ("    " - "    ").

     "   ()   []   ,     ,    (3)".   " " (. 3)  "   ()"  -

56

 " " ( )  " " ( ),   ,  " (1)  (1)      "  "" ("   ", . 17, . 80).

         "" (1), "[] " (2), " " (1).  "   " (""  "  ")    : "  -  .       ()  [] " (. " " - " ").

     " ",       ( 25)    ,  .   ,       ,   ().  ()     ( 1),     :    ,   ,   ,    ,   .     ,    -    ( )  ( 20),     " " (XIV, 28).            ,              "" ( 12).         " " (. 3),   " "  "" (3) (. "  ",  14) " -".

 "-",  " ",  ()    ,   ( - 1)   -    (IV , 12).  ""            (VI , 2).          (VII , 16).     ()       () (VII , 2). , ,   ,    (VIl A, 5).   ,          (VII , 24),           (VII , 3).  ,      (" ", VI, 12),  -    (  )   (VII , 41, VII , 37).

-,   ,   ,       "" ("-", . 17),   ,  "" "" (8)  (. 19). ""      (. 19).     "" () (. 2, 9, 12), -         : " (9)  -   (1)" (. 12).     " " () (. 21).      (),   ,             (. 21; . " ", VII, 8).     (\),  ()   (1)   (. 31).      (. 20),    ( ) (. 8),    () (. 17)  .  -  ,  ,   .     "" ()    (. 21).   "" () (. 8, 12), "" () (. 12, 31), "" () (. 12, 13, 16),  () (. 5, 21), "" (8) (. 5),  " " () (. 4, 19)  "" () (. 18), "" () (. 5), "" () (. 8), "" () (. 7, 8, 10), "" () (. 10),    " " ( ) (. 4), " " ( ) (. 16), " " ( ) (. 19) .

 "-"       .

     ,   .    -   ,     ,     "-" (. 21)   -,    "   " ("-", . 12). ,      ,    -    ,     ,  "", "", "".        -    ("  ",  1, 14, 25, 32, 41).      ""         " ".

58

           ,      "  "     "-" (. 5, 13 - "  " ("  ")  " " (" ")).  "   " ,    ,     : 1) ,   , , ,   ,    - , ,  -,     ; 2) ; ,  ;    ; ;  "",   ;   -,   ;  - ();     ( 1, 4, 14, 18, 25, 32, 34, 40, 41, 42, 53, 81).  ,  "  "     -    -   ( 77),        ( 30, 33, 55)       ( 46).

  "", "", "", "", "" (9, , , , 1 -  1, 4, 6, 16, 25, 52, 59)     ,    "" () ( 4),   ,         .       Ib  (. 252 - . 312)     .

        "  ".   ,     (,  , -) , " " ( ),        ()    ()   (1) ( 21, 28, 42), ..   ( 21, 42),     ()    ( 14, 16, 41),     -    - ( 43). ,   , -,   ,     ("" - ) - ( 11).   -  - ( 40)       ( 2).

   ,    () ,    ()   ( 42),       ,         ,     () .            .

59

 ,   "  "        -  - ( 1),    ( 23).     - ,  (, 2, 1), ..    ( ) ( 14, 16, 25, 40;     "-  " (III, 5),  " 1" - " "),   ,   .     ( ) ( 25)     " " ( 80, 31)     ( 60),          ( 11, 29; . "  " - "  ", III,9).

-   "  "      ( 38),      ( 51).

 "-"   "  ()   (2),     ()    (1),  (1)  (),   ,   (1),   ,  ()  ,  ()  ,  (1)  ()    (4),       " (. 6).         - (. 23),    - " [ ] " ( ) (. 22).      "  "     (. "", . 15) ,   ,     ,    ( y1) (. 11, 20, 22).   -    : ",   ,    " (. 2, .  . 25).

    " -"    :    " ()   " (. 12),  "  " ( ) (. 23), "    " ( ) (. 22), "   ,    " (. 6),      (. 10)       (. 22).  -   (\)  (. 12),  ()   ,   ,  (8)  (. 25),       ()  ()    (3) (. 2).        : ",     ,      -

60

   (9) " (. 4).  " ()    " (. 12),    :   ,     ,   ,    (. 2).     - ,    (. 29),  "  " -  (. 15).

  ""  ""    " " (" ",  5).   "-"        ( ) (. 6),   "-  " (V, 2)    " " ( )      ,    ( ).

 "-" ,     - (. 16),   , ,  (. 21),   "   " (. 1)     ,        " " () (. 11).    (284-363)         -   ( )    ( ) ("-" - "[]   ", I, 18).

          ("-", . 36-38, 49; " -"),       , , ,   (2, 1) ,     ,  -,   -- ( ).  "  "        ()   () ( 34,   18, 25, 53),   "-" (. 33)    " " ( )  : " () ,   [] ,    ( );  ,   [] ,    ( )").  "-" (. 36, 49)  "-  " (XV, 3)     " "  " ": " ,    [] ;  ,    [] ".

        ,       (., , " ",  12),    . ,        (. 340 - . 278)    " " (" ", 5)  " " ("  ") : " ()   ,      ().   ,    [] ;   ,    ".

61

    ( )        .  "-" ("[]  ")         (  "   ",    -),      (2)    (I, 3).       " () " (I, 7),           ,       ("  ").  "-" ("[]  "),  - ",          ", ,             ( -  , , )  " " ( -  , , ) (. 1).

  -,     ,   -     ,  ,    ""  "" (): "    ,   ,    .    (),  .  - ,     " (" -, . 20).           -       (1),    - () .     -,      ("-", . 22; " -", . 1)  ,           (\),       (1) (" -" . 20).

            " ",      , , -,     ,    .      -    ,  ()   (),     ,   -  , , ,   ( ),   ( ).       ,  -   ,  -     ("  " - "  ", 2).


63

   -  (1), ,    "  -  " ("  ", I, 5).     "  " ( ) (" ", .  24,  - ).      " "  " " ( ) ("  ", I, 5),      ("-", . 6)         "    " ("  ", II, 1),     "-" (. 12): ",     (1) ,  ".

  ,   "  " ( 10),  "  " (I, 5),    (),    ()   (). ,     ""    ,   (\) (" ", I, 5).     " " ( 26).         -  ""  ("  ", I, 11),  .    "-" (. 6),    "" () .  " " (I, 12)      (  )   (  ) " ".

      :  , ,  " ",  (I, 10).    " ",      (53 .  ..- 18 . ..)    "() " - () ,   "  " (  ) ("  " - "  ", . 7, . 5 " " - " ").   , - "" ()   ("" - " ", . 4; . "-", . 2, 23), "   (1)    ()  ",   () -  ,     (\)  ("  ", . 7, . 5 "").   "  " ( 1)  "" ("", "", "", "", "")     "  ",  " ", -  ,      .    , "  " (   ),    ( )   -  - ("-", I, 9),          " " ( )  "  " (   ) (I, 1, 18).

    (193-249)    (226-249)     -. 1  (. 252 - . 312)  , ,  " (9)    -" (-2  . 22 " -"),   "  " ( 2,40)    -  -, ..   -  : "-,  -,    -" (-2  . 2 "-").   (267-300)     -.

           - " ".   (VII-IX .)       (-2   38 "  ")  -:   ("") -   ("").        .

      "" () - "" (),       (), ..      (),   -   (), ..      (" " - "  ", . 4 " " - "  ").  ,   (),   ( ) ,    ( 1)   ( ).   ( )   -  -,  ()   (\),       (. 1 " " - " ").           ( ,  ),        - ()   (1),        (. 17, . 2).        (. 4).

       "   " (" ")       (     )       (          ).

64

   ,   " "  "  ",      .     ,     -  ,    ,  ()    ("   " - "    [] ", "   " - " .  (. - ..) ").            (" ", . 1),        V     ("    " - "    [] ", . 5, "     " - "    -"),      ,    ,     (" ", . 18),   ,     () (" ", . 15).

        "  ",  "  " ( ),  "",          " " ( ) (" ", . 15).   -    (" ", IV, 15),       , ..  ,   -   , ..   (" ", . 11).

   ,       " " ( ),   -    " " ( ) ("-  ", . 6).    , ,   "     ( )" (-2  . 2 "-"),  ,  "    -  -" (" -  " - "    [],  ", . 36, "  " - "  ").

        (" -- ", "  ")    ("    "),  " " -  ,  -      : "     -; ,      ,  -" ("-  ", . 74); "           (1)  ,  ,        ,    -" ("  -  " - "    [],  ", . 36, "  " - "  ").

              ("-  ", . 6)      " ",     () (" -  ", . 72),       ,     "  "  ,       ,  ,    " "    ,     ("  " - "[]  ", 2).

 ,    ,         -  ( ), ("  ", . 2, "  " - "   "),      ,  "      ,   ,     [] " ("-  ", . 9).

    ,       " "        (8)   (. "-", VI , 11).    - .      (1611-1671) ("   " - "    ", " " - ""),   , ,  ,      ,     ,      " " ("   " - "   " "", . 5-6).

               ,          - ,    ( ).     ,          -  ("", "", ""),   " " ("-   ", . 2). " -, -        , -   [] ,  []      -" ("-    ", . 3). ,     " " ("  ", I, 4/5),    : " () -  ( ),  []  -  ( ).   ,   ,         ( ).   - ,    " ("-    ", . 3).

66

  (1738-1801)     " "   (   ),  ,   ( )    ("   " - "    ", " " - "  [] ", . 2).     - ",        ,   ,   ,     " ("   ", " ", . 1).        (" " - " ")   (.   : "   " -  "      " - "        []"),      " ", .. -  ("   ", " ", . 2).    ,       " "        .  -     (. "  ",  29).   " "      ,      ,    .          ("- - - " - "     ",  : "   ").

    ""                        .      ,          .    ,               .

  -     (. "  ")  -  (.  -- "")         .  ,        " ",           .

67

          .  ,          ,  "    (1)   "   ,    ( ),    "" (  )  - " " ( )  " " ( 1)   : "  -   [] -  ( )   ( )    ( ).      ,      . ,    []   ,      ( )    ( )    ,   " ("-  ", . 94).










 4.  "" (\):      

"1" - "", "", "- ()", "", "", "", "", "", . "(co-)humanky", "humaneness", "human-heartedness", "true manhood", "benevolence", "goodness", "charity", "perfect virtue", "(benevolent) love", "altruism", "authoritative person", . "bonte", "charite", "bienveillance", . "Gute", "Wohlwollen" -          ,     : 1) - - "[] -  " ( ),      " " (),  "" (3), "" (4), "" (2); 2) - -          ; 3) - - "  " ( ), .. -      ,   .

  "1" - "  "  "  ".   "\"   "   "         (" ", " "), ,     -,     ,     -



68

 .     ""         " ", ,    ,   105   58   499, ..     10,  .    ,  "        ",     "1"   [1].

1 Chan Wingtsit. Chinese and Western Interpretation of Jen (Humanity) // Journal of Chinese Philosophy. 1975. Vol. 2. P. 107.


   , ,    , ,   ,   - "  ",       (" ", XII, 22, IV 2, 3, VI, 21/22; "-", IV , 28, VII , 46, VII , 1),    -  "      " (   ),  " " : "   ,    ", "   ,     ,     ,     " (" ", XII, 1/2, VI, 28/30).

  1    " " ( ),   " " ( ) (" ", IV, 5, XIV, 6/7, 28/30),            ,           (" ",  20; "-", III , 4, VII , 16; " ", . 7/9). -   \       ,    ,    "" (),      ,      " (1) -   ()",   : " (1)     "  " -   " ("-", II , 6, VI , 6, VII , 3i, 16, III A, VI , 11).  " [ ] " ( )   " [ ] " (), ..   ("-, VII , 45).     " "  -  \   "" ()   (8) "   " " - " ". ("-", I ,5, I , 11, 12, II , 1, III ,3,4, IV A, 11, 14/15),      .

69

 "-"  : " -  , [ ]   ( )"  " -   " (. 40,43), -   -  1         " (1)      -" (. 26, 35).

   \     ,    ("  "),      ("  ",  38).  "  " ( 8) ]     ,   "-" (. 12)     : "   ( )     ( )  ".

      "",   "  ( ),   ",  " " ( )      "" () "" ()  ("   ", . 6, . 17-18).

  ,  -   \        - ,    ""  "-" ( \).

         "".  ,  ,    .       (),      ,   \   ("" -    " ",   "").   ,  ] "   ()    " ("  " - "  " "").

  \           .

                        ]     .     "  " ("   "),  ]   -,  ,    - " " ( ),

70

    ( ),    ,      ,  , , , , , , "-" (1, 2, 1, , , 4,  )    ,    , ,   " " ( 1)   (. "-", I ,7, II ,6, VII ,31) "".

           1   -    " " ("  "  "  "),  ,    , - "   1     ,    " [1].   1  (3)   (1)   -  (-), ,   ,     (),   ( ),   (  - : " "),  "[" " (2)   "[]    (bhutatathata)",    -  (  - : " "),  ( ),  (  -  vijnanamatra, cittamatra),  "  " ( ),  " " ( ),  "" ( )  "    ( ),   ".

1 Chan Wing-tsit. A. Source Book in Chinese Philosophy. Princeton; L., 1963. P. 738.


 XX .,    ,  1         ( )     ( ),    -   " " (-  --),     ( ,  ,  )










 5.  " " ():     

"" - " ", "", " ", "", "", "", "", "", "", "", . "righteousness", "Tightness", "justice", "signification", "(moral) duty", "morality", "sense of moral responsibility", "loyality", "compropriety", "selfshipfulness" . "jequite", "honnete", "convenance", . "Gerechtigkeit", "Rechtlichkeit", "Pflicht", "Pflichttrene", "Recht", "Das Rechte", "Rechtschaffenheit", "Schicklichkeit", "das Gezieemende" -       ,   .      " ()  (4)"  ,   -  ,    -    .  " " ( 20)   : "  () -   (4)", ,    ,              " ".        ,   ,      : "   " (" ",  3).  ""  "2" (", , , , , , , ")     "" (., :  . "   ", . 4, . 32;  . " ", . 1),   ,     " "  "-".

 ""     "" ()  "" (). ,      "" ()  "" (),    "",   -  -  (),  ()   ().       ""    (""),    ("").

     "" -     () ,   " -" ( )      (\),  (3),  (4)   (2).    -  "" -        :   ,    ,   ,   ,    (" ", . 7/9 " ").      -   ,    .    " - " (" - ", " - ", " - ")      -  ,       -   .

72

    " "  " " ""         .   ""    " " ( ),      - " " ( ),   "" (2)     ()   (),   (),   -  (3)      (" ", 11, 24, IV,16, XII, 10, XV, 18, XVI, 10, 11, XVII, 21/23, XVIII,7).  " " ( ), " -,    ",    "   -" (" ", XIV,12, IX,1). -   ""        ()   - " [ ]   [ ] " ("-", II ,6, VI , 6)    -       ("-", I , 1),     ("-", IV , 19). "  -   " ("-", VI , 11),   "" ()   "  " ("-", II , 2).

  -    - -,     ""      -,            ("-", . 9),        -.    " - 2"   " " (II, 10.22-23): " - - ,   ".

    ,  "2"  " " "    ",       ,   " - 2"   "   -" ("-", . 40, 43).    ""  "-",   "  " (. 47 " "),   "     ( )" (. 47),   "  ()     ()  " (. 26). 

73

    "-" (. 26),         ( ) - "" ()  (. 35).

  (. "-", VI ,2)       ,  "   -,   " ("  ", . 23),         ""  " " (  )      "" ().

      ,    ,     -,    .  "  " ( 18, 19, 38), -  "  -", ..       : "  -  ,     ,      ,      .  -    (\)   (),  " ( 38).    "  " ( 38),     ,   "" (  )   "" (  )  ,  "-" (. 2,6,28)     "]"  "",   "" (1)     ,   -.

 ,         ,   : "         -,         " (: "      (6)     -,  (2)       "); " ,         ,         -,           -", -            ("   ", . 9, . 32, . 3, . 4).      "  -     " ("     ") "   " (. 9, . 31)   : ",  ,       -. - -

74

   (),   -  . ,   (1)  ,    (); ,   -,   .   -  , - -  .     - ,      -  ".

    ,  ,       "  -    ".   ,  ,     -   "    (1) - " (" ", . " " - " ").      -    (1009-1059),   (1102/5-1155/61),   (1143- 1194),   (1150-1223).            -.        " "  - ()  - (),  - -  - ()  - () , , ,     -   . "[]   []   (1)  -   ,   []  -   .  () -    - ,      - " (" ", . 17,19).

       ,  -    "" ().   (), ,  "    -",       "  ,    -, ,  (2)  -,    " ("  ", . 1: " "),  ,  "   -      -    (),    ( )" ("      " - "      ").












 IV
 

 1.        

       ,   ,     ( ).     ("  ", . 3)   ,    "  " (" ", VI, 19/21).         ,              .                  ,        ,     ,    ,      ,       ,     .

     - ,          "2" (" ", "", "", ""),      "     " (   ) ("-    ", . 3).     -   , ..          -,     .  ,    , "   ,   [] ",  "[]   ,   " ("-  ", . 4, 5).       "2"     .      ,   ,      (  )  "  [] ",   .

76

  "2",    ", " ()  ", " (),         ,      ,    " (1) 2"  ""  : " ( )  (3) - ()  []  (2). []  -   ()" ("   ", . 10, . 35).

   "[] ",  ,      "" (), "" (), "" (), "" (1), ", " (), "" ().       "svabhava", "prakrti", "pradhana".

         ,   ,   " ".       ,         .  " " ,  "     (.. . - ..)   (2)   " (V, 13),         : "  []   ,       "(VII, 2)).  ,                  ,        .

   " "  ,   : ",    ,    ,     " (XIV, 6); "   ,    " (XIV, 23); "     " (XVII, 3); "       ,        " (VI, 19/21); "    ,     ,       ,   []      " (XVI, 9).

         :  "2"   " "  ,        .         ,  -       

77

  : "     ".    ,        ,       ,        .

        ,       (   - ), , ,    . , ,    " ", ,      - - (492-431  483-402),       : "   ,    ,    ,    ,   " ( 20).          ,   ,    "  []  ",      ,          " " ( 12).

      " ",       .         ,       - -,   " ".         : " ,   ,         , ,    ,        " (II, 6.2), -          "   (,   -  . - ..)" (I, 1).

   - -,        ,       : "   () - " ("-", VI , 7),      . "  " (   ) ("-", IV , 2, III , 1),       ,   -   .

   -        ,      ,   -  .

78

"- : "     [ ] ...   ,   ,    ,    ,    .     -     ,                ,    .  ,        -  ,    [ ]   [ ]  -  ,    []   []  -  .     -  ,  [ ]   [ ]  -   ,  []   []  -  ,     -  .     ,        ( )"" ("-", II , 6).

   -    ,       : "      ,     [ ]   [ ] ,    -  - .     -  ,  [ ]   [ ]  -   , -  -  -  ,     -  . ,  ,        ,    (\) " ("-", VI , 6).      ,  "    []   " ("-", VI , 2).

      , -   ,     ,     ()     : " : "    .    -  .  ()    .    -  "" (" ", VII, 26).  " ", ,     ,    ,    : "    (2)   " (- 15 ., I, 5).

79

     , ,             ,       . ,             20-  " " (" [  ] ") : "             ...              ...      ,       ".  " y"    -    (   ,    ,    )      " "   .

  -            , - ( ), ,  "  ; ,   , -  " (  ,     ) ("-", . 23). -,     -,         : " []     []    .       " ( ).     -  ,  "[]      [] " ( )         ,      (  ,  ),      ( ).

      , -   ,        ,        -    -    .   -   " []   []" ("-" - "2" -   " " - "",   ,       -, -  ),          ( ).

80

  , -    -.  -         -,      ,    ,  -        . VI "-". - ,  "      " (        ) ("-", VI , 2).   ,   -  -,        ( -  ,  -  ),       .        (- -     , - -     ),       ,       (-),    -   (-).

-       , ..         .        ,    .        - - -: "- : "[]    ,   ".  ,  "[]    ( - . - ..) ,    () "...  ,  "        "" ("-", VI A, 6).

  ,  ""      "  " (.., ,  -) -   .      : " []  -   ,         (     ).      , ,     ,   . [  ]   [] , ,     ,   " (" ", . 13).

, ,       ,    "-"       .             ,       ,   ,              .    -         ,       ,    ,   ,       .

81

 -                    .    "" (2),  ,    " ",    " [] ",   (), , ,  ,  " - ",     : "[]     ,  -   .         ,          .     [] ,  []     " ("   ", . 10, . 35).

 ,              .    ,      " " ( ), " " ( ).        .           ,      -  -,            -  -.       -  ,        "    , -  -" [1].

1  .    (  ). , 1935. . 2. . 517-518.


             . -,        (  ), ,   ,   (  )   (): "  ()    ,      []   " ("   ", . 10, . 25)  (  )     ,   -   .

82

              ,     ( ,   ),      ,     (       ),         ,   ,        -  .

-,    " "      .         ,        ,     ,      .  ,    ,       ,     ,          ,     ( ) [1].   ,  -             ,       ,     (        "")   , ..     .

1  " "   " " (XIII, 20)    " ".


             ,        , ,       .   : "       (      ).     ,    .     ,    " (" ", . 3).

, ,    "-".    ,  -,          "",  "", .. ,     ,    - .

       , ,    ,   - ,     - ,          - ,           - .


 ,      ,         : "   ,     ,    (     ) [1],  ,     ,   .     ,      ...  ,     [-]  ,    ,     ,    [-]  ,    ,     ,      ,        ,    " (" ", . 13) [2].

1    "     "    ,    :        ,      .
2    ,                  -    . ,          "  " (" ", . 13).


            : " []    ,  -    ( . - ..) [] ,       [] ".  , ,   : "       []   .   []   , []     . [], ,   ,   ,    .   ,  []   ,     ?" (" ", . 13).

  ,         .      ,  ,            " " (  ),           -        ( ,  ) (" ", . 13).  ,                   "  "  .

84

           (148-209).       " " ( ),      ,      : ,  " " (. 6)   "  ".        ,           . ,            (1),    .

   ,   : "  ,   (1)   (1). ,      ,  " (" " - " ", . 5).             ,       ,    ,   : "   [ ].    .   ,        " (" ", . 5).

          .             ,         (  ),    (" ", . 5).

           : "- ,  []  ,   [-] ,  []  ,  []- ,  []       ,   ,        ,   ,  []      :     ,     ...   []  " (" ", . 5).

  ,  -    ,         .    - ,     ,         ( ) ,   -  - [1]. , , ,  ." " ("  "), ,   - (, ,  -

1  -.  . ., 1959. . 226-235, 254, 255.


)     17/19-  " ",         [1].  : "     -   .       -   () .     ,   ,     ()  .       ,    ,      ( ),    ".

1 .:  .  . . 233.


 " "  ,       ( ),    ( ) ("   ,          "),   ,  "   () ,   ,  , " ,      ( ) ". ,       ,   .   ,  ""   "  "    ,   ""   "  ",        ,   - ,     .      : "    -    ()"; "    -   " ("  ", . 1,3).  ,     " "    -,      .

     (77-6),       ,      : "[]   ,    .      () , []   .   ,       (  ). []    .      [] .     [] " (" ", . 13).                ,   ,      -  .           .   


86

        : "   ,    [] ,      , []   ,   .   - ( ), []  -  [] ,   -  [] ,    ()         ?" (" ", . 13).

 ,     ,          ,      .     " " ("   [] "),    ,   : "   [] ,  ,     , ".   ,    ( )   ,  ( ) -  ,   ( ) -    .  ,    ,   ,  : , ,  (2 -   ),    .         .

               ( "+"    ,  "-" -   ):

87

         :      , ..  : , , , , , , .         ,  "" () [1],   -       ,   -   .

1 .: "   ,      (:  - . - ..).      [ ]   ().  (-) -    .  -      ()  (" "  1).














 2.      -   

  " ",   "-"        "2"  "".        "" - "",     [1]: "2" - 1)     , 2)  , 3) ; "" - 1)     , 2)     (  - ),   ,   , 3) , ,  .

 ,  ""   ,   ,   ,       ""  "".  " "    (   "2") -   :

"   ,         (  )" (XIII, 4); " [, ] [2],   []  (  ) -   ,   " (XIX, 19).

1       : " "" -     ().   ""  ""  ()  """ ("-  ", . 5).
2  - -,     - -,    .


 "-"  ""        -   .    : "  -    ()" (III , 4).  ,  ""      "2"    : "- : "   (. - ..)   (),  []   "" (VI , 6, .  VI  8).

-     ""    ""  "2".  : ",    ,  ...     ,   ,     " ("-", . 22).          - " ",       "" (-, 25 .).  -,                 .   ()   ()      : " []  (2)  ,     ()  (),   (1) .   ()  ,     [],  ,    (1) .    ()      [] " ("-", . 8).  , -     (): "[]     (.. . - ..),    [] ,     () " ("-", . 22).

   ,      .    " "  7/9 " " (" "), , ,   ,  "-",  ce   ( ),          -,  ,    ,     ()  .      " ", ,    " " (. 17/19) , ,         -,     (  )  : "    ( ),  ,     ".  -   -             "",    "-"   "-",   ,      "-",     : ",      , -    () " (. 6).

 ,    ,   -       ,     (  )    ""  ,    -.          : ",     ,  []   " ("   ", . 35).

89

           ,  -, ..       ,   -    "  " (  ) -  ,    .  ,    ,    ,   ,         . ,   -        , .. , ,  - ,    -      , .. , ,  - .     ,   ,  "[]     ", , , "  , []  []   []   [] " (" ", . 13).

,     ,       ,         ,      ,  -.     : "[]   -  ,     ,   - ,     ".     ,      -,       ,  ,     ,   "" ()   ,   (  )   "" (\) .

          .                   -, -      . ,     ,          .        ,              (       ),             .           : "     " (" ", XVII, 3); ",    ,    ,     " (" ", XIV, 6)  ..           - ,                    .

90

     ,     ,     "2"        , , ,    (,   "2"    "").

   "2"         ,    (     "" ,    "[]  " -  )  " () []  ([]  ),  "[] "  "",   ,   1- . ..     "[] "  "" (1). ,      "[] ",   "" (  )     " "     .          (983?-1082)  "  []   [] " (   ).

2  1]     ,  "[] "   " " ( ), ..   ,  "[] "    ,       . ,  ..,  "     ,       " " ()  " " (2)   -    ().    ,   ,         " [1].      2    "",  "".

1  .     (  ) / .  . . ., 1994. . 21.


            "" "[]    " (   )       "[]    " -     ( )  " ,   [] " -      ( ).

91

         "" ()  "[] ",    .           " ,   [] " (     )  "[]    " (   ) ,      ()   () ,    -  ,     ,        .

"[] , -   , -  .     .   -  []      .    [ ]   ,    .              ,   .    ,    []   , [      ],   " ("-  ", . 4).

    : "- ,   [] , -  [ ]    ,   .  ,    []   , [      ], -       .   .   :   ,  "  "    ()    [] ,  ,   []       ?"    : "[]     .    ,   ?       .       ,    []   , [      ].  - ,   :   []     ,   ,        .  , [] ,   []   .    ,   - :    " ("- ", . 4).

92

              : "-    []      ,    .         ,    []    .          [] ,       .  [-],   [],   [] -  ,     ,       . -     ,   ,  [] . -   ,   ,        . -  ,       ,          [ ].  []     -    " ("-  ,", . 4).

               : "   []        .      []  """ ("-  ", . 5).    ,                 -      -.

                  -            : "      - ,  []  - ...    []  - ,   - " ("- ", . 5).    ,                ;    , ,     .       ,       ,            "".

93

 ""  ""      "" ().      ,      ()   ( ),   -    .   ( )          (1).   ,  " []     ( ),  ,      .     ,       .  ()      " ("-  ", . 5).














 3.    ,   

          . -,           ,   : "  [] , []   .      []   "; " -  [] ,  []  -  " (" ", .2, 1).         ,   -  .

-,    ,    ( ),     ,        ,  " " ( ), : "    " ("  ", . 1).  , ,      : "    " ("  ", . 2).     ,    ,      ()  ("  ", . 2),       .    " "  "   " (   ),  : "  -  [] .  []      ,     .    -       ,  " ("  ", . 1).

94

               "-", "-": "     -   ,      -   .      -      ,  ,    ".  "     "      ()  (, " ", . 3),  ,   ,    ( ).

 ,             .     ,          (1073-1138)    (1105-1155),      .    ,   " - ",  - .         -        .

            ,   .         : "          -           .        -   "  () "  "  ",     ;    "   ( )""  "  ,  " [1], -         " (" ", . 1).

   ,   ,       : "[]  ,  .    ( )   ,       (),    ( )   ,      ,      ()   " ("", . 1); "[]  ,  . ,  , ,  ()   []  []  (  ) [2].       (2)

1 . : " " (" ",  5).
2  ,   ,   ,   2   ,    .


95

[] . , , ,     [] .       ( )    [] .     ,    ,  ,      .       -   ,    ,    [] " (" ", . 2).

    ,             : "    []   " (" ", . 1,8). " ( )  - ( )        ,   " ("  ", . 2) [1]. "   ,     " ("   -" - "  ": "   ", . 8).

1 .: "          .          ,     ,          .          ,     ,          " (" ",  12).


    " " ( 1)   : " , ,        ()  " (" ", . 2).    , -,  ,   -       ,  -: ", , , , ,    ()   .       .     [] -.     :         .        .         ,    ( )      . ,   .  ,     ,   ,      .         ( ),      () -         .      - .  ,  -


96

,     ()      . ,    ,      ,   -      .     ,   [  ]    " (" ", . 3).  -        : "    , ,   ,  , ,       " (" ", . 2).

    ,       .    ,   (), : "    , ,   .   : " -  - .     -  .      -  .    -  .    ,  ,  ,    "" ( .:  . "   " - "    [] ",  5, . 25).

    : " -   .      - []   , []    .        () ,        .   ,  ,     . ,          [ ]   .       ,   ,        .      ,       ,     " (" ", . 2).

            : "  -   ,  ,          -  ?"       ,  : " ,   ,   .   -   .   ,      .     " (" ", . 3).

97

  , ,   ,  " "     ( ), ..      (),       : " () " (" ", VI, 23); "    ( ),   (, ..     . - ..) -   ,  !" ("-", VII , 4) [1].

    ,   , ..    ,         "",    "" [2],          - ,    -   [3].   ""  ""       .   ""          ,  ""      .  ,   ,  "  ",   : " -   [4],  ,      ...  -   (1)   ,  (2)  ()  , ,      .   ,       ".

1 .    : "    ;    ,  " (. 1, 18).
2 ,     : "" ("")  "" ("").
3 . :  . . . . 235.
4   "",   ""       ,        .


              .  ,   (1483-1540) : "      " (" " - "  []", . 2, "  " - "   ").    "/" ("/")          ,  ,    


98

     ,       . -,            ", , " ("    ")     (1527-1602).

  ,  - ,   (), ..   ,       ,    "  , -, "     " " -   ("  ", . 7).     -  (), "   " ( ).

 ,     ,       ,    .  "   " (  )      ,          ,      .         :

1)   -   "      ",       ,  "    []" (" ", . 1).

2)     (" ", . 3).

3)  : "  ,   [ ],     []" (" ", . 1). .   : "    ,      -  " (" ").

4)     :    ,   -  ( ,    ) (" ", . 1).

5)   ,      ,  "   ,     ,   " (" ", . 1).

6)    : "     ,          ,         ( ).            " ("  ", . 6),      : , ,    -   ("  ", . 4).

99

7)   ;  -       (" ", . 2).

8)      : "    [,  ]" (  "-", II , 2) (" ", . 3),  "         ,      " (" ", . 3),  "  ,     ,   ,     ,       " (" ", . 2); "    ,        .          (2)  ,   .    " (  " ", VI, 19/21) (" ", . 3).




















 4.           "" ()

    ,   -    -      -                  .                ,                        ,        .

            [1]                (   , , , -     -).

1 ,       ,    ,              .

100


             :

   -     .             (,     ). ,  ,   -             ,          .    ,        ,            .          , ,    .     , ,   (  , ),                      .

 ,  , -                .

101

             ( )      ,  " ": "  (: ,   . - . .)  [] " (" ",  1),  " ": "  [] ,   [ ]  -        ,  " ("  ",  1).

     "1"    - " ",        : "" ()  "" ().     [1]         y1   , , .    "",       , , "",  "1"     " "  " ".      ,     "1" ,  ,    . ,  " "        (VI, 8,10),    -  " " (XIV, 12,13).       -     : " "  ",  !".    ,      ""   ,    -  ,   .

1 "      ,  " (" ", III, I, 1. 7); " : "  [-] ?"" (" ", XVII, 17/18/19); "  " ("-", V , 5).


,       ,      :    ( )     ( ).    tyche ("", "", " ")   ("", "", ""), aisa ("", " ", "")  dice (" ", "", "", ""), moira ("", "", "", " ", "",   - " ", "", "")  eimarmene ("", "")  ammoria (" ", "", ""), moros ("", "", "", "")

102

 potmos ("", "", "" "");   - fortuna ("", "", "", "") [1]  fatum ("", "", " ", "", "") [2];   - "" [3]  "", "" [4]  "" [5], "" [6]  "".   ,             .              , ,    .

  "1"         " - ",     " - ",        (..   ).    ,       ,     ,     ; ,     (  , ,        )  : "  ,     " (., 8, 32).

 "1"       :      (.    )          (.    ).           ,  " ", " "  " ".

1      ,     -   -  .
2   -   : Fata vo-lentem ducunt, nolentem trahunt (  ,  - ), Fata viam invenient (   ).
3       : " - ", ",  :   ,    " ( ..   ).
4  ""   ""   " "   "",   "" -  "  "  " ".    "",   moira,     , ..  , : " - ".       ,  ,   , - "  " (. "   "), "   ,     " ( .. .).
5 . " ,   ".
6  ""         : "  ,    " ( ..   ),        .

103

 "y  (. 26/34)   "  ( ),   " " (III, I, 1, 1) -  " " (  ).  " " (. 43/51), "  () ";  " " (  49 ) " " ( )    " " (         .  " " (. 29/37)  : "   " (    ),   " " (III, I, 1,5) -  : "   " (   ).   ,  " " ( )    "" (1) (III, III, 1, 7)        ,  "   [] ,      []  " (III, III, 1, 1).

,          ""   ""        " "  " ".        ,   " "   ,   , , ,  " ", ..   " " ("-", . 26-28, 35-37).          (    ),  -1     - : "  ,    -   (:  - . - ..).     ,      -  " ("-", V , 6).

 -1              -: " ,      ( ),      [].        [  ] . ,   -, -   .       [] -    " ("-", VII , 2) [2].

1         "" (),    am -  "" ().
2 .: ",  ,   ",     (., 8, 34).


104

- ,  - -   : " - ,  - ,    -   ,       .    ,   -,   ,   ,   -   ,     " ("-", VII , 3).    --1      "" -   ("-", VII , 1),  "" -   ("-", I , 4).

  " " ( ),          : " (4) -  ""  [] "  " ( ).      : " ", " ", " ", " ".    "" ,          " (" ", . 2) .

 -        "  " - "  " ("-", . 17).         : " " ( ),  "" () - ,  " " ( ),  "" () - 1 ("   ", . 5, . 13).

        ,    .          (" " -  ),    (" " -  ),            ,     (" " -  ) (" ", . 6).          "1":    ,       (     1),     ,     , ..     (      1).

         :   -  ( ), , ;  -   (),       ( ).

105


   , -    ,  ,  "  ,    " (" ", XX, 3)     "  []   " (" ", II, 4).   ,  "  "      , ,   ,         .                  (" ", XVI, 8).

 ,       ,             ""    : "  []   " (-", VII , 1); "  []  [] ...        " (" ",  22).   " "           .  ,            ( - "")       (2). , ,   - " "  " ",     ,             .          :


106

       " "  " "      "-"  "": " ,   -   -.    .     (2)" ("  ", I, 4/5); " []  ()  -)" ( ",  1).     ,          ,  -,    -,    -  -2.             .     2, ,   ,      . -    -, ,      2  III,  --,     "" () - -2 ("-, . 17/19).

 ,      "1"       "",        "".    ""     ,       ,      .    2       ,          ,      "".







 ..  . ., 1978.
   / . ..   .. . ., 1994.
 :    / . .. . ., 1994.
 . .    XVII   . ., 1976.
 ..  -     . ., 1966.
 .. , ,   . ., 1970.
 ..    . ., 1983.
-.  .    -. ., 1999.
 .   . ., 1961.
  ( ) / . B.C. . ., 1987.
 . - / . .. . ., 1999.
 :  2 . ., 1972-1973.
 .  . ., 1990.
 .   :    .      . ., 2001.
 .   . .; ., 1999.
 X. .       . ., 1995.
 ..    . .  .  -. ., 1912.
       (1840-1897). ., 1960.
  //  .   .   .    (XI .) / . .. .  .    (III .) / . .. . ., 2001.
   / . B.C. . ., 1989.
   / . .. . ., 2002.
 :  . ., 1994.
  / . .. . ., 1993.
  . ., 1987.
    / . .. . ., 1993.
 .. " " -   // - . 1986. ., 1986.
 ..   . ., 2002.
 ..    . ., 2002.
 ..  . . ., 1977.
  :    . ., 1982.
 ..   . ., 1999.
 ..     . ., 1970.
   . ., 1992.
 .      . -.    (    ) / . . . ., 2001.
 ..  . ., 2000.
 .. . " ". ., 2001.
 ..  . ., 1996.
- / . B.C. . ., 1999.
     :     . ., 1998.
 ..       . ., 1981.
 .. . " ". ., 1998.
 ..  .    . .;., 1936.
 ..   -    . ., 1954.
  .      / . .. . ., 2000.
 .. (.). , ,   .
 , ,  . ., 1967.
 ..    ,    ("" - II .  ..). ., 1979.
  - / . .. . ., 1998.
     . ., 1983.
 : / . .. . ., 2001.
 ..      . ., 1993.
 .   ( ) / . ..   B.C. Tac: 7 . ., 1972-1996.
 .. . ., 1998.
-.     . ., 1998.
 ..   -  . , 1976.
 .    . ., 1998.
 .     (  ) / . .. . ,, 1994.
-. -/ . .. . ., 1995.
     . ., 1988.
 -.   . ., 1957.

















 
   

 I
 

,          ,  ,    ,   .          ,   ""        ""  "",       (396-314)  ,     ""   ""  "",     (384- 322)   .         ,     "".  ,  ,  ""   ,       ,      :          [1],      , ,  .       ,       .  ,   - ,        -      ,  -,         ,    ,  , ""   ,    .    ,     , ,     ,      ,   ,   ,      .   .

1       "", "", ""     ,   ,    "" .          "",  "",  "",      ,   ,  .












 1. "",   

                     ,       (,  ,   ,    " " ,     ),   :               -       .    ,    ,       ,    ,  ,               ,    .

         ,      " " (        )  "", " ", " "     .  ,  ""             ,      : " ", " "  ..        ,   ,     - ,              ,  ,   -          .   ,   ,  ,      .

111

,       .     ,  - (   "  ",         )   " "     ,        "    -,             - ,    ,    ,       ( . - ..),        " [1].   ,  -,    - " "    (     : , ""  ,   , ""  , , ),    (),         () [2].

 ,  ,   ""       - . ,          (purusartha), ,   ,    (),   (),   ()  "" (). ,      " "     ,     ,         . "     , -  , -    ,     .     ,       ,    .           " ", .. ,     ,     .      -,    ,   ,    -.        ,          ,   ,     ,    ..." [3].

1 Encyclopedia of Indian Philosophies. Indian Metaphysics and Epistemology: The Tradition of Nyaya-Vaisesika up to Garigesa /, Ed. by Karl H. Potter. Delhi, 1977. P. 18.
2 Encyclopedia of Indian Philosophies. Advaita Vedanta up to Samkara and His Pupils / Ed. by Karl H. Potter. Delhi, 1981. Vol. III. P. 22-45.
3 The Cultural Heritage of India / Ed. by H. Bhattacharya. Calcutta, 1969. Vol. III. P. 646-647.

112

    . ,               .            purusatha (  . -  . ),   : 1)  ; 2)    ; 3)     " ".  ,  (   .. )       (  ):       "",    " ",       ;  - , , "", " ,    "    ;  -  "", " "    ;  -  "", " "    .     " "   : "      ,    ,         " [1].

     " "  ""         . ,      ..    ""     ,  -  ,    ""  "",  -      ""   "",             [2].

1 Sharma A. The Purusarthas: A Study in Hindu Axiology. Michigan State University, 1982. P. 1,20.
2 Dandekar R.N. Post-Vedic Literature // R.N. Dandekar. The Age of the Guptas and other Essavs. Delhi, 1982. P. 200-260.


  , ,    ,          ,   ,    ,   . .    purusartha,    ""  "",              .      ,   -

113

  -    .    ,     ,   "  ,   ( . - ..)   ,        [] -  ,  ""  ,  "".      .      " "   ,   "",   """ [1].

             " ",    .     "  " (1982)     "" (  ,   "  , , ,   ,    " [2])          ,    (       . , . . , .   . )   (   . , ,     ,     ""),      ""  "" ( . )    . ,    ,  ,      :     ,      ""  .  " "   .       "-" (I. 1. 1-4),     ,    (        [3]),     -        ,    " "     ( "", "", )        " " [4].              . ,     "-

1 Nikam N.A. Some Concepts of Indian Culture. Simla, 19G7. P. 55-5G.
2 Gupta Shanli Nath. The Indian Concept of Values. Manohar, 1978. P. 7.
3  . P. 41.
4  . . 43.


114

", "", ""  "",     .  -  ,   ,  (  )    , "" (  )    " " [1].

   ,       " ".  ,         ,       -   .  [2],   [3], . . .  [4], .  [5],    .  [6], .  [7], -     ,     ,  a          ,      .

1 Gupta Shanti Nanh. The Indian Concept of Values. Manohar. P. 28-29, 160.
2 .,  : Hiriyanna M. The Indian conception of values // Annals of the Bhandarkar Oriental Institute (ABORI), 1938-1939, Vol. 19. P. 10-24; Hiriyanna M. The Quest after Perfection. Mysore, 1952, P. 89-93.
3 Rao P. Nagaraja. The Four Values of Indian Philosophy. Mysore, 1940; Rao P. Na-garaja. The four values in Hindu thought // Quarterly Journal of the Mythic Society. Bangalore, 1941. Vol. 32. P. 192-197.
4 Mahadevan T.M.P. The basis of social, ethical, and spiritual values in Indian Philosophy // Essays in East-West Philosophy / Ed. by Ch.A. Moore. Honolulu, 1951. P. 317-335; Mahadevan T.M. P. Social, ethical, spiritual values in Indian philosophy // The Indian Mind / Ed. by ChA. Moore. Honolulu, 1967. P. 152-171.
5 Goodwin W.F. Ethics and value in Indian philosophy // Philosophy East and West (PEW), 1954. Vol. 4. P. 321-344.
6 .  : Malkani G.R. Spirituality - Eastern and Western // The Philosophical Quarterly, 1964. Vol. 37,  2. P. 107.
7 .  : Thaetinen U. Indian Philosophy of Value. Turku, 1968.


 ,   " "       ,        -   ,  . -,   "" ( values)       ,   ,    " " ,        . -,      "",                  ""   ,       ,      ,     .

115

  ,  ,    ""    ,  ,  "" -      ""  ,  ,  ,   .        ,   ,  ,     (,   "  ,    ,      ",    ,  ,  )   ,      " "    ,         ,    "".           (          - "    " . ĸ,   1892 .),      ,  " "        ,    ""  .        ,   ,           ( , ,    ,          ), , ,    "". , , ,        ,           ,     XX . -  -  " "  , ,          (       ,     ),        .    ,    " "        ,         ,       ,      ,     , ,          ,    -  ... [1].

1      ,     " "       "",     " ".

116

                  "".   ,  ,    "  "   ,    -  ,   -  .   ,   ,  "",          ""        (231-232),          ,       ()    (). ,        =      " "  .

 , ,          ,         "" (    ),        .        purusa + artha   . -   ,          "  ()" (, ,       purisa + atthika - " "),  - "    "       - "   " [1].  ,      ,    purusa + kara (" " -    [2]),       . , ,     -   artha,     "", "", "", ", "", "", " ", "" [3].        - (  ,          ),      "  "     "    "     ,     .   ,       .

1 Monier-WiUiams M. A Sanskrit-English Dictionary. Oxf., 1970. P. 637; .: Rhys Daids ., Stede W. Pali-English Dictionary. Delhi, 1993. P. 469.
2 .  : Halbfass W. Menschen und Lebensziele. Beobachtungen zu den purusahas // Hermeneutics of Encounter. Essays in Honour of G. Oberhammer on the Occasion of his 65th Birthday / Ed. by F.X.DSa and R. Mesquita. Vienna, 1994. P. 127.
3 Bohtlingk O. Sanskrit-Worterbuch in kurzerer Abfassune. 1 Th. St.-Petersburg, 1879. S. 110.

117


  ""         , , .         ,          .

  ,      ""         ,        . , ,  ,  , -,      ,      ,    ,   ,  , , -,        ,    ,   .  purusa   "",     "",        . ,   "   " (1785),      "",      " ",    " ",   ,           ,    .    " = "  ,      .

,   ,           "" - ,     ,  .  ,  ""   ,        "" -    ,      ,        ,   -  ,   ,       - . , ,   -,  ,   ,       ,     .       ,       ,   .   . ,                    .    ""

119

     "-",     ,      "",     ,     "",        (- 1.1.2). ,   ,     artha -        "" (   artha . ),       ""...

   ,         " ",       ,  .            ""  ,  ,     ,    ,  ,    ,            .          ,  ,  ""              ,     [1]     ,   ""  "" (Geltuntungen)       (1817-1881).  ,  "" ,    ,          - (    ,    ),   ""   "",  ,           .   ,          ,         ,           -,   -   . ,     ,      ,        , 

118


     .        "" (   ""),  "  " (     ,           ),             . ,   ""     ,        (          ),    -    ,   ,               ,      - .

1                         ,           .


  ,             ,               . ,  ,             (X-XI .),      ,   "  "  "" ,   ""       (- 1.4) [1],       (     ) " ",      ,         ,      .    ,             ,                    .

1 .:  ..      (  "") //   . ., 1977. . 178.


   ,      " ",             "",       .      .

120

 - sreyas ( -    "", .. "" [1]).  "-"      - ,   ,   ,   " -  (sreyas),  -  (preyas),       . ,    ,   (sadhu),  ,   ,   .   -    -   ,    ,  .    ,   - ,     []" (II. 1-2).  sreyas,     nihsreyasa (",    "),      ""    (-. 11.14),       (,        ),       - ,       (. seyya)          [2].

 , kusala,    .    "-"        (II.7),     "--" -       (1.1.8) [3],    ""  ""      [4],             ,     .   kusala   ,       ""     .      ,    [5]. ,   " ",          kusaladhamma (-


1 .:  .  / .  . . . ., 1976. . 214.
2 . "   -,  -" - - 1.184, ."     -" - II. 330  ..           () -  ,      -     Pali Text Society.
3  IV.10.2    kus'alam   "".
4 .: Tedesco P. Sanskrit kusala - "skilful, welfare" //Journal of American Oriental Society, 1954. Vol. 74. P. 131-142.
5 , "   ,  ""   (papam kammam)  (kusalena)" - - 11.104, .  I. 872, . , . 173.



. 1039, 1078). ,      10   (dasakusalakamma),        " ": ,    (sila), ,   "",    ,    "",  - ,  ""  ,    ,    ,    .        ,   10       10 " " (dasasila).  " "    " ": ,   "", (- 1.47, 489 = -- I. 203  ..).      akusala (- 1.37, 163  ..). ,  "-" 10   ( )  10   (dasa akusala kammapatha),           (- III. 269).

,  ,  (      ,  kusala),    ,  kusala    (    ,      ),       ""          ( ), "" [1] (""   )         (       ).    "  "        " "       ,     "  ".

1             ,     "  "   ,           ,          ,   ,  " ".         "",         ""    ,       .

122


       " ",       ,    ,      "".     .

















 2.  

        ,           .   .     ""  "" ,  -,    ,       ,  , ,        ,        "",  ""        -   .      ,    ,   ,     ""  "",       ,            .                .  ""  ( ) , ,   (    )     ,            ""     -A,     ""  "" -   .          . ,           "   "  ,    ,  "  "    .    "" ,         ,        .

   ,  -       (      ,     )          - ,            .     

123

      " ",    -.           " "    "  ", "  "  "  " [1].

,    : ,    ,   ,      ,      ,       ,     "".          ,          ,     ?     ,        .

,     ,  " "           ,             ,        " "  ,    .    -   ,      ,    " ",     .    -   .   -      -        ,     .       ,     ,     (1181 24-1182b 5) [2].

1    ,  ,                           .
2 .: . .:  4 . ., 1984. . 4. . 296-297.


    "   " (1785)      ,    "  " X. ,  ,    ""       "",    ,  " ",     ,     .     ,    (  -


124

 -  )  ,    (""   ) -     . ,   " ",       ,      ,    "" -     "  " [1].

.   Principia ethica (1903)       -     ,  ,     ,      ,      ,    "", ""  "".      ,   ,    "", "", "", "", "", ""  "",       ,       "" .    ,     "  ?",      ,     " "  (,   ,   ""  ,   ),          [2].

1 .:  . . .:  8 . ., 1994. . 4. . 154-160.
2 .:  . .   . ., 1999. . 40-43.


    " " ,   " " ,                 ,     ""  "",  ,      ,        "  ".    ,      ,   ,      ,      ,  " "  " "      ,   (   )   .

       (     ),      .   ,            -

125

 ,      ,       ,    .        ,            ,            .                      ,    ,        .   ,  ,        ,        ,         ,      (  -   ),    -      -     ,        .   ,  ,  ,            ,     ,        ""      .       ,           , , ,    [1].        .















 3.  ""  ""

     (        -    - . )               .

,    . ,  -    ,     . ,

       ), , -,   ,   ,   ,      , -,     ,      (,   )    ,    - .

126

      ,   ,                     ,    ,  -     " " () "  " (Tattvam asi), ,   ,  ,                                      [1].        ,    . ecce [2]        [3].        , 

1   ,   "  ",         . -  .     .     . . 1. ., 1993, . 469.    " "  ,        , .. , .        "" XIII. 27-28,    ,  ,     ()    ,         . - Schopenhauer A. Samtliche Werke. Herausg. von P. Deussen. Bd. 3. Miinchen, 1912. S. 741-744. .   " "        ,   1893 .          1896 . .: Hackei P. Schopenhauer und die Ethik des Hinduismus // Saeculum, 1961, Bd. 12, S. 389.

2 ,     1948 .  : "   ,          ,   -    "  ",   ,      ,     , ""  "" -  , .          .  ,   ,    ,   ,  ,           ".        ,   ,   "   ",               " ,  ,  , ". -      . ,  / .  . ..  / .  . ..  //  - . . . . ., 1982, . 219.

3        "-" (1893-1896)   ""    ,   ,  ,     ,       " ",       "".   ,        ,  ""  "",   ""      " ".     ,     ,           ,  "  " - .  ""       ),  ""    : "     ,  ,             ,  .         -   ,      -       .  ,   , .      ,    ". -  .  .  . ., 1993. . 80-81, 377.

127

   [1]     ,     ,    ""   .       ,        -     .     "" .  -        ( , ,         ).  ,                  ,     ,        ,    -    .

1     ,    ,     ""  ,     .


             ,  , ,    .   . ,          , ,  ,             ,        ,  ,            ,  .     .             ,  . - -              .   .  ( ,        " ",  , 

128

     [1]),          ,  .  ,         ,      [2].

          . , X. , ,         , ,         ,  , ,         " " (       ,        - ).    ,         "", ,  -    "" (    ""  ,      ),    ,           ( ""  ),   "",         "" .          " "   ,        ,       [3].

1       , ""    ,      "" (           )  ,     ,       (    :     ,   ;        ,    ,   ,    ,    ,    ( 1, 26) -            ,         "".
2 Pande G.Ch. On ethical notions - Western and Indian. // Conspectus, 1965. Vol. 1. N.2. P. 23-31.
3 Bhattacharyya H. Indian Ethics. // The Cultural Heritage of India. Vol. III. The Philosophies / Ed. H. Bhattacharyya. Calcutta, 1953. P. 620-623.


        .   ,              ,             .       .

129


       .         ,    ,    ,      ,       , , ,       -,   .        ,     ,            .    ,       -              ,    "  " (.  2).                   ,                      .



131














 II
 

 1.   

        [1]    "-" (. VIII-VII .  ..),         -  ,  ,   -  "":  ,       (V.2).      " " (. I-II .)       , , , , ,   , ,   ,    (VI.92).          "-"  , ,  , , ,    (1.122),        ,  , , , , , ,   ,        ,   (III.66).

1                ,       ,   .     "" ,    ,      -          (      ).         ,      2- .  ..  VIII .  ..,  -     VIII  II .  .. , ,   -     " "     . .,  :  . . // . . : . /  . .  ..   A.M. M., 1996, . 81-82.              ,    ,           ,      ,       .      , ""  ,         ,  - , , , ""  (  ,     "" ), -             ,       ,       " ",  -    -    ,   ,        .      ,     ,    -  (      ),        ,     ,         (II .  ..)   "" - ,    .


 "-"       , ,  , , , ,   ,   (VIII.22 - 24).    ""  [1]  ""  , ,  ,  , , , , , ,   , ,  , ,  ,      , , "", , , , ,    (XVI. 1-3) [2].

1  . arete - "".
2         . ,  ""   (VI .) ,   , , , , ,  , , , , ,        "" ().


    "-" (. IV .)         ,      ,    .     (),  (),      (),  ()   (-) [II.30].    (. VI .)            ,  -      ,  -      ,  -        " ",  -        ,    .    ,         ,  " " () [11.31] [1].  ,   ,          ,    ""     (a).

1             :   ("-"   "--") / .  ., ,     ..   .. . ., 1992. . 137-138.


132

             ""         .         -           -  ,    1 .  ..

 ""  (. II .) -       -           "",       (1.1).    ,     ,              ,       ,        ""  ,  "" ,       .

   ""  "" (, ,       )        - , , ,     (VTI.1).      -      .  -        ,   "" ,     , , , " -"          (VII.8, 20).  -  ,     -     (   ) ,    ,   -


133

        (VII. 9, 21).  -  ,    -        ,   ,         (VII. 10, 22).  -      [1] -  ,       ,      (VII. 11, 23). ,  -      -         ,  ,   ,    (VII. 12, 24).                " " () [VII. 15].  " "        ,    "".   " " ()   -     ,    ()   ,  ()     ,  ()     ()   (,    "-" [2]) [VII. 6],  8  .        , ,     (  , ,  ,   ),        ,  ,     " " (     -  ,     ),   , ,  " ",     -     () [VII. 25-32] [3].

1           .
2  "-"      ,      ,  -  ,      ,  -   (1.33).
3     "" . .     :  , .  .  .  . ., 2001. . 155-157.


134

      21 " ".    8 ""    (, , ,   ), 5    (  ), 3 ,   (  ,           ,    ..), 4  ""  ( ,    ,          -  ,  , , , , ),    "  "  -       "".

  ()      ""  -    ()   () [1].          (- I. 206-207  ..),    .     ""         -    ,   "" (IV.17).          ,      (    "  "      ) -    (-)     (-).      .  "-"    ,        -  ,    ,       (- I. 63).  ,  (     ),     ,       (        )   - (. )  ,  - ( )       ,      -  - (- II. 68, III. 203, 208  ..).

1     ""  ""         ,    ,      ,   .


  ,    ""      ,     .         (-),     ,   ,       ,   1,8, 15  23  ,         [1].  , ,   ,       -   ( ),    , , ,     ,    (),     , ..   () [2].  ,    " "  ,       (-, -),   .                           (.       ).  ,   ,       ,     ,    ,    , , ,   "" (,  -

1    -   ,    ,    "",       .  ,     " "        (. ).
2  ,              ,               ( ): "   ,       -       .        (- ..),        ,  "" ()   .      9.00    ,            ...        .          ynocnmxa-   .         -,      1) , 2) , 3) , 4) , 5)  , 6)   12.00, 7) , , ,    , ,   ,         8)       .          .         30-40      ..." - Buddhism / Ed. by R. A. Gard. NY, 1962. P. 183.

136


,      )  (- II. 253 - 254; V. 260) [1].       - 311   ""  - "" (-),      272 .

     ,   ,    .     " " (-) -     "",    ,  ,    ,  -   (-) -    ,   ,  .     (-)             .  , ""  ,  ,   ,          [2].

  ,       - " ",      :   (-) [3]    (-).  "" (1.9)         ,          : 1) ""    , 2)        , 3)     , 4)     , .       : 1)  "" (-):       , 2)      -  , ,   ..; ,     -     -

137

  , ,   .., 3) " " (-) -  -     ,    ,     .., 4) " " (-):   ,    ,  ,    ,    .

1                -    (- I. 269; II. 83-84).
2    (-),        ,     ,          (.  2).       -           .
3    ,     -  ,  .


, ,       ,       "",       ,  "",       "" .     "" (),        ,    .

          ( ),         10 ,    .   : 1) , 2)    , 3) , 4) , 5)  - ,

6) , 7) , 8) , 9) -, 10) - ( I. 19 - 28).     ""   -. ,   ,   "-" (. III .), "-" (. IV .), "-"(. V .) , ""  (VIII .)         " ",  1) , 2)    , 3) , 4) -, 5)  , 6) ,

7)       , 8)  , 9) , 10) .       "",        ,        "" [1].          ""  " ".

1   (    ) - "-"  10 "" (),  ,     ,  10 ""   ,    .   : 1)   , 2)   , 3)  , 4)  , 5)  , 6)     , 7)   , 8)  , 9)  ,    "", 10)     . .:  ..  : - . ., 2000, . 544 (  (-)    "  ( )". ,    "-"    ,  ""      .     ""  ,        ,     " ".

138

           [1]      .       ,   ,   ""   ,          (. ""  ""   ),    -  .  " "     ,     ,         .

1                         ,       .        ,    ,  " ",        ,      " ",  ,    ,        -   ,      .     ,       ,      ,            (   -  -,    -)   ,    I . ..       ,         .              (  "", ""  "",   " "    ,       ..).        "",    "",        ,          .       ,                   .  ""               -  (II-III .),    ,    -  "  "      III-IV ., ..   "  "    , "", "-"     " ".             " ",          ,  .

139











 2.    

    ""       ,                 ,      ,          " ".

         ,    (.  1, . II)  (ahimsa - , "-") -        ,      .          "-" (III. 17.4),        (  , ,   ),      .           -, , ,   - ""    (VI-V .  ..),      ,   ,        (     )   "".  -     -     ,   ,      "" - ,   ,     (- III.383-384).  ,              ,   ""   ,   ,    ,    ,      ,   , "" ,             (II.260-262) [1]. III .  ..     ,   ,         ,       (.   4, 11, 13    2, 5, 7),     ,     .

1    ""     B.C. -    (1933-1966):    ,   - ,  - .

140


     ,   ""   ,     (- XXXIV.21-32).   "-" (1.4.1.1)  -  ,      ( ""),  ,       ,         ,       ,     ,    .       ,        ,            (1.2.3.92-93).           :      ,        ,  " " (1.1.6.5,1.4.2.4).       -                       ;         , ,    (VII. 1-6).           ,     (  "")    ,   ,     ,     .         ,       "" (.  1, . II):  ,     "" (himsa)  ,   ,         "".

         -    "-" (1.83), "-" (III.203)      .        (  "  "), ..    

141

  ,    " " (        ) [1].  "-"                ,     (- 1.10-11).       ,      ,   ,   ,                    . ""    , ,  (I-II .),    ""      ( V.4- 13),  " "  ,    (. ),  : 1)      ; 2)        ; 3) , ,      ,      (. -BapraV.l  ..) [2].       , , ,   ,    ,   ,      ..,      - (  "-" 129).           .        ,    ,  ,   ,      ,           ,    (- III. 185).              .  ""       ""   ,     -  ,  ,   ,   ,    ,    (XII.237.18-20).   -

1     ( ""  "")   (. , , ) , , , ,   , ,   .        -  ""  -    .
2  , ,    :    (   ),        (   )  ,   ,      .


142

       ,     , , ,  ,  , ,    (  ., - 1.122  ..).   ,    ,   : " " ()       , ..  (  VI. 5, 8, 11-12); ,   - ()       (  VI.68-69, - .1-3, - .10.17.29-30).    "-" 11.30        ""        .     (.  1, . II)    ,        ,           "" ,     .  "-"  (. V .)       ,    ,  "",          (. 2),            (  , ,     -    "" -   - . ) [1].

1     ,         XX .,     ,                 - .


     (. satya - "", "")     "".        "",    :  [puma)   (),   -  (),    (X.190.1).  "-"   : " "     (1.4.14).  "-"      ,       -        (VII.2.1).           " ":    ,    , 


143

    ,  ,  - (VI. 16).        (.  1 . II)     "" (XVI.2),      ,    :  "-"   arjava ("")      (111.65).

 "-"        -  ""    (IX.6).          :   ""        .           , ,   ,   ,    ,     ,        .     ( )    ( ).        .     ,  ,       . ,  "-" 11.30,       .        ,      .   (puriyabhasa - " ")       .    ,      .  ,   -   ,       ""     (- 1.189).   ,           ,    [1].

1 ""             ,      satyagraha ("  ", "  ")     -      "" (1927)       .       "",         (   . ),      (       "-",      "-"). "-"       " "     .      - "",           ,     ""      (       - - " "),        (11.47-51  ..),     " ".  ,    ,   "" -     ,        ,       ,    ,    .   "  ",     ,        .             ,      .   ,  , ,   ""  "" (    -     ).        ,   ,  ,     .       "-" (VI.6),  ,    ,        ,     ,  ,   ,        . ""            - (  B.C. ,    , ,  ""  ,          -   ),  ,    ,   ,       . ,   , .. ,          .     . ,  :        ,  .



144

   -   -  -      "-" (asteya),    - "- ,   " (adinnadana).     "-" (11.30)     ,      (, "  "),        .     ,   ,  , ,      (- VII. 22).       ,   ,  "  ,    ,   [1]   ,    ,     [] ,   ,     " (- 1.4).     ,         ,     .      -   .  -   -  

1  (  " ") -    ,        .

145

  ,  -     (     ).   ,   (Vb.) [1]      , ,  ,    (  "" 125). ,         .

        brahmacarya,            [2].  "-" (VI. 2. 2)     ,    "" ().     "-" 11.30    "    ",  ,      (IX .),      ,      .       ,        ,  , , ,       (- VII. 23).                :       ,  ,   ,   . ,     ,    , ,          ( III. 13).             ,  ,     , -      (-, . 396).

1    ,    " ".

2    -             (   ,    ).          (- V. 2. 1, VI. 2. 4; - I. 1, IV. 19; - I. 3. 3,4.2  ..),   ,        - - -  .

146

  (. aparigraha)    ""    .           ,   ,   , ,    (- VII. 24). ,  "-" II. 30, ,             ,    , , ,    .          ,   "" ,    ,           (. ,  1 . II). "-"        , ,  "      .       ,   , ,   .        ...     " (- 1.4),       "  ".       - -      .       ,       ,   ,     (. ).  ,       -    .

   ,      (      ),     (., . dana - "", "") -  ,     . , ,         . ,    ""  ,    -  ,          (.11-7).  "-"    ,    ( 1 . II),            (V.2.3),   "-"     , "",    (III. 17.4).  ,    ,      (- 1.122  ..)  

147

   "".    (VII-VIII .)  "-" ,    ,   " ", .. ,  ,     (11.23.1),      " "           (V. 10.3-8).

        ,   (),   ""   (. )   (- .218).            ,   :     (-- III.239),     (- III.258)    "" :   , , ,        ,   (- III. 172).    , ,  ,   ,   " " -   ,     ( VII.4  ..).      ""  "",      : 1)   ,   ; 2)     (   ); 3)     ; 4)  ,   ; 5) ,      ; 6)   [1]; 7)      ; 8)           ; 9)  .     :   ,    ""    ;     ;    ; ,   ;   ;     "". ,               ,         ""  -

148

 .  "",  ,      ,       ,  .      ,              .

1 " ,   "  " "  ,   ,       ,   .


    -     () -           ( 1 . II).  , ,    ,  ""     " ":   ""      , ,   " " ( ,        ,        ),     ""           ""   par excellance.

  " "       (. kwanti, . khanti - ""),      ,          ,    - ,     ,    :  ,  ,   "",  "".  "--"           ,    (VI.13).

    khanti       ,         (- 11.175). -  ,            ""  ""          ""   ,   .       "",   ""  ,     ,         " ",   ,       .   ""  ,  ,   , - . -

149

       "" ,    .     :  ,   -    ,       ,   ,               .    ,       ,    -     .    ,      ,        "". ,   - ,   ,    ,  .  "-"            .

        -  (. virya, . viriya - "", "" ),         .     "  " (kusalotsaha),    "" ()   .      "",  "-"     .        ,       ""  ,     . ""   -    ,    , , ,      .         ,   ,     ,      ,    .           ,    ,   "" ,         ,    ,  .   ,   ,   ,     ().       ""     ,        .

150

          " "(        - .  1 . II),     ,    ,      (          - ).  "-", ,   " ",     ,     .

  (., . karuna - "", "") -       ,           .        .  " "   -     (   bhiitanukampaka: "", ""  ) -     ,      , , ,    (VI.8).  "-",     (.  1 . II),     , ,     , ,  , ,    (1.33).       ,            .     ""       "-" ,        (VII.6).

 ,               ,           .     ,   ,    ,    ,       (        ).          ""            (  "" 73).             .      ( 1.1.2.5;  XIII.1),      " ",

151

     ( 111.43, IV.7).       (mahakaruna)     :       -      " ",    1 ( 1.3.2).

    -   ,     ,     -  (. ).    "-",     ,  ,   ,      .   ,         -   ,    .       "" -      -      ,    , ,     -,      (   "" - "")    -.    ,               . "" , ,         .  ,  ,          ,    ""       .   " "       : ,  ,    ,           .     . ,      ()       ,          ,  " "  ().      ,       : "        ,      ".

1  -         (" [ ] "),      ().

152

        ,  , ,  "-" . " " ,   ,    ( ),    , , , -.       [1].     ,   , ,      [2],      .       "-   " ():       ,      ""        (           ).   ,  -,   - (" "),   ( )      ().                      (-)    "   " (-) - ,      .


1  ,      - (. mandala - "", "", "") -     ,   ,                 " "      ,   ""  .   "--",         III . ..,          ,       :   (   )   ,    (  ) -  ;               .     (   - ""),    ("")   ("-") ""  ,  (" ") -   ( -  ,  -  ).   " " (  -),         .   -       .         .   ,   ,       ""   (    ),   - ,    ,       "" (  ),        (,  ,  -     ).  ""-         : Dayal H. The Boddhisattva doctrine in Buddhist Sanskrit Literature. L., 1932.

2    , "  ",         (     - "/ ").


153

""  (. maitri, . metta - "", "") -   ""  , ,    ,      .  ,  ,  ,   ,    :    ,    ,      ,          .        .  " " (VI.8)      ,             .  "--"          ,       ,     "",      ,         (pramoda)     (VII.6).  "-" (1.33)          (  ,    ).   ,      ,  ,    ,    ,   -   (sauharda),    .

 -  , ,   .             (- 1.251; - 11.265; - IV.150).     "" . ,    : "         ,       ,     ".      "--" 73 ,          ,      ""    ,      .     ,     ,    -

154

  (   )   , -,  , ,  . ""   -  ,      ,   .   -  " ".         .  "-",   10   , ,   ""      ,     ,       .















 3.    " "

        ,       -  .  ,     ,          ,        ,    ,        .         ,       .

,     ,    V  "" - "-" ("  "),            [1].         (   ,     ),  :

1   -   ,  , ,        "".


"    ,  -   ,     ,     -  ,    " (. V.53.48).

      ,               :

155

" ,      ,            , ,  ,     , -    ()".

    ,           (  ), ,  "   ",   ,       .

,      ,          ,     ,   ,   .

      () ,    () ,     ,     ,      ,         .

,  ,  , , ,  ,   , ,    ,     ,   ,  -   (   ).

    ,    ,  , ,  ( ),     ,     " (. 92-96).

   ""      :

"     , , ,  , ,   ,    " (34. 40) .

      , ,   ,     ,          "-":

" []  ,    ;  -   ;   , [  ]     .

[]        , []   ,       ,   []   ...

1 .   ,     / .  .  . .. . ., 1976. . 68-69, 71, 74.

  -         ,   ,     .

156

  [ ]  ,    ,    ,     ...

 ,  .     ,  ,       .

 []  []   []    [1],   ,      [] ...

   ,  ;   ,  .   ,     - " (III. 1. 191 - 206) [2].

          ,         ,     ,     ,     ,  :

"...,     ,    ,     ,    ,    [ ]  ,  ,      - ,    -    ,  ,    - ...

       [ ]  .     ,  '   " (- I. 19. 1 - 9) [4].

           "" (" ")    (. VII-VIII .) [5].         ("")     ,   :

"  
   .
   - ,
  - .
   .
 - ,  - .
 - ,
  - " [6] (I. 24).

1     .
2   / .  .  . ..   A.M. -. ,  .. . ., 1998. . 88-89.
3     .
4 . : V/internitz M. History of Indian Literature. Delhi, 1987. Vol. I. P. 523.
5 ""            .   .  .:  ..      VII-VIII . ., 1979, . 70.
6   II-X  / .     .   . . ., 1978. . 128.

157

           "--":

"  -  -   ,     -    -.

   ,    -    .     [1]   ,      " (VIII. 16 - 19).

     "-" ("    ")   "":

" ? .     ,  ? .  ? ,    , []   .

 ?  .  ? ,    .   ? .    ? .

  ?   .   ?    .   ?   .     ? " (8, 10).

       "-"    "" ("  ")  (X .):

"   ,  - ,  -   ,

 -  ,  -   ,

       " (XXVIII.6).

   "" (XII .)         - :

"     .       .  -       .

 -      ,  ,    " (11.50 - 51) .

        ,       "",       ""  () ,       .    "".

1  .
2     : Winternitz M. History of Indian Literature. Delhi, 1983. Vol. II. P. 449, 537, 541, 546-547.


158

           :

""  ,   ,     ,   ".  ,      ,   ".

""  ,   ,     ,   "".  ,       ,  " (. 3-4).

         :

"        ,     .   " (. 5).

      ,        :

"   ,     .   ,   ,   " (. 6).

   -      -    :

"  , ,     ,    " (. 25).

-          :

"  -      ,      ,     -    " (. 103)  "   ,    ,    ,    " (. 145, . 80).

        .             ;   "  "    .   " "  "":

"   ,     .   ,     . ,    - " (. 159)  "      ,       .   ,      " (. 166).

        ""   :

"    ,      ,   -     " (. 220).

159

   :

"  ;     ;   ;     " (. 234).

        :

" ,   ,   ;  ,  , -, , -, " (. 309) [1].

  ""      ,     ,   .     " " (""),  . ,  ,       ,    :

"       -
  ,   ...
 ,    -   ,
 ,   -     " (. 7).

 :

", , , ,
      -  
 ,    ,
    ()   " (. 8).

  ,     ,  :

"      , , ,
     , , ,
  ,      ,
, ,   " (. 12)

 :

"  ,    -
  ,   -  !
      
   ,    " (. 13) .

1  / .  ,   . .. . ., 1960. . 59- 60,62,76,83,86,87,96, 111.
2  ..  : - . . 70, 72-73.

160

           ,       (.  2 . I),        (. ).         "-" ("    "),          [1].

  ""           ,   "" ("  , []  ") ,      ,   .  , ,      ""         :

"   ,   - ,             !    ,       -      "

 :

"    ,    ,   ,    ,   ,     ,   ,

  ,   ,   ,       ,   " (III. 6-7, 17-18)".

  ,       ,      [3]    .  ,       ,    ,       .     ,    " "  ,   ,           "   " (.  2, . I).

1    .:  . . 124-286.
2 . : Winternitz M. History of Indian Literature. Vol.II. P. 358.
3      6  50 ,    .


         .      .   "" (" [] ") -   (II .  ..),         ,   :

161

" - ,  ,   ,   .     ,    -  ?

- , ,   ,    -  .

-    , ,    -  ?

- , , -   .        , -  )',     :   ,   ,  ,  ,   ,  ,   ,  ,   ,   ,    ,     -  " [2].

1  -  ,   -             ;  -  ,          ,        ;  -    ,  -    (  )    - ,  -  - ,     .       .
2   ().   , ,    .. . ., 1989, . 298-299.


,     -  ,   , -  "-"  ,     {),          .

        ,    ,  ,    .            (   )    .     "-" ("     ").              - (),            (         ,        ),           .  -     


162

       .   -  ,     ,    (        )   ,         .    , ,     -    ,   .

   ""     : ",  ,      ,   ;     ;     ;      ;      ;      ;         ;      [1]    ;        ;        -  ,  ,  ;        :   ,   ,   ,   ,     ;          ,     ..." [2].

1        ,   ,    (   ) .
2   //     :  / . ..  / . .. . , 1990. . 182-183.


,         -       " ",      ,     .  -   .

    "" ("   [] ") [(. II-III .] -      ,      (),     


163

     .      ,   ,            81  .   ,  ,    (       )   " ". ,    (. " "),   ,        ""    ,   ,       .     , , , ,  ,    ,  -, , , ,    ,            [1].        ,       ( )  , , ,   ,      .    ,    -,    (.  2 . ),       "" , , ,  , ,  .      "" (),       ,        .         "" (-),     -     (. X).

1   -  " ",  ,    - ,      ,       .  " "    , ,   .


  XX       -  "-" (. I- II .)       .          ,  , , , , , ,          ,    ,   ,       ,    ,     ,  ,


164

,  ,       .    ,  ,   ,   ,           "".        ,                      .     ,      ,    ,        .      -       ,      ,       ,  ?!        -    -  ,    ,   ,      (.  2, . II),     .       XXII   .  "" ,   ""          .     " ",       ,     ,      ; ,     ,       ; ,                 ; , ,    ,   "",    .     : "         !"                  ,    .            -   .

    (         [1]),      "   ",       ""  ,

165

   .     ,     .  ,     ,     ,       .        ,           .      , ,      ,     ,      . ,    ,      -           ,       (      ). ,       -       .            , ,  -     ,          .     "  "  ,      ,   .

1     -           ,        , -  547  .


        ( ,  ),         II . "--" (  34)    ,   ""  .     -        ,     .            ,        .  ,    ,    :       ,  ,     .          ()  : ", ,    ,    -    !"              " "  .     ,       ,   (     ,      [1])    .

1   (III .  ..)            (  ) ""        ""    . ,  ,      ,   "-"-     .



166













 4.      ""

,  ,      ,            ,           .   " "     ,      ,    ,     , .

   . ,            XX . . ,   ,         ,         "  "  "-" (VI. 8.7; 9.4; 10.3; 11.3; 12.3; 13.3; 14.3; 15.3; 16.3)        [1].         ,         -   ,  ,   ,       "",  ,    ,           (    ,     ;  ,    ;   ,   ),             .         ,   "--" -  ,  ,   ,        (.  3 . I)  ,     ( )     ,         (IV. 4. 22),    "-" ,  ,   " ",    : "    ?", "   ?" (II. 9).    ""     ,    ""   ""   , , ""  ,    ""


167

   . ,    "-"             ,  ,    (V.18), , ,        -    .

1 .: Philology and Confrontation. Paul Hacker on Traditional and Modern Vedanta / Ed. by W. Halbfass. NY, 1995. P- 277-278.


         .   ,     ,     "-" (" ")      ,    ,     ,        -  ,  ,  ,     (11.34),        ,  , , , ,         ,    (V.12).       ,    ,       ,       ,          .

           "   " -  . ,   "",    " "      ,  ,              :

"  ,   ,     ,    " (. 39).

     ,           :

"            ,   ,  ,    " (. 267).

  "  ",     ,         ,    ,  (      -  "-") :

"   ,          ,  ,   " (. 412) [1].

1  / .  ,   . .. . . 65, 103, 128.

168


     ,     (.  3 . II),  ,       ,        . ,        ""   ,        ,     ,        [1].

       ,       ""    .          ,     "": 1)      " " , 2)        ,  3)          .

       ,       ,      . ,    "" ("   ")      ,     ,       " ",   -        "",        ,           ,     ,  ,   (  " ",       )    (- 1.43-84). " " -     ,     " "  " ",    "" [2].

1   - ,       ,      .      ,        ,   ""     ,     ,     . .  "-" 1.4.10      --   .
2       ""     , ,    (e).

169

    ""     ,      ( a), , ""        ""   [1],       ""   ""      "" (. ,  1, . II) [2].

1 aa      ""       ( )   (- ),               .
2  )'    ""       ( 3, . II)            "" (     ,   ),    " ",        .


   -  ""  ""  ,     , -         "-" ("   ").      ,     " "    , ,  "", ""  ""    ().  " "      ,          , , ,    ;   ,   ;   ,   ;      ,  ;     ,    ;          ;   ,     ,     ,   ,    , ,        " " ,   .  ""         ,   ,        "  "  ,  "  ".           ,    ,     ,     ,    , ,    " ",   


170

  ,     -    . ,  " "        ,       ,    "  ", -:  , "", ,  , ,        .       ,   ,    : ", ,     ( . - ..) ,      " [1] (- I. 3).    ,             ,         "" [2].

1 Tathagata - . " "  " " -     ,    (   ),   ,    ""      .       ,   "    ?"    ""        (   ""    : "     ?").
2     ,           "  ",             .   "-" 64    ,       (, )        (, )    ,   : " , , ,   ,         ,   -    - .     ,        ( . - ..),    -   "", ,    ""  "" ,        , , , [ ]   ". - "-" I. 30  ..


          .    "-"      ,  ,        , ,              ,      "   " ( 3, . II).  ,     ,  " " -


171

    ( . IX)     .      ,         (-) ,        (a-)  (,     ,      ,     ,          ""  "").             , ,      ,     ,     ,   ,  ,  ,  ,  ,   -     ,     ! (IX. 152-153).  1       ,         (  )   ( ),        ,   (       "",         - . ) [2].

1  (, "  ") -     .   ""   II-III .      ,      I-II          (    "  ").   -    ,     ,      (-),  (-)   (-).        (-),         ,      (   -),  )'   .         .      "" (, )    ,       ,      , , "" (a-),        ,    (      )   .
2  X  , ,                            .       (XVII .)      ,     ""    ,   .       .           ,       ,        ,       "",  )',       ""   "" .



172

    .   -         -  "-" (. I-II .)       ,   ,       ,      ,     ,  ,     .     ,  ""         ,                    (1.1)-  ,       ,   ,   , ,  "     ,   " [1],       "".                -                -.

        ,                ,             - (.  3, . I).

     "" -   ,      (      )     ,        (   "",     ).                  ,    "-" ,        .

1  . .  4,  2.

173

,     ,   ,    ,                    .      ,           ,      ,   ,     ( .     ,        ,    "  "),      ,         , ,         .

 , , ,        "" ,      ""  ,        .     ""       ,      .          ""  ,      ,     " "        "-".        (  )   ,          ,        (   -    )         -   ...  "".
















 III
 

 1.     

               (.  3 . I),      ,          ,      ,        .   ,        " ":        ,     ,        " "      ,  "",         .            " "      . -, ,            (    ),           ""    .           ""  ""              ,     ""      . -,  , ,       ,          ,  .  , -,       ,     , ,            .         ,            ,   .

175

              ( . sramana, . samana - "", ""),   ,            ,      .  ,   ,   ,      1- .  ..  ,     (.  2 . II) .       ,  -  ,   ,  " "    ,       ,       "",          - [1]        . -

176


      ,  ( ) , , ""    ,       .   " "      -  " ",               ,              .

1  (. varnaz - "", "", "", "", "") -   ,     , - -, -, ,      -, -             "" .               (  ,         1900-   5000),  ,         ,          (         . , ,      "" - ).   -   ( ""  ""        )    - (   ),  ,              .  (  )        .90,      " "   -:  -   .  -  ,  -    - -   (.12).                (-- V.5.4.9; VI.4.4.13),       ,        ,     .               -  ,          " ",    ""     (1.31, 87; .45).      ,    " "    ,  ,    ,       (- 1.4.11-15; .  XII.181.10-13; - IX.14.48  ..).


    ,    ,       ,      -       .     -   ,    , ""    ,   , -      ""   ,     "",      ""  ,    , , pro  contra     .         (          VII-VI . [1]),                ,        [2].   " "   " "     ,     ,    " ".



1    .:  ..   . ., 1997, . 22-33.
2       ,            "" -   ,   ,          ,        ,     .     ,          ,                 ,     . ,     ,     ,                       ,    ,              .

177

 ,               ,     .   ,    -   ,    .   ,    ,    [1],   ,     .      ( ,  )  -  


178

,     -   ,   .        ,        ,       ():       ,   (     )        .    , ,         ,    ,    ,  ,     -    "" ,     -       .        ,      ,      -      ,              .

1  ( . ajiva - " ") -  - ,    1- .  ..                  . ,   ,        -  ,    ,            . , ,   ""           .   -       ,  -, , ,     ,     .        ,            .       ,         (-),        " " ()  " " (),                   ,  ,      ,     ""   8 400 000  .       ,         -.         ""   ,   -       ,  ,    .     ( III .  ..) ,     ,           (    , ,   ,   ,  ,      ).      ( )      XIV .,  ,  ,  . ,    ,   XV .,        ,   ,       ""   .   ,       . ,    .    .     : Basliam A. L. History and Doctrine of the Ajivikas. A Vanished Indian Religion. Delhi etc., 1981. . :  . ,   . ., 1977. . 318-319.


         , , .           "-",      -"",    " " (),    -     .       ,        .  " "       : "       ,  - ,  - .      [ ]      - ,  - ,      - ,  [],   ,    ,  ,     .     ,      "" .      []  ,       .        ,   [  ] ,      [ ""]" [1].     

179

  ,          ,      ,             .     ,           ,         -        .

1 Pali Text Society. The Digha Nikaya / Ed. by T.W. Rhys Davids and J.E. Carpenter. L.. 1967. Vol. I. P. 24-26.

















 2.      

               - ,     ()  ,     ().          , ,      .           .         ,            .

              ,         "-"  .        (.  4, . II)          ,       : " ! ,      ,  []     [],       [],  [] , ,  []    [],   ,  ,   ,    ,  ,   ,    ,    ,  , -  [ ]   .    [-]        , [ ] ,   ,  "",           .  [-]     ,  , 

180

  [],       [],       [],           .   []     ,        [],       [],           .  , ,         " [1].

   , ,             ,   .                " ".         ,      [2].  eo ""      :       (       ),  , ,  ,    ,    ,                   ,       .                   .

,        ,           -.      "-"         : " !   ,  ,  ,       ,   ,  ,  ,  ,     ,     , ,        ,    []

1 Pali Text Society... P. 52-53.
2  -      ,     ):        ,  ,    ,     .

181

   ,  [ ] -.       .   , []    " ",  -  " ",  -  " ",  -  " ",   -  .         ,  []  ,         "".    [] ..." [1].        - .  "-"          ",    " (-),  ,         (     ).    491  ,   " : " ,      ,       "".

     ,    :  ""    ""  "".  ,          ,       [2];     ; ,     ; ,     -  ( ,   , ,  ,  ).   -       ,     ,      (   )     ,   ""       "".

            ,    ,     (          "" -      -  -  )   .              : " ! -

1 Pali Text Society... P. 55.
2  ,     ,               .

182

  , []  ,   [],   [], "" [1], ,   , ,  .   ,  ,     ,       , ,      [].    ?   ,  ,  ,  , ,     - ...         [],   []    [],   []  []  .    -  [-]   ,     ,     "" [] " [2].

     (   ""  ) ,         .  ,         ( , , ,  ,    ),       -    ""   ""   .

        ,         ,        ,         . " ! -          . -   ,     :        .   ,     :        .    ,   ,   ,  ,  ,   ,  .  ,  ,  ,        ,   , " "  [] ,      []   [ ].  1 400 000  ,   1600,   600; 500 , 

1   ,       ,     .
2 Pali Text Society... . 56.

183

 5,   3,   1,   1/2 [1] ... 8 400 000   ,       , "",   [] .   : " , ,     []      [ ]  ". [ ]  .      ,   :     ,   .   , "-",   []  [   ] ,      [ ] " [2].

    ,     -     ,     ,     -  .       , , .    "" , , ""  - ,      , , ,   " "  " "  ,    " " (  ,  , ),           ,             (     "" ,      ,  "") [3].

  (      ),     , -, ,  -, ,    () ,        .         (""),      [4].

1       ,       (    ).
2 Pali Text Society... P. 53-54.
3        ,          ""  .
4  ( . parivrajaka, . paiibbajaka - "") -   ,            ,      .       - ,  -  .      ,   ""    -     "",      .   "",     ,     ,         "" .       ( ), ,       ,     .           :       ,  , )'   , " " ,   ,   , ""    (,    ,  ,  )?  -     " ". ,       -,      -  .   .:  ..   . ., 1997. . 118-119.

184

          "--",      -, ""   ""   "  " (.  1, . III)       ,    "  " (sampannakusala). ,   ,  ,       ,  ,   ,   .    ""  , ,     "  "      (- II. 22-29).

 , ,   ,     :   ,    ,  "" (,  "")       .          ""  " "   ,  ,    ,     -  [1].     ,   ,      ,  ,    ,      (        "-",     "" ,          ): ""   ""   ,      ,    ,  ""   ()   (),    .        ,   ,    :  ,    () ,   ,      - .

1      ""  -      . -   "",   .


185

    ()   ,    " "  ,   ,         (.  1, . III).   ""  " "        .      "-",         " ",       . ", , -          , - -          ,  -  (kusala),  -  (akusala).   : "         ,  - ,  - .      [ ]    ,  - ,  - ,     -  ,  -  ,     -  - ,   []   .      -  ,  [ ]  .   [  ] ,  [ ]    ,   ,    [  ""]".  ,  []      [ ],   ,   -  ,  -         ,   : "   [].   ,  [ ] ,  ,  ,        " [1].               ,        ""        .

1 Pali Text Society... P. 24-25.


  ,  " "  ,     (),        ,   ()   ()   ,      -        .

186

              .  ,           .               ,    ,           ,   ,  ,      ,     [1].      ,        ,    ,               () , ,  ()   ,      (,      ,         - ,       - .  2, . II).

,                .  ,   (. 480-400 .  .. [2]) - ""    -    ,    ,  ,  

187

     ,   ,              . ,  "-" ,          ,      ,         , ,   ,   (- 1.515 - 516, 518).      , ,   ,      .    ,          ,           , : 1)   ,      ; 2)    ,      ,   ,    ,  ,  ,  ,            ,   ""    ,         , : 3) ,        ..,   ""      4) ,    , ,   ,     ,  (- III.213).       ,  ,      ,               " ",    .

1          -     ,  , ,      , ,    ,    ,   .  ,     , ,    ,      ,    ""  .        ,      ,   -    .   ,        ,   ,        ,     "",             (  VII. 196 - 200).    " " -   ).           -   .
2      X.    ,               ,             - .    ,  ,  :  X.        -  //   . 1993.  1. . 3-24.












 3.     

    ,                ()        ,      ,             ""  ,                .    :  ,  

188

          (    ,        " "  ,     )    ,          ""    ,          (.  4, . II).

          ,        " "   ,          ""  "".          -   -  -,           III .  .. o V . ..,  -  VII .  " " (,        ,          ,      ).

  -  "" ,       ,            (, , , ),            [1].  -

189

  (abhidharma  " "  " ",       "",      -   ""     )       ,     ,   ,     ,      (.  -).    ,   ""  (),     ,   ..,      (.""),    .         ,      .    -    - (  ,  ,   " ")      .   -     (   ,    ,  ,  )      .

1  (. mahasanghika - " ") -        (  ),         .         "-"   ""    ,      300 .  .. (              400 .  ..- . . 2  . 186).       ,     .      ,    (- ),   "",         -  "" ,           ""          , -     .       ,       .  (. bahusrutlya - ",   ", "") -     ,    III .  ..         - .  (. sthaviiavada, . theravada - " ") - ""  ,    ,  ,                    (      )    - " " (       III - IV .),     .  (. sarvastivada, . sabbatthivada - "  ,   ") -      (    )       ,    ,       ,   ,    .       III .  .. (        )         -       .         (   )       -    ,      .



          -      ( )        ( ).              "" ,        ,    

190

    "",      "  ",        ,  ,  ,  (.  1, . I) [1].

       "" ("  []"),        (  III .  ..),          " ",    .   2   ""     :    -   ;      -     .. (.4 - 7).   ""   ""    ,     .       "".       5     .   : ,  , " ", ""      (II.8).   4,  "",       ,  ,      (IV.2).     " " - , ,    (IV.7).         , ,    ,   (IV.24).  "" (   ""  "") -  , ,      , ,   ",   - "     (        ).  " "  , ,   . ""   - , , ,  -       (IV.45).

1           ,      ,      -   . 


191

  " "     ,   .  ,    -    , , ,    ,        (    -  - , ,            ...) [VI. 16].      -   , , ,     ,         " " (VI. 17).      ,      -   , , ,    .          (    ): 1)   ,   ; 2)      ; 3)  ,     ,    ; 4)  ,   ; 5)  ,   ; 6)  ,         (VI.24).

   "-"  , ,   "".              ,   .     -  ,  ,  "" ( ,   ).       - ,   .   - ,    -     (III. 1.1.1).        -    ,    :     "" -     . , ,    ,          (III.1.2.1).

          ,      (           )           -V .    ""     ,     (.  2 . I). ,    

192

 : 1)    -   ; 2)   ,   -  ; 3)   ; 4)     ; 5)    (   129).          (    "",    " ,   "): 1)   ; 2)   ,     ; 3)   ; 4)   ; 5)   (   130).      ,  : 1)  ; 2)  ; 3) ,    ; 4)     (   131).

        ,     140   "",      " ".    30   40 - (),    ,    (),      ,  "" (),      ,   () -   ,     "" () -        .        () -  ,     ( 105)     (),              ( 106). ,       ,     ""   "" ( 67  69),    -           ( 56),      -  , , ,        ( 60)     -   ,   ,   ,        ( 78) [1].

1    ""     ;     :  ..  : - . . 495-496, 578-579, 537-539, 527, 531, 548.

193

        ,      "" (" ").    "",       ,      III .  ..,     . " "  252         ,         .        ,  :      ,           "" .      ,    "--",  ,        -                 .            "" () [1]    ,          (VII.4).       ,         ,    ,      ,   "",     .     ,     ,      (X. 10-11).      ,         -  (  "",    - ) - ,     " " .    ,   ,   ,          , , ,  (XII.7).     ,  ,          (       - . ):  ,           (XTV.1) , -,      .

1      ,     ""          .

194

        ,             .    "" (. I .  ..)  ,   "        ...         " (V. 3).           "" ,        (.  2, . II).

             - "" (" ").      -   "",     II .            . "",   "",    ,       "". ""        ,             ,         .      .

 "",           :   " " -  , , ,        - ? (. ).        ,        (IV. 1).          .   [1], 



195

          .      "":            .    , ,    ""   , ,  , , , , , ,       ,    (. ).   3  ,     ,    -  (IV.3).

1  (. sautrantika - " []  ") -        ,      ,              .           " " - -,      -      " ", -.     "" ( ,           " ").       "".       ""    ,          ()   (),      )'     ""  -   ,        .


         ,     ,   ,     ,  . , 1  (V - VI .)       ,      ,        "" ().   ,  -- ,           ,   ,      .  ,        "",     .  ,    , :     "",       ,      ""  .



1  (. vijnanavada - "  ") -       ( ),                 ,             (),     "" ,   ,    "".  ,     -    - "-" (III-IV .),            - (IV-V .).    -  -       )'.

196

       , ,    .  ""     ,      .       ,       "-"  ,           ""     -      " "     ,          .

   (    - . )          .     ,                    , , ,         (.  2, . II) [1],   (  )       .  -   ,           ,    , .. ,           .      ,         ,      "  ".    ,    "",       (VII .),       (- 114).      ,     - ,     (  ),    (- 86, . 234, 235).        ""          (87-88, . 236, 244-245).  

197

    (VII .) ,           - ,   ,     :    ,          (- 135-137).        (codana)    " " (- 150).

1         "-" (. 2),           "",  ,     (  ),    ,   , ,    ,       .


      --          .     "-"   ,    ,    ,     :      ,     ,        - (III. 1.24-25).

       -       .        "" ,    -     ,      .         ("", "") -     ,      .           .  "-"     ,    ,   -     (III. 1.4-6).  "-" - (V .) ,       ,      -      ,   ,       .  ,  ,       ,         .    ,  " ",       -  .         : "  ,   "'. 

198

   ,   ,  - ,  "  "   .  , ,       :      "", "  -",   - "".         (X .)    ,        ,     "" .            ,     - "" (XVIII .).

1 - XVI.3.3, 15.5.














 4.     

           :       ,           " "   ,      ,   ""      .

         ,            ,   . ""           ,         ,  ,       ,        .  ""            .      , -,   ""     (" ")   -,     ,  "      ,  ,     ( . - ..)  ,     " [1]      " " (???),  -

1  .A.  . ., 2003, . 240. .        ""   ( . . 238-246).

199

      [1], -,          "", ""  "" ( ,      , )     .    ""             ,  -  ""  ""           .

  , ,  , ,          ,           "   ",         "",    "",     ,        -     ,   -       (     ),      [2].  ""     ,       ,   ,      ,         .        , ,        ,     "" (         - .  4, . II),  .      ,  -     

1               ( "" - " ")    " "  "-",      -    - (.  9): "  ,  (. - ..)       ,   ,          "  " (. - ..)     ,             ,    ",   "   )',    -     ". -  .    . . 2. ., 1976. . 26-27.
2         " "      -' .

200

,         .   ,               ""    "" ,       ,                 (            ,    ""     ).  -,   ,    ,  -:             (     [1]), , ,   "" - ,     . ,     ,         ,   -   (         ,              " "  ,             ).       ,         -.

             :         -                      ?

1 ,      " "   , , ,   " " (1103 ) ,  "          ,      ,       ". - . .:  4 . ., 1984. . 4. . 78.         (, ,    )           .


201


   -,       ,       " ",     .      ,      (,     - ,    ""),   ,    "-"   ,    "" :  -       -. ,  " "        ,             [1].     ""  ""       ,       ,    .

          , ,  " "     .        ,  ,     :         (.. "",    )    (     , "")?           , ,             .

              :      ,            ?     ,    ,    ;  

1 ,    -   -      (    , ,      ),      -      ,             ,    ,           .

202

 -         " ",  ,     -,    .     -             ,    " "    ,    ,    ?      ,           [1].

,      -         , ,          -.     ,           -          ,     .. .         -   - "   " (    ),     -   ,       (    ,     ,      ,  moral sense    XVIII .,    [2]).

1       ,             (.  1, . III)        .
2        :  .. ..     . ., 1998. . 90-92; . :  .. "  "    //  VIII   ,  275- . . , 1999. . 100-101.


      ,   ,          " ",     . ,         "   " (   ,        ).      ,   ,  ,          .       ,  ,  .

203







 ..   . ., 1997.
 ..        //  : . ., 2000.
 ..   // .   /  . ..   .. . ., 2001.
 ..      //         . , 1918. . 5. . 1.
Bhattacharyya H. Indian Ethics // The Cultural Heritage of India. The Philosophies / Ed. H. Bhattacharyya. Calcutta, 1953. Vol. III.
Dasgupta S. Development of Moral Philosophy in India. Bombay etc., 1961.
Hacker P. Schopenhauer and Hindu Ethics // Philology and Confrontation. Paul Hacker on Traditional and Modern Vedanta / Ed. by W. Halbfass. NY, 1995.
Halbfass W. Studies in Rumania and Shankara. Reinbek, 1983.
Hindrey R. Comparative Ethics in Hindu and Buddhist Traditions. Delhi, 1978.
Hopkins E.W. Ethics of India. New Haven, 1924.
Jhingran S. Aspects of Hindu Morality. Delhi, 1989.
McKenzyJ. Hindu Ethics: A Historical and Critical Essay. L., 1922.
Saddhalissa H. Buddhist Ethics. Essence of Buddhism. L., 1970.
Sharmal.C. Ethical Philosophies of India. L., 1965.




















 
 - 

 I
  - 

 1.  " "  "   "

    VII .         .  , ,    ,      ,        .           .           ;       ,    ()       .    ,     ,        ,   .      .









 " "

                ,    - .      ,    ,    .       " "      .

205

        ()  ,          .   " "       " ",       "".  -  ()      "" ()    "" ()   ,             , , ,   .  .             , - ,       /      " ", -        ,       "" .                ,     .              ,    , -    - ,  ,    " "   -  ""  "" .          (, ),                   .    ,     (. I,  3),          ,      .










 "   "

 " "   "   ".       ,                  .    ,  -              "" .  ,       -       ,          .    "",   -

206

  ,      .        (   ),       . ,   "   ",      " ",   ,     .          ,  , -,      , -,    ,     .              "'" (, )  "" (, ),               ,     . ,         ( . "" - ) -   ,     .










 " ", "   "

 " "  "   "  ,   ,   ,        .   " ",  " ",     ,       - .             , ,        - .   ,     ,      -    ,         ,   :   .   (. "")     ,    (. ""),     .  -  ,   ,  ,    .         ,       ,      ,   .

207

   ,        ,       -   . ,             "-" ( -).      "" (), "" ()  "" ().      ""   "" () , ,      ,                   .       .           ()    ,    ,              .            ,          ,      '   ,  ,      ;     ,   ,     ;      ,  ;   ,      ,    .

                      ,      ""       .    ,             ( ).   , ,       

208

 "-",  - (810-870)   (817  821-875). ,  ,       " ",   "-" ("", .  . "")   (817-889)    - (824/826-892), - (830-915)    (824-887).  ,       ,              ,         :       , ,   ,        ,    , ,   ,  .

   ,    ,         " ".    - " ",   . - (. 941)  "-  -" ("  -"),   (. 991/992) - "  - -" ("  ,    "),    - (. 1066/67) - "-" ("")  " -" ("  ").       " -" (" ")    100 ,    - (1628-1699)              , -, , .       " -" (" ") -     (  ,   ,   ),    .    400 .  (1010) -  -  - - (970-1015). " "           ,       -   - - (. 1257  1258). 

209

,      (    ) ,  , -,        ,  -,      ,  ,    ,     () -     .          ,        .

     : "  ,    ".     ,      (  )     ,     .   ,   ,             .      , -,     -  (, ),  -,   .          :                 ,        .           :      ()        .   ,           .   ,        , ,     ,  :        .      ,       ,    ,    ,     .      " ",                           .  ,    " ",      

210

 (, )    "   "?""   ,            .         ,    ,  , -   ,              ,     ,   .

  ,  ,     ,       .         "   ".     ,  "   "     ,       .       ,   - ,           .      - (   )  - (     ).      -   "",       - ;  ,  -  "" (    " ")         .








 " "

 " "       " ",    - ,  - .        ,   -              -     .


211





 " "

 " "     -      .   ,   ,     "   ",    " ".            .   ,     ,                  ;   , ,      .                 ,            .













 2.      - 

     ,    ,     - .       ,     .











 -     

   -  ()              - .  ()         622 .      :     (),     ,        .       ,        :   .   ,  -    ,       .                :        ,      (-   )     ,    ,    .   -

212


         ,  ,     .             .    ,      ,      .     -    .    , ,      ()   ,      .        ,    ,       :                - .       .    ,       "" ()  - ,      (  ).      ,   ,    (     ),    ,     "" ()     ,   ( )   .








        

       (    , ,   ).      ,    :     ,      .     ,          (,  ).

      ,            .    " ":  (, ),  (, ),  (),  ()   (, ).  - ,   ,   ()   (),   ,      (),    ()   ().       

213

   ,  ,   .   : /   -  ,         .  ,      ,   .  ,      ,   .   ,  ,   ,     .    ,    ,    ,     .    ,     ,         :      ,  ,            .









         

      )'       .            , ,  ,    .

 "",      -  ,     : ,       ,      "" ()  "" (). ""  ""    ,        ,      ,  ,   -    . ,    ,       ().             ,    ,              ,     .








214

   

                       .          :         -   ,    (  . . VI,  2, . 2).   ,     ,             .            (.      . IV,  2, . 1).

    ,  ,    .          .            , ,    .  - ,    ,        .

   (         ) ,      ,       ,        .       ,        ,     ,      ,      .    (      )       ,         (   )   (  ).        .            , ..  ,       . ,    ,  ,       ,   "    "    .      ,   ,  ,    ,     ,   .


215










 3.    

         .                .       :       ,        .          .             .               ,      ,                 - .            .












 II
--  

 
 1.   .   

     

          .             .   ,   ,       ,        .    ,    ,           - .     "", -     " " ( )    "" ().   -  ,     .

          :        .  ,       " ",              .      ( -)  ,              .

           ,   ;   ,   . ,    ,    --, --, ,      ,  --.

217

        : "  (     !) : " -  .   ,   :   ()      ,        ,   -         ,    ,   "" (-- 52 [1];    ).

1    " "   CISCO (CD v. 2.0. GISCO (Sakhr), 1997),    -  - - -- - (CDv. 1.5at-Turath, 1999).


 "  " (- --)       -    .  ,           (), ,  , ,    (),  (), ,        (),      - ,   , ,   ..     :       ,     ""   ,      , ..   ,     .       - ,      , ,    -.      ,       , ..     .       ,   ,     .     ""  ""        ,    :       .









    --

 ,     ,         ,    .      : -,    (  -),      ;  -,   ,         -


218 

 ,       .  ,  ,  ,  , ,        - ,       . ,           "" ()  (. . IV,  1, 2),     .   -,                   , ,         ,      ,    ,   ,    ,     .    ,   ,      ,    , .. ,        ,     .  ,   , ,     , ..     ,    .    ,         ,         .  "" (, )      ,       ,     ,  ,   .         : ,  " "         .

,   ,    ,              ,     :  "/"   ,   ,    ""  .    ,              ,    , -        ,        .  ,       ,      ,            ,         .

219

   ,   ,    - .    "" ().      : ""     .   -     ,   -     .        :   , ,  ,   .   ,    , , ,          .      ,   ,     ,       ,       .        .          "" .     :            ,      "" ,   ,      .

  - (XIV-XV .)         - (5748)  ,     ,        .  ,  ,        :   ,       " " ( ), ,  ,     -   ,         . "",  ,  , ,     ,         ,   .

 "" ("" )    : , .       ,      ,         ,      . - (X .)   "" (): " , 

220

 -   ,     () ,       ,    " (" -'" (" ", . 3, . 246).  ,  , ,        :   ,   - ,       (),    .                 .

,   :      ,   ,  , .   "" ()     :         ,   .     ,      ,   ,          .     ""  () ,      ,     :                    .          :   ,  ,   , -          .

"  (     !) : "        :   (   ,  ),    ,  .     ;   ,   ,   . ,     ,  (),   :   ,      ;  -  ()"" (- 1561, :   2801).     ,    - (3522): "...,    ,      ,        ()" (:   3152).    ,  ""       ,   ""      :   ,     ,        ,           ,  .

221

    ,    ().    : "   ,  ?" [10:33(32)] [1],       ,   ,  ,  ,  .    (    ,    -,          ),       .       "-" - ( -, XI .)   " " ( -;  ,      ,     ""),       : " (     !) : "         "" ( 4193, :   4288,   3753);           ,           .                 .

,       ,    .        ,     ,      (, "" ),  .        ,     -,    ,         :         "-".

1      . .   . . .         ,    .

222









--    

        ,   ,   - ,   .   ,        "" ()  "" ().             -  ,               ,    .    ,      ,     - ,               ,   ,             (        ),            .    -        ,     .        .   "-"        ,    .












 2.  --

          ,   ,  "" ()      ""   -,      .  "" (),    ,   ""  ,   "".   ,   .          ,  ""          ,  --, ..  .    , ,    ; , ,   ,       ,       .

223

   --,    ,       ,    .













 3.   --    -

  -       --: ,   . ,    ,   "" ()  "" (),         ,      "" ()  "" ().   --  "" () , , "" ()  .   --  "" (, .. ) ,       ,   "" ()    .

       . ,     ,    ,   ,   .   ,       -   ,           ,      ,      ,          ,            ,                  ,   (,  ,   )   (   )    , ,  --,       .  -- ,  ,    :   ,  ,         .
















 III
  .   --

 1.       

          ,     ,       . -,              ,       .    -   ,         ,        ,        .    ""  ""      ""  "",     . -,        .  ,        ,                 .          -   .    ,         ,  ,            .     ,     ,    :         .  ,    ()     ().    ,        :         ,   (   )   ,    ,   ,    .    ,     ( ),   ,         ,             .  ,        .     ,             -   .

 ,       :

"      ,         ;      ,  ,   " [6:17 (17)]. ": ,  !     ,      ;    ,    :    ,    " [3:26 (25)].

    , ,   -   ,        :

"    :        .        ;     ,     .   " [2:148 (143)]. " !           ;    -    .   :  ,  " [7:26 (25)]. "  ,     :     ,           ,   " [19:76 (78-79)].

            .  -      :

"!          ,     ;    , ...       ;  - , " [4:170 (168)],    ,   ,      :

"  ,     . ,  ,     ,    " [2:216 (212)]; "!          ,    

226

 ,    ,        .    ;    ...  ,   ,      " (4:19 (23)].

     .      :
"  -   .          :        ,   ,  .   ,    .     ;       .  , !" [2:197 (193)].

   , ,  :
"!     :      ;  ,  " [22:77 (76)]. ",       ,     ,     ! ,    ,  " [62:9 (9)]. " ,   :        ,    ;    ,   " [2:110 (104)].


       :
"      ,    ,      :     ,  " [61:11 (11)].

,  ,  ,      - " ", "  ":
"   ,         ,      :  - , .     ,   ,   , -  - , " [4:148-149 (147-148)].

227

           :
"    , ;        .    ?" [6:32 (32)],

         :

" ,   ,  :     ?  : . ,      ,      :    !" [16:30(32)].

     ,      :
"   [] -  , .  :  !  :       ;        :      ;      ;       ,     .     ,    " [7:85 (83)].

  , ,         ,   ,       :
" :     ? : ,   ,   , , , , .    ,   " [2:215 (211)]; "  ,  ,    ,    ;      .      ,       , -   ;     .          ,       :     .  ,    .       ,  ,  .       ,     ,     ,    .      ,      ,     . -  

228

,      ;       ;   ,   , ;      :    .     ,   " [2:269-272 (272-274)].

         ,    ,      :
" ,         ,        , ,        .    ;     " [3:30 (28)]; "    ,     :    " [3:115(111)].

            ,     :
",     ,     :        " [27:89 (91)],        ,        :
"      ,    .   ,       ,  ;  ,       ,  " [99:6-8 (6-8)].

          ,           :
" :        ,    ;  ,   . ,   :     ,      .      ,  ,     ,   ,     .      " [20:73 (75)]; "   .       ,    :   -    .     : ,  - , " [73:20 (20)].

229

  -   ,          .  ,     ,       ,       .

":         ,  ,     .       ,     ,        :        " [7:188 (188)].

   ""       ,   " -  "     . ""          .  -      .            ,   ,       :       .

"     ,    :  - " [17:11 (12)].

,    ,           :
"          ,      :          :     ,   ,  " [10:11 (12)].

   "" ().    ,      .              :
"   ,   ;     ,   , " [41:49 (49)].

230

           :
"   .   ,    :    " [21:35 (36)].

 ,     ,   :
"   , -     " [98:7(6)].

     :
"         ,     .      ,  ,     ;   ,      ,   ,    ,    .  - " [3:103-104 (99-100)]; "     ,    :  ,      .      ,     ;    ,     - " [3:110 (106)].

       .   ,    ,     .

  - :     (     !),   ,    ,   ,  ,      .  : "  !     ()  ,       .        ?"  ,  .  : "      ?"  : ",  ".  : "    """?  : ",     .   ,    ".  : "     ?"  : ",    .  ,      ".  : "  ,   ".  : "   ,      ". - "     [],    ?"  :

231

"    (')    ".  : "       ,  ?"  : "     ,             " (- 6557; :  3434,   3969).

 (" -"   -):
    -     ,     :  ,     ,     ().

       -    (),  (),   ( -)      .

"       ? "  ,   -    ' : "" (),    '          : ""    (. - ..) ?"  : "".  : "    [] ?"  : ",  ()"".  ""  ,        ,    ,    .

 : ",   ()" -    "" ();   : "" ();   - "" ()  .    .   ,   ,     ,   ,  .   ,      ()        .  ,  -  ,    ().

,      -    -: "   ,      (),      ()".

    ,     -     ...

 -       .

232

  -    ,     .       ,     .

    -      ,         ().  ,   . - ,    " ". - ,   ,     ()    (),    ()  ,  "" -     -,      -  .  ,    ,      ,   ,    ,      .    - : "     ,    ".  :  ""     ,   ,  "",   ,           -,   ,   "  ,    ",    ,          ,      (')    ().   : ,         ,   -   ('),       ,   -  ,     ,         ,  "   " -   ()   , -      "       ",   - [ ]    .     -, [ ]: "...       ".        -  .

        -    ().    - : "  ,        ".        '  -: "  ,    ,     ,    ,  ".

233

     -        ...        --   : ",  ,   ,      "...

  [ ] -   []       ,      []. - :     , ,     ,    (')     .  "  " -    ,  : "    ". ...   :   -          []       .      "   ",  ,  "  ,    ",    ,    ,      ,        . - :        ,   ,  .  ,     ,   ""  " ";     '       ,    : " ,         ".   ,   ""  ,   ,    .  ,   ,       ,       . - :         ,   ,    ;    ,   .  :    ,           ,           ,  ,     .      ,     ,    ,     .       ' -  .    :      []    :      , 

234

  .       ,   ,      ,    ,   ,          ,    .       (     !),    .   ,    ,     . ,    ,  .     ()    ,    .    ,     ( -')   ,           () ,     ,       .  ,  ,    ,   ,  .    ,    ,   ()   ,    ,      ,   .   -    (-)  ,    ,         .

       ,    ,     ,          ().  ,   -          , -     . ,       (      ),      .

 (     !) : "  ,   .     ,    : " ,  []      :             ,     ".   ,    .    : "-    ,   ".     -     .   : "    ,   ?"   : ",  ()  ".    ".

235

  : " ()  , " (-- 3222; : - 6952,  4949, 4950, - 2052,   4245.       - (7697): " (     !) : " ,   ,    ,    ()"...").

 (" -"   -):
  ,    -     ,    ,   ,    "-" ( "-" -. - ..) -   ,    -        .              .      : ",   ".

 ,  []     -     : "  -        -    : "    ?"  : " ".  : "     .   ,  ,     ""...

       - ...- :      .  -  :      ,       []  ?   :    ,      .    ,           .         ,        .   :       -  [],        .     -,  :   (),  ()   []  .  ,      - "     "  "    "... ,           , -    ,  "  ,    ".   ,  ""  "-'  ' "    ,  ,  : "   ",   -     .

236 

 ,   ,    ,      ( -)       .  ,  ,  ,      ,   ,        ,  ,          ,  ,    ,         .      -  ,  ,        [].

   : "-    ,   ".     -    -,    '   "-", : "  : ! -   , ,   ".  ,    ,    ,     .   ,  ,     ,       "   ",       ,         :

  : " ()  , " -  -     ',      [ ].      "",     "".














 2.   --

 

  ,      ,     .          ,    "" ()  "" (),      ""  "",      .          ,          ,   . "   ,    "  ,        .

237




 

    ,        ,   : -,     , , -,  ,    ,   .

    - (1058-1111),   "   " ("  -". . 4. . 228)      .       -,    , ..   .      ,    , , ,       .       " "    . ,     ,       .                 .    , .. ,    ,      ,        ,   ,    .                    ,              -. ,      ,            .  , , , ,       ,     .        ,   ,                  ,       . ,         ,  ,  ,   ,  .

  ,          .   -        : "" (), "" ()  ""

238 

().     ,     ,  -   .            "", ""  "" .   ,            ,      ,   .        ,               : ,    ,    (. . III,  2, . 2).

















 IV
.   --

 1.   --




 ""  ""    

     --       .       ,   .     "" (, . )    --    "",      . --  ,     "",  ,     .   ""  ""      . ""    "",     "" - "" (    ""  "").  ,     ,      ,      --,     .






    

,    -- (  ,   ),      . ,     , ,      .          - .

 ""  "", ,    "", ""  "", ""       .   "" ()  "" () 

240

     ; ,       ,     ,     (. . VI,  1, . 1),        .          "" ()  "" ().

         .      , ,       --    ,        ,     .

   "" ()  "" ()     -,  - (1076-1148,      -  ).   " -'" (" ") (. 1, . 155)         (, .. )   .    (2:193)   ,            (     ).       ,   -,     .    ,               ,   ,   :   ,          .     ,   ,    :            ,         .

   ,         ,          .          -      ,     .       ,       ,          .

241

 ,    ,          .         ,       - .   ,          :         " ".   ,  -     ,        ,   ,    - .  ,               ,      (. . VT,  1, . 2, 4).          ,      .          ,    .     ,    ,             .          .         "",       .

"  (     !) : "    ,  ,    - ,      "" (- 5209; :  4664, 4665, 4667, - 888, 2917,   2689).         ""  "" , ,           .       (),     ,                (,                ,  

242

   ).     ""             .    --            .                        .













 2.     

       

 ,    (  ,      ),       .  ,  ,  ,            "".  ,       .        " " ( ).     ,               .  ,         , ,   ""  --, ,     ,          .

        "" , , "" --      ""    "". ,       ,  ,  .       ,  ,   ,   ,     ,     .     :  "",  ""  ( )    "",  "" ( ).       ,        .        :   . -

243

           ,          .        " "  " "      :          .      -   : ,      ,      . ,     ,     ; ,      ,     ()   - .

         ,      .     ,      ,    .  ,     ,   ,        ,   .       ,            .        -     ,       ,       . ,         :          (, ),    ,     ,    .

"  (     !) : "       ,         ,    ". - : " - ,    ?" [] : "     "" (  19613; :   30, 6367, - 4047, 4048, 4051-4054  .).  ,        :    .         ,         .     ,  ,    ,   ,    ,     ,  ,    :  --  ,      .

244

" -       ,    ,       " ( 4731; : - 2372,  4728-4730, 4732).   ("     ")    ,  - (   "     ",    :       ,     ,    )        (,  -).           ,      .

" (     !) : "      ,     .      ,         ,   .    ,         ,    "" (- 5333;    ). ,  ,   " " (),     .     "...    ",               ,         .            .

" (     !) : "   ,         ,  ,   ,     ,   , ,  ,  ,     ?" [] : "". [] : " ()  ".     : "       "" (- 3299; :   3780).       ,  , ,    , "  "

245

( -), ..  .     : ,  -    (    " ")   ,        "  ".   ,  -    " - ( )"        -   -, ,       "" (),              "" .          ,      .

 ,  ,       . "     (     !)   : "   ". [ :] "   ?" [ :] "     ,     ." - "   ,   ?" - "". - ",   ,         ?" - "." - "        ?" - "." [ ]   : " ".   ,  ,     (     !) : " ,   ,  ".        []: " ;   ,  ".   (     !) : " ".   [  ]  : " .       ,   ,     ".    " (  3902; :  3181,   3901, - 4644-4648, 5320;  " ,   ,  "          ).   ,       ,  , ,    " " (),              .   ,             (     ),       -

246

 (          ,    ). ,             .      ,    , ..   ,    .          ,  ,   ,     ,                ,    ,            .       (- -), ,    ,        . "  (     !) : "        " -   [ ] "". "    ,        ,      "" ( 4751; :   4246).           .    ,    :           ,             . ,        (       ),        .

,   ,       ,          .        ,       -.        , .. .         ,           .  ,         .

247

    , ,   ,            , ,    -  "-" ().    ""?    ,    ,  : "  ,      " (- 48; :  10, 11; - 4905; - 2535;   63, 4034). "",  ,   "" ().      ""    ,      ,          .     ,   ""    ,        ,       (),        .           ,  ,        .       :                .

    ,  ,    ,   ,         .   -   ,      ,    ,      -  ,       .

  ,    ,   "" ,       ,              .

", ,      ,       ,      :  ,  , , , ,      ,  ,        ,  ,  ,   ,   ;     -

248

,    ,      ,      ,    ,    (')" (" -' ( )", .5, . 74-75).   -,   42:11(13),  ,    ,   .










    

            ,     .        ,  ,     .       :     --.         (. 1328)   - :   " ",       ,     ,      ,   (  -. "- -'" (" "), . 3, . 479).

,       . ,   ,   :   ,    .    -          : ,     ,         .   ,     . ,        :      .

"  (     !) : "   ,    "" ( 3444,  ;        ).      - (1233-1277),   ,    ,        .       - (974-1058):   ,    ,     

249

,  .. ("- -" (" "), . 10).     ,        ,     :  , ' ,  ,  (    )   ,            ,    (       ).

    ,          ,  ,      (  ).    () , , ,     (,  - )    (. . V,  2, . 3).   ,        ,      .     ,  - - (1445-1505) ,       "" (),    ()    ,    -  ,     "" () ("- --" ("  "), . 527).          ,  ,                   .      ,     -      :         .           ,   "   ()   () ":     ,     .

    ,      .               .        ,    

250 

,  ,    .   :     ,       ,    ,          ,  ;           (, ) ,        .                .         .       : " " ( ) ,  "" ( ).

 , ,            .      ,     ;   ,  ,   ,     ,      ,  -       :   ""       ""            ,      "" (,      , ..      - .  . III,  2, . 2) ( -. " -" (" "), . 4, . 446;    -  "-", . 1, . 141).

   (   )    ,        ,     .       ,      .          ,                .         ,      ?    - (. 1457) ,  

251

  "" (),                :          .

       ,       :    ,  -,       -     ,         .
















 V
  .

  --

 1.   --

  --        ,  -   .          --,    -    .    ,    --     ,      .       : "" (, . )  "" (,  , . ).









 ""

""    ,  "". ""   ,    .      ""     ( ) -   ,   --,    "", "".   ,    ,      .

 ,   ,    . -,         ,        "-":    , ""   , ,  ,       . -,   .                 .           -

253

 ,             .            :        ,  .

  ""  ,     :    ,     ""  ,         ,        "".    " "   :        --,     .

         -    ,              ,    . ,       ,   .

   : "  (     !)    [],     [] ,    ", -     -  - - ( 107).          ,    -         "" ( ),   "" (),    .     - (66, 68, 5932),  (5047, 5048)  - (2782),      (     "    "),    ( ).   ,     (   -  " ") ,        .

                .

254 

        , ,     .          .     ""     .









 ""

 (,  , . )   "  ,     ,    " ( -. "-'" (""), . 1, . 136).         :    (),    (); ;    ,  - .

 , -  ,       ,    ""      ,     "". ,  ,   ,        ,       .        "": "     ,    ".    ""      ,        ;        "".   ,     . ,  ,  ,  ,       ,     .

             ""       .    ""       ,             ,     .  ,           : " -"  " -".       ",  -

255

"  .      "",   ""       , ,       ,        .

    ,          .   "   - ,   " (- 43,    , -  .)     .      , : "     - ,   ,     - ,      " (- 1082),     .     .     : "   " (  23460  .),    : ",   " [68:4(4)]  "     " [33:21(21)].                 .      ,      ,  .

  ,              :      ,    . ,   ""     , -  .               :      ""       .       -  ,  ,       , , ,                   :    ,         .

256

           ,     ""  ,        ""   .       .       ,  " " ()    .

      (30:29 [30]), ,       ,              .      : " (     !) : "      ,       ,    (.. -)"" (- 12,        ).        :        ,       ,        ,         (  1036, 1037  .; : - 2354),        .

         ,         ,              .  ,    ,     ,    :      .        ,  ,    ,     .     "" - "":     ,          .

  ""         ,       , -

257

   .           ,         :        - .         ,     ""   (),        .   ""     .       ""    ,     "".

         -: "  (     !) : ",  ,      ,    ,  ,     :     "" (  26227;              , -  -).          : "  (     !) : ",     ,  ,     ; ,      ,  ,     ;  ,    , -     "" (- 1916). ,  "" ()         "" ( ),        : ,    [ ],   .   - ( -)   " -" (" ")   ,    ..

      ,    ,    ,        "" ,    "",                  -  .

258

 ""                   ,            .   (),    -   ""    .

     -            ,   .            .     -  " " ,        " ".           ,   ,      "" ()  "" (),           ( . "--'" (" "), . 2, . 205).     -     ,    , ,          .          ,            .

  ,       "" (),        ,      .      ,   ,  ,      ,    " " (    ,     )       .       ,   ,      -       ,    ,  ,        : "

259

 (     !) : ",     []  (),      ()"" (  3532). " "  ""     (-),     ,    (  --)     ,            "" ,   - (   --,    ).

             (   ,   ),    ()   () .       (  ,     ),     ,              (     ),        .










     

""  ""        :     -     ,          .  ()            ,   ,  ,    ,            .        ,       "".      ,  ,          ,    -- -       .

260

  ,  ,     .                 .      ,      .

,    ,    ,       ,   - . ,    , ,   (   )      ,        .  ,     ,    ,    ,     . ,      ,     .

                   .      ,   ,             ,    .      ,         ,     ,           :    ,      .

  --        -   .         ,     ,  .        .  "" ()      ,        - " ".    ""       " ",  ,  ,    " ".  , ""  -       ( )  ,   "",   -

261

    ,   , ""     -  .  ,    ,         :    " "  ,        ,   .        --:        ,  --- .        ,  " "      -    , "" :  ----        ,  ,   - ,     ,  .    ,        , ,    ,          .











 2.  

       ,   --,       ,     .         -    (  ).     ,      ,    ---,     ,               --.       - ,                  :   ,    ,   -  .   ,    ,   , ,     ---      :  

262

 ,              -   ,      .










 :  

    ( -)    " !" (7:198 [199]).    .      ' (),    ',   '--,    "".     ,     '  ,        ( ).        ':     ,          ,     ,        ,           .   '    "",  ' (, "")          ""    "" (, , "" - ,     ).

 , ' -          ,    ,      .          :      -       ,    . ,   ,                  ,   ,          (      ).

'    ,              .      , ,   .         ,     .

263

  - (XIII .)      ,      ,     "'". ,   ,    : "     ,    ,  ,   ,    ,   " (-. " -'" (" "), . 7, . 345).  ,               ,    -      .

  -,      "-" - ",    ",    - -,      "-"  ("-   ") : " () -   ,      .     .    -      -   :   ,    .     -  , , , ,    ,  , ,   ,    .   -  ".

 ,  -,  ,  "",    "   ,   ".     ,   ,     ,      ,    ,   :    ,   ,     ,   .          .       ,    ,   .     -:    ,       .           ,  ,  ,    ,      (.     . IV,  2, . 1):  ,     ,           .           ,       -'   (

264 

 ,           ),        : " -   ,      .     ,      ,     ,   .     ,   ;    ,   " ("- -'" (" "), . 2, . 215).    -,  ,       ,   ,    : "  " ("- -'" (" "), . 2, . 203).   ,         .     ,   ()    .    ,      ,   ,  "" ( -),     .      -       ,        (').

   ,       ,    ,   ,  --    .      : "  (     !)  : ",   :    ,    "" (  1322; : - 5376).   ,  - ( " -'" (" "),   "-"  ) ,   ()   ()      ,   ,          .      " ",  ,   "" ()        - :        --.  (, )          :   ,  ,    ,      ,        .



265







 :  

  -,          ().         .       ,    ,      (..    )       .   .          ,      .    -  ,      ,    .          ,                .

 ()   (')      .  ,      ,      .      , ,       :     .           :        ,    ,       ,          ..

 ()          .  ,     (')           (')    .         .  ()    ()      .

 ()               ,          --. ,              .      ""     : ,  " "          (..        ),    ,    

266 

 (- 6309, - 2332). ,        ,          ,       (- 2579,      .).               ,  ,      .         ,   ,  "      " (  4156;    ,     );     ,     (  348).           .    ,  -,   ,   , , ,      :             -   .   ,   ,    ( -     )      (     )     ,           .             ""  (. . VII,  3).

 ()   (),     ,  . " " ( )     :             . "" -       ,     ;       "", ..    .  ,          - ,         .     ,   - (IX .),   ""       .          ,    ,      -   (, ),        .

267

     ,   (),  (),  ().       (        )   (  ):              .        -     ,              .

 ()       .        .         " " (),      ,             .

      -.       (),  (),       ()   (),  (),    ()  .          ()   (', '), , ,   -  ,      -  .

 - ,    ,  ,        .

,     ().  ()  ,   ( )  ,    (  )  -  .            .    ,  ()    ,     ,     .   (, . , )   " " (), ..   ,      -

268 

 .       (, )            (               ),      .

,  ()       . "  (     !) : "    ,         ,      ,         "" ( 132; : -  .).     :                      .   ,   , ,       .

 ()   (')     :   ,      ,         .        ( )      ,  ,        (- 2843; : - 1645, 2514,   1136).        (): ,    ,        ,  .

    ,       ()        :   ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  .  ()     (   ,   ),  ,      () .    ('),     ,       (, . ),              ;        ,      ,            .      ,   

269

     ,    (,  ""  ""),           .

         ,    --,       .     ,      : , , ,  . ,    :   "" ()  " " (').

  ,    --,    (')   ().        :       () .  ()        (),  -  ,        .        ('),     ,     .     ,           :     ,          .           ,      ,       :    "", , ,   .          ,    .     ,   ,    ,        (.  - 1916  . V,  1, . 2).

       .         ""  ,     .

   ,   ,  ()   (),      ().        .  

270 

   () .     ,          :    ()   ( )  .

   ""  (. . II,  1, . 2),        ,            .              ""  "" ,  ,       .        ,       "" (  )   "" .   ,           ,       .

""        ,       .     ,    (,     ),     ,      .  ,    ,   ().    ,      ,    ,   :      ,   .












 :  (),  ( '),  ()

        .    -      ,          ( ""  ),        .       -  ()   ().

       -               

271

  .     (  )     ,     :  ,       ,        ,         .            (     ,       - ).    ,   -        ()   (') ,    ('),      ('-).        ,      -     ,    .        ,    ,      ,      (      ),      . ,    ,     ( " "),          - .

    -    .     ,        ( ,    ).            ,         - ,    ,     ,   ""     .    "  " ('),    (' -   ),        ,   . " (    !) ,   (     !)  ,     .    : "   ,   , -      

272 

   ?"  : "       ?"" (- 4460,      .).   -         - .

       -   ,     -   .

          ' ( ).    --' (   "", "", "")      " ".  '   ,        . '  ,     ,  : '      "  "   "".   '- (-)  ,   '  ,  ,    ,     :   ,             (),    "".

  ,      ( , , , ,     - )    (') - ,           .     "": "-'   : " ,  -' : ' (')    :  ( -), ,    ()' "" (- 20601).

  '       ,     --    "" ( -- ) .    '     . , ,  " " (..   )  "" ('),       (    ).

273

 ,   (VIII .)   .    "",       "".   -     ,  ',       "".    ""         .         ',       ,   .    ""     ,   ""              .   "" ( -)  ,     " " ()  .   " -  " (    - . "   ")   .  "" (. )     .  ""       ,     -        XIX .     -     .










 VI
   

 1.         

     -           .         (    ),          .








     

            .      ,     ,   ,    .        , ,                  .

       . ,    ,     "".  -  ()   ,  ,    ,     .     ,    , -   ,    .       ,        ,      ,     ,       .        ,         ,          .         :                  .      (.. , -

275

     )        -     .       ("")      ,    -    ,        ,         ,       .

     ,           .      ,         (      ,     ),    .      ,  ,   . ""       (. ),     "", "", "":         .  ,    ,     ,       ,   .










  

                        -    .           - .   ,    ,    ()    .         ,        .        ,    ( -)  .  (),         ,   ,    .  " " ()          ,      .

276

     ,    ,   .   ,            ,  ,     ,     ,   ,    . ,  ,     -        ,      (  ),      .   ,      ,       .        .      ,    ,          .  ,      ,    (- 2180,   4006). ""     ,         .       ,   -  "", ..    ,   .          (. . V,  1, . 3)   ,    .           - (. . V,  2, . 2),    "":        ,    ,   .











 

         ,      .        . -,               ,  -,  , .. ,   ,            . ,        . ,       ,   -    .

277

  ,         ,        .      ,      .  - ;    ,  ;    ,  - " ", ..   ,  ,   , ,    ,  .      ,    . ,     ,    (,   )  ,    (   ).        - ,         .  ""  "     "       .      ,   ,  .











  

            .      ,      [57:27(27)].       ,         ,      (- 2075)  ,       ,            ().         . ,  ,    ,   "" ()   ,      .       (,       ),   ,    ()      ,      .  ,      ""     "" ().    ,              -     :            .

278

       ( ).      "", "".      :          ,       ,           ,  ,    .  -      ;   ( )          .  -             ,  .       (),     ,             .         ,      :       .  -    (         )    -          .













 2.   

      ,         ---        ,  - .  ""   ,   ,        ,   .     .     ,      ,  ,   ,  ,     .     .   ; ;   .

278








 

     ,  , ,   ;  -    ;     ; .

       .   ,    ,   .     :        ,   ,      (   "") ,     ()   .       :      ,     -      (, ,     ,    );      ,  -   ,     "" ,    .        :   () ,      .

         ,     -  ,    -,        . , , ,     ,   .   , ,         :     "" (),    - ,     ,    .    -    .    ,      .   "" ('),  ,  ,             " " (' , ' )       ,        .

    ,      ,    . , ,  ,    ,      .

280

           -        "" (, . ').   ,    ,          .   ,     ,      .       -:      ,  - .           ,       :   ,   ,    .   ,        :        ,     . ,    ,        ,     .

    ()    ,      ,      .  ,    ( -)   ()  (  ).                 :        ,     .       ,         - (. . V,  2, . 3). ,   ,     .           .











 

     -      .           - (-, -)  -

281

  ,    (. . I,  2, . 2).     "" ,       (  )        (  ) - .    ,    ,    ,      ,    (  ). , ,   ,   ,          ""  ( ).            ()   () ,     -          ,           . ,             ,      ;              .

      ,   ,    .       ,        "" ()   -   (  ).            ,   . ,  (, )       ,        ,      ,  ,    .      ,      ,        (   )       .       ,   ,      ,   ,         ,   .    ,   ( -

282

  - . . VI,  1, . 3),    ,   .        -    (  ),        .











   

            -  -   .          .    ,     ()   () ,     .       ,              .             ,   ()   ,    () - .            ,    ,  (  ) .       ,      (   )   ,       -   .           ""           ,    - .        ,         .           ,        (  -)   . -          .   ,     -     ();   ,       ()    .      ,        -

283

   ,        ,          ,         .













 3.  ,     

 ,     ,   -  .             :    ; ; - ; .      ,         .

   (, ')     (,  , )      .       ,       -.        (XIV .)  " -" (  ),   - - (XV .)      - - (XV .),  "   ".  -    - (IX-X .)  - (XIII .).       . "-" -       - (XIV-XV .)  -- (XIII .),            .   ,         ,       .

-  ()      ,   ,       (,   )  .                (      )       ,    .     ,               .

284 

      ,    ,     .          ,       .    ,    ('),    .        ,   -, ,       .       - ( 844  853-933), - (873-936),    - (992-996), - (1058-1111),   (1147-1223),  (1263-1328), - (1281-1355),   - (1435/36-1490),     (1703-1792), - (. 1821).    ,    ,   .

 ,     ,       .    ,  ,     ,     ,   ,   ,   .     (1332-1406)         - (776-868/9),   (828-889), - (826-900)    -. (901-967),        .       " " ( -) - ,            .
















 VII
     ,   

 1.     :  

 (, "") -   -- ,          (. 748).      - , ,  , ,    - - (.936).    ,     ,       - ,  -     .

             .      .           ,     .









   . aa  a.

 , , -,    ,  -,         .      , ,      .     ,         .

   ()   ()            .     ,      ,     .   ,      .  ,     ,     "".     -

286

 "" (),  "" (')   ,      ,  ,    ,   ,   .   ""    .

        ,        ,         .                .      (),  -    . -    ,      , ..        .     () ,     ,     ,          ,   .

    ,    ,      ,   ,  ,          .

    ,       .     ,         ,  ,               ,      .      ,         ,                ,   ,        ,  " ".

           .             (   ,     )    ,       ,        ,         .    

287

   ,     . ,  ,  " ", " "  " ",         .        "" ():  "", ,  ,   "" ,   ()  ,    .

            :     "";     ,    .     , ,     ,       .      "" (. ,   - ).        "" (. ,   - "").

 ""  ""   .      ,        ,           .             .           .        :     (, ),    .   ,   ,  .  - (2075),  ,        ;    (4071) , ,   ,  -  "" (--)  ,     ,   ,        (      ).

-      ""  ,  .          .

288





  

   ,   ( )  ,   , ,      ,    .       ,        ()   ().    , ,        ,       , ,        .  ,         ,       .

            ,    ,  ,   .  ,    ,  .  ,   ,      ,   ,    :  ,    ,  ,  " " , ..      .

          .     ,         -          .       ,     .       ,     "" ()   .     ,       .      ,      ,   ,      .  "",   "" ()          .

289


      ,                 ""  .       ,     "" ,  ,     .        , ,                   .    ,         "" ,   -     (  ,      ).         ,           ,    ,    .  ,  ,        ,     " ",       ,   ,        ,   ,  ,       (   ),            .








    

                   ,     , ..   ,   : ,   ..

,   ,         ,  ,  .     -     ,    ,          -          ,      ,        " ".      ,       ,   ,  ,     .

290

,     ,     ,   ,    "" ().    ,    -     .          -  " "  .  ,      ,         . ,      (, )  -  ,     ,      .            , ,          .   ,   ,  (  ,  ,    "'" - " ",  ,      ""),  ,          --,    :     ,       ,       ,    .

  ,  ,     (),       ,       .    -  (),  ,       ( ) " ".












 2. :   

            VIII .            XI .    - -.       ,  (,          ), ,      ,        .          ,      .

291

         ,           -  .         ,        .












   

     "" () ,     "" ().    -  (      ), ""          .         "",      .          ,         .    , ,        ,    .

 ""    .    ,  ()   ().  ,   " ", -      .  ,  " ", -      ,  ,    ,       . ,            .    ,     ,   . ,     ,       ,   ()  ,    ,       ,         ,          ,   .

     ,     ,     . -       -  (  )  ,   -

292

   ,     .     ,      ;        ,     .









    

          "" (, . ).       ,      .          ,          :            ,     .

    " " ( ).   ()     ,      ""  .    ,        : , , , , .     "" (, ),       ,         ,  "" ()      .       ,   .

     -  (),   " " ( ).     -     ,         .   ,   (    )      .    -      :    , ,  ,             .   (    )           .  ,        ,  

293

 "" (')            .                   .








       

    ,      ,          ,    .  "" () ,   .

    .   ,  ,           .      " ", ..  ,  " ",      ,      .       :   ,    ( ,    )     ,    (   )   .  -   ,             . ,  ,  ,       -   ,        .













 3. :  ""

         - .      -- - (VIII-IX .), - (. 899),       - (. 875),   - ( 922),  - - (986-1072)  .          -   (1165-1240).                - .

294









""      

              ()          .  ,            -  (     ),         .

   , ,     ,  (),   -  (), .. .       ,     ""  ,     ,  ""          .          ,       ,   -   ,      ,   "" (, ') -  ""     .

,  ,    ,       . ,  , ,   ,   ,  -      - .         .     ,        ,            :     ,  -     .   ""  (,  , )      ,     ,       ,     .      ,     ""    , "",    " "    " ".      :            ,           

295

  ().  ,         ,  ,           ,    .        ,      ,  ,       ,       ,        ,    ().  -         .       ,          ,     .











""    

     ,     ,   , .         ,            (""   )        (""   ).         -  -  ,  ,  .       - ,             ,        ,     ,  ,   - ,  ,      ;                 ,  .

      ,     ""  ; ,      ,    ,      "".    , - -    ,       . ""  -    ,     ,     "" ():       .

296

       ,           ,  ,           .       ,   ,  ,     ,        ,      -  .          ,    ,    ..:  ""     ,      .

            . "" (, . -)  -   ,     ""         ,         ,      "",   ""           .          ,       ,     ,                  ,     .

     -      .       ,        ,   ,       .      , ..    , ,     ,    ,         .

   ""     ,       .       :     ,      ,          .

  ,  :  ,        , ..      ? -        ,  :  .      ,     ,   "" .

297

  ""          .        :   ,  ,    ,    . ,       ,    ,   ,     ,  .     ,   ,       ;       ,   ""  .












  -

    ()   ,    ,    ,     :     ? ,  -   ,    .      ,   -.  ,         ,    .  ,   ,      ,     ""      -  .     ,        , , , ,    ,     .

       ,     "",    ,       .          ,  ,       ,     .      ;          .

        ,    ,        :    .          ,     :      - ,   - .      ,        .

298

     ,     ,       --,      .    ,       .              .   (  )   ,      .        ,       ,      :      ,  ,     ,      ,   .       " " ( )  :      ,        .













 VIII
   

      ,        :          .        ,      ( ).               ,      -         .

 ,     - ,     - (800-879), - (870-950),   ( 980-1037),   (1110-1185),   ( 1126-1198).        ,      ,    (,        ,   ).  ,    (932-1030)   - - (1201-1274),    ,     ,  ,      - .   ,   ,     ,     -  ,     , ,    .

             ,      ,    . ,   IX .       .       -       " ".     - " ",   -         -

300

         ,        .      " ",      "".   ,   ,     ,    ,    "" (  )   .












 1.  :     

       ()   (, . ).  ,     ,  ""    .          ,       . -      ,       .

         (. 974).      ,   " -" (" ")       ,   (-)       (),  ,       ,        .       ,     .            (  ),           .      ,   ,   , ,        .   ,         ,  , ,      .       ,              ,    ,       ,       .

301

,    ,  " -   -'" ("    "). -         .   ,         .   ,        ,    :      .  ,    ,  ,     .    ,  " ",    ,       ,    .   ,    ,       ( ,    )   ,     .     ,  - ,   - . ,  ,     .             - .    (     "  -" - "  ";     ,     ),       (, ).        philia,    eros,      ,   .      , ,       ;       ,    .      ,          ()  ,      .                ()   :     ,           .      (),  .

302 

 , ,   - -,     (, ,        )            ,   "- -" (" ")     -  .   ,       " " . -          .   ,     - , ,  ,  -,     : , ,   .      ,    .     , -        . ,  -,   ,      ;      -  -.

   "  " -       - (. . 925).    ,   "- -" (" "),      ,   ,          . - ,     (),  ()   () ,        - ,       -  .    -   "" (')    .      -    "  ",  ,     .   ,   ,     .       ,      ,       ()     - ,   .       (),          .














303

 2.  : " " -

  -     -          ,   .     ,     ,   " " ( )   ,     ,          .   -         - ,              - (974-1058).

 -  " " ,      - "  -'" ("  "), "-   -'" ("    "), " -" ("  ")  .         ,      -          .        ,       - (" '  - -) "     "  (- -) " ",     .

-           , ..     (),  , ..    (').  -       :     ,      .   ( ),    ( -)             .      .  ,      ,          ;  -           .

304

  -      .  -      ,    -   .   ,    ,         .         -:    "",    ,       -  (), ..    ,    "" (-)     .

 ,   .   ,  ,      ,      .    -     ,     .   ,  ,       ,     ,     ,     .    - ,    ,            .

     ,    ,       -   ().  ,  ,     -  ,    .   , ..  ,      .           ,     .   "" (..  )     ,    "",     . -   ,     ;       -   ,       ,       .

    ,  -   "".         (),   ' (, ),     .     :  -  "" ()   ,  ,  " "    .   ,             ,     ,  -   -

305

     ""  "/".   -  ,      , ,     -   ( -,  ,   ).   -              .     ,      .   - ,      ,          ()     ().

 () -                ,       ,    ,        .     : "" ()        "" ().

      () ,                  .













 3. :    -

         ,     ,   -,     .      ,       " ",    .  , ,   ,   "" (),       "- --" ("  "),      -   "-  -" ("  "), ,           , -    .   - (')       (, ,    ),     ()       .

306

    ,      ,   , ..   "" (')  - .           () ,       ( -   )    ,    .     "" ,         ,   ?

   ,     ,        .  ,  ,    ()   ;        . ,   ,      "" (  ;  ,          ); ,      .  ,   ,       ; ,      "" .     " ",       ,   ?  :  -   "" ().

""      , ,   ,   ,  ,    .    "",      ,  ,  ,     .    ,   ,    ""    ,       . ""     . ""      () ,      ,    .

      .     ()  (   ),      (    ).      ,       ,        ""      ,      .          . ,       - ,    ""        .

307

           "  ".    ,   " "  ,   .    , "  ", - ,      ,   ,   " ",                  ,       ,     .        "- - (  )" -.   ,      -,   ( ),  .

    ,   -  - (1154-1191;       -    ),        ,       .   , ""  ""   -    ,            .         ,      .     ,    ""   ,          .    - -   () ,    ,        .     , ,  ,     ()    -     () , ..  ,   .         ,    ,       ,         .  (),      "" ('),    -

308

   ,              .   (  )   ,  ,   ,     ,      .         ""  ,   -    ,      .












 / . . .
 / . .. .


  .  - / .  () . .., ..
-.   (   ) / .  . .. . ., 2001.

 
 ..        VII-XII . ., 1960.
        IX-XIVbb. M., 1961.

 
-.     ,       //  ..  :  .  . 2- . ., 2001.

- ..    .   / .  ., .  . .. . ., 1980.

 . [  .]   / , .  ,  . .. . //   :   . ., 1998.

 . 1  //  ..    (     ). ., 1993.

. . . , . ., 1980.
 .   ,   //  ..  . 1- . ., 1980.
 .      / .  . .. . ., 1978.

-,  -.   / , ., . .. . ., 1995.

.     / .  . ..  // - . 1998. ., 2000.

-. - . -, 1973.

 
       "" (., 2001) (. ;        langlO33 http://iph.ras.ru/-orient/win/staff/smirnov.htm)


  :   . ., 1998.
 ..    . ., 1994.
 ..   . ., 1989.

 ..    " " // --    . ., 1993.

 ..   : -  //  : . ., 2000.

Fakhry M. Ethical Theories in Islam. Leiden, EJ. Brill, 1991.
Howard G.F. Reason and Tradition in Islamic Ethics. Cambridge, 1985.

Ethics in Islam (Giorgio Levi Delia Vida conferences, Ninth conference, ed. Richard G.Hovannisian). Malibu, California, 1985.

Quasem M. The Ethics of al-Ghazali. A Composite Ethics in Islam. Delmar, N.Y., 1978.




















 
: 

 I
  : , ,  

           .                     .           (, )    (, ) .      (   ,   )    -  , ,   ,        , ,      .













 1. 

    ,   ""  "". ,     VIII .  ..,            .                .

     .  -  , .      .        ,    ,   ,        . "", "" -      ,  -

311

 .      ,   -  .         :  .      .     .   ,   .  ,       ,      .       .   - ,   ,     .

   ? , ,      , ,     [1].

1 .  / . . . ., 1978.  / . .. . ., 2000.              ,   .


    ,       , ,    ?!        -            .      .

-         .        ,  ""    .      (, )    , :     ,    ,        .    ,  ,      ,      .     ?        ,   ,   .

-,     ,     .  ,      ,         . -,  .   ,       ()         .     ,   ,    . "  ,   " (. VI, 208) -    . -, .


312


      ;      ,    ,  ,  .  -      ,      .   ""      ,   - ,      ,        . -,   .        ,  ,    ,   .      ,         ,     .   ,     ,    ,      ,    .  - ,      , ,         .

   .  ,    ,  ,      , , .     ,   ,      .       .           ,    - ,    ,    .   -     . ,     ,    ,    ,           ,        ,  ,  .    -  ,         . ,   ,         , :

"       ,
  ,     .
     ,    ,
  ,     "
(. IX, 413-416).

       -   .              ,  ,      ,     ,               ,     .

313

    .     .        ,          ,        ,       .         ,       ?!    -    , .       ,     ,     -      .  -   ( )     .        ,          .  ,       .

   ,   -    .    ,         , , .   ()    .      (  ,     )      ,  ,        .   ,    ,   ,    ,      ,           ,      . ,      ,        ,         .     ,       ,        .          , .     ,           ,   .    ,    ,     ,      ,   ,    ,     . ,       . ,   ,   ,   .

314

,     ,     ,      .  ,   ""  " "  .          . ,     ,     ,  ,        : "" -   ,   -  ,        ;  ,   , "  ,     - " (. XX, 373).         ,        ,  "  " (. , 178).  ???| (),      ,  ,      ,     -        ,      .   ,    ???    ,        ,     ,  , , ,  ,  ;          ,   ,   (, XV, 641-642). .   ???  .       ,      .   ,         ,         ,    ,     .  "",      ""    ,     . .. , ,          XT (   ,    , , ,      ..) [1]. ,    ,       [2].

1  .. . ., 1960. . 180.
2 .: Hoffman M. Die ethische Terminologie bei Homer, Hesiod und altenjambogra-phen. Tubingen, 1914.



315

      ,    ,    ,   "    -,    - " [1],     ,   .          .    :  ,   ,   .   . , "    ,     ,   ,     " [2].

     ,      ,   .        .      .      -  ,     ,      .

    ,                  .

     ,    .    ,       ,  .       .     ,     )    (             ,      ;    ,      ,      ); )   (           ); )   (             ,    ).         ,       .     ,      ,  ,  .  - ,       ,   ,  ,     .

1 . .,  . . . 3. . 30.
2 Jaeger W. Paideia. Berlin, 1936. Bd 1. S. 82.

316


    , ,  .   -         .        , "  ,  ;    ,   ",       ,     : "         " (.IX, 440-443).    ,   .   ,   ,     ,   .            ,       .












 2. 

 ( VIII -  VII .  ..) -    ,         ""  "  ".        "  " - ,              () .       .        .     -   ( ,  ),       ,   ,  .

 -      .           .          ,   .      -            .  "  ",        ,          ,  .  ,          ,        ,                   ("-"),     

317

,      .      ,      [1]    ,        .   ,      ,   ,     .

1 .    / . .  // . . . ., 2001. . 42.     "  "        .


  -    ,      . ,  ,    ,  "     ",  , ,   .  -       ,     .

     ,    " " (108) -      ( ),   ,  .    :    ,      ,      ,  , "   " (116).  ,    ,    .      .    ,      ,      .    .     ,     ("      " - 153).         ,   ,     ,   (158).      : "      " (161).      .  -   ,  ,     ,       ("        " - 175).      ,       ,       ,  :

"  ,       .
   ,  - ,
     ,   -.
     ,

318

       
 ,    ;  
     .
  .   .
        ,
 ,  .    
  .  ,    .
 .    
   ,  .
       
   ,   .
      ,
     ,
    ,   .
 [1]  .   ,  
   .     " (182-201).

1          .


      ,               ,      . ,     ,  : " , , ?     :    ,    ,   " (207-208).

    -   ,     ,              .

 ,          ,   ,  .       ?   ,          -   : "       .        //  : ,      " (288-290).  ,     .   ,     ??? -   ???,   "" .    . ,       ,   ,       .

319

         ,     ?   ("       " - 275)    ("         " - 306).     ,  ,  .               - .      ,         : "  ,   ".

   -     .     ,       .     -     .   ,        ,                  ,     ,       - .             "" .        ,   ,       .    ,       ,  ,   ,    , , ,      ,          - ,     .     ()       , , , ,               () . , ,                 .

         :   .         ,  , ",    " (58).          .            ,   ,  ,  "  " (288).     , ,  :

320

"  ,   ,  , ,
       " [1] (40-41).

1    -   .


   -     ,       ,      ,   .   -      ,  .          .     - :

" -   ,    
    ,    .
   ,    .
         
    , -   " (293-297).

       ,     ,     . "  "    ;    ,    ,    ("     ... ,  ,     " - 9-10).    .  ,     ,      .       .

 ,           ,     ,   ,      .        ,       .    ,   ,   ,    ,  , ,   ,           .    ,        .













 3.  

  -   ,        .   ,      , 

321

     20 .   ,    ,  : , , , .     (IV .  . .),      " ",       , , .

      -  -    .       ,       ,       ;    -      .        ,     :     .

,     ,    ,    :     ,  ,   , ,   , ,    ,   . ,               ,    :      .    ,       ,     .   ,   ( , , ,    ).      ()  (    ),       (          ),  ,    .                ,     "".

   ,    ,   .   .     ,              ,  ( ,  ,    ..).

322

   ,  , "   ?" -  : "    ,    " [1].  ,         ,   : "    ,    [2]".                    .         .    ,     ,    .          .           ,  "        , , ,  ,   ,   ,   " [3].

1  .  ,     . ., 1986. . 66.           ( )   ( ).
2    . ., 1989. . 93.        .
3 Snell . Leben und Meinimgen der Sieben Weisen, 1943. S. 27.


     ,        , .   ,   ,      .         .     .    , . ,         ,          ,     ,    .  ,              , , , ,        (, ,   ),      ,     ,   (  )      ,   .    ( " ", "  " - , " " - )  ,       .    ,       .      ,   .        .



 ,     ,     . -,    ,     , , ,  (" " - ; " " - ; "   " - , " " - ). - ,   ,     ("  " - ; " " - ). -,       ,       ,  ,      . (" ,   ", " ", "  " - ; " ,   " - ).       ,          ("    "; "   " - ; ",  "; "  "; "   " - ).

"  "     ,    "  "  " " [1].       "" (343): " ,    (. - ..)    ,       ,   : "  "  "  " [2].        ,       .   -        : ) ,    ,     ,  ("   " - ); ) ,        ,         ,   -    -     .       ,     ,   ,  ,      ,     .

1 . . ., 1999. . 387.
2 . .:  3 . ., 1968. . 1. . 230.

324



           ,     .      ,    ,   ,   ,     ,                -     .     ,       (),     (),     (, ),     ,   ().    ,          .                 .












 II
    


      ( )     .             .           ,   ,   ,  ,      .  ,   ,     . ,   ,  ,       ,     ,     .      .

        ,       ,           .  -       ()  .       ,  ,   ,   ,        .     ,    ,    .     ;          .          .












 1. 

 (610-540)        ,  ,    , "    " [1],       ,  .

1    . ., 1989. 4.1. . 120.            ()  .

326

 [1]  ,   .  (, , , )      ,        ,      .             .     ,   ,     ;         .  ,    ,       .  ,   ,       ,  : " -   ,       ",      " (, 020).

       .       -  ,       ,  ,    .   ,     ,                   .

        ,      (490-560)   "": "   []  ,          ,         [=]    " (, 127) [2].     ,    ,   ,          (,        )    .          .      (" ")  .

1     ..  ("???:  ,    " //   . 1978.  1, 2),    ""   ,      IV   ..
2 ,    ,         .


327

       :    ""        ?        ,          .

    "" ,     ,      ,     .    ,          ,   .     . ,   ""      ,         .   ,   ,    .    ,     ,     ,   ,   . ""     ,     ,   ,        .   ""     ,     ,     .      ,      () .   ,  ,              .

       , ,     .   , -,      , -,      .       ,    ,   ;      " ",      .       ,      ,           .   ,    ,     ,     ,        -   ,    " ".    ,        (    )         .     "  ",      ,    .       .

328

       :  ( ),  (   ),  ( ).            ,   .     ,         ,  -  .      ,    .     ( )  ,      .










 2. 

           (   504-500 .  ..).  ,   "  -  ,     ".             ,  . "   " (. 15- , 194) -    ,       .    ,  ,        ( 120) ,    :  ,  ,  .     -:  - " ",  - "",  - " , []   ,      ";   - "    ".    ,  ,            ,   ,     ,         .      ,              .

         .    ,   ,       ;      ,  .       , ,

329

  ,  .   ,     ;    ,  ,      (. 67 , 231).        ,     ,   ;       ,  " ,      ,     " (. 51 - , 217).       ,   -    (. 54 - , 222),     .    ,     ,     .

 ,    ,           () .      , : "     ,   ,   ,  [] " (. 23 - , 197).   ,       : "  ,  ,     " (. 82 - , 239).  -   ,   .  ...         : "  -   " (. 68 - , 321),    ,   ,     (. 69 - , 233).        :    ,    ,   ,      ,    .    , -, -  ,     .      :              ,     .

  ,        ?      , -,   : "  ,   -   (),  :   ,     " (. 26 - , 199).      , "    ,   [],   ...".     ,      : "  - ,    (. 98 - , 245); "   ,    " (. 104 - , 247).

330

       : "  () - ,  []  ,        " (. 23 - , 198).    ,      ,    .     ,     : "  "    " (. 47),           .      ,      ,   ,     ,  "    ,    " (. 22 - , 197).

     . -,     ,    ,  ,    (. 9 - , 192).          ,  "   " (. 16 - , 195).   ,  "   " (. 83 - , 239),      ,     , ,    ,    ,   ,    (. 86 - , 240),          ,   "    " (. 50 - , 217). -,    - ,   ,  . "    " (. 76 - , 236), -  ,   ,  ,      ,   ,      -    .       ,    ,   . (. 36 - , 206), ,    (. 37 - , 208), ,    (. 38 - , 208);       .  -   -     .    , ,  ,     .         . ",   ,    ,     " (. 110 - , 250).

-     ,       , ,   : "     ,        " (. 24 - , 198).  - 

331

,   ,   ,     .  ,   ,   ,       ,  "  " (. 23 - , 198),    -  ,  "    " (. 102 - , 247).

  -   ,   ,  ,  -   .          ,  , :     , "  " (. 89 - , 241).     ,    ,       (. 23 - , 197).        .    -   ,       , ,          . "      " (. 71 - , 234), -     .

     , ,    ().  (, )    , ,    .               ,    .         .      ,            ,     ,   -   ,        . "   [= "  "]  ,        ,    -      " (. 23 - , 197).           ,         ,   ,  ,       .      ,   . "    :   -  ,     " (. 95 - , 244).      ,  ,         : "     " (. 96 - , 244).          .   :   ,       .

332

 ,        ,        ,   -       ,   -      ,     .












 3.   

     :          .

 -  ,   -        .     ""             ( ): ,  ,  ,      ,   -   ,   ().       ,     .

,    ,      .      .    , ,  ,  ,   ,        ,     ,    .  :     .  -        -    .   " ",      , ,   ,   ,   ,     ,   "  ": "  ,        ". (, 504).

    ""  ,    (, 147).     ,  "   " (, 149).     , -

333

               . ",    ,  ,   - " [1].           , ,     ,      ,   ,      , , .         " ".

,        ,   .   , ,     .  ,  ,               ,     ,    ,     ,   .              .     ,   , "  ,     , , , , ,         "" [""],   " [2].

        ?      ,    .     ,   .  -     .  ,  " ()     " (, 148).        .    ,    ,    ,  - ,  - .     [3].

1 .   // .:  4 . . 4. . 86.
2 .  // .:  3 . ., 1968. . 1. . 341.
3 .   //  . . . . 422-423.


          .   ,      :     ,    .        (" ") .    " ": "-


334

     ,   .             .   (dikaiosyne), , - ,   ,    " [1].     ,   ,        ( , ),   ,      .          - ,      . , ,     ( , )  ,  - .       ?  ,    ,       " ,   " [2].            .   - .       .   ,    ,   ( ,  )     .         -      .

1   . 1182 // . . . 4. . 296.
2 .   //  . . . . 419.


-,      :   ;    ;   ;  ,    ;      ;     ;        .. ,     ,    . ,             ,     -     ,   ,   - ,     .      "  "  ,    ,    ,       ,       ,   ,  ..

335

-,   ,      ,      ,  , , ,  .             . , ,          ,       .    ,     ,   , ,         .      ,      .   - , -,  -      ,  - -   (, ) .         - ,       ,      .    ,          ,          .     :     (   ,    )  ,   , ,    ,      ,      (    ),   .          ,          .












 4. 

 ( 504-500  . .)     ,         .         ,         ,            .         ,   ,  .    ,      ,  ?

    ,          ,           :   ,    " (, 296).

336

          .            .  -   ,   ,   : "   -    " (, 287).       .    ()       ()    ,  ,   -,   ,      .

      ,      ,      : "      , , ,   " (, 296).   ,  "      :    ,  ,    " (, 297).  : ,   , -   ,    -  , .. ,   -  ,   ,   .

       . "       ,       ,   - " [1].       .    , , ,   ,         .              ,     .          ,     :    ,     ,   ,             .

1  ..     - . ., 1986. . 10.


 -   ,         ,           ,      .          ,        .

337

 , ,  ,  .       .       .       ?              .        .

     ,         .     ,     ,     .     ,   .   ,     -.     ,     ,  .      ,   ,       ,     " ".  ,  ,          ,   ,      ,   -  .  - ,    ,       () .    -  ,   ,     , -  .  , , ,     (    ,   ),    .

,    ()       ,   ,       ? -, .    (   )    ,     ,    ,      .   ,         .           ,          ,    , ,         -   ,        ,   ,     .

338











 5. 

   ,        ,      .        .   ,      ,    ,   .     ,    .          ,   . , ,   , . -      .          ,    . , ,   ,        ,   ,    ,          ,        .   (470/60-360  ..), ,      (   )  ,      :      ,         ;       ,   ,           .           .    ,             .

  ,       ,     - .     ,      ,     ,      ,          .    ,     ,   .        ,   . ,            ; , ,  

339

       ,   , ,  .      ,         -   ,     .

         ,         , ,   ,         .  -  ,   , , ,   ,    - : "  ,       -   " [1].   -       : "         .    ,  " (227).   -   .

1        ..   : . . . . ., 1970. . 373.            .


   ,   .      ,           ,   ,    .                  ,  ,           .

   ,        ,    ,   ,   (       "").  ,    ,     "", "", "", "", "", "", " ", " ". "[  ]     .    , ,  ,  .   ,        ,    ,    " (373).


340

  ,                 ,   ,   -          .    ,       .

    ,   ,      [1].    ,           ,    ,           .   ,  ,      (. 157).   .      .            .      .

1           :  ..   . ., 1967. . I.  1.


     ,         .   ,     , , ,         .     ,       ,     ,      ..    ,   ,      ,   , ,     ,    ,         ,      , .     ,         .             .

 ,         ,     .      ,   ,     -

341

  , ,   ,         .  ,    , ,  .      ,   .              ,         .

        , .              .    , ,         ,             .          .    ,         .

"     :       , ,  ,    ,   ,    " (368).   ,  ,  ,              ,      .  ,  ,  .        .      .          ,   . , ,     ,     ,     .  ,              ,            ".  ,         ,         " (377).

           ,    .  ,        ,     .            .

342

"      ,      .      ,  " (157). "  ,         " (153). , ,   ,   ,          ,        ,      ,   .

    ,       ,    .  ,      : " ,      " (381). ,    ,   .  ,     .   ,      ,   ,      .       ,    ,   ,     ,      ,      .

  ,    ,     ,      .     ,      . ",        ,  ,  ,     .  ,    ,   , , ,  ;  ,       ,     - ,    .   ,          " (361).      ,   ,         ,   ,    ,    .        ,   . "   , -     , -     ,  ,  , , , ,      , -  :         " (368).        , , , ..   -

343

 ,       -, ,         ,    .     ,    (  ) , ,     , ,      .       ,    -   .  ,    ,     ,     ,        ,     .    -       ,     ,   ,     .         -,    . ,      ,            .

                  .   ,      : "     ,   " (360).    - "   ,   " (371).

     ,       .            ,   ,  ,     ,        - ,      .       - ,        ,   . -      ,      ,    ,     .  :  ,    ,          ,       .











 III
, , 

,                                , .. ,  , ,  ,                 ,  .     ,        ,                  ("")    ,   .   .       -  ,     .  ,    ,   : "      ,      ?" (Diog. L. II, 5).

      -  ,              .           (     ).     ,         :    ,       ,   ,   ,       ,     .     ,          .












 1. 

- ,     ,  ,         (490 - . 420  ..).    -

345

,         , ,     : "    , ,   ,  ,    " [1].

   ,  ("")      , ..      .       ,      ,  ,        ,     , ,   . ,   -    ,           , , ,     .            -  -   .

     , ,    .     ,  -      .           ,     :   ,        .

  ,    ,     .      ,    () .      .      ,         , ,  ,       .

     : "   -    ,      , -     :         ,   ,  " [2].  ,    , -   .

1  .. . , 1940-1941. . 1. . 15.
2 . .:  3 . ., 1968, . 1. . 200.

346


,  ,      ,  (    )   .

, ,                   .      .  ,  ,       , ,    ,    ,  ,    , , , -   .    .               ,       .      ,      .         ,        .  , ,  ,      ,    , ,   ..,      , , . ,    ,   ,  -  ,     .   ,               .    -      .

           ,    ,   ,      .   ,     ("  "),  :    ,  ,    ,      ,   ,       .    , "      ,      ,     ",  ,    ,    "       ..." [1].       -   ,  ,   ,  ,   ,  -

1 . . . 1..203.

347

  . "  ",    ,      .            .  "      ",   ,    [1].  ,    ,        ,       ,       , ,   ,    ,        .   : "    ,  ,        ,    " [2].

1 . . . 1. . 204.
2  . . 204-205.


 ,       : ,   ,  ,     (     )  ,   ,       ,   . ,      (     )    ,   ,    .       .    ,  ,     - "  ",       .  ,        :         ,    -  .        ,   ,               ;       ,           .

       -  ,       (  ,     )     (  ,  ,   )    (""),     (  ) -

348

  .  ""  , .     .  ,    , ,     ,       .    ()  ,         ().

    ,   ,            . ,      ,        .         .   ( ,  ,  ,  )   ,   ,    : )   ,      : "  ,       " () [1]; )      ,    ,     ,    :        , ,      -   " " ( 400 .  ..), "       " [2].

,  ,     ,   ,   .        ,  ,    ,   ,       , - ,   ..    : ",      , -    ;        " [3]. ,     ,     ,   .

1  .. . ., 1925. . 64.
2  .. : . . II. . 91.
3  . . 41.


  - ,    .       ,   - .    , , ,      - . ,      ,  ,     ,     .   

349

,      (      ,    ).     ,      (,  ,       ,    ,   ).

     ,       ,  - ()   .           ,      .     ,     .     ,             ,         , " (  )      (),  " [1].

 ,   ,       .

 ,    .         , , ?            ,           ,  ?          .

 ,      , ,    ,   ,  ,  .   ,     ,       .           " ": "         .  ,  ,        ,    , [  ]    ,  ,    ,            [  ]   ,  .       " [2].

1  .. . . II. . 44.
2  . . 87.


         ,         -.

350

  (2- . V .  ..)     ,   ( V -  IV .  ..)     .        .  ,    ,   .  ,     . ,   , "    ,    " [1].     -  ( ,      ) ,          .   ,     ,    .    (. 460-403  . .)   : - ,  ,  "    ,           ,     - []     " [2].

1  .. . . II. . 19.
2  . . 70.


         ,    ,    -     .    ,    ,        ,         ,          -    ,   ,     , ,  ,         .     ,     . -,   ,          ,      ,  . -,   ,       , , .

            ,      .         ,       ,        .  

351

     ,         (, ,   .)   ,       .       .












 2. 

 (. 470-399  . .)      .         .          : "            " [1].

     ,       .             (  "  ")  .              .         "" .  , ,   ,  ""  ""     . -    -,       .           ,    .

"  , -    , -    ,    ,   ,       " [2].            ,    ,   -  .   ,      , - -  ,      .         .  ,         .       ,       .

1 . . 1078b // . . . 1. . 327.
2 . . . 1. . 119.

352


         -  -  .    ,     ( ,       ),    : "   ,   ,   ,   ,    -  " (1,91) [1].       .

1 a. .:  3 . ., 1968. . 1. . 119.           ,     ,  - .


    .     - "       " (Diog. L. II, 21).        ,      ,     .     ,       " -  ".         .    .     .        ,             . ,      .          ,     .            .

        .     .    ,      ,   , .          .   ""      .  ,           ,             .       ,  , -,     , -,   .       .      ,      ,       

353

    ,           ,   .     ,  ,    -         ,   .     ,  ,      ,    ,       "      " (1, 108).      ,       80   ,     .

       "".   ,  ,    ,  ,  ,                .         ,    : -  ,   ,   .   :    ,   .         ,    ,   ,     .

     ,             ,     o      .      30 .     ,    ,  .  ,             .  ,       ,    .    .  ,  ,   , ,    .   , 70-      ,      ,     .

        :     ,     , , ;       ,    ;    :  ,    .

        ,     .  -  ,   . :     -     :   -

354

   .  : " -   ,  ,   -   ,  " (1, 244).  ,   ""  ""      ,         ,        :      .

  ,    ,    .       .     .              .  ,       ,    .      .      .       . ,      ,    ,         . : ,      ,     .

"   , -   , -            ,    ,   ,   ,         ,   ,  ,  ,     ?

- ,  .
-     ,       " (1, 246-247).          ,     .   ,     ,  : "    " [1].

1 . . . 4. . 297.


       ,   ,         ,   .     , ,     , . ,  ,  ,    ,     .

355

    ,         .      ,    ,   ,     ,   ,     .        .     .   . ,  -   ,  ,     ,    ,   - ,       ,   .  ,       ,     .

     ,           .               .       . "       :        ,  , ,      ,     , , , ,     ,  " [1]. ,    ,    , -   .    ,    ,  ,    , , .   ,    ,    .       .   ,   ,    ,   ,      ,  . ,    ,         .        ,           ,  ,         ,        .  ,         . ,   , :         .      .  ,     ,     - ,    ,    (    )     .

1  .  . .; ., 1935. . 119.

356

      ,      .  :    , , ,         ,     ,   .       .    ,   .          .      ,       .      ,  ,        ,      .     .  ,   ,   ,          .       ,   ,    ,   ,        ,    .     ,   " ,    ,   " (1, 99).       ,   ,      ,  ,  ,    ,    ,      .       "    ",    ;        : "       ,  -  .  -  ,     ,  ,  " (Diog. L. II, 21,39).

     (         ) ,    .   :    ,    ?      ,    !  ,       ,     ,     -   -  ,   .      -    .  ,    - ,   ,    ,      ,   ,   .   ,    ,    

357

,     ,  -    ,       ,   (    , ),           ,  ,   .

 , ,     ,    ? ,  .  ,            .  ,  ,           .      -   ,       ,     .   ,  ,  ,  , ,   .       ,         ,  ,  "   ,    " (Diog. L. II, 32).  "       ",  - "-  " (1, 90),              .   ,    ,     ,       ,         .          .           ,    ,        .

      .      ,        - .            .    .  : " -       .           - " [1].    

358

     -  . , -,      ,           , , -,        .

1 Jaeger W. Paideia. Berlin, 1944. . 2. S. 128.


           ,        ,      .     . ,  , ,         ( ,  ,  ,    ,    ,   ,    , - . 1, 89).     .  ,         ,      .      ,            -    ,     .    ,        .    ,    . ,     ,  ,   -  ,   ,     ,    .

 ,  "  "        ,   " ,    "      ,  ,  , ,     .  ,     ,  ,   ,       ,      ,        .     ,        ,              ,    .     ,       .

359

      .  ,    ,           ,     .        ,          .  ,        ,  ,        .      ,          ,        .     ,  ,        .       ,    .   ,             ,    - ,      ,        .          .  ,    ,       .   . ,  "    ,    ,    ..." [1]            .

1  .,  . . . 40. . 57.












 3. 

         ,   .

,    ,  ,    .    ,  ,    , "   :  ,      .     , ,    " (Diog. L. , 106).            

360

 -,  .            ("", "", ""  .).         ,  .           .    ,        ,      - ,     .

      ,   , ,   ,   ,  , ,  ,   ,   ,     .    ,       .        , ,   ,      .     ,      .         -   ,    ,    (, ,    ,             ,  ).

.     ,     ,         .      (. 450 - . 360 .  ..).               (. . 330 - 320 .  ..).         -   (. " "),    -   kyon (),           .

    ,          .          : ) "   ,   " (Diog. L. VI, 104),   ; )         ,   ; )        - ,               ;   , ,  , 

361

   ,    "":      ,  , , ; )          .

 ,   ,     .      :      ,         .               .  ,    ,   ,        ,    .    ,     "  ".   -     ,   :     ,    .        ;         ,     ,  . ,   ,  ,     ,    -    .       ,         ,  ,    ,    ,      .  ,        ,        .

          ,      (  ),          .             .     .         (   , ,    ,   ,  ,    ,   ).              ,    -       ,    "" ()         .

362

.  (IV - III .  ..)         .          (   ).  ,      ,        .      ,               ,    :    (" ,       " -  , VII, 11),  ,  ,  ,  .

   ,   ,         ,  (      ).    ,  ()  ,  (, ).   ,    ,  (, )  ,   .        ,  .      ,      ( ,   ,     ),   ,      ,  .   ,      : "  ,      ..." (Diog. L. II, 88).      ,           .      ,     ,         - "    ,          :      " (Diog. L. II, 89).      ,         ,       .     ,         ,    ,      .  ,  ,     ,     ,    .

363

         ,   ,   :  , -,   ,      , -,          ,     .   ,             .       .          :            ,     .   , ,     ,         .












 IV
  

   V .         ; ,  ,        .        ,      ,    ,     .

                ,        . ,       ,            ,  ,          ,            ,     . - , ,         ,  ,         ,     ,  ,      ,   ,  ,     .          ,       ,      ,      ,         .












 1. 

    ,          : "  ... ,  , ,   ,    ,         , 

365

 " (1, 241) [1].                ,     ,     ,   ,   .    ,         .    ,     ,    ,  ;      ,  ,            .             .  ,      ,  " "    , ,         .        .

1          ( )   ( )  : . . .:  . ., 1968-1972.


       ,           ,    ,    .

-,   .        ,      ,   ,     ,    .        :    , ,      ,    .     (Diog. L. III, 64),  (idea)  -    ,  (genus),  (arche),  (aition),    (eidos),  (paradeigma).

-,        .   ,  : .    ,   .     , . - ,             ,      "",       .       ,     ( ""  , 

366

 "  (. - ..)    ,      ,  -   ,     " (3(1), 317),      ,     ).   ,     ,   -    ,    .           ,     . ,       ,   ,       ,   ,    .     ,          .     ,  ,          ,      .  ()   -  ,   -   ,   ,   ,   ,    .

"  -     .         ,      -  ,      ,      ,       ,     " (3(1), 324).

 ,          : "  ,    ,     ,    " (3(1), 469).     ,       ; ,  ,   .     :  ,    ,      .   -    , ,           .      ,    , ,   .  , .  ,      .      - ""   "" .              (,    ),       ,  ,     .     "": " -     , ,           ,       .   ,   ,- .

367

  ,        -    ! -    ,       .    , ,       , ,  , -               !    ,   ,      ?       ,      ,   - " (2, 24-25).

 ,  ,       , -  .           .   , , , ,    (2, 45).    -  ,          .      ,          (          ).   ,  -     .

   ,        ,          .     .  - ("    -      ". - 1, 384-385)      : "  "  "  ".            ,   ,     -    .    ,  ,            , , ,   ..     ,    ,  ,    ,   .       , "      ,       ,      ,  , -      -   ,   ,   " (2, 26).

368


  ,       ,              ,     . -     .  -   ,        .     ,       ,    ,         . ,   ,     ,    - ,      .     ,       .      .

 ,  ,    ,    -   ,     ,     .

   ,    , -  .        ,    ,  .         .        ,     ,      ,       () .              ,         .   ,        (   )     ,   ,             .    ,           -            ?       -      ,         ,    ,     .              .     ,   -        .

            ,     ,    ,     ?    

369

   , ..  : "             ,   .           ,        ,       "". ""      ,      , - ,     , -     ,       " [1].           ,          :  " ,      -" (3(1), 70); "     - ..." (3(1), 330); "    ,   " (3(1),23); "  ,   " (2, 135):   , ,          .  -  ,        .

1  ..   . ., 2000. . 122.


    , ?      ( , ) .      .    , , "        ,     - ,   " (3(1), 83).     ,     ,     ,      , ,   ,       ,  -    .

 ,     ()    .

      ,  ""     ,   .   ,        ,     ,   ,       .   ,    ,          ,   .    ,  .  ,   ,      , 

370

 .   ,      . "     ,     -  ,      " (1, 396).           ,     .

  -         "".  -       ,     .   ,  , , ,   ,    .     " -     ,  ,   ,   ,   ,      ,     ,   ,   " (2, 133).      ,      .   .  ,       .  -   .         "    ",     ,  "   " (2, 133).  :    , ,    -  ,   ,      .

    , , ",       ..." (2, 135).       ,  "    ,   " (2, 137).     ,   "  " (2, 139).  ,           .             .

       .       .  -     .      ,    ,   .     ,   ,     .        ,         ,        .

371

"       - ,     ,    -   ,   - ,   , ,    -,    ,     ;          ,     ,        ,      " (2, 142).

 , -   ,  ,     ,   ,     ,        .         ;   ",   ,   -   " (2, 21).

  ,    ,  ,     ,          .        -    .

",  ,    ,  ,    ...   ,  , ,          . ,  ,   ,     ,           ..." (3(1), 144).           -  -      ().      -    .         ,        ,     . "...             ,    ...       ,              " (3( 1), 236).  -    , , ,  -   .     -   ,      .        ,      ,                 ,       .

372

,    , -   ,  ,    .  -    .         , , ,       .      ,         ,        .

  ,     .         , ,  .  -      ,     ,     .   ,               .      :     ;         .   ,    ,    ,      . ,   ,            .   ,    ,               ,    ,     .          . - , " ,           .     -  ; ,    ,       .        ,      .    ,       , -   ,     ,     " (3(2), 306).              .

373

  ,  ,  ,     : ,  ,   ,    ( ).         : , ,   .       .   ,        ,       .  -  ,    .     ,      ,   ,      , .. .         ,   ,   .     -.    ,  ,          ,    .  ,  -    ,  .

      ,  ,           .  - ,     ,                 ,        .         , "        -    ..." (3(1), 224).

        (    ,   ),            .  ,          (    ),          .           ,         .        .

    -      ,  ,    -   ,        .     (     )    .

374

     .    ,     .  ,    ,     ,   (  ,          ).    ,    ,      ..        .           .        .            (     ,      ),    ,   . , ,            . ,  -    .          ,  ,     .     ,       ,  ,           .

       -    .      -.         ,     ,        ..  -  ;       .  ,  ,         ,        .   ,         ,    ,   - ,   -   .  ,     ,     -     . - -  ,    ,   ,     ,           ;        ,       - ;         ;           , -

375

     ;   " ,     " (3(1), 285).          ,           ,    .       ,       ,       ,     , ,        .            .

           ,    ,   ,   ,  -  . ", -   , -      ,   , ,       ,  ,   -    ,  ,      ..." (3(1), 207).        ,   ,         (-) ,    .       .         .      .  ,   ,   (       )  , ,  .         ,   .     (  , ,  , ,  ,     ),    .

           ;        -             -   .   .        ()  XX .;        ,   ,   ,       ,   [1].

1  .     . ., 1992. . 1.

376

,    ,     . " "   -    .   ,         .              :    - .  ,          ,        ,   "   ( - ..)  "    ,    "  " (2, 65, 90),      .

    ,   "",  ,     "" -   .               ,      ,    -    -   ,         .  , ,       [1].      ,   ""    "", ,   ,   . ,   ,   . . ,    ""     : "       ,       ,       .  ,    ,    .       ,  ,  ,   ,       ... ,    ,   "".            , , ,   ,   "", - , 

1           ,       (sophrosyne).

377

 ,         ,     "" [1].

1  . .   "" // . .:  3 . . 3(2). . 597.


               ,             .

      .   ,     ,       ,  ,       ,    .         ,        ,       ,       ,  ,       .       -         -.












 2. 

, ,  -   .          -  .   ,        ( -  ,  -  )    .      ,    , , ,     ,   ,   ,   .             ,          ,     .    ,     ,              ,   ,   ,    ,   ""         ,      , ,   .           .

378

                .   ,    ,   ,         ,       ,    ,    ,    - .    ,   ,         .         ,        ( ,  ,    ,  ).              .      ,        ,    ,        .            ,      (      ),    ,    .

        - "- ", " ", " ".  ,         " ",        .  ,        " ".      : " " .. , " " .,   (. . .:  4 . ., . 1983. . 4.), " "   ..  (. I  VIII - .   : ..   . .   . . 1987;        " ")  ..  (. VII - . " ". 2002.  1.).

                .                 . , ,         ,  ,  ,     .

379

    .   ""        ,    .      ethos,  ,      ,     ( ,  ),     : , , ,  .        ,       (,     ,  -   ).       (, ),      (.. ,    ,  )     ()  ( ). ,    ,     ,  ,  ,     ,    .  ""             (" ", " ", " ") [1],    .

        .  ,  , - " ,  " (EN, I, 1, 1095),   ,   , . ,  , "      ,     ,     , -     ,         " (, I, 5, 1216 ),         .    " ,  ,   ,    ,         " (EN, II, 2, 1103 ).        ,    ,    .    () " ,  ,   ,    ,    " (, I, 1, 1182 ).    ,  ,     ,

           :    (EN - " ";  - " ";  - " ");  ( ),      -        .

380

   .  ,     (    )    -  ,   .

   -  ,       ,     ,    ,     .  ,      , ,        , .       .  ,       .               .        ,        .

    .    ,  ,             ,  ,      ,   ,  .  .      .   ,  ,  ,      ,   ,     ,     ,  .        ,         . "    ,  ...       ... " (, II, 10, 1208 ; .  , VIII, 1, 1246 ).

    "    " (EN, I, 1, 1094 ).     ,  .    ,          ,        .        ,       ,  ,  "         " (EN, I, 1, 1094 ).

        ,           .      ,           ,  .

381

  .     - .    -  ,   - ,   -   .. ,    ,  .  ,    ,  . ,      ,      .          .       ,      ,    .  ,    ,  ,    ,      ,     .   -      .      ,     .   -     . "   ,   ...   ,     ,            ...    (     ,  ,     ),  ,      ... ..  " (EN, I, 1, 1094 ).

          ,      ,   () [1].       .  ,   ,    : "  , ,  ,   ,    ,    " (EN, I, 2, 1095 ).

1  (makarhotes)     (eudaimonia)       . "       ;       "" (selig),   - "" (glucklich) (RitterJ. Metaphysik und Politik. Frankfurt a/M., 1969. S. 57).


, ,     ,  ,     .    ,       .       ,   .       .     ,       ,  

382

       ,     .        - .      .        ,              -.  : "   , ..."

      ,      . ,  ,     ,   , ,  -, ,   ,    ,     .      ,  ,     ,      ,      , ..        .    ,   ,   .    , ,   , ,   .. "     -   " (, I, 4, 1184 ).   " "  ",   "     .

      , , ,  .      , ,  , ,     ,   . ,            ,   -  ,       .      ,    ,  ,      ,        ,         .      ,    .  ,  ,   ,        ,            .

  ,         (): "     ,           ,      ,     ?" (, I, 11, 1101 ).

383

    -  -     - ,    , -  ,     .     ,   ,   ..            ,   .    : , , .   ,              ,  "    " (EN, I. 5, 1097b).

    ;   , ,  .    ,     . "  -  ,        " (EN, I, 6, 1098 ).     .    , ,   ,  : ) ,    ,   "   " (      ),  )  (, ),   ,   ,    ,    .       .    . "  ,           ,    -  ,  ,   ".     : "    ,   - ; ,    -   ,     - " (EN, I, 13, 1103 ).     , ,    ,        .     .    ,      ,  ,      ,     .

          .           .         .       ,       ,    ,  .   ,   .    .

384

" -       ,     ,   -   " (EN, II, 2, 1104 ).

 ,          .      ,    ,   ,   . ,   ,   ,   -   .          ;    - . ,  ,  ,        ,      .     ,     .  , "    ,      " (, I, 7, 1206 ).

    ,  ,    ,  ,       .    , ,    :    ,     ,           ,  , -,     ,         .     ()       ,        .    -     -   .

     .  ,  ,    : ) ,   (, , ,   , .) - ,     : )   , ; )  ,    ,          , .       ,     ,     . "          " (EN, II, 1, 1103 ).    ,     ,    ,      .

385

    ,  -      (   ,      "" (ethos)  "" (ethos)      ,       :         -  (?),   -    ().      ,   .   ,    , ,  .  ,       .     ,       ,      .           .

      ,     : "    " (EN, VI, 8, 1141 ).         ,      , ,       .         .

       ,    :  -   ,  -   .   ,      ,  . "  ,           ,    ,        " (EN, II, 6, 1107 ).  -      :    ;        ,   .. ", ,    ;   ,   ,   " (EN, II, 5, 1106 ).

     .          . ,   ,  ;   ,      .   ,       ,          , ..     .          (, ,      ,   -   ,   - ,       ). 


386

       (, ,      ,      ,   ,   ). ,    ,        ,    ,  ,    .           ,   ,   ,       ,   ,      ,      .

  ,     ,  ,  .   ?  ,      .

     ,    , ,      .   ,       (,   ).        ,    ,      , , ,  ,   ,     ,    .        ,        ,   .      ,      ,     ,     ,          . .     ,    ,   ,            , , ,   ,  .       ,   ,   .      ,              ("  ,      " - NE, III, 1, 1110) [1].    :         .    , ,  ,    " ",        .

1       ,   .  ,    ,   :        ,          .     ,          ,      ,    ,    .     ,  ,  .


387

       .           , , - ,   ,    .    " "   " ". ,      , ..   ,   .   -   .  ,   (),    ,         ,     .      ,        , ,    ,      (, ,   - ,          ,    ,        ..).     ,          .          .   ,      ,     .

"      ,   - , -, ,     ,     ,     " (EN, III, 3, 1111 ).      ,      ,       .     ,  ,      .    ,      ,     ,  .    ,     , . , ,  ,       ,  ,      .

389

  , -   ,       ,      , ,   .             ,   ,      .      ,  ,      ,            ,   () .     ,   ", , ,   ,   ,    " (EN, III, 5, 1112 ).    ,      ,      - ,   . ,  ,   ,        .     ,          .

      ,               ,         ,     .    ,      ,       .

    ,    : ",             ...                ;   ,    ,     ;  ,          , ,    ,    " (EN, III, 8, 1114 ).

   ,         ,    ,  ,          .       .    : , , , , , , , , , .

389

           .     , , "      " [1]         . ,           , , ,   ,       ,  ,  ,    ..          .    ,      ,          .             :  -     ,  -   ,  -    .. ,  ,     ,           .

1 .  // . . . 4. . 378.


          . -, -        (,    ..),      .   ,      ,     .    ,     . -,       ,  ,    ,       . ,      ,  ,    ,  ,        ;    ,       . -, ,      ,  ,        .


390

 ,       (, ) ,  .  ,         ,     ,    ,  ,          ,       .  -     ,   ,         .         .      ,       ,   ,    ,     .

          "".

    : "...  ,      " (EN, V, 3, 1129 ), , -,          ,      ,   ,    ()  .. -,       . "    , , ,  ,       "(EN, V, 3,1129 ). ,      ,     ;  - "  ,    " (EN, V, 3, 1140 ).        ,     .

     ,      , ,  ,    (      , , , ,           ()  ,   , - ).     ,  ,  ,        (  )  ,      , , , ..  ,        , .              - . ,         : -

391

   ().      ,       ;    ,    , ..   ,  ,                .     .    ( )       ,       :    ,   ,    .     : , ,   ..   (): , ,   ..

      .  ()      ""  "",  ,    . -,  ,     ,  " ", ..  ,    .    . " [1],  ,  ,                   ,       ,        ,   -  (  -   ),  ,       ;    ,     " (EN, V, 9, 1134 ).

1  "dikaiosyni",     ,   . -   ,   "",     ..    "".


       ,       ,    .  ,    "   ",     () :                ?

392

  ,   ,    :  (),    ,   (),     .  ,          -  (). "   () ,  ,    ,   " (EN, VI, 5, 1140 ).      ,      .  ()  ,  ,     ()  ; "      ,     ,    " (, I, 34, 1197 ). ,  ,   - " [] -   [],  " (EN, VI, 2, 1139).

      , .    ,       (" "),     ,      ,   .

     " "  " " (EN, VI, 3, 1139 ).     ,    ,  ,    ,      . "  ,         ,    ,     ,   " (EN, VI, 13, 1145).           .          " -    " ( ,     , -   ).    ,      ,    . ",   ,   , " (EN.VT, 13, 1144 b).

      , ,  .    ,  .  -   ,      .

    , ,     ,  ,    ,  ,  : "    [ ]: -,   , -,  , -, " (EN, I, 2, 1095 b).


393

     ,       ,   ,     .       , ,         ()          .    .            .      -        ,  ,  ,      . ",             , ..   ,     - ,    ,     " (EN, VII, 8, 1150).     .     .  ()  ,    ,           , , ,   ,    ,        .        ,      , "    ,    ,     " (EN, VII, 11, 1152 ).   ,     ,         ,      .       ,   . "  ,    ,    ,     -  ,  ,       " (EN, VII, 9, 1151).    ,   ,  " (EN, VII, 11,1152).       ,     ,  .

 , ,           ,  (  !)        .      -   , ,          ,   ,      . " ,  ,      ,          -    ,   ,     " (Pol., 1324 a).

394

      ,   , .            ,     .         () ,  ,        .  ()       ,  . ", -,   ,      ,   ,   - , ,   ,           ,   ,  .    ,     ,    ,  ,       ;         (Philikon)" (EN, VIII, 1, 1155 ).

         ,          .       ,     ,       (,  ,    ,   ).   ,  ,   -  .  ,     ,   .  ,  ,  ,       ,   ,   . "     , -,             ,           ,  " (Pol., 1324 b).   ,    -             (). "      , ,    ,   ,    []        

395

, [..  ]...     [ ],   ,      []" (EN, VIII, 11, 1159 ). "          ,   ]" (EN, VIII, 13, 1161 ).         ,     ,    "   " (Pol., 1276 b),  "   " (Pol., 1280 b).          , ,   ,  -    ,     ,  "      ,   ,   " (EN, IX, 3, 1165 ).     ,   ,      . "        ,     ; ,   []     [ ] (kat'axian)  ,   ,  .       - ,      ,   " (EN, IX, 1, 1164 ).

       - .     ,            .           ()     -.      ,             .    ,  ,            ,         -  ,  -.

  ?    ? "[ - ]    .     " (EN, VIII, 1, 1155 ).   ,          ,   ,         ,   ,    ,         . "   [] ,   

396

  -     " (EN, VIII, 1, 115[5).        ,      ,        ,        : "            " (EN, VIII, 4, 1156 b).    , , , ,      .       . "      ,       ,     ,      .       ,      ,   ,     ,    (oikeiai)   ,        " (EN, VIII, 4, 1156 b).     ,    , ,      ,       ,        .

   (   )  () ,     - .   -      ;    ,        ,      ;         .   .     ,        .     ,    .   -       .  , ",  ,   ,     , ,      " (EN, IX, 4, 1166 ).        ,    ,    .

,   ,     ,         .

397

 ,      ,   )  -  )  - ,        -  ,               .               (        !),  ,       -  ,         .

            .      ,   ,    .       .      ,     ,  -, ,  .     ,     ,  ,    ,     .     ,   ,    ,    .

        ;   ,     ,    .            .   ,     ,         (,   ..),   .         ,      ;  ,     ,    .    -  :  ,     ;    , ;     ,   ,      ;       .    ,             ,      , , ,       .

398

 ,  ,   ; ,  ,  ,         .       :                 .     ,    ,      ,    .          ,        ,     ,      ,    .    ,      .     ,     ,            ,  . "      ,     , , ,  ...           " (EN, VII, 13, 1153 ).     ,      " ",    ,   ,            ,    ,     .      ,   ,      ,  ,   ,            .          .

        ,     : ",            ,         ,       ; , ,   , ,               ,         (,   ,  ); , , ,     (    )   , 

399

  , -        ,         ,     ,        (EN, X, 7, 1177 ).

                   .    ,         -     -,    -.          .    -     .

 , - , -              .     ,  ,   .  ,       ?    ,        .   , " ,  ,   ,   , ,  ,  ,  ,       " (EN.III, 10, 1115 ).   ,     ,   ..?  -     .  " "   ,  ,      ,  -,    ,      . ,     ,  .   ,     ?   ,  ,        .       (, II, 10,1208 ).     "   " (EN, VI, 11,1143 ).    ,  ,   "           " (EN, X, 5, 1176 ). ,  ,        ,     .     ,       .

400

      ,     ,   .      ,     .    (,  )     , "    ,     " (EN, III, 8, 1114 ).  ,   ( )     .         ,          (  )   .     .  ,   ,          .

"      ",-   (, I, 17, 1189 ).     .    ,        .         ,  ,        ,        ,             .













 V
   

  ,  ,     ,    VI-V .  . .         ,   -   .     .       ,  ,  ,               ,  ,     ,   ,  .  ,             ,   . ,    ,   ,     ,                 ,    ,  ,  ,   ,    .            ,     ,     .        :        , , ,    ,             .

         , , .









 1. 

 (340-270  ..) ,         .    .      ,      -     .     , ,  .       : )  ()  - ,     ,  )   - ,  

402

  .   , ,       .      .    ,  ,    ,      .     : " !" [1].

1   . ., 1955. . 236.             .


        ,        ;    ;       -    " ,     ".

"      " (Diog. L. X, 129) -    . ,      ,    ()   .  ,        :     -    .         .    .       .    .    ,        .    ,   " "? ,  ,       ?          ,     ,    . "           " (Diog. L. X, 145).    , .   ,   .    ,        ,         .

"      " (Diog. L. X, 139) -     .      - ,   ,    .   .  -   ,      .      , .       .       .

403

"       " (Diog. L. X, 128). ,      ,     -     .  -  ,   "      - ,   ,  - ,       " (Diog. L. X, 128).  ,     ,   ,       .   ,      ,  ,  : )     ,   ; )     ,    .       ,       -    ,  .  .

  -    , ,  ,   , ,        . "  ,     ,   ...        " (Diog. L. X, 131) -    .  ,        ,          ,    ;   ",    " (Diog. L.X, 135).

   , .    ,   .  -        .       ,     , ,    ,       ,    - .      ,      .

     -   .       () -  ,  -    . "     ,   ,  " (234).    ,  ,       .

404

              .        .        ,  ,   :     ,    .

        ,      : "    ,   -  ,  ,  " (Diog. L. X, 137).      -   ,    ,            .     ,  .

          : )    (     -  ,  ,  ); ) ,    (,  ); )     ( ,    ,        ).    ,   ,       .  : ",  ,    ;  ,   ,   " (Diog. L. X, 144). ,      "",    ,  "   ,   " (233).          .    , ,  ; ,      ,    ,           .        ,         ,    ,        .  ,     ,       .  ,           ,  . ", -  , -       ,       ,      [-

405

  ]" (229). ,    ,      ,    ,          ,      .   -   ;     ,     .

,      ,     ,       ,       .    -       ,  ,      .         ,   .  ,   ,        ,          .     ,          .

        -  ,    -  .     ,   -   .       .

-,    .  ,   ,   ,      , "    ,   - " (Diog. L. X, 124).     ,            .    ""       .

  ,     ,   ,            "". "     ,       " (Diog. L. X, 123).  ,    , ,  ,   ,           ,  "   ,  :    " (Diog. L. X, 139). ,     ,    ,  ,   -     ,     -

406

 .            ,   .  ,      ,  , ,   -   .

  ,   -   ,      , -    (),     ().   ,   - ,    .     .     .       ,   ,        ,      -   ,           .

-,    .        ,       . "  ,      ,   ,  " (Diog. L. X, 134).       ,     ,        .  ,   ,  ,   , .      "" ,          .     ,     ,      .       ,      .   .

-,    . ,  ,      .     ,        . ,  ,      ,   ,  ,   .       ,        ,         ?    - ,  . "   , ,      ;   ,    ,    ,    .  ,      ,   ,        ,       " (Diog. L. X, 125).

407

   - .    ,  "     ",      " " (Diog. L. X, 125).   ,         , ,      ,   ,    ,   ,     .   -    . ,    ,  ,   ,    ,  ,    ,       ,     .     :     ,   .     "  ,   ,        ,   " (Diog. L. X, 126).    ,    .       ,    .    -    ,  ,     .  : "      -      " (Diog. L. X, 126).       : ,  , -      .     .     ,   .          ;    , , "  ,        " (Diog. L. X, 117).

   ,     .      ,      -   .  "              " (Diog. L. X, 135).       ,    .     ,  ,   ,       .     ,     .      .    -  .          ().           .

408

   -     .      . "     ,  - ,      -" (Diog. L. X, 125).  ,    , ,      ,   .         .   -   ,       .     ,    .      ,  ,    ,     .     - ,     .  -  .

         ,      .   ,         ,               .              .         ,       .

  ,   ,    ,   " ,  ,   ,      ,     ,       ,   " (Diog. L. X, 154).           ,        .     -,  - .    .

,       ,      .        .  "   , ...     ,    " (Diog. L. X, 146).           ,     .       ,        .     ,      . " -   ,       ,    " (Diog. L. X, 150).     , ,  ,    -

409

    .     - "    " (Diog. L. X, 151) -     .   .       .

     ,       .           ,              .  ,  ,   - ,   ,      .  ,  "      ,   ,   " (Diog. L. X, 117)          :  ,  ,  .

  ,            , -  .        ,  .          . " ,        ,  -   " (Diog. L. X, 148).

 "   ", "      " (Diog. L. X, 121b).                .    ,     .

-,  -       ,    .      . ,            ,   . "...  ,     " (Diog. L. X, 11). -,   ,    ,            .  ,                ,   .      ,      .  ,   ,    ,      ,    . -

410

 -        .      ,      : "    ,   ,       " (222).       .

      ,      ,  . ,  ,   : ",   , ,     ",  ,  "     " (Diog. L. X, 121).   ,  - .    , ,       ;    ,  , , ,       ,     . ,      ,       ,     ,        .   , "      " (Diog. L. X, 148). -             .












 2. 

    ,   ,                     ,  .   ,      ,      (. 333-262  ..),  :  (-.232  ..),  (281-205  ..).

   ,         ,  ,     -    ,        ,   . ,    ,    , .    .       .           .      ,  ,   ,   ,    .     -     .

411

    ,        ,   ,        ,         .      ,       ,    .                ?

         : "    " (Diog. L. VII, 85).           ,  ,    ,   ,   .             ,  ,      .         .            ,    ,          . ,   ,    .

     , - . ,   ,              .         .      ,          ,    .        , .   "   -    ,    -   (tech-nites) " (Diog. L. VIII, 86).

  "      "     - " ".           ,        ,   .   ,     ,  , ,   ,   .    , 

412

     ,    . "...  -  ,     ,     " (Diog. L. VII, 88).      .          .           ,     .

 -   ,             .       -      . ,           .  ,     ,      -     .   , "     " (Diog. L. VIII, 87).          :      ,                ,       ,     -   .   ,         .  -          ( ).             .

         : "     ,  ,     .  -  : , , ,   .  -  : ,   .     -  ,     ,  ,  , , , , , , , ,     : , , , , , , ,    " (Diog. L. VII, 101-102).

   -        ,    ,   ,   ,      ,    ,

413

    .        ,  , ,  ,          ,     .          ,   ,          .

      :    ,    ,   ,      ,       .           ,   , ,        ,        .        .      ?         ?

          :  (), ,  (, )  .   ,   ,  "    , ,   ,    ,       ..." (Diog. L. VII, 125).       ,  ,     , ,   .    ,     . " "  " -  :  ,  ,  ,  ..." ( ).    - , , ,  -    : , , , .       ,  ,          .   , , , ,    ,      ,        .

  ,      ;        .    (       . adiaphora - -)   .    ,       ,       .

414

          ,   .  ,               ,     .        .           "",        ,  , -  ,  ,   .. , ,   ,    "",  ,   ..        ,        ,      ,  , , ,       .    ,   . ,      ,   "" , "  -  ,     : ,  , , ,  " (Diog. L. VII, 108). ,   ,      ;           .           .

 ,      ,      ,      ,    ;     ,            ,        .      ,     ,      ,        .      ,        .         , ..         ,    .   ,    ,       ,      ,         .

415

    ( , )  .         ,   ,    ,  ,    ,    ,  ,       ,  ,      ,       ,  ,   , ..   .      ,  ,   ,            .        ,                        .

   : 1)     - ,   ? 2)      - ,   ?       :   .      :          ,       ,     ,   ,     ,   ..,       . ,  ,    .  :   -,    ,   - .    ,       ,    .          .  ,    -  . , ,      .   (, )           ,        .     ,    ,   - .          ,   ()  ,  ,    ,       . , ,  ,        ,     , , .      ,    :  -   ,      .       :       -

416

.        .      .   .   .           ,   -   .     .

     ,   ,   , .        ,        ( )    ( ). ,            ,       .     ,     ,  ,       , .

         , ..    .    ,       ,        .          : "     ,    ;     .  ,   ,  -         " [1].    ,           ,       .     ,         .          ,  .   ,  . ,    ""      ,                 , ..,   ,           .            -      -, , .. ,            .   -   ,  - .

1  ..   . ., 1995. . 173.


417

        .  -  ,      .  -  () ,        .  -  ,     .     ,   .      ;    .     ,       ;    .       ;         ,     ()    .

    ,       .        (),    ,   ,       .      ,      .  -    .    ,   .  :   ,     ,         .     ,    ; "       ,      " [1].

1   . ., 1998. . 91.


           : kathekon  katorthoma. Kathekon -     katheko (, )  "".        ,       ;      ( ,     ..);      ( ,     ..)        ,  ,      -   ,  ,   ,  ,   ,    .. Katorthoma -  ,   . "     

418

kathekon  katorthoma         " (Diog. L. VII, 108).   katorthoma      ,      ,    ,    ,        ,        ,   - .       ,       (,    )    ,  .     :    () ,     ,   ,     () ,      .       ,   (       ),           ,        .          -   ( ,   ,    ,          ).       .   ,        . -,       . , , kathekon  katorthoma      ,       ,         ,          .     -  . -,   ,   ,    ,    ,   ,      ,  "      " [1].       ,   ,          .      -  -  ,   ,  -   

419

,   .    : ,         ,        ,           .              -    . ,      ,     ,              .  ( )        ,  , ,               ,     ,   ,   ,    ,  .

1  ..   . . 188.


  ,            ,       ,         , , ,      .     ,   ,     ,      .                  ,   ,     "      " (Diog. L. VII, 94).       ,         .      ,              ?         :   (,  )      ,    ?

            .      ,  ,     ,     .    -   .     ,                  .      ,   ,        ,        .

420

           .     .     . "            ,      " (Diog. L, VII, 120).     ( ),   -        , ..   ,        ,    ,        ,     ,  ,        .      ,      ,   "   ,  " (Diog. L. VII, 104).     ,    , ,   , "    ,      " (Diog. L. VII, 160).    ,   ,  - -    -    , , ,  ,   ,       .

       ,     (. Apatheia - ) - ,   .   (  )  "          " (Diog. L. VII, 110).  ,      ,       (, ,   ,   -  ).              (, ,    , , , , , ),         .    ,      ,   ,   .      ,   .   , ,        : "...     ..." (Diog. L. VII, 121)

421

    .      ,  ,    ,  ,         ,      .      ,        (       ,    ),  ,         .            ""      " "  "".       (Diog. L. VII, 116): , , .     ,       (   ),  -        (   ),  -      (   ).  ( )    - ,       .    .        ,    .           ,         .

  ,          ,    "  " (kathekonta peristatika).   , ,  (  ) ,       ,     ,    (   )         ()    ,      .        : "     ,    " (Diog. L. VII, 121). , ,    ,          ,    , ,  -  ,    .     ,      .  "  ",          (  ,   )     - ,       -

422

 .         ,   ,   ,       ,    .  ,      ,         . ,         ,  ,     ,    .   ,            ,  ,     .       :       ,        .        ,          ,        .

       .     .  , ,  ,       ,   ,    ,     ,   .      , ,  , , ,   ,    ,          .    ,       . "  " (Diog. L. VII, 121),   "    " (Diog. L. VII, 125).

   , , . ,   ,    .        .    ,         ,        .  ,      ,     ,        ,   .    ,   ,      ,            ,     .    ,               ,      ,      .

423

   (. 185-110/9  ..)   (. 132-51/50  ..),         ,             .      ,       .                ,   ,     ,  .  , ,      ,           .    ,       -           .     .

       .         .       -     .   , ,        .    ,   ,   ,    ,     ,      - .          .    , ,   ,   .     ,      ,     ,         , .

   ,     . " ,     -   ..." (Diog. L. VII, 92) [1].  ,        .     ,  .            -  ,  ,       -      -  , ,   .. " -,  , 

1  ..   :  . ., 1979. . 168.


424

 : 1)    ; 2)    , 3)   ; 4) ,      .     -     ,         " [1]. . .   ,        .  ,         .           ,     "  ()",     ,     " ".

1  ..   ...


  ,     ,    ,  .    .             .     ,     , ,   ,   (    )    .      ,      .

  ,      ,   ,     .              ,     ,   ;      ,        ,      .        .     ,   ,    ,   .         ,       -.      .   ,    ,  ,     ,     , ,      , ,      .        ,   -

425

               ;            ,          .     -,   -   ,   - .

     .    - ,    "".      ,     .        .     ,    .       .    , , ,    ,    ,  ,    .     ,   ,    .  ,   ,         ,     .

  ,        ,     .    .     .       :   ""         -      .         .    ,   .

         ,      .   , ,    ,  - .   .    .               - ,    ,      ,    "",       .  ,     (. 5 .  .. - 65 . ..),  (. 50-140 . ..),   (121 -180 . ..),              ,       .           .

426

-,    ,       , ,    ,   ,  , ,    . ,   ,   .         ,  , ,       ,    .       , ,     ,       .

       ,  , ,    :    ,      ,   ,      .

-,     ,   .     ,   ,   .       ,   .       ,              .           , , ,         .  -     : " ,    ?      ,   ,   .         .      ?     !" [1].             ,      -  ,  ,  , .       ,       ,          .

1   . 1976.  1. . 244.


427

-,      .     ,   ,              ,       . "  -  ..." -   [1]. "   ", -    [2].  ,      -    ,    .  , ,      ,   "   "   .          :     ,      ,    ,   

1   . 1976.  1. . 239.
2  . . 38.


-,       ,     ,              .          ,         ,   ,   .          ,     .        ,   ;       , , ,    ,   .

 ()       ,        ,     .      .  ,    ,         ,       -   ,    ,  . ,         ,    ,     .     ,  ,  . ,        ,   , , , ,     ,    . " ? , .  ? ,    .  ? ,   .  ? ,    ,  ,    ,      ".

428

      "  " (     "  ").         -    ,   ,   ,   ,  ,      .        ,    .         ,            , ,      ,     .   ,        . , ,     ,       ,           ;       , ,  "   -   " [1]. ,   -         ,      , ,     ,   .          ,      - ,  - ,        .

       (),            ,    ,         ,      . " -     " [2], -  .   ,      ,       : "   ,      " [3].           ,   , ,  ,       , , 

429

 ,     ,   .                ,     ,                ,         .           .

1 .    . ., 1975. . 62.
2  . . 282.
3  . . 271.


  ,       : "    , ,     " [1].       ,          ,   ,      , , ,  ,      .    -    -    ,              .  ,   ,    ,  ,    ()      (,   ,  ).     ,    ,     ,     ,      .  -    ,   ,     .         -   .      ,  ,       ,    ,  ,     ,    - , -          ?!      ?!  ,    ,   ,     ,       ,          ,   ,    , . ,    ,    -   ,  ,      

430

      -  -      .      ,     ,      ,            .

1 ". :   / . .. . ., 1997. . 26.


        ,        .    ,   ,      ?   :  ,   ,  ,       ,       ,   , , ,     ,   ,      ,  ,     ,   ,   .  ,  ,      ,            -    , , .     ,        ,      ,     .                  .      ,      .









 3. 

               (2- . II - . III .),       ,     .

       :   ?      ?       ?         : , , .

  ,  ,      ,   ,   .  ,       ,      -

431

   ,         .   ,             . "      ,          ..." [1],   , ,   , ,  ,         .     ,     ,        , ,       ,   .       , , ,   ..,     , ;   .       .

1  . .:  2 . ., 1975-1976. . 2. . 209.              ( )   ( ).


" ,       ,      ,     ,       ,    .  , ,     ,     ,  : ,  ,         ,   ,         ,      ;  ,  ,  [ ]  .             ;      ,  .      ,    " (2, 213).

  ,                ,   .            ,         .       .      , ,       -

432

.   ,   ,     ,  ,     .     ,           ,          .

      ,      , , ,   ..,   -  .          ,       ,       .       .           ,    ,   ,  .  ,   ,  .             , ..     ,         ,    ,    ,  .           ,        .  ,     : ,   ,  .     [1],      ,    ,    ,  - ,  - ,  - ,  - ,  - ,  -   ..  ,        ,    .

1      -      -      (I .  . .). .: Diog. L. VIII, 79-88; .   : 2, 2.39-242.


,    ,   ,         .     ,     ,   - ,      ,        .  ,   , ,     ,    ,  .     

433

   .   :          -       . ,  ,   ,     ,   .

     ,     ,       .           , .  ,        ,    .   ,         ,    .      .  -    ,      ,      ,    . "  ,        ,   ,          " (2, 26).        .    ,  "   ,    -     " (2, 27).

      ,      .    ,  ,   , .. ,       ,    . ,          .     ,          ,         .  ,   ,      ,     ,       ,        .  ,       .  "      ,       . ,      ,      " (2, 38).

          .        ,     ,   -  .    ,      , ,   , 

434

  , -    .           .     ,      .        ,      ,  . "...  -   ,   ,    ,    " (2, 212).   ,         ,       ,    , , - .

     ,     ,     ,          ,     .     ,         ,     , ..    .     ,          .

        ,               , ,   .      ,            ,      , . ,        ,      ,     .  ,          ,      .











 VI
  : 

              (204/205-270).        54 ,             ""   ( -     "").        .        .

      .    .       .  - ,    ,        .  ,     , ,              ,   ,      ,     ,  ,    ..,   .   ,       .

     ,     , ,    ,     ,   ,   ,  "   " (VI, 8,21) [1].    ,     ,  ,   ,       .  ,    ,    ,       . "     ,   ,          ,       ,   ,    -   " (VI,8,81).

 -  , ,   ..     ,  ,   ,  ,    .  ,     ,         ,   ,    .

1 . . , 1995; -2. , 1996.              (  ),    (    ).

436

  ,  ,     , , ,     ,    ,   ,   .

    -  ().  ,  ,    ,  . "     " (V, 1, 7) [1].     ,   ,      .       ,   ,        . ",   ,       ,   ,             .     ,  ,       ,        ,     . , ,     ,    - ;        ,    " (V, 1, 6).   ,      ,   (),    , .           ,     .     (   ), "        " (I, 8, 2,).     ,      ,   ,     ,       .     ,      .

1             ,       (nus -).


    ,     .   ,   .    ,      ,     .  -   .        ,   , .    ,    .  ,  ,    .       ,     ,         ,       . -

437

 ,       ,        ,     . ,   ,   ,         (    ,   ).      . ",   ,    ,   ,     ,    -        ;  ,  ,   ,  ...     " (V, 1,7).

       ,      ,    . , ,  -         .    ,      ,  .     ,   .    .

       ?  -  .  ,    ,   ,     .             ,    ,         .  , ,    ,  .    .   , , , ,    ,           .    ,         : ",     , -   ,   - -      " (V, 8, 9).      -. "         " (I, 8,15).    ,     .

    ,   .         .    ,  -, -,   -  ,  -, -.       ,         ,   .

438

     ,    ,      ,      .   ,  , ,    ,  ,  ,  .  ,   , , ,   .  , ,     ,    ,      ,   ,    ,     , .         ,      , .       ,    ,      .

      ,     ()  .     ,   ,     ,       .   ,        ,   .      .     ,    ,      (  )   (  ).

    ,       .      .     ,   .  ,    ,    ,       .    -       ,          . "    ,     .    ,  ,    ,  ,  , ,     .    ,   ,        ,  ,  ,  ,        ,     " (I, 6, 7).

  ,     ,   ,       .          ,         ;    ,     ,      , ,          .   ,      ,      

439

.      ,   .  , ,    ,    , .    ,     ,  , ..  ,    ,  ,       ,   ,      ,      . "      ,   ,         ,  ,      ,     " (I, 7,3).      ,      ,                .

  ,    ,        : , , , .

    ,  - ,    ,     (,  ) ,    , , , .     ,   ,     ,  ,   .  ,     .      () .      .     . ,  ,          ,       .

          : ,    ;  (),        ; ,  ;       ,  . ,   ,    ,        .        ,  .

440

    -,  ,     ,    - .         .       ,                .          ,             .    ,   ,   , ,  ,       .

  ,   ,      . ,    -   ,       , - ,      ,  ,    - . "       ,       ,        ,     ,      " (V, 3, 17).

     -   ,     ,   ,      ,  " ".    -  ,  -      ,       (   ,     ),  -   ,  ,  ,    ,     ,  ,     ,    ,    .         ,   ,   .  "  ,    ,   ,   -     , -        .       ,   , ,   ,               ...         ,       ,      ,    -  ;  ,       ,    .    ?  " (V, 3, 17).

441

-              ,   . , -,   ,  ,      ,            .   , "     -            :       (..  6 . - ..)     ,    ,    " [1]    68-        .

1 .   //  .  ,     . . 438.


  - .  ,      ,   , ,  ,    ,    ,       .            ,         .              :                 .           .

      - ,   ,   , -   .       ,               .   ,   ,    ;   ,     ;    ,       ,  ;         ( )   (  ,      ,    -   ).        :     ,      .


442

 -         .      ,     ,     .      ,    ,           . -,  ()    ,    . - (   ),        ,  ,    ,           .   , ,    ,      ,      , : "    ,     " [1]. -,       ,   ,     ,   .

1 .  . . 431.


 -  ,    .     ,     ,     ,     ,  ,            . "        " (II, 9, 14), -  .

     -   .

     ,          , -      , .  -      ,    ,        .        , .    ,  ,     ,    .

,       ,    , ,  ,    , ,        , ,   , ,     .

443

          ,     1000 .     .  ,    ,   .    (     ),  "    ,     ,  ,     " [1].       ,     ,         ,          .

1 .  . . 427.


     .      ,    .        ,        ;    ,   ,     ,   ,  ,     ,  .     :   ,   ,    ,   ,   ,        ,      .  :   ,  ,   : , , , , -   .     ,   .      .     ,         ,            .         ,          .

      , -   ,  ,   .        () ,    .  ,     (       )    .      :         .   ,     ,   ,    

444

 . "   ,   - ;     " (I, 5, 10).                .  :     ,       .   ,   ,    , -          .

     .            ,             ,      ,    ,      ,      XIX .                 .

, ,            ,         , -   , , .  ,     ,        .







.   // . .:  4 . ., 1983. . 4.
 ..      . ., 2002.
 ..  . ., 1995.
 ...    . ., 1993.
. . ., 1993.
.    // . . . . ., 2001.
. . ., 1978.
. . ., 2000.
 ..,  .   . ., 1987.
. , ,  /  . .. . ., 1970.
 .  ,     . ., 1986.
 ..      . ., 1886.
.  . ., 1992.
 . .   . ., 1997.
 . .   :  . ., 1963.
 VI.   : 
 ..   : , , . ., 1969.
 ..   :    . ., 1975.
 ..   :  . ., 1978.
.   :  2 . ., 1947.    .
 .. . , 1946.
.  . . . . .  // . .:  3 . ., 1968-1972.
. :  2 . , 1995; , 1996.
. . ., 1999.
.  .   //  .  ,     . . , 1986.
.  . , 1972.
 . . .  . ., 1995 [  ].
 .   //  . .:  2 . ., 1975- 1976.
   . ., 1989.
.  .  .  . ., 1966.
  .    . ., 1977.
 ..   . ., 1995.
 ..    . ., 1997.
   / .  . .. . ., 1998, 2001.
 ..   .   . ., 1999.
 .    . ., 1996.















 
: 



     (       )       ,        .  ,    , ,  ,    -          .

   ,          ,     ,           ,     .     -   (        -   )     .         "   " - ,     ,   ,     ,            ,    .

        "   " (  ,   )                     .    (     )       ,          .   -

447

                     -  .           ,   .

  ,       (       )   ,         ,   ,          ,     .     (, , , ,  ),       ,     .                -     (humilitas).    ,         ,    ,  .        (  -    ,     ).         .            ,          .

.   "" ,             .             ,    "  ", " " ,   ,      .

""              .      ,    .       .

 ,        ,      -   ,         (   

448

).          (  )     () (., 22:37- 39).       (   )       (   ).         -        ,         ,  ,   .

       .   -      -  (., 19:20). ,     "   ";     ,      -    "",  ,   .                :         ,      ,          .   . . , ,     ,            ""  ,            .       .

    ,     ,   ,   - ,      ,      .     "" (    )    ,        . ,            ,  ,  ?     , ,                  ,       .     ,      ,       "";         -,     "",     . , ""  ,    .

449

        -       ,  ,   ,        (        ).    -  -  " "  ,    :  , ,           (  ),           " ",  .

      ,     -    ,   ,    -   ,       ,    .       ,       ,     ,   ().     ,      ,  ,  ,  , ,   ,       ,   ,         .              ""   ,   ,    -         ,  .

        ,           .       ,    .            - ,              .       .

,             ,         ,         


450


, , ,        .  ,   analogia entis (" "),         ,   ,  .    "",   ,         ,       .       ,   ,           .        ,  ""        ,    .

            -          ,        ,      , -     ( "" ),       (  ).  ,     ,          ,       :                ,        [1].

1         ,          -    -     .     ,     ,     ,     ,   .


 ,           (   ,   , -       ),    .      .          ,    ,  ,  - ,   .            !          ,  -

451

     (     - ).               ,      .    ,         ,                ( " "  .   ).

        -        .   ,      ,         .   ,    .   " ",         ,               ,      .        ,        , "  " (""),    , ""    ( "      ").

          :         .        ,    ,  ,         ;  -  -  ,    ,      .        .     - ,      ""  ,    ""    .        ,        -     .    ,   ,       (     "").     ,    .       ?       ,  "  " ("gratia gratis data").           

452

,     -  .  ,     ,  ,        .

     ,         -    ;     ,        ,    .            . ,         ,     .            ,         (,              ,  - ,    , ;           ). ,   ,         - ,       ,    ( ).

          -       .                     .       : "   ,   ,  ?     ,   ,       " [1].     ,  -   :    ,     .

1  .    / ., .   .. . ., 1995. . 50.


       ,    .            ().          , -

453

       ,     .  ,         "   ". ,                   .

      , -    ,     , -   ,  , ,    (" "),       (  : "  ,    ").  ,         ,     -       ,      .         "" ,    -:        ,    .       .        .         .         .     .

      ,        .                 ,       ,   . ,        ,       , ,   XIX .      ,       , -     "" ,      .          -           ,      ,       .       ,       ,         "" .       ,       .

454

  ,         ,    ,   - , , ,       ,    ,  .       .  ""        -     . ,   ""    ,    :  .  ,  "   - " ("stipendium peccati mors"),    ,  ,   .   ,            ,     , . ,            -.       .   , ,  ,  ,   :      " ,   ",     ,  ,   ,      ,   .           ""      - , ,   .

                 (""),        ,          ,       ,   ,      ,   -   (     "" ).  ,    ,                   .   ,      ,        ( ) ,      ,  ,   

455

   .     ,        ,               ("")          (,  ).           ,       .

           -         .    - ,   -    ,  ,        ,  .   -    .            ,             , .     ,            ,      ,     .      - ""        ,        .      ,     .

      ,     ,   , ,   ,         , ,   ,  ,   .      " " -   ,    :    ,   ,   .  ,   "  "     -   ,        ,     .

         ,             (    ,   ),      -      - 

456

  "",  "",                ,      .  ,              ,  (    )  ,         ,    ,    .

             ,  ,           -    , , ,   ,  ,      (,  ,    , ,   ,  , ),    - -    - ,      ,     (, , , , ,    ;  , ,      ).      ,     ,         ,       ,      ,     .      () ,           ,          - , " " ( , , , ) [1]     .

1  ,           ,    , ""     -        ,    , -   ,      ,   ,   ( , , , , , ,   ,  ).

457

            ,     ,       ,     .          :  - -    ,  - -     ,     -  .       ,    .       , ,   .     ,    (),           .  , ,    ,    -   . "    ,         " [1] -            .  ,       ø        "   ?"    , " "  ,       (  .  ""  ,          ). ,  ,      ,     ,    " ",   ,       [2].

1 Patrologiae Cursus Completus. . J.P. Migne. Series graeca, t. 94, col. 1057A.
2 ,            ""   . ,       ,      ,      ,     ,  ,    . ,    ,     ,   . ,  ,        (    ,         ,   )        ,        .

458

                      .            ,          :        ?  ,        ,      ,        ,      .     ,    ,    (            ,    ,   ).   ,         ,            .        ,                     .

                   ,     .   ,     ,      -     ,     ,      ?   ,   ,   "   " ("se passer de Dieu").        ,     ,  ,   , "    ",         ,       .          ,       "  ".       ,       .      -     (, ),     -        .      (  ),  -

459

  "  ",      :       ,     ,          - "".      ( ,   )     ,        ""  , ,  , action directe ( ).              ,     .                 ,              ,          .

,           ,           ,      .














 I
  

 1.   "" .  (I . ..).

       ,    .       ,    .                 .     .

     .               ,   ,    ,    ,   .           -        ,            . " " ,  ,    ""       ,           "    ".

   ""  ,            - , , , , , ,   .     -.         ,    ,     .      -     : "  " (., 2:19),      .

,           :          -   ,         .     7 . "  "   

461

 ,      : "  ,  ;     ,  ,   ,  ...  ,     ,     , ;       ,    ,   . ,  ,  ,  ,   , .    ,   ,     ,     " (., 7:15-20).       ,        ,     .         [1],       ,         -      .               ,       (  ),   ,    ,   -   , "" .

1  .   . ., 1990.


     ,  .          -      .                 .       ,      ""  ""   ,   (,      ""    -  "", ,    ).          -      ,   ,      . ,          ,  ""      , ,       .

 ""      :            ("      ,          ,    " (., 7:23)),  

462

     (   "" (., 7:8-9)),         . , ,          ,       . ,    -      -     -   ,          ,       ,    .              , ..  ,   ,        ,  "  ,    " (1 ., 1:23),      ""  ).

            ,     -  . ,   ,  ,  ,  ,      ""  ,        .     ,    ,    ,      ,               (        -        ).         -       , "" ,    ,      .

, ,         ,   ,   "   ;    ,   " (., 7:9).         ,   ,  , ""   ,     .      -      ,         .      ,  .

463

       -,   (,   ,        ,  ,  ,     -    " " ).       , " " (, 45:7), , ,           -        .

     : "   ? ;      ,   ,       ,      " "...    " (., 7:7-8).    ,   ,           .      , ,    ,  ,    ,   .  ,           ,     .          .        ,      .         .            ,        ,  . .   , , ,     : "  !       ?     " (., 7:24-25).

        .         :   ,  "", "      " (., 7:12) -    ,      ;   "  "    (., 3:23),   "  " () (., 3:24),    -    " " (1., 15:56)   : "     ,     (. 3:13-14) [1].    , 

1              : "    ,    ",      "" -    "",        "  " (    "katara" - , ,      male-dictus (")", . curse          ).     ,           .                  - ,    "",    - "".

464

  . ,        :      ,   , ,  ,     .   ,      (  -   " "  (., 4:3);     ,   (1 ., 2:6-8)).

 -            -         " "    .           -       :   .                ()?     .          ,    ,  -    ?   ,     ,       :               ,      .

    (., 3:21) -    ,      (   " "   "").      :         -      ,   ,  .       : "    ,    " (., 2:19). ,         -         (., 5:15),     .

465

      -         ,    ,      -,  -.  ,   .       .    () : "  ,    " (., 3:28).

 ,              .             ,   .      .      ,              ,          (       - )    :  .     .   "" " "              ( )            ( ),        - " ",      , -   ,   ,  .      , .. ,  ,     ,    ,         ().

.    ,       "    " [1],  ,         ,        .         .   . , , -,  " "    ,       (    ); -,  ,    ,      ""    ,  (  ),        ,       ,    ""     ,    .

1  .   . . 353.

466











 2.  :    

         -       .         -    ( , )     .  ,  , .. ,        ,   .       ,         ,       , ,     ,    : " , ,   , " (., 9:18).

         ,     "  ".  ,        ,      -    .           ,           : "   " - ,  . ,       ,     .    ,          : ",         ,    " (., 9:16). ""      , "     ".            - "   ,    ?     (): "    ?".      ,           ,    ?" (., 9:20-21).       " "  " ".

467

, ,     ,      " () " (resartus sanctorum):    ()     ,         ,         -  "",   "" -      ,      ,    .    "" ,       .

           ,   ,            .                     ,         .       .

,  ,      ,              ,    ,     ,         .     ,        . ,                    ,         .           (       ,  ,   "   ").

  " "       -  .        ,     .    ,        ,      ,       , -       ,    : "   ,    " (., 5:18).   ""  ,       , -  "    ?".

468

 (. "diabolos" - , )       ,      .             ,          , ,          .            .       (,  )       ,    .

      .          " ", -       :      , ,   "", "stets das Bose will und stets das Gute schafft" "  ,   ", ..   , ,    ,  , -,   .       ,  " "   ( ,       ,        ).    : "   ,       ,       ,   -  " (Moralia 2, 10).     ""   -   ,       (    ).

,       ,        -    ,  .      ,   .    ,       . ,      ,   . ,    ,            (   ).       , ,     ,   .         ,       ,     ,   .

      ,         ,    ,   ,              -

469

   .    ""    (  ..   ,         ).   , ""      -    ,      ,      (            ),         ,            (           ,       ).

,            - ,  ,        .     -       - , ,    .   ,         ,       (   ,  , libertas indifferentiae).

               ,  -     :       ,       .                     .    ,   .      ,     ,      ,      -.    ,   ,       ,     ,          .     -        ,      .  ..   , ,      ,      .

470

  ,   ,         .          -    ,         "",      .  - ,  ,  ,     "  ".      ,        .  ,    ,      ,        :          ,      .                 (  )            ,     .            ,   -   .

    ,      ,        -       "", ..     , -   ,   .   ,             "" -     .        (., 21:23),  ,   ,    .     .           .        -   ,         -,          .         " ".

  ,            ( ,     ),    ,   .   ,      .      ,   ,    ,  .            ,     -  , ..  ,   , " ".      (  )    .   -    ,   ,  ,   .    

471

,    .      ,       ,          .   "", ""     -        : "   ,    " (1 ., 7:23).     " ",     , -         ,       .

,                        ,     ,      " " (., 13:1-7).  ""        -                      .

      "  ",             ,     ,                 (" ,    ;  ,   ;    ,   " (2 ., 6:10)). ,  ,     "" , ,         ,   ,   :        .              ,        ( " ").       ()   ()     "", , ,     -    ,       ,    .          ""   "" - ,     ,    .              ,        (),      (),      (.      ).

472

             ,        .   .       ("-     V . ..")             .  "" ("") " "       (., 20:28).          (. Redemptor),     (. lutrotes).        ("         (pretium)  ,    ,  " "De Trin." XV, 19),         .      "  ".        "   ?".  "" (lutron)       ,  ,  . ,   ,     ,        ,            "",    , -  "" (lutrosis)     ("Orat.cat." 61A). ,            ,     ,  .   ,     " ",  " "  "  (hilasterion") (., 3:25), .. ,   .       .

  "" -            .          .      ,      (        ,      ).    , -    ,  -   .    ,    . ,         .

473

  ..  [1],          (     ),   ( -       ) -      (     ):       ,         .               "    ": ,    ,     ,      (  ,     ,     ,    ). Co-            .       : "   ,   ;     " (1., 7:31).

1  :  5 . . 1960-1970. . 5. . "".


    ("  ")         ,   ,           , ,  ,    .       ,     ,       .         , ,  ,      .         ,  ,           ,             .    !            ,  , -               .

    (, , , , )    (, , , , ).  ,      ,     :  


474

    .         (., 5:19-23), ,      (),    ().    "",   ,     , "",   "  ".

     " " , "", , "" , ,           ,     ,     .         : " ,   " (1 ., 8:1) -           ,    , -         ,   . ,    ,   ,       : "   ,   " (1 ., 1:27); "      " (1 ., 3:19).

 ""        1-    -       :   ,      ,   : "      ,    ,   -  ,   .    ,    ,       ,      ,    , -   .             ,    , -      " (1 ., 13:1-3).  ,    , ,  ,     - .   ""     -  ",  " (., 5:6). , ,                .











 3.  

   ,    ,        ,   " ".           ,   .     : "

475

       " (., 28:8).          ("  ") (II . ..).           .            -  ,  ,  .   - "   ".      -       ,    (" ").            ;         .  ,     ,  ,    " ", ..        .

     ,  ,  .       :    ,  ,            ,    "    ".      " ".       . .     -    ,          .

  " "  ""  -       II . ..      ,       .   ,   -   ,    - .    , , ;      ,  -  ,   .        .   "",     ,  -  , ,    , .     ,   ,      .          - ""  "",      -      .    ""      : 1)    ; 2) -,    (         - ,   ).

476

,    , -         ,          .   ;      ,  ,   ; ,        .   ""      .               , , , ,   .            ,   ,      ,    , ..    .        .

    II  .. - "  " -    ,  ,    .       ,   ,      .    ,    ,    ,    ,       "   ": "()       .     ,   ;    ,  ,   ,  .       ,    - ...   ,     .   ,    .   ,      .   ,    ...      .  ,    ;  ,    . ,   ;  ,    ".   ,     "   " [1].

1 . :  .  I. ; ., 1996. . 32.














 II
    

 1.      

          ,  ,  ,  (      ).          ,                 ,     ,     .          "  " (. )   .            -     ,        .

          -         ,     ,                 (              ).       ""       .

,   ,                .          -                 (  ,   )            .  ,      ,      ,    -

478

,             , , , , "  "   (      ,   ,      "  ").

 , ,    ,   ,    ,              ,    ,     .             (,     ),       , .. ,                 .

           - , ,        .     ,        ,                "" . .     -     .          -         -    ,         (  " ").

 -     ,     ,  ,   .   ,            -     ,   ,   .   - "-" (" ")  "".         () -    ,   ,      .           -        :    ""  .

479

    :  ,    ,  - ,    - ,        ,     , " ".  ,      ,  ,    .           ,           ,   ;            ,   ,  .    .   ,       ,    . ,  ,    ,        .        .        ,     , .

               , ,   .. ,           .   ,       , ,       ( ""  ).          .             ,        -    ,    .     ,  ,   .       "  "       ,         -   .       ,        , .              ,         (              ).

 ,      ,    ,             ,   ()         .       

480

            .  ,                      (,  ,  , . ),       .

 II . ..          -      .            .

        .          ("").           ,        ,   ,     .           -   ,      .          - ,   ,   ,   ,  ,   (-)          .           ,     (  ,        ).        ,  -         ,   .  ,   ,    ,     ,         " " (""   ).

      .  ,    ,  .    -   ,   ,      .       (),    ().     (),   ,           ( ).       ,  ,      .        -

481

 :   ,       ,  .      (" ") -  .          -:     ,    - ,    - .       .    (      ),     .        ,     "" (),  ""  ""     .

   III .  -  -      .            ,          .      VIII .      ,     ,    " ".            ,   .       ,    .      ,      .          .           .       , , , , -, ,    .                    ;   -         ;   -    ()   .

            ,        . ,   ,  ,      ,        ()       "" ,    -   .              .

482

,    ,    ,     ,   X .        .       -  .  ,  , : " ,   !"

       II . -             .        ,    , ,       . .  ,   ,          ,     .     -            ,   ,     ,     ,   -   .         ,   "   ",       .       ,   .    ,  , -    ,               ,   .     ,      ,            .     -  -     ,    " ".        -   "  "   ,    " "  .

   "" ( ,  ),        ,     . ..        " " [1],       ,   .       ,            .    ,    , ,   -

483

  :        ,     .          -     ,     ,           .        ,   ,     .

1 "  ". ., 1992. . 1. . 304.


           ,   ()  ,  ,   ,       (     ).   -   ,  ,     , ,         ,    .

         -       ,   ,      -,     :    .     " " -   ,   -  1945 .    .         ,    (            . ).        -  ,       ,    ,        .              -        .

            ,     .       ,   .    ,    ,      (  "" ,  ,      ).               :        ,       ,

484

  -   .  ,   ,    .     ,    :           ,      .    ,     .

  ,         , -    ( ).          .            . ,  ,        ,    ,     (  " " -  "  ").     , ,    ,      ,  ,     , , ,  ,       ().

         .     .. ,      ""  "  - " [1]. -,           ,         ,       (  ..          ).   ""      (   !) -      ,      ..    "    ".      ,  , ,     ,    " "    ,     . ,         ,    "", , ,       "" ,    .

1 "  ". . 305.

485

     ,   ?  ,           -    ,  ,  ,  ,              VII .  ..,    ,   .   ,           ,      ( ,   ).     -   ,        :   ,       ,   !          ""   .          .       .    "  " [1].

1  .   . ., 1983.


 ,                 ,      - .

     . -,      ,                  :        .            ,                  (   ). -,           ,     "  ,   ".     ,           .         "  "   .

486

             -           :    ,     ,      ?














 2.    

      .     ,       ,        .    " ", " ",      ..  "       " [1].     ,      ,     . -,   , ,   ,         .               . -,                 ,        .    ,  "" -  ,           ,         ,    .

..  ,       "  " [2].   ,      ,       (     ,   ).   -

1  ..        . ., 1990.
2  . . 85.

487

   ,     ,     -  , , .       .      " "  " ".     Via     - , , , . ,        .            , ,   ,  ",  " .                 ,    ,   ,  "", -  ,      .

     ,      " ",     ,    .           -          ()  ,      .   ,      ,      , -  ,        ,  ,              .         ,       . ,       ,            ,     .

  ,  "" ,     ,   ,     .       ( ) ,        (  ),    ,    (),      ().       ,       ,           .

488

, ,          , , ..  .            ()   . ,      ,       (  !)     .   -       ,   ,       (     "",      ).        ,   ,       ,         . ,   ,         .       .

   "" ,     ,   ""    (1., 15:44)?        - " ,  " (., 3:28).   ("  ")    ("Ambigua"),                ,      ,     (""),            .  ,            , ..   - ,      ,  .        genesis (   ,        )  gennesis (      )   .          " "  . ,                .

489

         .                 (,     - ""   ""  ,   ""          -    ,  ,  "";        ).               ,     ,       .

     ,    ,    , ,     ,            "  ", ..      ,  ,         (      ),      (De civ. Dei XIV 19).       -    ,   ,      .       ,    ,    ,  ,   .          ,   : "       ,       ,    " (Sum. theol. I 98, 2).

              ,             ,   .   (principium individuationis)   -              .       ,     .

          ,        ,         . (            -

490

   ).          .   ,     ,           (     ),              ,       (      ,  ,    ,  ,      ,   ,   ,      ,   , ..     ;      ,    .    ,        ,     -      .  ,        ,         .

       ,   , ,   ,  ,     ,    ,     ,     (" ",       ,    "" ).     ,           .       ,  .

  "" (    )       - .      ,       " " (     ,  , ,   ,       ).     (     )          ,       :      ,    ,        .

491

   , ,     ,   -          ,   .    .. ,        -     :     "      ,       ,     " [1].         ,        " ",  ,   , ..  ,      .

  , ,    ,   ,      .        [2].  ,    ,   ,       .      -   ,           .      :      ,        , ,             (            ,        ,     "  ", -     ,      ).

1  ..        . . 14.
2     ,   ,  , ",    "       ,     ,           ,        ("  ").  ,   , ..   ,      " ".         ,          .          .             .   ,  ,   ,    .

492


      -     ()   ,       "" ,   ( ).

         ,     -:    -        -   (         ,     .    ,    ;         " -  ,  !" (In epist. Iohannis ad Parthos tract. VI col. 2083).

      ,       .          ,     .    ,   ,          ,  , - .













 3.    

   ,          IV . (. ,  ,  ),        .          ,  (teosis).      ,               -      , "" (    ).

 ,              , ,         ,    .      - -  -.           ,  -  ,    .

493

 ,           ,     , , ,   ""   VII .   (              -      ).        ,    ,   .

         "",   XVIII . .  .            ,    (unio mystica     ,   ,   ).         . : "   ,     " (., 2:20). ,    " "        ,       XIV .,       ,     .           XIV .       -   ,   .     X-XI .       : "       ".        ,            (  " "    ),    ,  ""   (perichoresis).

          ,    - "  ",       " ". ,           -,  ,    (    ).      ,  -       , , "" .     :      "",       -     .  ""         , "".

494

      ()            ,  .        ,      .        ,             .  ,   ,    ,    ()     .            ,       -    ,      ""    .     ,       -      :     "",   ,           ( ).

        -  ,    (        ,           -   ).    ,     ,           ,     .        :   ,   ,     ()  .  ,              -   ,    ,     ""  ,     ,          .        .

495

            -       . ,                ,  ,  -,    .       ,        -         (  ,       );       ,       ,  ,  ,       - "  "  ;  -   ,     ,   .

      ,      ?     ,         -       , ,    ,  ,      ( ""  ""  -).  ,          ,   ,       - . ,   ,       ,  ,       ,   .

    :                (  ),             ,        .   ,       ,    ,         ,         -     ( )     ,  , ,  .   ,    ,         .

496

                     :         ()   (.. -   ),     ,                 .   ,    ,   -        ,   (!)    .                (  )         -  ,   .     - ,             (        -   erato -  ,     , - ex opere operands;     ).

    ,   ,             ,       , .. .              -       ,      .         .   ,          (II-III .) - -    ,    ,        .       -   V .     ,            (     -  -           ).               .

497

     ,           ,             .  ("-")  ,     ,       , ..   :    "" (. askesis)       ( -     ),   "  ". ,  ,          : "       ,   , -           ,     ,     ,   ,               ...  -   ,     " [1].

1 .  (). "   " . :  .   . ., 1998. . 122.


   ,         ,      :         -   -,      .     .            ,   ,          (,     ).  ,          ,   ,       -  .

    ,       ,   ,        .                 ,   , ..   -

498

,    .    ,     ,     ,         ;  ,    XX . ..  : "     :     ,       ,     .   ,  , , , ,    " [1]. ..     , ,  "          ",      .   ,  ,    ,  .  ..     (", , , ")  .

,     ,    ,     ,   ,      ,       ,       , -,         , , -,          ,     (  , "  " . ).       .. : "       ,       ""   ...         ,          -  " [2].

1  ..     .  , ., 1991. . 149.
2  . . 149-150.


     ,       ,       ,          -       :       ,        .     -      ,    ""    ,    ,    ?   , -

499

        .                    .

  .               ,     . , ,    ,       ,      ,         ,    .            -   .

   ,     ,  ,  (   )           (       ).             ,  ,       ,   ,    " " (krasis dia olon),               (      ).   ,   ,   - ,      ,        (  - ,  - ).  ,   ,   ,       , ,    ,         .

       ""            ,          (),    -   ,      ,     (      ""  "",        ).    , ,    

500

    -       ,   (      , ,   ,    ).      .        ,            (     )      .         XIX .    : "       ,          ,       ...   ,       - ,     " [1].           ,        ("" -  ).  ,            ,     ,         .   ,       ,    : " ...   ,  ;     ,    ,   ,      Ibc-" [2].

1 .  .      //   .    . -  , 1992. . 108.
2  . . 100.


          - , ,  ,     . , ,            ,  ,        , \..              (,        ""  ""        XX .,    , - .   . ).

501

   ,         (         " ",   ), -      .        , .. ,   ,       .       ,        .  ,            .         ,          (  )     .             ,  .    ,      ?      , ,   ( -,    ).    : "    ,   ,   " [1]. (             ,           ,      ).   ,     ,       ,               .

  , ..           .             -        , , ,   -   :        -   ,     . ..       :       ,    ,  , -  "  " [2]. 

1 . : A.J. Wensinck. Mistic treatises bi Isaakjf Nineveh. Amsterdam, 1923. P. 210.
2  ..     ... . 137.

502


  " ",    ,   ,    "     " [1].               -    (       ,   - ,       ( ""), ,   ,      ).

     ,   :        -   (thelema phusicon)    (, ,  (thelema gnomicon) ("  " [2]).   ""  ,   ,  "".        ,           .   "",  ,     ,  " " (  libera voluntas -    ). ,       , ,   ,   (proairesis)     (       liberum arbitrium -  ,  ,  libertas indifferentiae -  ; ,      ,   .).    ,   .         ,  ,   .       ()   ,        ,           .      .

1  ..     ... . 126.
2 Patrologiae Cursus Completus. Acc.J.P. Migne. Series giaeca, t. 91.


503

      -  , .       . , ,     "  " : "      " [1]. ,  ,         , ..        ,      ,           -     .      (proairetikai)   (peris-tatikai) .              ,          ,    ,   (    )   .    ,   -   (,           ,    "  ").       " !" (coege intrare),   ,     (epistolae 93  185).  ,       . ,       : "     ,      ..." [2].

1 .  .   . ., 1995. . 54.
2  . . 167.


 ,      ,    ..         ""  "", ,   ,             .          -  -:    ,  -  .         - ,        ,   .    (    )   ,            :       ,    .    -


504

            (!) .    ,           (   ,  ,   ?)     ,   :      ,   , ,     ,      ,  .

         ,         (""). . ,    ,    (   )      [1],            ,     :           .   ,            .              ,     , -    ,    (  ,     ).           ,    (         "   ";           -: "   "),         : ,   ,      ,    (    ).      ,      ,   .       , .. , .            .

1 .:  .   . ., 1998. . I


505

 . ,  :  ,     " ",    ,         -    . ,       ,     ,        "" (. tolma, hybris), ,      .           .

   -           ,  ,    ,  .     (  "")      ""  ""      ,        ,   ,  ,        "". ,      ()     " ", ..    ,        .   ,      (),  " " ,  ,  ()   -   "" [1].

1              ,       ,     -      (   ),      :      ,           (  -  ,  ,    ).                 .


      ,      (pathos).             .  ,   IV .,        "   ,  "      (),  :  , , , , , , , ).

506

           ,            saligia (superbia, avaritia, luxuria, invidia, gula, ira, tristitia,     acedia - ).

     ? -,         : ,  ,  ,     ,       , ..     .       : "     ,        ;       ,       ,     ,    ,     ,  :     ,     .  , ,  ,   ,             ..." [1].

1 .  .    -. ., 1996. II, 2, 19.


,     "   ",   , , ,      (   ). ,    ,     ,      ,     ,   ,  ,     ( ).              ,     ,          ,  "      " ( ).    ()   ,       ,    ,       (  ),  ,     .    ,     . ,                 , ,   ,    .

507

    (   )  ,  " ", "", "" [1], " ", "   "        -  , ,  ,  ,     , -        . ,     (logismos), "  " -       .  ,         XV-XVI .,      : 1. ,  ,     2. ,       ,      3.  -     4.  5.  -       .      : "     ,    ...   - ,  ,  ,  ,  ,  ...   ,     ,  ,       " [2].

1   ""     "synderesis", ,   ,   "sunteresis"-"".        . :    " " (scintilla conscientiae)   .        . .   ""  "".
2   ,  II, 17  III, 4 //    . ., 1993. . 1-2.


 ,         ,           .                 -   ,     ,       ,      : " -  " ( ).    30-,    ""  .  -

508

  ,      ,        "": "   ,       ,   , - ,  -  :           ,      ;      -          ;    ,    ...   ,   " [1].

1 .  .    -. ., 1996. I, 3, 18.














 III
    

 1.  

      -      -     .    "  " ("De officiis ministrorum"),   386 . ..     ,          " ",       . " " (sum-mum bonum),    ,     ,        .

      ,  , ,     - ,  (praecepta)   (consilia),       ""  "" .        -     (      ),    ,   .    ,        .         ,     "  ,  - ".    "" (super-rogatoria)  ,      - , , .         ,             .

 ,  ,   ,                 .       -     , 

510

    -     ( ""  "").         ,      ,    ,      ,  , "   ", "  ".            - ,      ,      : "      ,   ,      ,   ,      ?" (Ibid. II, 138).












 2.  

         (354-430)      -     ,       (,    "  "),     "",      "  ",      (" "),  ("  "),  ("  ")        ,        .  ,                 ,   ,   .           : ,  ,       ,          ,        ;  ,   ,         (      ),      .          .

511


 ,          ,           ,   "  " ("De libero arbitrio").           " " (summum bonum),   ,  " " (bona voluntas).      ,    "         ".             - ,   .

     ,   ,       ?   -,      ?          ,       ,       ,  :   -     - "        (  ),   ? (De lib. arb. I, 1)".    ,     -   .      (liberum arbitrium volunta-tis), ..  (-voluntarius)      .        -     " " (medium bonum), ..  ,   ( vis media - " ").    ,     , -           .

         -      ,  :  -      ,  -          ,   .    ,      (suae potestatis esse),  " ".       ,     .        ,         (    ),  ,    . ,            ,  ,        ,   .       "" (aver-

512

sio)?      :    ,       ?      :   (  - ,   , propria, )     (ex nihilo).     ,     :         .  ,       -  ,    , ,     ,   .

            -      () ,    ,   () (efficiens-deficiens). ,      ,        , ,   .          ,   . ,    ,   ,    :  ,       ,  ,     . ,            . ,          ;  ,        ,          -   ( ).

     ,        -          ? ,                .

,        ,       ,    ""   -    ,    .   ,        ,         ,         (       ).       ,     (,   ,  ),  ,     (libido)  ,     .

513

       -       . ,     ,   ,             ,    (,            ,     ).           ,   ,       .  -   (" " - )   , ,      ,      . ,  ,     " ".            -     ,        ,       ( ).            " " ,   .   -     -   ,   . ,             ( )     .    ,     "  ,    " (De lib. arb. III, 9).

      ?       -  "   ,      ".        :         ,     () . ,     ,       .  , "       ,    " (Ibid. Ill, 15).     ,          ,               ,     

514

   .   ,      ,      ,      , ,         , , ,           .     ,    .

    "  " -     . ,   "  " . ,        .       .          :           , -,  , -, ,   ,     (justa poena, supplicium peccati).       -     ,     -    - .          .        -    ,    ,       ,           . ,     -  ,    ,       :  -     -  ,     (Ibid. III, 20).













 3.  . 

          ,     ,      ,     .    -.   ,     ,    ,              (     ,   ).           ,      ,   .

515

 ,    ,       .  ,           ,     .            ,        ,     .    ex nihilo          ,   -    ,       (      ).         .

     ()    :   ,           , ,    ,      .          :         " ",  ,         (       ,     ),    -      (   ),      ,     .

         ,         "   " ("qasi materies nihilum") (De div. quaestion. 4),         " "   ,       (       ,     ).         .        -  ,   (privatio, vitium),      .

516

                    .       ,          .  ,        ,    ,  ,      .           ,      .      ,            ? ,            :    .  ,    ,          ,             -           :      ?    ,    ,        .   ,   ,   ,          ,  ,    ""  ,      ,    .            ""         ,   ,              . .

,      ( )   ,      (diathesis, hexis).                .  ,       ,         ,   ,         (    ,    ,    ,     .   . ).  ""            .          -    ,     -


517

.       ,     ?        (amor, dilectio),        ,  .    : "  -  ". "",  "" [1] (-dus),    -     ,   .   "  " (XI, 28)        -    -     ,   :  -   ,     ,   -  ,     .    .     -   .        ,  -   .

             ,     .               : "    ,    ,      (ordinata dilectio),  ordo amoris ("  ")" (De doctr. christ. I, 28).     ,        "  " (De div. quaest. ad Simplic. I, 18),  " ".       "  ,     ,         .  ,     ,     " (De gen. ad litt. opus imp. I, 8). " ",  ,    "" (uti)  "" (frui) -        (De doctr. christ. I, 4).  - -        ,        -  .        -  ,        .          -   ,   ,    .

518

             -           , ..        .       -  . ,             -    ,      .    ,       -   . ,     ,        ,     -  ,      .            ,     :        -  ,     -  .

          ?         .            ,    .

  -   ,           (        ;      ).     , "    ,   ".  ,        ,         (De quant, anim. 9),              ,         -       ()     .      , ,        .         ,      ,        -         !               ,   , ,         . ,       (ordo=justitia),     (,    ):

519

"      ,      " (De ordine I, 10).

             ,       (   ):       ,        ,          (  ,     ,        ).      .    ,  "   "   "       " (De divers, quaest. 82), ..    . ,       "" (injustissime) (De Trin. XIII, 18) ,  ,   ,      .  ()      :   ,    ,     .         ,     ,   -  , ..     () .         ,            " ",           -       .    .

       ,    .    ,        ( )     .   ,    -    -   .          ,     - .   -     (,    ),   .                (     -   ,     ),       .   ,      .

520

,            :   .   -   ("  "),  -   -   (     "  ).   , , ,              .              : "   ?       ,  ,  ,  ,      .                   ,  .       ,     ,  ,   - ,   ,  .         ,          ,     " [1].

1 . :  ..   . ., 1998. . 190.


  ,    ,        ,         .     (-catum originale)      " ",        ,          .       -             (  );     (   )    -          .           ,        ;   - ,               ,       .     :  ,   ,   .           

521

   ,   .           ,   - .          - gratia gratis data (  ).   -     -    .

    ,   ?    ,   ?        -  ,     ,       ?    :        ,        ;    ,         (     ).         ,  ,        -             ,        (De divers quaest. ad Simplic. I, 2, 16).      ()      ,   ,       ,     (           ).

  " ", ""  ""       .     ,    [1],    :                 ,         .                   -   :                 .

1 .  ..   .   . ., 1987.


        ,     , ,   ,            (  .  ,    "  "

522

         , ..  "  " [1].  ,       -    ,  ,   ,        .       -        ""  ,         ,  .

1    . ., 1993. . 2.   , 6.


     ,    ,  ?      ,      - ,       (   )  ,      , . ,           ,      ,   .    ,     -          ,    ,   ,    ,     .          ,   " "      (Enchiridion 32).     ,      -  "      ,    ,  ,  " (Ibid. 32).    ( )    : "   ,       (caritas),           ,      " (De divers, quaest. 66).          ,            (sua sponte).  "    ".       -  -      ( . , ,       : "      ,        " [1].

1    . ., 1993. . 2.   , 6.


              :    ,   (libertas, libera voluntas)    (liberum arbitrium).      ,     ,     ,     ,    ,     ( ).   ,       (   ).      "  ,    " (liberius libero arbitrio), ..    (De corrept. et grat. XI, 32),      .   -      ,          ""   (Ibid. XI, 42),            ( ).         (  ), ..     .    ,      "  ", ..       .      ,    . ,       ,     :          ,   , .. ,       ,     : "     " (. ).













 4.     

 -   ,                 .          .    ,  -    "prudentia",     -

524

    ,  .     ,    (De divers, quaest. 31 -  ), ..     .        ,    (sapientia).   - ,    .  - ,      ,  "  "  .     -  ,   " " (suum cuique).       ,   ,         .              ,        .            - ?   ,  ,      "   " (De lib. arb. II, 12).     .       "    ",         (De Trin. XII, 21), ,       ,  .

         - ,   . ,       ,       ,      ,   ,       .      ,   . ,            .   .  ",    , " (., 14:23),  : "     ,   ,   " (Contra duas epist. pelag. Ill, 5).

  ,         , ..  ,    ("   ,  , ").  ,           .       (, ,

525

),        ,       ,    (Contra Jul. IV, 3).         -        .             .          .    ,    .             ,    -     ,    ,  " ",        .                    -      ,     ,    .           .         ,          ,       .            .

       .     " "       ,    .        :      ,           ,   ,      .        : "  ,  ,     , , ,      ,  ,  ,      ,    ,        ?      ,    ?...  ,  ,   ,     ,   ,  , ,  , ...      ...     ,   - ,       ?" (De peccat. mer. et remiss. I, 22).

526











 5.  

         VI . -   I,  . ,          ,     ,        ""      -  ( ) -        .        .       "" -      .

               :  - ,   - ,    - .    ,   - , , , , , ,  (),      - , , . ,  ,         (,    ),     ,    "" -       (Moralia 1, 35).     .
















 IV
     

          -    .                 ,   ,    ,  ,        .                 .             -    .          .













 1.  .  "  "

      "  " [1],   1080  1085 .,      -       (liberum arbitrium)     ,        .     ,       ,         ,      . ,               .        ,      : "  ,       " ("  " 208, 24).

1 A . . ., 1995.

528

       ,       (     c ): "         " (Ibid. 212, 21).   ,     .      .       -    .          (      ),       . ,   ,      ,       (    ),  "     ,        ,      " (Ibid. 210, 9), ..  -        ,     .     ,       .

 ,      , -           ?    , , .     ,  "    ,      ,   " -         ,     ,  ,     .      ,      , ..    .

    -  ,  .       (,  ,     ) -        , .. ,     ,   , .   -  - , , , ,  ,  ,     : "    ...      ,      ,    ;  ,  ,     " (Ibid. 214, 21) (,       "" ).       ,   - ,     " ,     ,    , 

529

"  " ,        ,     ,   .   ,  ,   ,      ,    " (Ibid. 215, 30).    -     ,       .

        -       ,    -   . ,   ,            -     ( ,          ).       - "    ", ..    ,      ,  . ,     ,  ,    ?     ?    }   () ,     ,    .

  ,     , ,  ,               .         ( )    ,  .   " " ,    " ,    ",          - :      ,         . ,        ,          (   ),        -      (       ) .

     ,  ,     , -   ,     "".  ,       - "" (difficultas)   ,           .     " "   ,      . (  , "  ",  ,    , 

530

   ,        ,         ( ).       ).        ,     ,       -      ,   . ,  ,      ,     . ,          -  ,          ,  "         - " (Ibid. 223, 6), .. .















 2.  . "    "

     XII .,       ,       ,    -          .      : "  ,  ,  ? :  .   ,    ,  ;  ,    ,    .        ,   ...   (auctor) ,     ;      ,    - ...           ,         ,     .    ,    ,  ,   ,     , ..   .     ( )  " ("    " I, 2) [1].        ,          ,    .    -         .      

531

.    "     ".        "  " (commilitiones et coadjutores) (Ibid. XII, 44).     ,  ,    .       -     ,    ,   ,  ,  .

1 .  .      //  . ., 1982. . 45.


     -         ,      .   -           (Ibid. XII, 41). ,        ,   (  )   ,        (   -     ,       ).  ,        ,    : "      ",   ,      " " ( "" ,   . ).            .

       ?    , .   "",    ,      ,  "",  ,      .       ,          ,   ,  ,      . .               , ..             .      ,         .

    ?      : "   ,   -  ". ,       ,    ,   ,       - ,    (Ibid. VI, 16-17).         , ..   .    , ,   ,      ,    , ..       .

532










 3.  . "  "

     1132-1135 .      "", "", ""  "".      (mores) -       ,         .     .         ,   ,              "",    .     ,    , ..    ,  , ,    .    ,        (, ).

           -    ,      , .. ,     ,  ,            [1].     , ..     ,  .        .     ,         ,       ,    ,          ,   .        ,      ,    .                 (    habitus - ).  -   .   ,        ,   .   ,   (" ")       .         ,   ?       ,   ,       -  .

1  .  . ., 1995. . 249.

533


         :       ,          .                  -    ,  , "    ,      " [1],       .          ( )   ,         . , ,    :          ? , ,  ,      ,      .          .

      -    -     , ..  .         : "  ,    (intentio)    "  "    ,   ,   "; "      " (,  ).      ,     , ..  .   ,            .        - " ,   ,   ,       ,      ,  ,   , , ,  " [2].

1  . - . . 225.
2  . . 280.


           ,      :            ;          ,        -   ,    .  -

534

  ,      " ",       ,         , ,   ,  . ,     ,    ,           -         ,     [1]. ,    ,    ,          (   "   "),      .           .

1  .  . . 278-279.
















 V
  

 1.   

          -  " ", "  ", "  " ",    "  "  "  ".             .         ,  .          ,    - ,  .    ,      .          , ,     ,      .

          , ,     ,     (),     ,               .           ,   .   ,   ,   ,    .     :        ( ,  ,   ),     ,        .   , ,    ,      ,      ..

        ,    ,    ,  ,   .  - .    ,     ,      .  ,       ,  :      . , -,        ,   

536

     ,  .   ,  ,  . -,             .      : "           " (De malo, VT).

          .           :         ,       .       ,            ,      .         (),         -         .        ,         ,   ,  ,   ,     .       , ..  ,       ,         .            ,          ,   .

      ,    ,    ,  , ,    ,       .    ,   (consilium).     ,       (consensus),   ,    , ..         (            -     :  ,      ,     ,  ,    ).

537

   ,   ,   ,                ,     .      ,  ,   ,       ,  ,  . ,      ,           :        (    ,    ),          -    ( ).

         .  ,   ,         ,   ,  ,     (""   . ;   -     ).                   - ,      .     ,           - -            ,       ,      ,        ,     ()   (habitus),   " " (habitus -     hexis).

 -       ,         , ..  ,            .     ""        ,          "".   ,    ,      ,     ,    , .        .     :    ,       ,

538

     .           .  -  ,        (Sum. theol. ia II  49, 2).          (        ).     ,          ,   ,     , ..  .

           -        .     ,    .         ("   ")          - .   , ..   ,  - ,  .   ,             ,      (      ,     -  ).

,    ,       ,            .                   ( ),       ,  ,   -  , ,  ,        ,  - .     ,     -    ,     ,  , -    .      ,    , -         .      ,             ,    .         ,      . "  -

539

,    ,   ,          .       ,   . , ,  ,     .      ,      ,     .  ,        ,  . ,      ,          " (Corn. Gent., III, 140).












 2.  

   " " ,  ,              ,       ,  ,   , ..        .         ,     (),      ,      .  -  ,  , ""   .          :  ,   ,   ,     ,      ,     ,    ,   (prudentia),         -    ,   ,   .         ,     .

                  ,   .        ,    , -      . ,          (  ),      ("  ")    (  ).     - ,  ()   ()     .

540

           ,     ,   .      (  ,   )    (, , , ).                     .    ,        . ,   ,          .     ,      ,      ,    ,  , -   .        , ..  (     "   "  . ,     ).

      ,      .        :    -           .          - ,     ,       -   ,  ,  -   ,    "",       ,    ,  "" (" "  !).        ,       " "    . .         " ",      "-".      .  ,   ,  "   ",  ,      .

541

         - ,    ,     .          , .. ,    .      .          ,           (    ).

     -  ,        ,  .      .   -     ,   ,     (     ),      .       ,       .           .            (),             .      ,     :             ,      -   ,     - "       ,     -    ,   ,  ;      , , ,    " (Cont. gent. III, 140).     ,  -    ,    ,         ,   .

  ,    ,    ,    ,    ,     ,      .          .     ,       (      ) -     ,    .       -       ,     . 

542

,   .        ,       .  ,         : ,    (Sum. theol. II  II  62, 2).           -       - ,  -    , ..    .      (caritas),          .           -        .

             (   ),     . "  -                .   ,                   . ,         . -,       ,      ,     ,      .  "  ",   . -,          -    ,  " [1].

1  . .    .   // . .; ., 1999. . 1. . 461.













 VI
       

  ,   ,   ,  " " ("doctor subtilis")     ,     .        ,    ,     , - "Ordinatio",    ,    , - "Quaestiones quodlibetales".

         ,        .       ,       .          -  ,   ,       ,         . ,       (   - ). ,      ,     ,       (       ).

           : "       ,      ,    []   .     ,        , ,    [ ],        . ,   ,       ,   ,      , -   ,         (     ),        ,            ;      ,    -

544

 .  ,      (  - )            ,          ,       " [1].

1   c .  / .    .. . ., 2001. . 445.


    ,  ,   ,    .           .        ,   ?    ?   ,     ,    :        ,   ,       ,    .      - c     "" ( ).    , ..       ,   ,    causa sui -        (    -     ). ,        ,          -         . c  ,           : " ,   ,   " (Ibid. II, 4, 41).    .           ,    .   -  ,       ,    ,   -   ,   ,   ,      ,    (   -     ,     ).      -    .  ,       ,   ,       .  -  ,    ,    ,    , -      (    ).

545

                  ,    " "   (      ,      :  ,      ,    ).

     ,       .     ,       (  " -    "),        ,        ,    ,      (    ,    ,   ).                 -  (    )   -    ( ,  )    ( "   ").      .   , ,    ,         (  )    ,   XIV .       (      ,      ).

          -  . ,    , ,   ,       ,        ,      ,  . c               .     ,    (appetitus naturalis)   : "        ,    ,  ,     ,     ".           ,   .   ,   ,   ,     -       ,    , ..     .   

546

    ,     - "     ".         " ,   " -  ,    " ".       ,       .     .               (libertas oppositionis - ,              )     "",  "     " - ,   ,     .      ,  "  "   . ,        .     ,         "",     , , ,   (),   ().

     , ..   ,  ,     ,         .     : "   ",     ,  ,  "      ,     " (Ibid. V, 2, 8).      ,  ,       -       ( ).     ,          ,     - ,    -   ,        .  ,        ( ,    ).    ,      ,  " " (habitus mor-alis)     .

  (  "virtus" -      "bonitas" - )          :       .     : , -

547

      ( );     ,      ,    (  ,    ), , , ,       ,      , -       .   ,          ,      "" (,  ,     ,       ).          ,        ,    "   ".

    : ,   .     ,        (    ),   -     ,      "", :      ,     "",     , "          ".  ,           ,   . ,         , ..    ,    .     (privative)   ,    ,     (  ,    ) -       .     ,     (-trarie) , ..   , ,    .        , ..   (Ibid. V, 7).

       .          ?    ,     , .. ,         ,      (        , ,    ),       -

548

 ,      .        -          ,        .        ,      ,          , -    ,      ()     (,  " !"        ).        -         : "   ,    ,           [1]" (Ibid. V, 8).    -       ,    , ,    ,       .   ,   (  )   -    ( ),       - ,   ( ).

             .    ,      ,          1277 .   ,        ,       . ,          . ,             .     ""     ,   ,        " "  " ",          .         .

             "  - ".     ,       ,       . -

549

, ,      ,       -      : "    ,     " [1].            .

1  . . ., 2002. . 103.


,             ,          -  .      (   ,   )           ,  : ",   ".

      :     -   .     ,       (,         , ,            ).    ,          ,      " ".           .












 .  . ., 1995.
 . ., 1991.
. :  4 . ., 2000.
 ..   . ., 1977.
 . . , 1995.
  :  4. ., 1969. . 1-2.
  . ., 1989.
 . . ., 1976.
 .        . ., 1990. .
 .. . , 1999. . 1. 2000. . 2.
. " "   . ., 1990.
 ..          . ., 1998.
 ..  . ., 1990.
 ..  . ., 2000.
 ..   . II-III . ., 1981.
 ..   . ., 1980.
- ..    . ., 1972.
 ..,  .   . ., 1987.
:  5 . -  , 1992.
 .   . (   ) ., 1979.
 . : .    .  . ., 1999.
 .  -  - :  4 . ., 2000. . 2.
 ..     . ., 1994.
 ("").   . ., 1998.
 .  I. ; ., 1996.
 ..   . ., 1997.
 .   . ., 1995.
 .   . ., 1993.
 ..   .   . ., 1992.
 ..   . ., 2000.
 ..     .  . ., 1991.
 ..   . ., 2001.
 ..   . ., 1979.
  :  2 . ., 1992. . 2 (. "").
 .   . ., 1998.
  :  4 . ., 2000.
 ..    (   - 1054). , 1991.
.  .      .   . ., 1997.
.  .     :  . ., 1982. . 45.
.  .   . ., 1995.
.  .    -. ., 1996.
.  .    . ., 1998.
 ..  . ., 1979.
   . ., 1895.
   . ., 1993. . 1-2.
 .   . ., 2000.
 .. -  . ., 1979.
 ..      . ., 1906.
 .   . ., 1983.
 ..      . ., 1989.
       . ., 2000.
 :  5 . ., 1960-1970.
 ..   IV . ., 1992.
 ..   V-VIII . ., 1992.
 ..   . ., 1998.
 . . ., 2002.
 .   . , 2000.
 .   I-.  18 //  . 1997.  9.
 .   . ., 1998.
 ..  . ., 1991.
 .   . ., 1996.
Gihon E. Introduction a l'etude de Saint Augustin. P., 1949.
H.Urs  Balthasar. Kosmische Liturgie. Freiburg im Breisgau. 1941.
Patrologiae Cursus Completus. Ace. J.P. Migne. Series latina. Series graeca.


















 
:  



      ,   ,                      .

              ,   ,   ,     ..         -    .   -    - ,                , ..   ,     .  ,     [1]           , -                 -   .

1  . perfectio - .


     ,        .        ,  31  1517 .,          "95 ".         .      .    - 

553

     ,       ,   -   .             .      :    , ..            ,    .

    .          ,   ,     ,     -     .   ,        ,        -     ,     .        .             -   ,          ,  ,     ,  ,   ..

  ,                 , ,  ,      -   , ,    ..  ,       .                 ,    .      .           .   .  .     .

,         .    , ,   ,      ,    -      ,       .

554

   -    ,        .  ,   ,                   .      ,   ,   ,        ,     . ,   ,      ,                    .

          ,     ,  ,     .             ""   .   ,     "moralitas"        IV .

   "" ,  ,    -   XVII-XIX .     ,       ,     () .        "".  . ,  .       "rectitude" (, , , ),  (   )     "".       "honestum",       -  , ,  ,    "".          ,     ,       XVIII .,  ,  .     ""      .       ,          . ,      ,      [1].

1              -  ..         - .


555

 ,           ,    " ()  ", "  ", "  "  ..         ,    ,        -   -    .        ,       , ,   ..      , ,   ..

            ,  ,         .  -           ,   -        , ,     .        ,     .


557


















 I
  

 1.  

     (Lorenzo Valla, 1407-1457) -  "    ",      " "    1431 .,   -  1447 .     ,          ,      .         ,   : "  " (1439),          ; "" (1439),                    ,      - "  " (1442),    1869 .,     ,  "       " (1440),      , ,  ,     ,      .

   ,         ,      - .   ,      ,                 .                     .        ,        ,    -   .          .             .

         .              .     XV .              -   ,     , ,  ,     .             .

   ,          .      .   . .     .         ,   .     ,  -   ,    ,   ,     .

   ,        ,       ,   .    ,   ,      .   "    "       ,   .    -          -      ,   -              ,   -       .

        ,      ,    . ,      ,  ,    .  ,    ,     .         .   ,  ,               .   ,      ,          ,    ,    .

558

      ,         .  ,   ,   ,  ,  ,  ,      .       ,       :           , " -  ,    -  ,  ,     ...,  -  ,      ,   [] ",    " -      ";       "  " [1].          ,  ,   ,    ,     [2].            ,      .

     -  ,    .     ,       .   ,  -   ,    ,          [3].   ,      ,     : "     , ,   " [4];             ,        .      " " ,       ,   .

1  .      [I, XXXIII- XXXIV] //  .     .   . ., 1989. . 112-113.
2   [I, XXXVII, 1]. C. 114.
3  .   [II, VIII, 2: 1]. . 139.
4   [II, VIII, 8]. . 141.


    ,     ,       .                  .      ,        .

559

 ,      ,       .       ,        ,      [1].        ,    ,         - .      ,      "  ,      " [2].      ,     :   ,    ,   ,     .  ",        [],     , ...    []   ,    ,    ,   ";        [3].

          ,          .      -    -     ,    , .. .      .     , .. (  )    ,    -  .     ,  -        (honestum) [4].

1   [III, IX, 2]. . 224. (           ""  ).
2  .   [III, IX, 3]. . 225.
3  .   [III, X, 1]. . 225.
4  [, XIII, 7]. . 231.


 ,      ()      (),        ,   .             .         ,             , 

560

         .  ,    ,         ,    .       ,         .       ,        .













 2.  

  (Giordano Bruno, 1548-1600) -    ,    [1].    - "  " (1584 [2])  "  " (1985 [3])   -,    .    ,     , ,      " ",    , -    :            ,  ,      .

1     .:  ..    [. XI.    ]. ., 1980. . 264-300;  ..  //   . ., 2000. . 1. . 313-315.   .        .: .    //     . ., 1950. . 325-388.
2   :  .   . , 1997 ( : ., 1914).
3  :  .   . , 1996 ( :  .  : "  ",     ).      :  .    / .  . .  ( ), .   .  (). ., 1953.


    .      "  ",    ,   ,  ,   " ", ,   ,    " ".   ,           .          ;    ,

561

        , -  .      - :        ,    ,     ,     -  , .. .

    .    ""      "":    -  -;    ,    ;            .     ,        ,     ,       .       "   ()".              ;        .        .  -     ,  ,  .          ().     .

   -    ,     .      ""            ? - -,  ,           .    -   [1] , ..  .     ,     . -,    .              -.           "" - ;        ,   . ,     .          ,  ",   ;

1  . perfectio - .


562

,        ..." [1].        ,    , -   .        ,    ,      ,     .

  .   ,   ,     ,   .         - -,  .   (,     )      ,     .           -   ,       ,  ,        .

   ?  - : "      ,  ,     ,           " [2].  -   .            .

  ,       .      .          .       ;   ,  ,   .    , , ,        :    , -    . , , ,    .    ,       .       ;    "     " [3].       [4].

1  .    [I, III]. . 62.
2  . [I, I] . 34.
3  . . 35.
4  . . 37.


       [5].     ;      ",

563

,    " [5]. -     . ,      ,  ,     .    ,  .  ,  .

5    ,  .    - ;    , "   ,   ,      ,   ,   ,   " ( . . 34-35).



         [2],       :        .     ,   , "     ,   , ,    ,    ,   ,      " [3].        ,     , "  ".     , , , ,     ,  ,  . ,  ,       .     - .      -,    ,      ( , , , ,  , , ).         ,     ,  ,  .

    ,         -    .       .   ,        -   .   ,    .     ,    [4].           .

1  . . 39.
2 .:   // . .:  4 . ., 1990. . 2. . 81-134.
3  .    (I, V]. . 105-106.
4  . [I, III]. . 58.


    ,   ,  ,    ,  .  - ""   ,  - "", ..     . ,      : )    ,     ,    ; -

564

    ,       ; ) ,     ,     [1].       ,   ,    .

 .  - .        .      ( ),        .       ,    .      .      [2].      -       -  -  [3].

1 .:   [I, III]. . 52-53.
2   [I, III]. . 63-64.
3   [I, IV]. . 70.


        .   :           ; - ,      ,         ,  -   .               : ,      ,     ; ,           ,         ,    .

 ,   ,   .          .          ,   .       " ";  " ",    , " ",   " ",        .   ;  -     .   "   ";  "    ".   ;     .        ,         .              .

565

  :    ?  ,         .      ,    -  .         ?       ,    -  , ..  ,         .   ,       ,  .      , , ,          .  - ,    ,    .     .       ;         .  " "    ,   " "   ;       "  ",   -  "   " [1].

       "   "  "  ".        "  ;    ,     " [2].

 ,       ,          ,          .

1  .   . . 143.
2   [I, IV]. . 68.        - -     ,     -     (.: .   / ., ., . .. . ., 1975).    .  ,  , . III.











566



 3. 

           ,  "" (1513, . 1532)   ,       (1469-1527) [1]. ""          - ,          .  -   ,       ,     .     : "  ".          . ,       ,  ,    ,        ,    (  )     . "    "      [2]. "  " -   ,       , ,    ,     ,         [3].

 . "" -   .   ,    ,            , ,     " "    "   ". ,    , ,       ,    ,     ,           .      ,    , ..  , , ,   ,           .      "    ,         ,    " [4]. -


1     .:  .   // , 2001.  2-4 (www.ibmh.msk.su/vivovoco/vv/papeis/ecce/ prince.htm).
2 .:  .  [VII] / . .  //  . . . / , . . ; . . ; . .   . -. ., 1982. . 323.
3  .    [III]. . 310.
4  [V].. 352.

567

          ,     .    -  ,    "      ,  ,   " [1].

,  ,    ,   ,   ,          ,   ,    -  , ,   ,  ,    -    . ,     , .           .     . ,    ,        ,             .

   .   ,   .       .    ,        ,      ,   ,    .     ,    ,       ,   ,       ,         .       ,    -    :   ,     ,    ,        [2].

      ,    ,  ,   ,  ,    .   , "    ,   -   ,       ,    ,    - " [3].   ,        ,   ,        ,    .     ,      ,    , ,      .

1  
2  . [XVIII]. . 351.
3  [1].. 350.

568


,  ,      .     , , , , . , , , ,     .   ,   ,  ,  ,   -  .

   ,      .       (  )   ,        -      ,                 ,    .

  ,       ,   ,             , "     " [1].  (. virtu)     (. virtus) ,         ,   " "    ,      .

        .    ,         .   ,      ,    .  -   :             ,      ,          ,     [2].        ,           ,     ,        .

1   [XXV]. . 373.
2  .       [I.IX] / . . - //  . . . . 399.


  .   ,      .           .     ,   ,       , -   ,     ,    .        .   ,   "".

    , "     " (1513- 157, . 1531), ,     ,         .   "        ",   ,            ,           .        ,  - .        ,     [1].

 ,        .   .. ,       ,  "        " [2].  ,          ,      ,          ,    , -             . ,         .   "",   ""             ,       [3].

1   [I, II]. . 384.       "...".     . ..   .:  . ;      . : , 2003 (  ).
2  ..  . ., 1990. . 81.
3 ., .:  . ... [I, LV]. . 432.


 ,     ,  ,  ,  ,         (  ,   ),          .    ,             .        "  " [1].

570

       : "     ,     ,     ,       " [2].  "   ,   " [3].       ,         .     ,       .

 ,   ,         ,      ,    ,                  ,         ,     -  .

        .         , ,   ,  .         -     , ..     ,     .           - .












 4. 

    (Martin Luther, 1483-1546)    ,         .  -                .          -  ,    [4].     


571

        ,    ,                ,    ,     ..     ,       . .

1   [I, XI]. . 407.
2  .  [XVII]. . 349.
3  . ... [I, IX]. . 399.
4       ,    .   :  ..  :     . .:  , 1984. . :  ..      //  ..   :      . ., 1991. . 54-126.



 .   .               -  ,       1520- ,      "  " (1524).

  "  " (1520 [1]),         X,          .          .    ,     ,    (     )          ;        [2].

1        .   .  ,      (   //  . 95  / ., . ., .  . . . ., 2002).   . .      ,     (  //  . . . ., 1994).          .
2  .    [1] //  . 95 . . 88.


 -    ,     ,  ,         .     .        ;   -   . ,   - ; ,   - .

           .       .      ,      ,   

572

   -   .              . ,    , ..  , -     ,   .           .        ,      ,  ,    .

      ,  ,     ,          ;      .        ,          .       ,   ;        [1].                -        .

               ,         ,           sola fide -  :     .     ,       ,  ,    ,        .

     ,   ,          .      : "    ,      , ,      ..." [2], -          ,        , "    ,   " [3].     , ..  ,    .

1   [12]. . 93. . :  .    //  .   / . . .. ; .  . .. . ., 1986. . 393-396.       :       ,       -     ( . . 408).
2  .    [20]. . 99.
3   [21]. . 99.

573

          - ,  ,  ,        .        .

   .           :        ,           ,   ,       . "          ,          " [1].      ,  .            .

       -  ,        ,    "  ",        .     ,    - ,  "    " [2].        ,  ,     .    ,  ,    ,   ,       ,       .

      ,  -         -   .             . ,    , .. ,            ,   ,     .       -      [3].

1  [23].. 100-101.
2   [26]. . 103.
3   [28]. . 105-106.


   ,   ,        :         ,      ,    .          ,      .

574

    1521 .             ,    ,    .   "         " (   1521 .    )                .

            ,    ,     .         ,   .           ,  ,    . ,  "    "    ,        ,    " , , , , "        ,         [1].

      -   ,  ,  ,   ,      ,       [2].

1 .:  .           //  . . . . 126, 127.
2  . . 123.


              .    ,         ,   .         .          ,            .

   .  , ,   ,        -     .         .          "  ",   "   "

575

    (1466-1536).      ,    .     . , ,    ,   ,  .

 ,          ,   ,         ,   :  ,       .  ,         [1].      ,          .   , , ,          [2].

  ,       ,     - .  -   ;      :   -     [3].  -  .   -  . ,      ,   ,        .   ,      .

1  .     //  .  . . 233.
2  .  [1] //  .  . . 575.
3  .   . . 334.


      .      . ,         ;       ,            -       .    ,   ,    ,   ,     ,      . ,        ,         .         ,           ,  ,     ,  .

576

       ,     .          ,         .          (., 3:20),  : "     ,    ,   ,    ,   ,     -       " [1]. ,     ,  ,  ,  ,      , ..   .      .      [2]. ,       ,   ,       ,         .  " ", " - ", "  "       ,   ,   , , ,  : " , ,   ,     ,  " [3].  ,        ,            ,    " "  ,      ,     ,         .       ,  "   ",  "   -,      " [4].           :           -         ,          [5].

1  . . 385.
2  . . 386-393.          ,       . .             (. . . . 622-626).
3  .   . . 406.
4  . . 407.
5            - "".


577

 , ,       ,                  .           [1].   ,         ( -   - )   - :       (  ),      -  .         .

      ,     - .   - ,         - :      ,        ,               .     ,      1521 .    , ,     ,     : "      ".    .

         ,       :      ,  -  ,    .


          . -,                    ,  ,      . -,     ()  ,       . -,          ,        ,        .

1  ..   //  ..  / , ., ., . .. . ., 1991. . 572.














 II
XVII .

 1. 

    (Rene Descartes,   - , 1596-1650)       .    ,           .            ,    ,          .        "  " (1637), "   " (1641), " " (1644), " " (1649).      ,       .          .   ,      ,        [1].

  .  ,     ,      ,    ,      .    ,     ,          ,             .          . ,      ,       .       - Cogito ergo sum (,  ).  ,  ,  "    ,    -   " [2].

1 .:  . .:  2 . ., 1989-1994.
2  .  ,  7 // . . . 1. . 316.


579

  ,  ,  ,  ,  ,     .     .

  ,   ,     .  ,    cogito.  ,      ,             .  ,      ,     ,        .    ,      .        .

       ,    ,            .      ,        ,    .            .  ,    ,    -           ,         ,    ,   ,   ,         .        ,                     .       ,        .      ,              .

      .              " ".  ,      .     ,    .   - ,          .     .          


580

 -  "   ,             " [1].      , ,   ,      -    .

  ,      ,   - ,  - ,   ,  , - .     ,  ,            ,   ,   "       ,      " [2].           . ,    ,    ,  "   ,      ",       " " [3].  - " ",   . ,   ,        "   ",  " "     "  ",   -      4  1645 .

 .   ,      "   " [4],             .   : "     ,   ,  ,   ,     ,           ,     ,      " [5].           (..     ),   ;    ,     , ,  .

1  .  . . . 309.
2  .
3  . . 308.
4  .   , III // . . . 1. . 263.
5  .

581

     ,         ,  "   ",       [1].     , ..   ,  .               .

  ,   "    ,  ,   ,         ,         " [2].

"   ",   ,  "       ,      " [3].       "   ",      ,  ,       .

     ,      :     ,       ,       ,     .

              ,                 .  , , -,         , , -,        " ".

   ,    , ,     "  ",     .      :    ,          , ,   , "     ,   []           " [4].          ,   "": "     ,      -

1  .  . . 264.
2  .
3  . . 265.
4  - , 4  1645  // . . . 2. . 507.

582


  " [1].     ,         .         .     ,      [1]         ,     .      " "   ,      ,     .       ;       ,          [2].       ,  ,  ,       .

       " ": "    ,       " [3].     ? -  ,       ,   ,   ,   .

1  .   , II // . . . 260.
2    " " (     )    " " (. . . 1.  161. . 552).
3  ,  148. . 546.


,  ,      ,       -  .          ,     ,        ,        ,       ,      .

             ,      ,   .              .   ,     -          .

583

  . ,   ,     ,         " ".      ,  ,       .       37,   ,           [1].     - .      ,    ,  . ,     .     ,       .     ,     ;   -  , ..  . "   " (  ..)       .









 2. 

 -  ()  (Spinoza, d'Espinoza, 1632-1677),      ,     .   ,      ,       -.     ,     , , ,   ,    ;      ,   .   . .       . ;  ,        [2].

   - "   " (1661), "  " (1663), "- " (1670), " " (1677), "" (1677)      1663  1675 .          [3].  ,     -

584

 ,     ,  .     ,     ,            ,   .      XVIII .        .

1  .  . . 328.
2 .    :  .            . . 1.    . ., 2000. . 218-226;  :  .   //  . :   . ., 1995. . 83, 86.
3         ,      .  , "",   , . http://www.philosophy.ru/libra17/spinoza/Ol/OO.l1tml.


    . ""            . -,    " ",       , , , , ,  ()   ().      :       ,  :      ,  ;   .    (   )     ,        .        :    ,   ,       ,      .

-, ""         ,     .        ,     .      ,         ,         .      :    ,              .       ,   -        .              .          (amor Dei intel-lectualis) [1].

1  .  [V. . 32, ] / .  . ..  //  . . .:  2 . ., 1957. . 1. . 610.


585

  "" ,    . ,  "     ,   ,  "       " [...] -     " [1]. ,  ,   ,    ,      -  .

    .   .             - "   ", ,     ,   .        .        ,    ",   ":  ,       ,  , ,      .         ,    ,        .  : )    , )    ,    , )      , )       )      .

      ,     (  )     .          ,   ,            [2].      .   ,  ,    " ", "  ",   ,     . ,  ,   ,    ,   ;  ,      ,         .        ;          ,        .        -   .

1  .  //  .  . ., 1994. . 62.
2  .     / .  . ..  // . . . 1. . 324.

586


 ""     .       -   ,   "        ".           ,    :  ,         ;       [1].               - .      .     ,     : )       , )      "    ", )  "   "  , )          ,        [2].    ,             [3].

  .  ,         .  -    [4].       .                 .    ;      (causa sui).        .

1  .  [IV. . 46]. . 560.        : "...   ,    " (  [IV. . . XI]. . 583).
2   [V. . 10, ]. . 597-598.
3 . :   [V. . 41]. . 616.
4   [III. . 22, .]. . 541.    ,       ,   ,     ,     - . , . ,    .  (1508-1588),       ,      .


587

        .      ,  ,   -           .      ,      (..       ),    .        . ,     ,     . ,       ,    .

 ""        , ,    ,       ,             .     ,     ,       ,   ,       ", "  ", ",    ,       ,  .         ,         .  ,      ",    ...   ,            ",    ,    [1].     .           : "   -,  -,       ,    ,  ,    - ,    , ,       " [2].          ,       .

1  [IV, .]. . 524.
2   [III, . 9, ]. . 464.   ,             .     ,     .              ,          .

588


,        :  "      ",  "  -  " [1].  ,  ,       ,            ,   "   " [2].

        ,     ,      ,   ,     .. [3],  ,    ,       .        ,    " ": ",  ,     ,    ,   ,      " [4].   ,   " ",   , ,  , ,   , ,     .    ,           ,    ,    - .         ;   , ..    ,       ,    :        .                ,    , , , , - .. ,        .

1  [III. . 28]. . 543.
2   [III. . 24]. . 541-542.
3 ., .:   [III. . 40]. . 556.
4   [IV. . 37]. . 550.


.        .     ? -  ,   -   ,         , ..   ,       ,    .            ,    


589

       -   .  ,                    .

   ,    : "    ,    ;         ,              " [1].          .    ,        ,      .

       .         .      ,    ,   .     ,    .        .     .   ,      -,  - .

,  ,     ,  -    ,   .           -  ,     ,  ,   ,          ,   ,   .       .

    :      .     "", ..    .  ,   ,     "" ;       [2].

1  [IV. . 66, ]. . 575.
2   [IV. . 7]. . 530.


590

     ,          ,        : "     ,   ;      ,    , , ,  ,    ,      " [1].

1  [V. . 42]. . 617.


  ,   -    , ..   ,            ?            .        .      ,      -   .          .      ,             .         .

       ,   "",       ,   , .        .           .         ,            .  -     ;               .












 3. 

       (Hugo Grotius, 1583-1645)       .        ,      ,    .       "    " (1625).   ,      ,    


591

 .  ,   ,  ,       ,          -    ,  ,   ,  ,   [1].

 -     ,        .    ,         ,     .

   .   .       .       -   .         ,              [2].     ,             ,    ,     ,  ,       ,  ,      .      ,       (      ).

       ,           ,    -  " " [3].  ,   ,      :        ,         ;        . 

1   .       .:   :    /  . . , . , . . ., 2002.
2          "     " (. :  2 . ., 1993. . . . 223).
3  .     . [, IX]. ., 1956. . 46.

592


         - "            " [1].     ,     :    ,     -        ,      .         - ,  .

1  .      [, X]. . 46.


       ,  , "  ".       .           .        (,   )     .  - ,   ,        .  ,    ,  ,          ;     ,      .           ,        .

               .         ;         ,    -   .     ,                      .

       ,  ,             .  ,    ,      ,     .     , ,    ,        [1].

593

 .                  .             .        ;     .

    .     :    .        ,      ,     .         .         ,     .  -  ,       .        :       ,            .   ,  ,               ,      ,   .

     .             ,    ,     .  ,   ",    " [2].  ,    ,       .      ,    .    : ) , )  , )  [3].      status quo.             .       ,          [4].

1  .      [, XXX]. . 52.
2   [1,11,1,6]. . 85.
3   [II, I, II, 2]. . 187.
4 [II,1,1,3].. 191.

594

        ,        ,      ,    .

        -     [1].       -           .    ,   ,     , -     (  - )        .       ,       .

1  .      [, L]. . 57.


              .     -        ,         .

 ,  ,    ,   ,        .        , ,             -     ,   ,   , -      ,              ,    ,   , .

,     . -,   :       , ..   ,    , .. -      . -,  ,      ,    -  .  ,  ,    .      ( ,     ),     . ,          .


595











 4. 

       (Thomas Hobbes, 1588- 1679)        ,   .           (1561-1626)   ,          - -  -.  ,  ,      ,  ,   .        .   ,     ,  -    ,  ,   ,      ,   .              ,       .          .

        .  ,        :   40   "" ,           ,         " "  " ".      ,        .

  (    )      : " " (1640), "   .  " (1658), "   .  " (1642), "   " (1654), ",  ,       " (1651).        [1].

1  . .:  2 . / ., ., . .. . ., 1989-1991.


596

 .    .       ,   ,   .        -   ()      - .        (, ) .         ,                       ,        .

   ? -  ,      . ,         ,   ;         ,         .        .            .     .      . ,  -,    ,          -  .            .               ,     ,     .         ,        .

       ,  : ,    , -       .        -   -  ;  "   ,   ,   ,          " [1].

        : "  - " [2].   ,  ,      ,     - "  - ", -

597

     .      " ",           ,   ,    ,  "  - "         ,         .

1  .  [XIII] //  . . . 2. . 95.
2    .   // . . . 1. . 271. (   - " ").     - "  - " (. homo homirti lupus est) -      (. 254-184  ..) "" ( 493-495). -,          .


        :       - ",    ,  ,  ,   ,  " [1].  -     ,  ,        .       ("",    )     .      " ,     ,     " [2].           ,    ;          .

 .         (right of nature, jus naturale).      "",      ,  "",       .      ;  -    . ,   -    ,   .  ,  ,   "             , ..  " [3].   ,           ,  ,   . "     " [4].

1  [XIII] // . . . 97.
2 [LVI].. 511.
3   [XIV]. . 98.
4  .   [I, 10] //  . . . 1. . 290.

598

      ,    ,      ,          .         ;     - " ,  ,          " [1].       ,          -       .     ,                .       .       ,  ,  .

     ?       ,      ,  .         .  ,      ,     [2].    .

 .       ,   : "    ,       " [3].     ,      :  ,  .    .         .     ,   ,     ,   .

     : "                 ,         ,          ,           " [4].   ,      :   ,      (    : ),        -

599

    .      ,       .              .  ,       ,   .    ,    ,         .

1  .  [XIV] // . . . 98.
2        .        ,  ,  ,    .
3  . . 99.
4  .


    ,      .

     , ,  , , ,  ,   , ,    ,      ,       (     ,  , , ,  ,  ).    ""          ,        .         : ,      .

    ,  : "   :      ,    ,       .     [...]" [1], ,  ,     .            [2].  ,              .         ,  ,    , ,              , "    ,      " [3].         .          .

1  . ; . :   [XIV, 5] //  . . . 1. . 261.
2   [V].. 122.
3  .   [I, 4] // . . . 288.

600

       ,           .  ,    ,  .          .,            [1].  ,        ,       ,       "  " [2].    ,         , ,        - ,    .  ,      ,      ,     .      : "[...]        ,     -  .    ,    ,          " [3].

 .          ,      .      .   ,     .    -     .     ,   ,         .

 ,  "    "     ,     . ,   , ,  ,    .     -         .    [4] - -

1  .       / . .  //  .      .   . ., 2002. . 166.
2 ., :  .   [III, 31] // . . . 317;  .  [XV] // . . . 123.
3  .  [XLVI // . . . 511.
4  .   ,   -  ,  ,        .         ,       .


601

 ,  , " ,            " [1].

      ;      ,  "".      , .. ,     ,        ,          .           .      ,    :     ,    ,          .         ,       [2].               :   .     " , ..  ,   ,          " [3].

      ,     .    ,  ,   :        ,   ,     .        : -,   ,    ; -,  "  ,        ";          [4]; -,       ,      ,     (    ); -,         ,      ; , , -,  : ) , )     (     ), ) , )      .

1  .  [XVII] // . . . 133.
2  .   [XXIX] // . . . 252.
3  .   [XIII, 9] // . . . 259.
4  .  [XXI] // . . . 169.

602


,  ,    ,         .  ,              ,   , ..  ,   " ,      " [1].              .

 ,        -    ,       ,    ,    .       ,       , ,    "  - ",    .  ,    (  )     ,   .  ,            .     .     ,   .       :      ,      .          .       ,              [2].

1  .  [XXVI]. . 207. .  [XV]. . 123.
2               . .    ,    ,   ,  ,     .             (     ),     .          .


      , , -,          ,            , -,       ,         .

603









 4. 

  (John Locke, 1632-1704) -         XVII .              XVIII .      .    "   " (1689)              , ..    .      ,       "   " (1690).  "  " (1689)        -        .

        ,    ,     .     ;    ,       .    ,    1660- ,     ;   ,     ,    ,    -  [1].           "   " (. 1954).

      .   -    :      1690-   ,         ,       [2].        ,    -

1  ,     XVII .    (    ""),  " ", ..  ,        ,           -    ,      .
2    (Molyneux)  30  1696 . . :  .     . . I:   XVIII  /   .  . . . ., 1888. . 114.

604


    . -     ;    .       (I, III),        (II, XX, 1-3),     (II, XXI),    ,   (II, XXVIII),             (III, XI, 15-18),       (IV, XXVIII, 2):      "       ,    ,   []   " [1].      .

      .      ""        - ,            ,     .   ,   ,   XVII .       .  ( , 1583- 1648) [2],  ,        .    ,   ,    [3], ,      (,  "   - "  ",          "),      .

1  .     [IV, XXVIII, 2] //  . .  8.. 1.., 1985. . 200.
2     ,  ) : 1)   , 2)   , 3)    -  ,   , 4)    , 5)        (.: . .  3 . . 1. . 586).
3 ""        .  -  ,    ,    ,  ()  .    , -,  , ..    ,          (  "", "", "", ""  ..), , -,  ,     ()  (  "", "", "", ""  ..).    (  )   (   -     ).     :  - ,   . "" -     ,   ,    - ,   ;   ""  "". "" -   ,      ,   -      ;  "", "", ""  .. "" -  ,     ()   . (. . II).

605


       , , ,  "", ""  " "  -    -    .        [1].   ,      ,   ,        ,            . ,          ,             .

 "   "  ,        ,       : ) , ..  ,  ; ) , ..     ; )  , ..     .           .      ,      , ,           .  ,    ,  " ", .. ,    .

  ,        ,  ,       "      ";       ,   [2].   ,    ,  .    ,   .

1  .     [I, III, 12]. . 124.
2   [I, III, 3]. . 116.


         (  ),    ,    ,  ,   .     ,         ,   ; -


606

       ,          ,     .              [1],            ,      .

 .  ,    ,   :          ();        [2].       , .. ,    .        , ,   ,     .    ,         (  )   ;   ,        -   , -    .    -   ()  ,       [3].

1 .: a ..       //  .     // . . . 1. . 27.
2  .     [II, XXVIII, 4; 14] // . . . 1. . 404, 410.  ,       ,     ,     ,      ,  ,    .    ,              ,      .
3  .     [I, III, 13] // . . . 125.


          .       ,  .     ()   ,      ,              ,    ().           , ..     .  ,           ,       ;      -

607


     ,      .          .              ;       -   .  ,          (  ,  - )      , - ,       ,   .

    ,  .  - )  , )    )   ,    (.. ) [1].           .        : " "  " ".    ,     (commonwealth),         .    "   " [2]. ,  ,  ,    " ",      [3].  , ,   , .   ,       ,                ;  ,   ""  ""      [4].      ,        ,       -  ,    ,   - ,    ,    ,    ,  ,       .

1        ,        " ". ,          .         ,   - ;  ,     . (.:  .     [VI] // . . . 36-40).
2  .     [II, XXVIII, 9] // . . . 406.
3   [II, XXVIII, 10]. . 406-407.
4   ,         ,      ,   ,    ,       - ,  (, , , )   (, , ), -  .

608


    ,       , "     " [1].       ,     -       ,         ,          .      ;              .         ,  .  ""     : "     ,     " [2].  ""              .

    .   ,          [3].    ""  "",      ,   ""   "",       ,         .

 , XXI                , ..  .      -   (mind) -  (reason)  ,      ,      .         .

     ,       ,       ,   ,     ,      .    ,             ;      .    -  ,    ,     ,            .

1  .     [II, XXVIII, 11 ]. . 408
2 .     [VIII] // . . . 53.
3 .          . .:  .     . . I. . 111-118.


609

        (willing),    :      ,            ,       .     ,          ;           .

         :      .                   ,                   .          ,       .             ,        .          .

 ,  ,   ,   -  ,    ,            .      - ,               ,       .

        .             ,      ,      :            [1].              ,    ,      .        .               .

1  .     [II, XXI, 51] // . . . 316. 20-677

610

 .       -     ,      " [ ]  ",   1685-1686 .      1689 . [1].              .

  , -      ,      -   .       ;        ,     .             .

                     ,  ,  ,         .             .

 ,             ,     .      -    [2].  ,     ,       ,      .

1    ""         XIV   ,   II      .
2 .:  .    // . . . 129.


- ,    "  ",      .    -              .          -             .

















 III
XVIII .

 1.  

  [1] -         ,           ( , ).         , 3-   (Anthony Ashley Cooper, 3rd Earl of Shaftesbury, 1671- 1713).        ,     (Francis Hutcheson, 1694-1746).             (Joseph Butler, 1692-1752)        (1723-1790).             (1711-1776).         ,   (Henry Home, Lord Kames, 1696-1782) [2]. -            (France Hemsterhuis, 1721-1790)\   - ..  (    )     (Jean Batiste Robinets, 1735-1820).     ..  (   ).   -      ..  [4].

1  . sentimentalisme,  . sentimentum - .
2          .:  ..       ( ). ., 1986.    ,   ,   : Brown Ch. Moral Sense Theorists // Encyclopedia of Ethics. 2nrf ed. / ed. L.C. Becker, Ch.B. Becker. Vol. I-III. New York; London, 2001. Vol. II. P. 1173-1179.
3   .:  ..            XVIII     . .: 1897;  :  P.M.    (, ). ., 1978.
4 .:  ..    ,   . ., 1894.


612


. ..     .    . ,        .  , ,       .               [1].       "  ,  ",   1699 . . .     : "", "  ", "Sensus Communis [2],          ".  ,    - " [3],   "  "      " -  1711 .      : " , ,   " [4].

       " " ("moral sense").  "  ,  " [5],  ,   3  II,  I.       ;  ,   ,    , -    .   ,   ,          .            .  ""          ,  " "   ,    "   " ("sense of right and wrong"),    ,  .    ,            " "       .

1       ;                .  (. Whichcote).
2 Sensus Communis - .  .
3 Soliloquy - . ; ,    .
4 Shajtesbury. Characteristics of Men, Manners, Opinions, and Times. London, 1711.         1714 .   -   L.E. Klein (Cambridge: Cambridge University Press, 1999)   . Ph. Ayres (1999).            : .   / ., ., . .. . ., 1975.     ,  L. Jaffro, .  http://www-philo.univ-parisl.fr/ Jaf-fro/SelectedShaftesbury.htm.
5  ,       - ,        .        ,     .      1745 .          ; .:  .   ,      ,   *** //  . .  2 . . 1. ., 1986. . 58-162.


613


          .    ,   ,    " ",  " " - tabula rasa,         .    :   .        - " " [1].     ,       .      ,  ,  ,   ,         . " ",       ,    .       , ..   ,        [2].

  ,             ,   .         ,      .   ,     "-",       :        ,       [3].  ,    ""              ,  , .       [1].

1   , .:  .     [II, I, 2-4] // . . . 154-156. .   8  ,  -  .
2 An Inquiry Concerning Virtue, or Merit [I, III, III] // Shaftesbury. Characteristics of Men, Manners, Opinions, and Times. Vol. II. London, 1723. P. 53.
3 An Inquiry Concerning Virtue, or Merit [I, II, IV] // Op. cit. P. 38.

614


      -   ,  ,        , .          .     ;   [2].     ,  ,        , ,   ,          .          .    ;     .   ,       ,   ,       "   ": "           ,  , , ,  ,            " [3].

1         . :   ,   ,    ,    - " ", . .:  .    .  I:    //  . .:  2 . / .   . .. . ., 1966. . 329-335.    ,     XVIII .        .           -    .   . .

2 .: .  [II] // .  . . 219.        -c .        ,    (.   [V, III] // . .  2 . . 2. ., 1974. . 265).     .  4  III    .
3 An Inquiry Concerning Virtue, or Merit [I, III, III] // Op. cit. P. 54.


        ;      ;     ""        .          .          ",   -

615

 ".    , "            : ,   ,    ,         -   ,    " [1].

            .   ,      ,  ,         :  (, )   (, ).   ,        ,   .     . ,                ,      -  ,        : "   ,   , ,     ,            ,         ...  - ,  (rectitude),  .        , ,  " [2].

1 An Inquiry Concerning Virtue, or Merit [II, II, I]. P. 120.
2 Ibid. [II, I, I]. P. 53.


        "" . ,  ,     ,  , .                 .            .

      .         ,    .     .. , .. , .. , . ;       .. .


616

       - "       " (1725) [1] -  ,           "  " (.. . ).     - 1726, 1729, 1738 . -    .           -   (Gilbert Burnet).  1728 .    - "     ",      "   " [2].  ""     ,      - .  [3]  .  [4].  1755 .        "  ",        [5].

1 .:  .         / .  .. , . ..  // . , . , A. . . , 1973. . 41-269.
2  : Hutcheson F. Illustrations on the Moral Sense / Ed. by B. Peach. Cambridge, 1971.
3   (Samuel Clarke, 1675-1729) -  -,       .
4   (William Wollastone, 1659-1724)  "  " (1722)  ,         ,   ,  . ,   , ,      (right)   (wrong),    .
5         : Hutcheson F. Collected Works / Faximile Editions Prepared by B, Fabian. Vol. I-VI. Hiddesheim-Zurich-NY, 1990.         : Scott W.R. F. Hutcheson. His Life, Teaching, and Position in the History of Philosophy [1900]. New York, 1966.    -    Hutcheson page (http://www.unc.edu/ home/nbull/ hutcheson.html).


        "";  ""             . ""   ,     , .  - " , , , ", -   ,    ;  - "    ", -     .           -   .

617

     ,  ,    ,  -    ,   .  , ,   , ,       ,    -      ,    .     ",    ,          ,        " [1];    ,   .   -   ,      ,         .             , ,    [2].       " ", ,  ,       (.  " "   ).

1  .         [II, ] // . . . 127.
2  .  [.] // . . . 47.   ,        ,         ,       .


              .

     ;       .       .    " "      :   , ,   ,   ..,          .              . ,    ,    -      -    ,       ;    . , ,    


618

,        ,  .  '        ,          -     , -          :  .            .    -                        .

  ,           .                - (benivolence) -  (  )  ,     .    ,     .        .        ,      ,  -  , ..  .

              , ,  ,  , ,         .         ,   .

    ,  ,      .   ,          .        .

     .   .  [1].       -

1   ,  . ,             ,    ,        (  . ).


619

 [1].      ,    . ;         ,       .          . .       ,              ,    ,              .

      "",             1726 . [2]    "   -      "    ,        "   " (1736).       ,            ,   .  ,         -  ,          ,       ,     .    .   ,     [3]; -               ,     [4].      ,   ,     .

620


1 Campbell T.D. Francis Hutcheson: "Father" of the Scottish Enlightenment // The Origins and Nature of the Scottish Enlightenment / Eds. R.H. Campbell, A.S. Skinner. Edinburgh, 1982.
2 ButlerJ. Fifteen Sermons.      "":     - ftp://ftp.ibiblio.org/pub/docs/books/gutenberg/etext02/ hmntrlO.txt ( : London: Cassell & Co, 1887).   ,        ,     - http://www.vts.edu/BPL/Butler's%20Sermons/Fifteen%20Sermons%20 Preached%20at %20the%20Rolls%20Chapel.htm ( : Cambridge: Published by Hilliard and Brown; Boston: Hilliard, Gray, Little, and Wilkins, 1827).  : Human Nature and Other Sermons. Indypublish.Com, 2002).      ;      .
3  .     . ., 1896. . I. . 150.
4 ,              - The Bishop Butler Historical Society (http://149.69.1.21/-dwhite/butler/).


 ""        . ,   , .   ,             ,         ,     .   -         ,    .       ,      ,    .    -  ;   ,   ,           ,    .  ,  ,    ,   .

 ,         .   ,       ;       ,   , .           ,          -    ,      .

         ,  ,  - ,         ,       ,    .       [1].   ,             .        ; -   ,     ,        ,  .      ,    "      , ...                   , 

1 Butler J. Sermon I. Upon Human Nature - http://www.vts.edu/BPL/But-ler's%20Sermons/SERMON%20I.htm.

621

         " [1].         ,            ,      . "  ,   , -  , -  []            .      ; ,  ,       " [2].            ,       ,        ,       .

   ,  ,   (reason)     .  , "   ...        ,       ,       " [4].        ,   ; ,     .         .         ;     .     .        ;     ,     -    [4].

      -               -       [5].

1 ButlerJ. Sermon . Upon Human Nature - http://www.vts.edu/BPL/Butlei 's%20 Sermons/SERMON%20II.htm.
2 Butler J. Sermon III. Upon Human Nature - http://www.vts.edu/BPL/Butler's%20 Sermons/SERMON%20III.htm.
3 Butler J. Sermon V. Upon Compassion - http://www.vts.edu/BPL/Butler's%20Ser-mons/SERMON%20V.htm.
4 Butler J. Sermon XII. Upon the Love of Our Neighbor - http://www.vts.edu/ BPL/Butler's%20Sermons/SERMON%20XII.htm.
5       ,  ,     ,         .    ,   ,  . ,          ,       ,    XVIII .,   .       (David Hartley, 1705-1757)       (.:  . . . . 147).




622

  (David Hume, 1711-1776)               .         "   " (1739-1740 [1]),  I "   " (1751),   I  ,    : "  ".   ,          .   . ;           ,   .

 ,   ,     ,       ,          . ""  -  (passions),  (volitions)  ;        .     ,       .      .       ,     ,    - . ,    (conscience, or a sense of morals)   , ..     ;     ,  ,    ,    [2]. ,     ,     ;           .

     ,   ,  "     ,   ",   "    ,        (understanding)" [3].     ,       , ..    .   , , , .

1     : "   ,  )'        " ("A Treatise of Human Nature: Being An Attempt to Introduce the Experimental Method of Reasoning into Moral Subjects").      . L.A. Selby-Bigge (Oxford: Clarendon Press, 1896).
2  .    .   [III, 1,1] / . . , . .. ; . . .. . ., 1995. . 216.
3  . . 228.


623

   -  ,       ,      ,  ,    .       : "       , ,   , ...    ,    " [1].     ,    (  ,   ),   ,           ,    ;            ,        [2].    -  ,       ,        ,    ,  ,        .        .        "  " [3],   .

    ,       ,    (   ,   )  ,   ,     (moral sense),  "   ,    " [4].

1  .    . . 229.  (perceptions)      (, mind)       -          ,           .  - ,  -  (.:  .      :  , I, I //  . .  2 . . 1.., 1965. . 89).
2  . . 224.
3  .
4   [1,2]. . 230.


        . -,      ,  .

-,    .  ,   ,  ,   - .   ,        ,       .  ,   ,    ,  


624

 ,   .  -      ,   .      : "   ,   ,  ,    , , ,      ,     ,   " [1].   ,    ,         . ,  ""    .         .     ,   ,    .    ,   ,      ,   ,         .

-,   ,       [2],    ,      ,         .    (sentiments) -    -       .        .      ,        .

-,    ,   [3];           ,   , ,   .

1  .    . . 231.
2  . . 232.
3  . . 236.


     - ( ,  ,   )  .  ,        ,        , ..        ,       , ,  ,         .

625

    ,        ,     (benevolence).           . ,  , -  ,    .       ,  ", , , , , , , " [1].  ,             - "  ,  ,      " [2]. ,    .   ,      :      ,      ,  , ,     ,    ,   .

    ,     ,   XX .   " "         .    : " ,     ,        ,        ,          ;   ,   , ,    ,   ,    (is)    (is not)     ,          (ought)    (ought not)" [3].

1  .     [III, III, 31. . 384.
2  . . 385.
3  .  229.


          .      ,   ,       ,    ,  .         ,    ,          ,   ,               ,


626

           .             .      ,      .       .      -  , ,    ,               ,           .

     ,   ,    ,  ,   .       .         ,   .           .        ,  , ,      [1]      :        ,   ,      ,     .        ,        .      "  ",   1759 .   ,    .          -   [2].

1 . Taylor W.L Francis Hutcheson and David Hume as Predecessors of Adam Smith. Durham, 1965.
2  .    / . . .. ; . , . .. . ., 1997.       .. ,   1868.


   ,    ,    ,        -  , -            .

627

,  ,      .     .        ,      ,    .   .            ,   .   - "" ("propriety"), "" ("suitable")  "" ("fitness"),   "..."   ,       .       ,   ,            .

,  ,         ,       .    ,   ,   ,     ..       ,   .    , ()   - , ()  -  ,   - , ()  " " [1]. -     "  ",  ,       .

1    impartial spectator- ,        .  ,    ,    , .


                    .     :      ,    .               -        , -  ,         ,         .  ,      ,         -     .

628

              ,        - .   ,      ,    ,      ,      .              .         " ",       ,    ,       ,     .













 2. 

   (Bernard Mandeville, 1670-1733),  -,   ,     ,        .           ,       ,                ,     .

           ,   1705 .      - " ,  ,  ".            .            "  ,     -   " (1714),        ,        "    ".    ,  1723 .,   ,   ,   ,  : "     "  "   ".                    [1].     ""    ,   .   ,  1729 .    "",     ,    .  1734 . ""    .

1 . :  .. . ., 1986. . 19-23.

629


 "",     ,  ,      ,     ,   :    ,   ,    ;   (    )    ,  ,   .

  :

    .
     .
,  ,
   -
;  
   .
 -     -
, ,  .

    .
   .
    ,
     ;
 -    -
    .
 ,    ,
, .
   ,
   [1].

1 . ..  //  .. . . 129-130.


    .            .                ,    ,     " ": "     ,      ,   ,    


630

 ,    ,          ,   ,     " [1].      ,  ,           .

      ,           ,         .     .              .            , "  "    ,  "          ,   " [2],  "    "   ,    .         ,     ,   ,     , -    .          ,    .

, ,  ,    ,    -  :  .                  .   -   ,   -    ,      . ,  ,   " ,         ,   ",   - " ,                 ,      " [3].

1  .      //  .   . ., 1974. . 64.
2  . . 65.
3  . . 70.

631

     ,           ,       .    , , ,     -   .    ,     ,           ,  , , ,   ,    .

  ,  ,  ,  .         .          .     ,      .  ,    ,        : ",  ,   ,    ,     " [1].

1  .     // . . . 329.


       ,       ,         . -  . .

         .   .. ,    ..  -    .















 3. 

  (Denis Diderot, 1713-1784)        .   :    ,           .             "".

           .  1745 .   "  ,      ,   ***" (1745) -    ,   ,        ,    .  -


632

   : -,    ,   ,          , -,            ,              - , -,   "..."      .

   ,   ,     -   . : " " (1746), " ,  " (1747, . 1830), "   " (1753).   ""     "",          .             "    " " (1773, 1774, . . 1875).     ,             , : "" (1760), " " (1772), "-" (1773);    1796 . [1]

1   ,   "",        :  . .  2 . / .  . .. . ., 1986, 1991.        .


 .           .    "  "          .   "..."     ,               .       ,     ,     ,   .     ,  ,  ,   ,   ,    -  


633

 .    (   )     "  ,  "             ( ,   ).

         ;  -   ,  ,      ,         .          . ,      ,       - . ,   1767          ,   , , ,  .      :     ,   ,     ,      ,  ,    [1].

        "" -  ,   "   "        .          ""  ""    (!)  .  ,    ""  ,     .      ,       ,     . : )  -  , )   -  (   )   (), )       ,   , )       [2].

 - .         .         ,    " " [3].

1  .  1767  //  . . .:  10 . . VI.  / .  . . ; . . . .. . . . ., 1946. . 292.
2  .     //  . .:  2 . . 1. . 377- 378.
3  .   ",    ,   " //  . . . . 2. . 537.


634


,  ,   ,          -     , , ,  ,     .   -,                 [1].              .

    ,   -    [2].  "           " [3].      .  ,   "...",          , ,  "        ;      ,    " [4].

1      ,   .    ,        ,   -      ", , , , , , , , ,    , ,      " ( . . 512).             ,    (.:  ..  //   . . 1. ., 2000. . 663; Maclntyre A. A Short History of Ethics: A History of Moral Philosophy from the Homeric age to the Twentieth Century. New York, 1996. P. 182).
2  ' //  . .:  2 . . 1. . 432.      "..." (     ),      "       "     . (   //  . . . . 1. . 163).
3   ",    ,   ". . 538.
4      *** //  . . . . 1. . 459. . :  .   .    //  . .  . / . .. . ., 1956. . 176.


 .    ,   ,    .      .   ,    -    ,  ,      , -  : "     ...,   ,   ,       ,   ,        ,

635

  ,   ,  ,   ,  ,    ,       .  ,       " [1].  ,  ,      , ,     .

   -  (     ).      ; -     ,        ,    .   ,  : " ,   " [2].

1  .   //  . . . . 2. . 79.
2  .  //  . .:  2 . . 2. ., 1991. . 539.


  .              -           ,      .         .  , ,    ,       ,         ,      .

         .       ,   .   ,  -  .            .  ,    ,                   ,             ,  ,    .              ,   .            , , ,      , , 


636

,     . "...    ,   - ... -    . -      -,      " [1].  -    ,     ,  ,        ,       ,      .

   ,  ,  ,        " ,  ,    ".    ""? -  ,    ,       -    .    "  " [2],    ,  ,     .        .   ,   :        .     ""      ,   ,  . -   .      ,     .

     ,  .     (     ,   ).       : " ,    ,   ,   ,  ,   -    " [3].      , ...   ,   , -     .

1  .  . . 99.         : " -   ,     " ( . . . . ., 1941. . 248).
2  .  . . 75-76.
3  . . 78.


""          .      .         ,    ?  - ,   ,  ,   ,   ,    - ,  , ",    ,  

637

        ",     ? [1]     - "    ",           ,       : "   ...,     o,     .  ,    : "!" -      !" [2].

1  .  . . 80.
2  . . 82.


              .     ,    ,       ,    .

  .     ,     ,          .          ,  ,    .

       .      ,        ,    ,  -   .

         . -,  ,      ,    ,       ,   ,            .

-,    -     .    ,       ;   ,             .        : "       ,   


638


? , . ,     ,      ,         ,       " [1].    ,       ,       .

1  .   //  . . . . 1. . 165.












 4. 

    (Claude Adrien Helvetius, 1715-1771)   , ,   ,   ,   ,  , ,       .                     .              ,       ,   ,   .

   ,   ,  ,     - "   ", " " (1738), "    ", " " (1740);      " ", " ", " ".        "",     (1772).  1758 .        -  " ".          .    ,  ,     ,     ,           .        ,   ,   , ,      .            ,    , , .           - " ,      ",       ,  1772 .  .



639

 .      .        " ": " ...         ,      ,       ,     " [1].      .        - ,  "  ", ..  ,       ,   ,      .         ,      ,           .

         . -,       .      " " -   , ,    ,         [2]. -,      ,      -    . ,   ,    - ,    ,  ,        ,   (         ), ,    ,     [3]. -,       ,    . -,         ,      ;           [4].

1 .   [.] // . .:  2 . / ., . ., , . .. . ., 1973. . 1. . 145.
2  . .   [II, IX] // . . . ., 1974. . 2. . 97;   [II, . 17]. . 158.
3 .   [II, XIII] // . . . 242-243.
4   [, XVI]. . 262; [, IV]. . 344.

640

 .  .  ,      .            ,           ,          .   ,    ,       .               .           ,              .

       .         (1613-1680)      (amour-propre)   . ,    ,  ,      .     ,    - ..      [1].      ; ,    ,  ,       ,    [2].

 .        .         ,         ,             .        ,  -    .  ,     " ",   - " ",       .     - ,      -  [3].  ,        ,  "   ,  ,     " [4]. , , ,       , -     .

1 .:  . .     / . . -. //      XVI-XVIII  / ., . ., . . . ., 1987,    7, 261, 264, 563, 578, 582.
2 .   [I, IV] // . . . 174.
3 .   [II, X] // . .:  2 . ., 1974. . 2. . 100-101.  ,         "  ", .. ,    ,   (        ,    );      .
4 .   [II, VII]. . 86.



641

 ,        . ,         ,     .         ,       , -           -   .   -        [2].

       .         .    : "     ,        " [3].    ,      ,       [4].    ,  ,    , ,   .          ,     ,       ,      .      ,    ;    ,      .


          [5]  , ,       ,   .     ,              .

2 .   [III, IV]. . 343.   ,  " "  ,  "       " ([II, XVI]. . 125),      ,            .
3 .   [II, II]. . 186.
4      ..    - " ?":      ,  :       .
5 .   [V, 3] // . . . 263.


             -       - ,   .



642

 .  .      ,         ,   ,  -      ,   ,    -  .     ,     [1]       ,       .          :   -     .  ,     '   ,      ,    . ,       [2],  - : "            " [3].        .

        .      " ", " ", " ", "  ".       ,             ",       " [4].          :    ,    ,     ,  "      ,       " [5].            ,  ,  ,        ,      .

1           .    , ,    ,     " ",          , -        ,   .
2 .   [II, V-VII] // . .
3   [II, VII]. . 214.
4 .   [II, XVII] // . . . 132.
5   [IV, IV]. . 188-189.


643

            .           ,       ?  ,     "  " [1].         -  :     ,   .       ,       ,   ,     .         ,   ,    -  ,     ,   .


  .         .       . -,       ,     ,       .  ,       ,   ,   .           [2]. -,        , ..     ,              [3]. -,    "   ",        ,       ,         [4].

1 .   [III, IV // . . . 344.
2 .   [VII, . 9]. . 372; [V,V]. . 272.
3   [II, . 12]. . 157.
4 .   [II, XIII] // . . . 243.


,     ,        .

   .    ,  ,    .          ,     ,            .


644

      .          ,        .   ,   ,  ,   " ,     ",   .          "     ,    " [1].   ,     ,   ,       .

     , ,  ,  ,       .        .    " "   ,       . ,  ,      , -        .  [2].  ,       ,            , - ,               [3].

1 .   [II, XV]. . 260-261.
2  .     " " //  .   2 . . 2. ., 1991.
3 .   [V, III] // . . . 265.


      ,  ,  ,      (   )  ,  ,       .

 ,       : -,     - ,       -    ,      ,  ,   . -,          ,  , -     -      ,    


645


  ,           o .        .             ,  . . -,            ,     , -     ,  ,  . , -,    ,    -    ,     .           - .   . ,     - .. .













 5. 

    (Rousseau, 1712-1778)    ,          - "  :        ?" (1750),  ,    ,    ,     - "     " (1755),                .    ,         "  ,    " (1762).   ",   " (1761)  ",   " (1762)            .          -   .        "",      (    1782-1789).        .          .        ,          - .

646

 .  .       .      ;   "         " [1].  ,             , :   (amour de soi),      ,   ,      .         : "   ,      ".  ,   , "  ",   ,     [2].

  ,  ,   ,        .  -          : "  .. ,       " [3].          ,   ,        ,         - .

   .         .      ,       , ,     ,     .  (1689-1755) [4].

 ,    .        ,        ,      .     ,  -    [5].      .   

1  ..      [I] //  ..   . ., 1998. . 50.
2  ..       //  ..   . . 98-99.
3  . ,    [I, XII] //  .. . .:  3 . ., 1961. . II. . 37.
4      .         . I "  " (  . . . ., 1955).
5 ..   ,     [I, II] //  ..   . . 199.

647

    .       -    ,   .          "  ".     ,          ,   "    " [1],      "       -     " [2].         ,    :           ,        .

       ,      ,       .                  .  ,         ;     ,           .         ,    ,  ,   .

           ,  ,      ,    .    .            .        ,  ,  "...  ", " "  "     " [3]     .    , ,          ,   ,        ,          ,               ,    [1].

1  ..       //  ..   . . 109.
2  . . 110.
3  . . 118.

648


       ,     ,        .     ,   .       : "                   ,              " [2].    .

 ,   ,          ,   .    ,    ,     :      ,   ,         .   , "      ",    ,  "  ".          ,        . ,     ,      . : "       ,   ,      ,  " [3].

1      ,   ,  ,  ,      -    .           ,       (.:  . . 122).
2 [I,VI]..28.
3 [I, VIII]. . 212-213.


 .       .         ,  ,     ,      .   "  :        ?"         .

649

        ,  ,   ,     ,      .      ,     .    " -  " [1]. , ,      . , ,     -      [2].   ,  , - ,       .      ;         .     ,           :       ,      ,  ,   [3].

          .             (amore propre), ..  ,        ,   .  - ;        . ,     ,   .  ,     ,  ,      .          .       ,     ;    ,    [4].

1  ..      [I] // . . . 36.
2   [II]. . 37.           "".      :  "    ,       " (    . .; ., 1959. . 95).
3 ,   ,  .       ;  -   .       ,        ;        ,    -  .
4  . .     [II] // . . . 118.


  .  -  ,         .    -   ,   , -  ,  -

650

        , -     ,      .      ,         -  .

 -               . ""  "",    ,  -    :

"             ,         .      ,       ... , ,  ,    ,    ,   ,   ;     ,     ,    ,    ,   ...".         , ",          ; ,   ,   ,    ,      ,          ,    ,  ,     .          :     ,  ,     ,  -   ;       , ,  ,           " [1].

1  ...    . . 138.


  ,   , ,      -      ,                ,   , -     ,         ,  - ,  .    ""  "" .        ,      "".














 IV
   XVIII-XIX .

 1. 

     (Immanuil Kant, 1724-1804)     -         -   .          :        .            -  ,          .      ,    .

        : "  " (1785), "  " (1788)  " " (1797) [1].          .

1          ,    . "  " (. ...  . .. ,  .. )  "  " (. .. ,  .. )   :  .    / . ., ., . . . . ., 2000; " " ( . .. -  .. ) - :  . .:  6 . /  . . .. , . , .. . ., 1965. . 4 (2).


  .       .     ,    ,          .  "",   ""    ,       .             .


652

    ,         1780- ,      .  ,  ,    ;        .       ,     .    ,  ,        :      ,  -  .      (   )   (, ,  ).  ,    ,          (apriori);          (      )   (     ", , ", ..   ) [1].

       ?.    , ..     ,     - ,   ,   ,   .  - ,     .   ,      ,    " " [3],      -  ,  "  ",          .     ,        .

1  .    //  .   . . 45-47.         "  " (. . . 313).
2 .:  .   . . 47;    // . . . 224.
3  .    // . . . 225. -           - "    " (1798) ( . .:  6 . ., 1966. . 6. . 349-588).


     .      , ,   ;   " ";   ,       .    .   -    -

653

  ,       -  .    : "     ,       ,       -  ,    , ..   " [1].  ,   ,        ;        ,  .

 .        .                  -    .  -  "   " [2].  ,           -         .         .   -   .      "   ".

   -   .    ,    ,    .   , ..    ,        . ,    ,     , .. ,          . ,  ,    ,      . ,    ,  ,   ,   ,    ,     .  ,  ,    ,    .         .

         ,    ,    ,      "    ,     ,     " [3].          ,  , ..       .

1  .    // . . . 229-230.
2  . . 253.
3  . . 234.

654



  ,     : "       " [1].  -  ,   .        .  ,       - .    ,  ,       ,       .

    -      .        ,   ,      . , ,    ,   ,    ,     .    .    ,  ,  ,    .         "   ,   ,   ",    "  ".      ,    .     ,        .     ,           ,     . "  -     ;   -         " [2].

1  .   .
2  .    // . . . 346.       " ",    ,  "  ",     (  . . 398).


 ,         ,      .

 .  .       , ..      .      .         ,    

655

.   ,               .     ,         ,            ,   .

    ,        .      .

    .       .         ;        ,   -  .    -   ,   ,  -   ,   .

     ,   -.      - ,   . ,   , : ,       -  "  ";  ,       -  "  " [1].        ,          ;     ,      .

     ,      - ,        .     .   "      ,     ,    ,     ;         ,      " [2].

1  .   . . 244-245, 247.
2  . . 246.


  - .      .     ,     .

656

         : "    ,         ,     " [1].        , , ,    :       ,    ,            ,           .      ,   "  ".              ,       ,        .

         .          .            .    ,  , .        : " ,         ,         ,   -   " [2]. ,      ,     :   ,  ,        -  ,    .   ,        ;      :        ,   -    .               :         ;          [3].

1  .   . . 250.
2  . . 256.
3 .:  ..    . ., 1978. . 63-68.

657

          .      ,        .         ,    ,  .     ,     , ,   "     ,    ,                (      )" [1].

        ,      (. ???, autonomia,  ???, auto -  + ???, nomos - )  .       ,         .       ,   ,     , "    - " [2].  ,        ,       ,   ,      ;     . ,  ,        - "  ",      (. ???, heteronomia,  ???, heteros - ) [3].               ,    .

1  .    // . . . 258.
2  . . 258.
3  . . 259.


 .   , ..        , -   .   ,    (    )  ,  .     ,         - ,   .

   ,  ,       .      .  ,  ,   



658

       .     ,       :          ,      -   .   ,   ,    .      [1],  ,   ,         .         .

1  "homo phaenomenon"  "homo noumenon"    " ",    , ..  ,   -  , ..   ( . .:  6 . . 4 (2). . 149).


        .   ,   ,          ,       ,   ,   .                          -   .

  .     ,   ""  "  ",    " "        .      ,  ,    , ,       XVIII .    ,         .              ,   ,        ,         ,    .         .    " ",              (,     ,   ),   " ",   ,        (,       ,   ) [1].

1  .   // .:  6 . . 4 (2). . 125-126.


659

     (    ) -    (officia juris), .. ,     ,    (officia virtutis),       ,     ,      .    -            .   , ,    (     )    (      ).   ,     ,      .










 2. 

eop    (Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 1770-1831)         ,       .      , , ,      ,     ,        .        ,   ,               .  -    ,  , ,  .   XVIII -   XIX ., ..       ,  ,         ,                  .

 ,         ,         ,    ,       . ,  [1]            ,    .

1      "", "".   ""  ""     ,     ""     ,        "" ("").


660


     .        -  (      ),     .            ,         (  ),       (  )       .            . ,  ,          .


     .                   .      (Moralitat)   (Sittlichkeit).      ,      -  " " (1807),    "   ",      ,  . , ,  ,    ,           .          ;              .     , ..     .  ,   ,      , ,      [2].

2 .     [II, I, II, ]. ., 1932. . 53-54.


661

 " ",   "  " (1817),         - " " (1820)             ,     ,       .   -    ,           ,     ,    ,     ,  ,   -    ,   ,      ,  -     .

                         [1]. ,              "-"     ,    .                              ,    ,      .                         .

1  ..,  .    . ., 1987. . 473.


   ,    ,       .       ,  ,   .       .           " ".       ,   ,   "   " (      1820-      ) -  .      ,   ,  ( ),    ,     ,      .

662

 .   , ,   ,              .      -        . ,  ,    . ,  ,   ,  "       ,  ,       " [1].    ,         .       ,      .

  .        ,  ,   .    .    ,   (     )   ,   , ..    .      .             .     ,             .        .

        ,    .   ,           -     ,  ,  .   .          ,   .    ,  . "       ", -    ,        ,    ,    [2].  ,       " ".           .  ,        ,   ,            .

1  ...   [ 4] / .  . ..   .. ; . .   B.C. . ., 1990. . 67.
2  ...    [ 503]. ., 1977. . 3. . 334.


663

 , ..             ,       ,        .    ,          ,   ,       ,        -        .

      ,  , , ,          .     ,    ,         -     [1].

    -   ,            .      -                 -           .

  -     "   ",        . ,  ,      ,   " ".

           ,     ..       ()  . ,    : "   " [2].  ,     ?        ,  ,   ,  ,

1       ,       ,        .        ,     -   .
2          "     " ( .    / . .  . , . .. . ., 1980. . 102).

664


   ,  , .      " ", ..  " ", . ,   ,  " ",       , ..  . ", -  , -     ,      " [1].

 ,     , ,    ,      ,    ,       .       ,     , , .       " ".             .   ,        .     ,     .

         ,    ,    ,       . "   ,    ,     " [2].        .   ;     ,        .

1  ...     [III, II, 3] //  ...  . ., 1977. . 2. . 256.
2  . . 257-258.      .   " "         .  " " ( .,  . . 2- . ., 1955. . 187).


 ,  ,   ,            .     ,  ,       .  ,     , ..    ,   -,   .       ,  .  ,    ,  , "",   ,          -,       .


665

          ,     .      :    .   ,   "    ", "   " [1].   ,         .  , , .. ,   ,   .        ,   ,   , . ,           ,   -    ,     .

 -    ,   [2]:                  ;   , "  ,      " [3].

    ,          ,     ,    (). ,                 -    ,    ,         .    ,     ?     , .. "",  "",     -    :        .   .   .     ,    ,      ,  "    " [4].                 .         ,  ,       , ,  ,  ,   .

1  ...    . . 261.
2 "       " (St. Augustmus. Sermo CLXX, 8 // Patrologia Latina 5, P. 931. . : -tarkiewia W. Paradoxes of Perfection // Dialectics and Humanism (The Polish Philosophical Quarterly), Winter 1980, vol. VII, No. 1. P. 78.).
3  . . 265.
4  .  273.


666

     :     ,       ,  ,  "  , " [1],    ,       .         .       ,     "   ",       ,    .          .      ,                  .    "  ,     " [2],     .  ,     ,     (      ),   .        ,    : "       ,         -       -        " [3].

1  ...    . . 282, 281.
2  ...      //  ...  . ., 1975. . I. C. 110, 112-113.
3 .     [III, II, 3] // . . . 284.  ,       , ..  ,      .


 ,        ""  "" . ""   ,   " ",  "" -   ,    ,          ,   " "  " ".       ,       ,      -

667

   ,          ,      ,         , - ,     .

       -  " "  "   "  " "  " "   "   " -  ,        ,         ,       , ,    ,       .










 3. 

  (Ludwig Feuerbach, 1804-1872)      ,  .       ,          ,   1839 .        "   " [1],        [2] .

1 .:  . . . .:  2 . / . .  , . .. . ., 1955. . I. . 53-96.
2      - - "",    ,          .     ,   ""   ,          ",  ,               ",       ,  "   , ,   ,  ,    -  " (    [III] // -. . . . . II. . 517-518).



     ,       .        : "  ",       ,        ,  -  ,  ,  ,          -

668

      ,   .       ,  "     ,   -  ,     -   ,            -       " [1].          ,          , ,   .

"" - ,        .       ,  1866-1869 .,        (1874).            - " " (1841),       " " (1845),         "   " (1845),     "   ,        " (1866).

    .  "" (    )       .           .        .

 ,         -      -     .   -    , ..  ,    . "   -   " [2].         ,   , , ,   .    .     ,    , , , ,      ,      .      ""  "",      ,      .

1  .     [III] //  . . . . . . 517.
2  .     [III] //  . . . . I.C. 460-461.

 IV.    XVIII-XIX .

669


         ;  -  ,   .      . "   ", -  ,  ,     ,  "   ,    " [1].       ,               .     "",         "";    .

1  .     [IV]. . 466.  IV "   "        .


  ,         ,      " ",    ,        ,   -      .

    ,   , ,  , -    ,          . ,     ,      . ,     ,  ,  o       ,       -  .      ,       .

    - .             .     ,        -   ( ),      ,    ( ),       .        


670

   ,   .        ,           .     , ,  .         ,    -         ;                 (  - ).   -    ,       .

,   ,    -       . ",      ,   ,      ;     " [1]. ""      -   .           [2].      ;       .

        : "           ,         ;  ,           ,          -   ,   ,   ,   " [3].         -   ;       ,      .

          .    ,  " - ,      ;  - ,    " [4],           [5].         .


1  .  [IX] //  . . . . I. . 617.
2   -     .    "      " ( .,  . . 2- . ., 1961. . 296).
3  .  [IX] // . . . 616.
4  . . 623.
5        ,  ,      " - "  " - " . ,\      ( .       [9];    [I, 10] //  . .:  2 . ., 1990. . 2. . 260; 425).


671

                .        ,  ,          ,  ,   [2].

     ,         .           . ,  , -  ,   .       - "                 " [3].

  .        .    , "-".        ,  ,       . "  ,     ", -   [4]. ,    , ,    ,      .       -    .      .   ,   , "  ",       ,     .

2  .     [VII] // . . . 547.
3  .     [IV] // . . . 469.
4  .  [I] // . . . 580.


        ,        . ,  ,     , ..        .     -     ,   ,   ,    .           .

672

 -                 ,        .        . ,       ,      .. .

  ,        " ",     ,      .

     ,                   ,         ,         .














 .   . , 1996.
 .     .   . ., 1989.
 ..   . . 1911.
 ...  . ., 1990.
 .  //  . .:  2 . ., 1991. . 2.
 ..,  .    . ., 1987.
 .  :  . ., 2002.
 .     :  2 . ., 1896.
 .   . ., 2000.
 .    //  . 95 . ., 2002.
 .  //  . . . ., 1982.
 ..       //
 ..   . ., 1998.  .[.]   XVII .:         . , 1880.  .  //  . . . ., 1957. . 1.  .    . ., 1995. . III. Maclntyre A. A Short History of Ethics: A History of Moral Philosophy from the Homeric to the Twentieth Century. New York, 1996.




















 
: I- .

    ,     ,  ,      ,      .  ,   ,   . -, ,           ;     ,   ,          ( )  ,  . -,           .   ,  (,   )  ,  ,    ;    -    ,   .     ,     ,          .    ,       .






 I
   

 1. 

  ,    (1788-1860),   .    "  "   ,       ,     ,   , :  , , ,   ,   ,   .   , ,  -

674

      ,      , ..      . ,      ,   ;    .    ,    , -       ,    ,         ,   ,  .     .

     ,    ,   .  -  ,    ,               .   -      .   ,     ,   .     :  ,      ,  ,      ,  ,       ,    .          ,   (, )    ,       .              ,  ,    .       .   ,     ,   , "",     ,        .       ,        ,  ,  -   .    -     .       ,   (, )   ,         .

          ,         .        "  ";       .          () ,    ,  ,  -, .  -

675

     ,   ,     .   ,    -   ,    , -     .        .    ,  , ,     ,   .             ,      ,      . ,  ,     ,        ,       ,   .          ,  .        ,            ,       .            . ,     -.           ,              ,    .

        ,       ,       ,   .      ,  : " ,     ,  ,    -  .     ,     ,   ,   ,   ,    ,     .     objective, .. ,    ,  ,       ,         ; subjective   ,      ,  .    ,          .        ,      ,     " [1].

1  .    . ., 1992. . 120-121.


676

        ,      . ,  ,        ,    - :  ,    ,        , ..       ,     .   ,     ,     ,          .       .  ,    ,  ,  ,             ,   .

  "  "      : ,   .           .         ,          ;        ,       ,      . ,  ,    ,      .   , ,   ,    .   ,           ,    - .         - .   ,      ,  , " "     ,   ,    ..,   : .   ,               .

           .   " "     ,   ,           ,      ,      ,  .   -

677

  ( ),        .     ,        ,     .       ,        ,   .       ,     .   ,      , ..  . ,  ,    ,   .     ,        ,    . Co- -    ,         - .

        ,   ,     ,  :    ,      . -     ,   ,   ,      .       ,          .       ,       .        ,      ,       .    ,         .           ( )     ,   .     -   .

         ?      ,        , ,   ,   .      ,    .  ,  ,    ,     ,    . ,  , 

678

   -            ,     .     ,     .  ,          .     , ,    ,    ,   ,      ,  ,       .          ,     ,   -  .

      ,   ,  ,         . "   " [1].    ,  ,  .              -        .  ,      ,    ,  ,  ,    ,      ,   .     ,   -    .       ,  : "  -  ,  .   , ,  " [2].

1  .      //  . . . . ., 1990. . 1. . 394.
2  . . 397, 426.


   ,             ?     ,        ,  -    .        ,    , ,       .   ,    ,      - ,      ;      ,     ,       .

679

  ( , )      .    ,     ,            .         .      ,      ,    .     ,   ,    .       ,         -  .

     ,   . ,       ,   ,      ;      .     ,        .    , , ,  - .   ,  , -  .      ,  , ,      ,    .       ,          ,    ,               .      , , -   .        ,  .

-  ,         .     ,      ,    ,        - .     ,    ,  ,          ,   ,       .     ,     ,        ,    .

680






 2.    

    ,       -   ;       .  (1818-1883)      .  (1820-1895),      ,      .. .              ,     -  .           .     XIX .   ,        1917 .    ,      ,     ,      ,   ,      ,             50-70-     .      1989-1991              ,    .            .

       .        ,       ():  ,  ,  (         ,  .         . ,  ,  ,   ),  , , , ,  .

681

1.   . ,    -,     "    " (1835),           .            ,      .    ,     "-  1844 ",    ,    .         ,      ,  ,      ,     .     ",        ", "        " [1].            ,   .

1  .,  . . . 42. . 169, 116.               .


2.  ,      ,         -  ,           .     " "   ,  "    " (. . 3. . 236).         .     ,      ,      , ,   "    -,    - ..." (. . 3. . 30).   ,    . ,  "  " (. . 2. . 219).     .          .  ,    ,      .

682

         ,       ,   ,        ,             ,            .     -   ,      .  ,      ( ),   , ,      .   -     .   "  "  ,  "     ,     ,   " (. . 3. . 4).

            ,     " ": "     " ",      ,      ,        ,   " (. . 3. . 182).        (,    -   , ),   ,     ,        .

    .      .      (     )   .   .     :       ,     ?    ,           .    ( ,     ),       ,      .  , ,     ,       ,    " "   " ",    "  ", ,       .

  ,         .     , ,     .           .       ,  -

683

     . .      ,  ,  -  . :    ,             ,        (,    .).    ?       : )       ,  ,  )            .           .   ,       .     ,              ,         -     ,   ,    ",          " (. . 4. . 477).

3. .            "-" (1878),    ,     . ,     90- ,    ,            .  ,     ,     ,    ;         .        (     ),      . ,  ,   ,   .        , ,        - "",        ,      ,       .       ,   ,          (. . 20. . 95).   

684

     ,  ,    ,  . ,        .   .  (. , ..   .).

      ,  (   )    ,  :    ,    ,      ?

4.            .     . , . , .   .    ,     ,        .    , ,  ,     .         .       -  .     . ,  ,      ,     ,   . ,   ,           ,            ,  .

5.        .       .   . .              .  (1854-1938);    : "    " (1906).       ,              .  ,        (, ,     .).     ,   .   ,     ,         ,     .        ,  ,           .     -        ,         .

685

6.    XX .          ,       .            ..  (1870-1924).     ..        ,   ,   . ,   ,  "          ":    - "  "    ;    -      " (. . . . 1. . 440-441).                (.. , .. , ).    ,        ,        .      ..  "  " (1920),      : "          " (. . . . 41. . 313).         ..    "   ",       ,       .

7.    (   ,    ,   )   30- ,  , ,   ,     (             ),   ,      , ,    .            (. ,  ,  , .   .).      ,     - ,          .  ,    . , .. ,    ,

686

  - ,      ,   .      ,    ,           . ,    - ,    ,    ,     ,   70-      .                      (   )          .

8.              60- .       ,           , ,  ,      ,             .    ,                      :        - ,   "  ",         ,    " ".

     ,           .            .       ..   .. -. ..  (  . ., 1961)           ,      ,         ,      (,    .). .. - (,

687

   . ., 1963)  ,       ,            ;              .    (    )          [1].

 ,        ,          ,      , .  , ,    ,      :      .         ,      " "        ,    .     ,     ,      ,                      .













 3. 

  (1844-1900) ,                       .                 .      ,      .  " ",   , "   :  ,     " [2].

1 .       ,    .
2  .      .  186 //  . .:  2 . / .  . . ., 1990. . 2.                .

688

  ""    ,        .          ,  ,   - "    ,  ,        ,    "" ( 202).    ,           ,      :     .

        ,                -, -, -      .                .   ,    ,       .

1.          , .       , ,  , ,   ,                , . "  -  " " -           . ,     !" [1] -  ,  ,          , , .

1  .   ,  II,  22 //  . . . 2. . 468.              ( )   ( ).


2.     .    ,    , ,   .    ,  ,       , , , .        ,    ,  ,   ,   "", "", ""    .

689

3.     .      ,  ,  .             .  ,    ,      ,        ,     , ,  .                ,    .    " ".

4.     , .    "     ,     ,      " ( 291).       ,    ,          , , .        ,       ,   ,  .      .

5. ,           , .     ,  , ,   ..                .    ,     .       ,      ,          . ,   -      . ,      .          ,      -    -  ,      .  ,   ,      ,    ,     ,   , ,  ,   ,    ,     . ,     ,       ,      ,  .  -  -  ,    ,     -

690

 , ,   , ,  .      ,     ,    . "    ?" ( 228), -    .      .

6.     ressentiment (:  ).              ,   ,    .                 : )     , , ,    ; )      ,    ,       ,    , ; )  ,      ,     ,     -      ,      -   - ,            ,      ,   ; )  ,    ,  ,       ,   ,       ,   , "ressentiment      " (I, 10). ,       ,     ,  ,     ,       ,        ,        .  ressentiment      -     .   ,    ;   ,    .    ressentiment-a     .

691

  ,     .         ,     .      ,       - , ,   ..         , , , , .        ""  "", "".         , ,    .       .   , ,     ,     ,     ,    ,          .

      .  ,    ,     ,      , , ,     - - (   :       ,  , ,     ,    ,     , ,  ,       ).          ,      ,     - .     .        ,        ,  .    .

 -  .          .  -  ,  .      .   ,      .  -   ,  . ,            .  ,  ,  ,  "  ...       ;  : "  !", -   "?"  "?" ...  "  ,    ,        " ( 211).  - "      " ( 212). "    ...       " (, 17).

692

     ;    -  ,  ,          .             .      ,       ,       . ,  ,  ,          .     . "   "",   , , ; "     -   " (I, 13).

 ,       : "   ,    ,     ?"       , -,   : "     -    ?         " [1].    ,             .     ,      .       ,    ,     .   ,  ,  ,      . "   :      " [2], -  .  ,  ,    -      .        ,            .      ,    , .   -        .      ,    ,      ,      .      ,     .   "         :    .    " ( 205).

1  .   //  . . . 1. . 736.
2  .

693

      ,    ,           :          , ,      "    ",     "    ",       ..                 .      ,   .  ,            . -,        .    ,      ,   ,   ,  . -,            .      ,  ,    .          .         , ..  .      ,  ,        "  , ,   ,  ,    ". Fx-         (       ),    ,   - .               : " ,      " ( 32).

          , ,    .        ,        .    ,   ,    : )   ; )      .    .

    ,  ,           ,     "   ,     "" ( 19).    

694

   ,       ,      -    . "     ,     , -       " [1].    (, , )       .    -     (  ,     ),    ,    , ,  .  -  ,  ,   .      .     ,        ,         .

1  .    //  . . . 2. . 68.


 (       )       .      ,    ,             .       ,   ,   ,  ,     ,    .      , , ,  ,       (    ).     , , ,  ,     ,  .           .       ,           , .    , ,  ,          ,     ,    .      ,   . , ,   ,    .     ,      ,      ,   ,    -   -    ,      . "         ,    ,   . ,    :    .       .  ,    ,   ,   ,  " [1].

          ,     .


1  . ,   //  . . . 1. . 270.

695


















 II
  

 1. 

 ""       (1806-1873).     -  - "" (1863),        ,   ,  ()  (1748-1832)   "     " (1780, . 1789).                ,       .  ( . utilitas - )    ,  ,   .

 . ,  ,    ,  ,         ( ,  ),     . ,  ,         . ,           .           ,   ()   .      "   ,     ,      ",  "   ",   "     ,          ,   " [1].      ,       .     XVIII .,   .  [2],    . , . , .   .           .           ,     - :       .


1  .       / ., ., . .. . ., 1998. . 9.
2       : "   ,         " ( .         [II, III, VIII] // . , . , . . . ., 1973. . 174).   ,    . ,      . ,       .        ,        (.   [III, VI, 26] // .  .  .  . ., 1993. . 129-131).

697


 ,  ,     . ,     ,    , ..    ,    .  ,      :  -   ,    ,  -  ,    .   ""  , ,       .    ,     XVIII .,  : " ,      " [1].

   ,  ,        ,             ,    ,              .                    ,   .       ..  (1828-1889),         :  -   ,  -    [2].            , ,   :         .  -  , 

1  .       // . . . 23.
2 .:  ..     //  .. . . . ., 1951. . 3. . 247-249.


698

,         ,  ,  ,   ,             . ,           ,         .          ,              (      - ,     - ) [1]    .

1 .:  .       // . . . XI.


      ,         ,           ,  ,         .

      ,      ,     -     ,    ()  .       ,  ,     ,    .    -  ,   , ..    ,         .             ,      , ..  .      ()       .

,     "       ,               " [2].

2  .. .  : 3- . ., 1900. . 107.


699

        .     .    ,   :        ,     .     .               ,       (    )       .      .

      , ,     , ,   ,      ,       .        ,            ;      ,   - .      :          ,       ,       . "     ,     :      ,      ,  ,  ..." [1].      ,          .

1  .. .  .  . . 148.


 .           .      ,        .     ,   ,      ,    .         ( )  ,   , , ,      . , ,  ,  " ", " ", "  ";  ,    .                .                 .

700

     , ,   ,               .     : "    ,   - ,      ,        -  ,       ,  " [1].  ,      ,  ,     ,    ,   ,   ,      .     ,      ,    .

             .            , -    : "       ,            " [2].         -      ,       .      ,          :          ;       ,        .     ,   , ,        ,            .       .

1  .. .  . . 101.
2  . . 173.


         .     ,     . ,  ,    status quo (  ).     - :     ;  ( ):    ;  :    ,    ,    .              .

701

  ,     XX .,    .   ,        ,       ,  ,  ,    .          :             .  ,     ,       .  ,          ,    -      .  ,      : ,    ,  ,  ,    .

 :    .     XX .    . -,       "",  -  - .           :   ,    .         -     .         , ,  ,      ,      .  ""          , ,      .   XX .     .          ,       ,  -  .

702

                ,       .           .             " "  [1].  ,    .. , ,        "" .  .  (John J. Smart, 1920),     ,    : -,        , -,     , -,    ,            ,       [2].

1 .: Brandt  The Theory of the Good and the Right. Oxford, 1979.
2 Smart J.J. An Outline of a System of Utilitarian Ethics // Smart J.J., Williams B.O. Utilitarianism: For and Against. Cambridge, 1973. P. 12-27.


           ,         :    ,  , ,     ? ,     (Henry Sidgwick, 1838-1900)  ,       ,   .         ,    .

    " ",      " " (  - . ).               ,         .

   " ",               .       : )        -

703

, )           , )   " "     ,     . ,    " "                .      ,     ,         .

  " "    " ",   : " "  " ".  ,  ,                .  .  (1910-1997),      ,  ,      ,           [1].

        . ,      (1919- 2002),        ""  ""   .   -     -    "",     .   ,    ,     " " [2].

     XX .      (  .   3).

1 Brandt  The Theory of the Good and the Right. Oxford, 1979.
2 Hare R..M. Moral Thinking. Its Levels, Method, and Point. Oxford, 1981. P. 39-43.











 2.  

         .               () ,     .          :   ,        .

704

          (1820-1903)          .       ,     ,    (1809-1882).              "    " (1871).     ,       .         .    -   ,          -  , . , . .              ,   .

        ,    ,   . 1)     ,   (    )     ;    ,  ,   .   -         -     "                  " [1]. 2)          .   ,       "     "   ,    ,     ,    -    . 3)       ,        .           ,    . 4)       .

1  .     . ., 1991. . 93.

705

         ,          .  -   -    ,       ; ,    -    ,   -    ,       . ,      ,   ,     ,          .     ,             (         ).

 .  .   XIX .        " ".     ,        - , , , ,   .            ,       .   ,   - " " ( 2 ., 1892-1893),      : " " (1879)  "" (1891).

      .            ,    ,     .           ,    ,            . "   ,     ,    " [1],  "  "  ,   [2].    ,     ,   .      

1 [ .] :  .   [ 246]. . II. ., 1899. . 5.
2   [ 16]. . I. . 30.

706

,  ,          ,      ,  ,    .   ,      ,           .              ,         [1].

1 [ .] .  .   [ 81]. . I. . 146.


.            ,      ,           ,  , .  XX .            ,    ,    ,     .     (. , . , .. , . , .)           ,     ,   (.. , . , .   .),        ,   ,     ,    (. , . , .. , .)        .

 ,    ,    .

1)    ,      ,   ;            .            ,     .          .   ..  (1842-1921)           : "          ,   ...  -   " [1].

707

   ..  (1936-2000 [2]),  , ,  ,     , ..  ,       [3].      ,     ,     .      ,            ,  -     ,   -     .  ,   ,    :    ,        ,        .

      ,   .    ,      ,     . ,   ..  (1908-1989)   " "    ,      [4].       ,     :   ,        ,   - , ,  - .        ,       ,    .  , ,  " ",  ,    ,        ;      ,        " ",    "",        ,   " ",  ,    .

1  .. . . 1.     //  .. . ., 1991. . 32.
2  .  . www.unifr.ch/biol/ecology/hamilton/hamilton.html.
3 Hamilton W.D. The Genetical Evolution of Social Behavior // The Journal of Theoretical Biology. 1964, No. 7. P. 1-16.
4  ..   (     ) //  ..   . ., 1998. . 446-449.

708

2)   .  (1941 [1])   " "    (1976) [2].         .      ,     ""       ,  ,    ,     .  ,    ,    .              .  ,   ,  -  ,      ,     .        ,        , -     .

3)     ,     , ..  ,            ,   ..  (1943 [3])       [4].     :     , ,        .       -   ,      .   ,   ,        ""     ,  .

1  .  . www.world-of-dawkins.com/default.asp.
2  .  . ., 1993.
3  .  . anthro.rutgers.edu/faculty/trivers.shtml; www.unifr.ch/biol/ ecology/hamilton/hamilton/ trivers.html.
4 Trivers R.L. The Evolution of Reciprocal Altruism // The Sociobiological Debate: Readings on the Ethical & Scientific Issues Concerning Sociobiology / Ed. by A. Caplan. New York, 1978. P. 213-226.

709

  ,       ,    ,     ,    ,     (           ) ,   ,  .             .

       ,      ,    . ..      ,      -        :  (    ), , , ,  , , ,       .   .  (19291)  1970- ,       ,         .            ,         ,   " "  ,  "     " [2].

4)            " " (.  [3], . ), , , ,           ,         .      : -,  ,      , , -, ,          . ", -  .   . , -       ,  ...  ,       ,  "  , "  ,         " [4].  ,    ,  ,     ,       ,   ,     .

1  .  . dni'.metrokc.gov/swd/naturalconnections/ed\vaid_wilson_bio.htm.
2  .,  .    //  . 1987.  1. . 100, 104.
3  (CharlesJ.Lumsden) . www.ct.heise.de/tp/english/special/krea/2330/sl.html.
4  .,  . . . . 99, 100.

710


          .

  -    .                ,       ,    ,      .











 3. 

 ( . ???, pragma - )     ,   ,     ;    " ".    .  (1839-1914);    ""   "    " (1878).        ,     ,    ,    -      ,               .   ,         (),     [1].

1 .:  .  / . ..  //  .    / . . .. . 1997. . 225.


            .  (1842- 1910)     . ,     (1859-1952)       .     -        .        ,     ,    ,        .

711

       ,    .            .        - "" (  - ".       .    ", 1907),  " " (1890),  "  " (1910).     "    ",      "       " (1870-1890).       - .

       ,       [1] (       - ), ..  , ,      .  -    .            ,              ,     .      ,  ,               .

1 .  .   . "  " - "   "  " " (. . . 138-167).


     ,     ,              ,  ,    -    ,        , . ,   ,   -   ;   ,  - .       ,     ,   .     .            " " - ,     ,         .  ,     ,      , "    ,     ",      ,       [1].

712

 ,   ("", "", "")  ,  , " "    ,    ,      .         ,  ,      ,  ,    , , . ,  ,       .    ,    ?    ,     :    - . "      ;       ,  " [2].       ,      ,        ,   " ".      ,  ,    ,    ,   .

1  .      / . .  //  . . . . 125. .         XIX .  ,           .
2  . . 126.


" "    ,      . " "      ,            .   ,  ,     ,        ,    ,    ,    ,      ,     .

         ,      ,        :       ,      .        ,   .      ,  ,   "     " [1].      ,        .

713

 ,     ,     : ,   .        .  -   , , ,  "", "", "".  -            .    .     , ..   ,     ( . casus - ), ..     .            , ..  ,     .      :  ,  ,           ; -      , , ,   ..

 .         ,    , .. ,   .                 ,    .   ,     " ",  ,     " , ,    "   ,  ",            " [2].

1  .     . . 131.
2  .    / .  . . , . .., 2001.. 130-131.


, ,   .       .       .     ,   ,        ,  ,      .    . -

714

  -  ,        .       , ..    .             .   ,      .    ,    .     ,  ,       .     ,    [1].              .

 ,         ()       .       ,            ,      ,   - ,   ,  ,              .        .        " "   " ",      ,            .

  ,      ,         [2].    ,            ,     ,               ;            .

1  .   . . 132.
2 .: Holmes  Basic Moral Philosophy. Beimont, 1992. P. 219-237; Morris Ch. The Pragmatic Movement in American Philosophy. New York, 1970.


 "" (1908),     .  (1862-1942 [3])               ,    "" (reflective)  "" (customary)  [4].

3  .  . www.pragmatism.org/genealogy/tufts.htm.
4 Dewey J., Tufts J.H. Ethics // DeweyJ. The Middle Works of John Dewey, 1899-1924. Vol. 5. Carbondale and Edwardsviile, 1978. P. 160.       ,          ;   -      ,            " a priori",            .


715

       ,  ,    "   " [2],    ,  ,   [3].

 .  60-70-  , ,      ;           .    1980-    " ".   ,    ,     .  (1931).  ,   . , . , X.  [4] ,       , ,       "  "          .             ,      ( )      , , .         (       -).         ,      ,   .

2 Dewey J. The Ethics of Democracy // DeweyJ. The Early ,Works of John Dewey, 1882-1898. Vol. 1. Carbondale and Edwardsviile, 1972. P. 227-249;    .     /   . .. , .. , .. . ., 2002. . 56-80, 105-134.
3 .:  .    /   . .   . . ., 2000.
4 .: Rorty  Consequences of Pragmatism. Minneapolis, 1982;  ..          //        / . . .. . ., 1997. . 156-188.


716

            , ,      ,      , ,         ,   ""  "".

      ,     ,  ,        ,     (,   ).   ,  ""  ,     ,   "     -       ,     " [1].       .   ,  ,        , "         " [2].  ,    -    ,        ,          ,        .

1  . :    //        // . . . 37.
2  .










 4. 

         .    ,          XIX-XX .,  ,    ,    .. ,   .      " " .   (1869).

  3.  (1856-1939)     ,          . ,  ,  - 

717

     - , ,  ,   .       .   ,     ,       .       ,       .            :     ,      .  , ,  ( , ),  ,   ,      .

     .       ,   ,     .               (   ).          libido.    ,          . "" ("Ego"),      ,      , ..     .  -   ,          .

        -              .    , ,     .      .       ,     .           -    .        "   ":      .       : "     " (., 5, 16). -,       

718

  ; -,      ,       -      .        ,    ( ),     ..

    ,  ,   .    ,  ,        , ,   (     ),              ,   ,   .          .                .       ,       : , , ,   .         ,      :     ,           , ..    .

   ,  ,   .     "Ego",     .    ,   " ", .. .             .       ,     ,   ,    .     ,      ,         .       ,       ():      ,     .       .          -   ,    ,   .

719

   ,   20-             .         :

- , - "Id" (""),            (   ),   ,   ;
-  "Ego",          ;
-    "Super-Ego" ("-"  "-"),   "Id"  "Ego"     .


       .  "Id"          "" .  .     (        ),    ,     ,   ""   ,  .

           ,  -     .  Super-Ego,  ,         .                .  Super-Ego   ,   Id.

      .   , "-" -   ,    ;   -     ,         .         ,        .       ,    .        ,         -

720

 .     .  ,  , -      ,          .    ,      .

           .         . .  (1870-1937)   " " (1912)     ,     .          - ,    ,              .      ,   ""  "", ""  "".       ,         ,        .   ,  , ,   ..,      ,         .        . ,     ,   ,      .   ,    ,          .

           .      ,     .   ,       ,    ,       .      " ",     .     "als ob"  . , ,   "  "      ,  "   ",  - ,  .

721

 ,        .  ,      ,     .   ..                [1]. ,    -        .

        ..  (1877-1960).            .           "", "".       ,        ,      ,     .                 . "    ,     " [2].     , ,  , , , -,   .

    -    ,   libido.       ,    ,   ,  ,   .     ,     ,         : "  ,         " [3].           ,          .  50-       . ,      ,    ;      ,    .      ,   ,   ,       - .

1 .:  ..    //     . ., 1983. . 243.
2  ..   //  .   . ., 1995. . 77.
3  .

722

       :    ,    .       "",      .         ,         .    ,       ,       ,     ,  -   .        ,       .          .   ,   ,      "",  , ,     .        ,      ,    .

.  (1897-1957) -     " "         .             ,    ,   ,       ( ).       ,    " ",   -    ,    "-"    , , .      "- .", ..        .             ,   .   " "     .

  .  (1900-1980)      ,      .           ,    .  "Super-Ego",                -

724

 ,   "",     -      .      ,        ,          .

           ,     :

-      ,   ,    ,       ;
-         ,    ,
-          ,    " " (), "  " (), "  " (. );   , ,  , ,   ;
-  -       ;  ,    ,          ,    ,    , , ,    ..


      (. , . , .   .),     (. , . . , .   ..),     (. , . , . )      .     "", "", "", "  "  ..       .












 5. 

,    ,          .      .  (1859-1938).         ,    ,       ,   -

724

    ()    .         , ..   ,  .        ,        .        ,    ,    , , " " (1931)        , "", ..        .

       XX .      -   ,    ,        ,  ,   .        .  (1874-1928), .  (1882-1950)  .   (1889-1977).    -  -     ,  "   "",     .    ,           " [1].

1  .     / . ..  //  . . . / . . .. . ., 1994. . 198.


 .    ,    ,   ,      "  "    ,   ,    ,       .         .

 ,      ,      .  "      " (. I - 1913, . II - 1916),        ,  ,       ; "Ordo amoris",   ,    " " (logique du coeur) . ,       ,    (. ordo amoris)       ,  

725

   ,    ,      ;  "   " (  - 1912,  - 1915) [1],   ,   .     -       ,            [2],      [4].

      .   ,    "",     -         ,  ,          . ,  ,     "   ?",  "     ?".  ,           ,       .   ,       (,  , ) ,    , .. ,         [5].

1    .:  . "   " // :   /  . .., .. . ., 2001. . 411- 413.     .: " ..           // www.nir.ru/Socio/ scipubl/sj/ 4malink.htm;  -. , ,        :     // www.nir.iu/Socio/scipubl/ sj / 4cherun. htm.
2 .  3, . I, .   .
3  ,      ,    , , "   " (1916), "   " (1923), "   " (1927).
4 .:  .        / . ..  //  . . . . 266. (       I).
5      ,         ordo amoris ( . .  / .  . .. . ., 2001.  164).


    , .. .                 -    '.        ,    .   ( )  "  ",     .   -

726

 ,     ;    - ",    ""  (, ), ..  ,              " [1].     .

   ,               .    ,  ,   ,        "".    ""        .           "".           ,         (, ),      -  .  ,                    .    . , ..   . ,        -  .  ""         ,     "   ".  ,  ,       , ,   ,   "    "    " "  [2].    ,              .

1  .       . . 316-317.
2  .     / .  . .. . ., 1999. . 66, 68.


       . ,   ,        ,    ,           .             -    .   ,             .

727

 .          "" (1926) [1] -             XX .         ,          ,   .  ,      ,   ,       (, )    (    ),    .    ,         ,  .

       "   ?"     .    ,           .   ,  ,   ,       .  "   ,     ?"     [2].   - , , ;   -  .     .       ,       ,   ,     ,      .          .  ,  "    ,  ,    ,              a priori" [3].

1  .  / .  . .. ,  . ..   .. . ., 2002.   ""   : ..   ..  "    ",               .  ""  . :  .. "" [. ] // :  . . 583-584. .    . :  ..   . ., 1993. . 30, 32, 46.
2  .  // . . . 94, 101.
3  . . 111.

728


""     .  ,    " ",    ,     .    -  " " -       .   -  " " -    .

                      ,   .   ,          ,          .       ,          "" ,      .        .          .              ,         .

       " ",     .                .        ,  .      ,      .

     ,  , ,     . ,    "" -  ,   ,       , -    ,  ,    ,      .   "";    ; , ,      .  "    -    ",     ,           [1].

1  .  // . . . 189.

729

  ,          :          ;    .  ;          : ) , a priori,   , ) ,   , ) ,    , -     : )   , )   ,  ,     ,  )  ,   ,    .            [1].

         .       ,       ,     ,   .     ,  , ,       ,   -   [2].

1  .  // . . . 221.
2 .:  . . 368.


 ,    "-",     .     ,  ,        .       .      .      - , , , ;         ,   .  -  "  ",        "",    , , .  - )   , )   , )   , )   , ) , , , )   .    ,     -   ,     .   -      ,           ,    .


730


    ,          ,           ,       .  ,            .          ,      .

,  ,     .     -   ,   ,  ,    - -      .          .

         .           , ,  .                   .       :            [1].

         - "  " (1933),        ,     " " -  .

   -           [2],       .     ,    XII   "  XX " [3].      XX .   ,     " "" (1971).           [4];         "" (1973).

1 a .  // . . . 625.
2       1913 .     ,    .
3 .: The Case for the Latin Mass // www.unavoce.org/dietrich.htm.
4    ,    , ., "   " (1922), " " (1933), " " (. 1953, . 1959).


731

   ,       -  .       -     .              ()    .      .

  , , ,     ,           -   ;  , ..   .     ():        ,     .    ,      - ",       " [2].   ,      .    ,   ",    " [3],         .     ,        .

  -     ,     .    , , , ,   ..,        .           . -,         ;      .  ,      , ,  ,           .    ,  "    " [4].

2  . . . . 131.
3  . . 175.
4  . . 217.

732


-,     .

-,      ,          ,      . "    ", -   [1];   ,    .

-,            , ,    .      ,     (, )      ,       .       ,   .

     .     ,       - " " (Wertantwort).    " ", .. ,       .   a, ..        .   ,           ,        .

            .        , "    -  ,  -   ",      [2].   ,  ,            .   -  ,  ,  ;   , , ,  ,           .   ,         , ,   logique du coeur ( ) [3].

1  . . . . 219.
2  . .   / .  . ... ., 1999. . 35.
3  . . . . 301.


733

              .               ,     (intentio benevolentiae)  -  , ,    .     (" - ").      :     ,  ,         ,  . "       ,      " [1].

1  . .   / .  . .. . ., 2000. . 286.













 6. 

 (. existentialismus  . existentia - ) -        XX .     . .   - .   .   , . , ..   .   .         - ..   . .

.  (1813-1855)    "",    . ,  ,   ,   ,       :     ,        (          ),     ,       ,   -   .

          : ,   .          ,   .      ,     (" - "):        -

734

    .      ,    . ,     ,        ,    .  " ",     ,          ,    ,    .     ,  ""             ,   , -,         ,  -,   ,          ,        .  ,          .

   ,     , , ,  ,        -   ,        :    ,  ,  .

       ,           ,  ,   .                 .          ,        . ,    (1905-1980),  ,   " ".  ,              ,       -     .             : " -  " ("   "), ,    ,   ,  ,  "  ".

735

 -     ,  ,    .        -     . ,   , "  ,  ".     ,  ""  ,     -  ,  ,   ,  ;   -  .   ""      ,    . " -    " ().

,  ,   ,         .  ,     ,  ,        :  --  ,   ,     ,       ; --,    ,      ,             ,       .   --  --.     (     : " -   ")        ,  ""  .     ,     --,   ---, ..  .       ,       .

              ,      . ,   .   (1908-1986),  "       ,     ".    -    ,   "",    ,   .      ,        ( -   ),      .  ,     ,    - , , , -         .    ,     : "  ,    ,    ,   ".

736

       -        (     ""    ),      ,  ("    ")   (      ),    ,    , . ,  ,       .   ,      ,   ,   ,          , ,   . ,     "",    "",    ,   ,        ,     ..

    .  "     "       ,  "   ,   ",       ,   . .   ,   -  ,     ,  ,    ,      .            "  " [1].

1 Beauvoire S. de. Pour une morale de l'ambiguite. Paris, 1947.


      "  "    ,  "   ", ..          ,    .          ,       ,              ("       ").            ,    . ,     ,   ,      (  ,  ,    ..),    . ,        (   -,   , )      -

737

,      ,     ("",    .  ,   , , ,      "ambiguite",    ).       .         .

  1983 .    ,   "  " [1].          ,     ,    .      ,       (      ), ,      ,           ,     "".   ,     , :         ,          (    -         );       ,     ;          ( " -  "),                 ,     .    , , ,      .. (,       "  ")  .    -    -   ,    ,     ,      (,   ).  ,    ,   .           .        ,       .                 , ,

738

  , .  -       ,      ,      .      ,      ,   ,    ,   .   ,      , ,  ,  - "    "  "  "   .            .    ,      ,       .  ,    ,    "".

1 Sartre J. P. Cahiers pour une morale. Paris, 1983.


    .    -           .  "    "  ,    ,    .   -  ,  ,         ,     status quo.    ,  ,    ,      , , , "  ".           (" -    "), ""    "on".

     ,  ,   ,      . -    ,   "  ".  :   ,    ,    -   ,   ,  ,      .           " ".       ,   ,     "", "", " ", ""  ..,   -  "", "", "", "".        .    ,           .      .  -  - ,  ,   ",  " (.  ).     . ,      [1].

1  .   .    //  . ., 1989. 24'


739

      (      ) :            , ..     ,  (       - ,    ),        ?  ,       (    ,   ,    ,    )     .  ,  ,  ,  ,    . ,        .         ,      .   " "      ,  "  ".      ( , ,   ..) ? ,    -  (         )     ,     . .  ,    ,   -  ,    (        ).  (1913-1960),    ,        ,       :   ,   ?            ,      .

     :   ,       ,    .     ,     ,   .  (1889-1976).           . ,     , -     ,            


740

.         ,              .    ,       - ,     .  - " ",        , ..    ,       ,  ,    .. ,               , -  ,    ,           -   (       , ,   ..,    ),   (         ,    ,    , ,    ,     " ").   , ,        ,     - ,      ,   ,        ,  .       "  ,   ?".  -   ,     -   ,      -  , ,   ,       (  ..   , ,  "   ,     ").   -   ,          .      ,     "" ( )       .

,    ,    ,       ,         .         (    ),    ,    .   ,     , ,      -

741

   .      ,     -    ,     ,    ..      ,      ,      . " " -  ,       ,   ,   ,       . ,  ,   ,  ,      ,    - ,         ,         ,    .         .  " "   ,      .

           :        ,  ,           .  ,  ,        - , , ,   ..,  - ""  ; ,   ,     ,    .                  .     ,   ,         ,      ,  .       (    ),          ,       ,     .        -     ,      . ,  ,  :  -      ,    " "        ,     (     ),   .

742

        ,  ,        :          (, ,   , ,      . -, . , .. ),       (         ,   , -, ).             ,           :  -        ,       ,   , ,     ,                  , ,            .












 7.    

  -   " "     :    -    ,          ,         ,        .  ,      ,     - ,      ,      ..

      , ,    ,   ;     ,   ,  . , . , .. , .     (  )  XVIII-XIX .  " "      ""  "-

743

"  ;      ,      ,  ,     ,    ,      .

  ,     -   ,             ,    .      ,    - .            -,  .. , . , . , . , .  , .   .

  -             ;        :  -             .    -   ,         (  ,      ..),   ,        .

      " " .  (1873-1958) (1903),    ""  ,  ,    ,      "  ". ,        .      (Naturalistic Fallacy),       ,      ,   -     . ,  , "" (      ),    ,       ""  - , ,    .,    .   ,   ""    "" (""),           .  , ,  "  ",      ,  " ()  ", -     ( ,      " - "  : "  ").

744

 ,  "",   "",    ,    ,     ,      -     (  ""). ,  ,    ,    () . ,       - "",   ,       ,         ( "").   ,     , ..     . ,     (  ),   ,           .  " "       XX .  .        ,       " "     ,    .

 , ,         ,     ,     ,     , .. .       ,        ,        ,    ,  ,       ,   ,   ,    ,          "",  .      30- - 50-  XX .       ,      ;     " "        .

745

             ,           .            .         ,    ,           ,   ,        ;    -      ,  .  ,  ,                ( )     .  ,      ,               .     ,    ,      ,     .

        ""  "",             -   ,        ,                  .    ,  ,      .         ,  ,     ;          ,      ,    (. , . , .. , .   .).

          (  )  ,       ,        . ,             ;        -

746

   ,      , , .   (   )      ,  .  ""        ,       .      ,     ,  , , , ,  ,   ,      .

              ,      ,       -    -       ,     :    ,    ,   ;       ;    ;   -      .      -    -      ,  ,     .

       ,      ,  , ,    ,   .,   () ,           .  ,    ,     ,   ,     ..    ,    ,       - .    ,            ,          XX .  (  )    ,    .

747

     -  XVII-XVIII .,   .   .. ,        :     ,   ,    ,      .       -    :         ""      "".      ,      ,  ,     , ..   ,      ,  ,              .   XX .           ,     ,      ,   ,     ,       -    ,     ,  .           .     ,   " ",           ,      "" ,     .

    ,       ,             - ,     , -   .    ,          :  ,       ,        ,       . ,  ""  ,  ,     -     ,     ,              , ..  ,    ,    ,         .       "() "  

748

   :             ,          ,     ,     .

     ,           ,    .  ,   -     (  ) : -,     ,     (  )  ,     ; -,  ,       (        ).          ,           ,          ,      .         ,     (   )    .      -      .      ,   (  )        ,            .                (      ).

   ,               "-" (non-natural)   ;              .          (. , . )  ,      ,       ,     ,  ,    .    ,   -

749

           .  " " (confirmation theory) , -     ,       ,   .     (, ,  ),       - ,       (  . )   ,     (,   .)      , ,   .

 (. , .. , .. )        .    ,    (    .)  ;   "-",           , .. . ,  ,      ,  ,      ,       - ,     .

   -  ,      - () , , , -   ,  ,      -       ; .., ,         ,           .  ,  ,  ,        (   ) ,        .

       ,              .     (   ) -        ,         .    ""        , 

750

       (, ,   .),         (  -)      .        ,     ,      (,   )  , ,    (       ).         .

     -   .      ,       .    (  ) ,  ,      (attitudes)   ""   .      ,    ,    , -      ,   , ..  ,      . "  (:   ) - "; "     -" -       , , ,    ,             "  ", "  -"  ..      ,       ,  "" (justification)    - .

       ..  (1910-1989),    " ".       ,        . " " (.. )        (-)   .   ,    ,          ,          , 

751

   ,   .       ,    ,          . ,      ,             .   -      -     ,   .

          .     , .  (1919-2003), ,    ,         , ..    ,     -  (, ) ;         .              ,      ,        .  ,     , , -,      ( ,   ), , -,         .     ,          ,    .    ,        ,   .               (. ).

           .       ,         ,             ""   ,   - - -   ;               ,    -

752

      ,    .     (  ,         -  ,     .)    ,     ,      .             ,       ,    ,          .

  ,            ,        XX .,       ,   ,       .














 III
   

 1.      

                  .          .

 .       ,      . -,    , ,  - ,        .     , ,  ,      . -, ,    ,       . -,  ,       , ,    ,     ,     ( ).         ( . consequence - ).

           .      ( . , ..   . )         ,              .           ,     ? ,      ,      ,     . ,   . , "   ,       ,       ,      " [1].

754

      "  " (the problem of interpersonal comparisons).     ,   "".     ,         .  ,   , ,          -   .      ,        ,      ,           ,     .          ,            .    ,    .       ,     ,     "" (,      ,   " ",  .  (1910-1997)) [2].

1 Goodin R.E. Utility and the Good // A Companion to Ethics / ed. by P. Singer. Cambridge, 1993. P. 245.
2 .: Brandt  The Theory of the Good and the Right. Oxford, 1979.


     ,     ,       ,            . -,          ,               . -,    ,             ,     .              ,       .


754

       ""  " " .    (average utility)      ,              (..  [1].  "  "   ,         (.. " " (marginal utility)   )          .    ,           ,         (.  (Richard Mervyn Hare, 1919-2003), .   .) [2].

1 Smart J.J. An Outline of a System of Utilitarian Ethics // Smart J.J., Williams B.O. Utilitarianism: For and Against. Cambridge, 1973. P. 27-28.
2 .: Brandt R. The Theory of the Good and the Right. P. 201; Hare R.M. Rights and justice // Moral Thinking. Its Levels, Method, and Point. Oxford, 1981. P. 164.


        .         ,       ,               .               .           ,      ,    ,     .

      .            .     ,   ,        ,      ,         .        ,        , -

756


  .    ,     ,     ,        .   ,     " "   " ",     ,  "  ",                   (.. ) [1].

 ,      ,         ,   .             .               ,       ,   ,     .                 -   " "  " ",       .

     .              .          .        .   .  (John Rawls, 1921-2002),        ,     ,    .             ,        .                   [2].                        .

1 Smart ].]. An Outline of a System of Utilitarian Ethics. P. 48.
2  .  . , 1995. . 37.  : Rawls). ATheory ofjustice. Oxford, 1971.

757


           ,    ( . deon -   logos).       ,    ( ,    ..)       ,       ,      .         .           .    -  ,      . .        "  (right)   (good)" [1].             .     " "  .   -      ,  ,          .  ,   -        . .

1  .  . . 41.


         -,  .  (1925-1991)  .  (. 1912).    ,    "",             ,   .                 ,    ,   .

    ""           .           .          .     . : " 


758

     ,        " [1].      ""    . .      ,    .  ,              ().            . ,   ,           [2].   .  ,        , ,       .            XX .    . ,    .

         . .   ,        ,      .      .     ,           .    " ", .  : "      ,        ,  "  " [3].      .    ,    ,  ,   .

         - .  , ..      , ,    ,    ,   ,   .    .  -  ,      ,   -,        .  -  " " (original position),         .

1 Donagan A. The Theory of Morality. Chicago, 1977. P. 66
2 Gewirt A. Reasons and Morality. Chicago, 1978. Ch. 2-3.
3  .  . . 30.


759


   " "  . ?   ,  ,           .     ,               .       ,                 ,   .      ,   ,               .  ,  " "      .    ,        ,      . ,   , -               .

,    ,  " "  " " (veil of ignorance).   ,    . ,     ,     ,      .    ,  "    ,                    " [1].     ,          ,  ,    ,        ..       " ":   , , ,             (..  ).

1  .  . . 127.

760

  . ,    " "      . "        ,   ,     , ,    , ,           ,  ,     " [1].       ,            .    ,  "",           ,      , ..   .             (     ),       .     .     " "     .

     (  ,  c )    ,    50- . XX .,       ( . telos -   logos).                . -,        ,           .          ,     , , . -,          .   .  (. 1926),     : "    ?", "     : "  ?" [2].            ,     

1  .  . . 29.
2  .  :   . .; , 2000. . 273.  : Madntyre A. After Virtue: A Study of Moral Theory. Notre Dame, 1984.

761

     ,  "   ,   " [1]. -,         .

               ,            .      ,             .       ,      .  , . - (. 1931) ,      "      ,  ""  " ",        ...    ,   ...         ,    ,    " [2].

1 Madntyre A. Whose justice? Which rationality? L., 1988. P. 140-141.
2 Taylor Ch. Justice After Virtue // After Madntyre: Critical Perspectives on the Work of Alasdair Madntyre / ed. byj. Horton and S. Mendus. Cambridge, 1994. P. 21-22.


          ,     .     . ,     "  "        .













 2.  

  XIX-XX .            ,           . ,  ,  -. , ,           ,   ,   ,     ,             ,      .

762

   60-  XX .,      -  ,   ,      ,    .        -    - ,      ,  ,       -      ,  ,   .  , ,       ,       ,     .       - ,  ,   .  ,      ,   .  ,     ,        .        .   ,     ?

  -    . -,      ,     (, , )   ,    ,          .  -  ,          ,      . ,        ,       ,     ,           ,             ,   . -,        ,  .     .            . , ,         -

763

       . -,                ,         . ,              ,     . -,         ,     ;     ,       ,  ,     ,        ,  .      ,        ,   ,      . , , -,      (   )  ,  ,        ,           .   -     ,            ,      .

           .          ,     , .       ;     ,  ,         .                ,        ,        ,       .      ,      ,       (, ,   ..)     ,  ,         .   ,    , 

764

  ,   , -  ,         ,        ,     ( ,     ..)    . 

 ,  - ,      .             - ,  ,  ,  ,    .    ,              ( ).

                . ,     ,      .      ,  ,        :   -   ,   -   ..     ,        ,         - .         ,    .  ,   ,  .                ,  ,         .    ,        ,  -  ,          ,      .

    ,             .          :               ;      ;      -

765

   ;        ,  .         .    ,       -            .












 3. 

          ,         -  XX . . -,     ""    ""  (.   .-. ),    ,     ,      .                     "".            - , , .

 ,    ,    , ,       ,   -     .             ,   -  -       .         ()     ,   .    (. ),  ,    ,     , ""  (. ),    , ,  ,       ( - ,  - ,  - ,  - ,  -   ..), -              ,        ,    . ,         .

766

   ,   ,     , - ,     ,     , -    ,     ,         ,    ,         "" .               .

     ,   ,     .        ,     . ,  " ", .      "-" (apres-devoir),  "" .         ,   ,     " !"            ,      .      ( )     ,            . ,              .      3. ,      .

   ,   ,            .             ,     ,      ("          ,    ,      "),   " " , ,   ,   " "   "--",   ,  

767

    "".        "  ()",       "  ". ,      ,   ,             . ,        -    (""),      , -        ,    .     ,      ,  "  ""   "",     -   (ultimate)  ",        "" ""       .

          .    ,     . ,      ,  ,   ,        ,        (.. , . , . , . , . ,  , . ).  ,                 . ,  . ,        (  ,   ),      ,    "" ,     ,     ,   ,         ,    . "   - ,   "   " , ,  "       ", -          ", "-",  "",         .          :      ,   ,          .

768

  .. ,       ,     ,    -          .  ,    , ,      (     " ",    ),    .  ,       ,    :    ,        ,      ,     .  ,            .     ,     -      ,  ,       ,          .       .

         . ,   . ,   -      ,         ,   ,   ,         ,  "      ,    ,  ".         :     " ",  " ".             ,       -   .   -  "   ,          ,      ,            ,            ".  ,         ,         ,            ,          .

769

,          ,        . ,      ,  ,   ,      , ..     .    .   ,        ,         " ",  ,     ,             ""  .  ,           (,       ).          ,           . , ,        ,    ,      :  -  ,  ,   ,      ,       .


    . ,        (1998)     (          ). "  ,    ,    ". ,  ,    -   ,  , -   -       .    . ,    ,         ( ,      "",       ).           :   ()       .    -  ,    ,   -      ,     : " !"

770

    .   ,   - ,       ,         , -       ,    , , ,    .      .










 .      . ., 1998.   . ., 1999.
 . . ., 2002.
 . :   . .; ., 2002.
 . .      //  .   . ., 1997.
 ..  . ., 2002.
 .   . ., 2002.
 ..  . ., 1995.
 .   . ., 1993.
 ..    //  .. . . . . 41.
 ..    //  . 1998.  10.
 .   .   //  .   . . . 3.
 .. .  . 3- . ., 1900.
 .   . ., 1999.
 .   .       //  . .:  2 . ., 1990.
 .,  3.,  .,  .,  ..  . ., 1989.
 .  . ., 1997.
 .  .    //  . 1997.  1.
 .  . , 1995.
 .  . ., 1899.
 ..     //  . 1991. ., 1992.
 3.   .   . .; ., 1997.
 .   . ., 1993.
 .   :    ,   . ., 1996.
 .    //   . ., 1993.
 .        //  . . . ., 1994.
 .   .    //  .    . ., 1992.
 . - //  .   . . . 20.

















 




            .       [1],      [2],      [3],            [4]         ,       ,     ,     ..                ,         ,       

772

         XIX .       XX .      ""     .      ,       ,        .

1       "   " .. ,        . .:  ..,  ..,  ..,  ..    . , 1991. . 183-190;           "  " .. ,          .

2 .: - ..       XVII-XVIII . ., 1990; - ..    . 5- ., . ., 1918. . 1-8;  ..     . ., 1903-1909. . 1-3;  ..    . ., 1914-1917. . 1-3.

3 .:  ..     . ., 1992. . 1-2;     . .   (). , 1961;  ..       XIX . ., 1902;  . .   . 3- . , 1983;  ..          . , 1928.

4 .:     . ., 1976;       XIX -  XX . ., 1985;   .       XIX-XX . , 1996;  ..,  ..   -   . ., 1972.


     -        ,  , , , , , .    ,  ,     .      - ,    ,  ,  ,        . ..  ,    "    ,       "";        ,     -  ,   ,   " [1].       ,             .      " " . ,   ,   ,      . "     : ""   -        ;   ""  ,  "",     ...  ,         " [2].

1  ..    //  ..  . ., 1996. . 152.
2  . . 153.


 , ""       ,       .         ,   "",   ,   ,  ,   , - ,                    .        ,   .         ,   .

773

         .   ,    ,       ,    -      ,     ,   ,     - .      -      ,     .

        , "", ""  .          .             ,    -  -  ,    ,   ,     ..   -    .       ,     .        , ..  ,      "    " [1].      .. , ,    ,    ,   "    ",                ,  "    ".     "        " [2].

1  ..     //  .. . ., 1989. . 28.
2  ..   //      . ., 1990. . 413.


               .   ,     -, ,   ..,    -    ,   


774

  ,    .      .. ,       "  ",     - ,      -  . " , -  , -       ;       ,   ,          " [1].        ,   , ,     ,     ,     , , ,     [2].

1  ..   :  ;   . ., 1991. . 241.
2 .:  . . 250.


        ,  " " (.. ),           .        ,   .          ,     XVIII .             ,   " ", " ", " ", " ", " ", " "  .           "" (.. )      .       , -,      XVIII - .  XIX .,      ,     -       XIX- XX .











 I
   (XI-XVII .)

 1.     

              .          ,  -          .      : " ",    ,  " ",      , - ,          -       .

       .   .. ,        ,     ,       , . "   ,   .    ,    , -     " [1].         ,     . "     ,   ;      ,   . ,    ,         ,    .          ,      " [2].

1  .. .:  2 . ., 1994. . 2. . 49.
2  . . 51.


776

   -        -   , ..     "  ",    "" ,          .       ,       -,  "" , ..       .         " ",   " " -  ,          (-, , -  ..).








 2.  ""  

  -    ,  , - ,      ,    ,    ,       ..            .         ,  "", "", "", "", ""  ..       ""    (. 1036-1074),          -   .            .    .      :  1)      -      ,       ,   ,       ; 2)         3)       ,        ..      .       ,      ,   .        , , , , ,    .. [1]

1 .:    . ; ., 1934-1994. . 1-45. . 5 . 159-194.



777

     :         .  XV-XVI .         ,       .          (. 1433- 1508)    (. 1470-1556).

 ,     " ",  -     ,    : , , , , , , , .  ,       ,    ""  ""          .  "   ",     ,          .

    ,        " ",      ,     . ,              ,     . ",        ""       ,    : "   " -         "" [1].  ,      ,            ,     .     , ..  ,          "   ,    ,      " [2].        " ",               30-40 . XX .

1  ..    //    . ., 1989. . 18
2  .. . . . 1. . 1. . 43.

778


      " "      : " "  .    ,  , , ,         :  - ,  - ,  - ,  - ,  -   .. ",             .      ,    ,                 ,   ,      .   ,   .   ,   .    -  ,   - " [1].

1  .. . . . 12.


         - ,    :     - ,          ,       ,    .  ,           ,     ""     .












 3.   : , , 

   ,     ,       - ,    , , ,  ,  -       .                ,      ,     "" ,      .


779

      -       ,     ,      .       ,          .                - ,     .

        -  (, , , ),    .      ,          ,   ,         . " , -  .. , -     ,    ,     -        ,       ,   ,         .      ,   :          " [1].

          .   ,  , ""        ,     .    -    ,     ,  ,     , ,        , .      ,      .       ,    (  )  ,      .          ,     . "       , -       , -   " [2].

1  .. . . . 1. . 1. . 37.
2  ..   . ., 1990. . 236.

780


"     " (.. ).          , "" . "  , -  .. , -      ,    .      , ,       ,   ,      ...   , , , ,    ,    - , ,   " [1]. ..      "   "       ,       .    ,                   ,    . "  , -  .. , -     ,    ,     ,   , ,      ,    ,   ,   "-.    ,   , ""      ,     . "    , -    , -     ,      ,   ,       :           " [3].            .   .   .. , "      ,    ,    .           " [4].

1  .. ..     //  ..   . ., 1990. . 1.. 364-365.
2  .    .  , 1892. . 2.
3  .
4  .. . . . 237.

781

            ,   , ""    . ,      ,     .     ,      ,        ,      ,    ,  ,          ,   .

      -  (,         ).     , "  - ,   "  ",  " ".   ,  ,        ,        ,      ,      .        . "       -    , -  .. , -        "... " , -  , -    ,      " [1].       , ..     " ",  ,         . "  ,    ,          .       ".

1  . . . . . 49.


 -     , ,    ,        (         )            () .       ,   : 1)   ,           ; 2)           " "; 3)    ,     

782

,   ,    ,   .    .. ,         :             ,    . "                " [1].

1  .. . . . 201.


          . " " (. )      ,   ,       ,  ,      .      . : "   ,   ,     ,   ;          ,   ..." (1 . 1: 27-28).  ,  "   ",   "   ".          ,    ,   ,    .      " ":   , " "   " " .  ""          "".

      .            ,    -,   , - .  36 ,      ,   ,   ,    ,          .     ,             .  ,  ,     ,     .   ,       .  -


783

,   " ".        " "     " "   ,      " ",   "" (.. ).     ""      "  " "  ",    " " - " ".       XIV-XVII ., ,   .. ,   "  ,     ".        "  ",   ,        ""    .  ""  ,    ,       ,    ,            .    "     ,       " [1].












 4.   ,     

         . ,                  ,      . "      , -  .. , -  ,           .          ,      ,   ,     ,        " [2].           "      

1      / .   (). , 1961, C. 249.
2  ..     . ., 1993. . 1. . 246-247.

784

   , ,       " [1].     ,         .    [2],      ,  1)  ,    ,    ,   ,       ..; 2)   (, , ,     ..); 3) .            . -      , :    ,   -   .               XI  XVII .

1 a ..     . . 247.
2 .:  . .         XVI  XVII . ., 1860:  .    .     //  , 1861. . I;  .   //  , 1880. . II;  ..      XVI . ., 1881;  ..           "" //  , 1880. . I-.


          - ,       " "         ,  " ".   .. ,        " " ,  ,          .   " "    : 1)  ( . tellus - , ),   ""      -    ( , , ,      ..); 2) ,         ( , ,  ,    ..)  3) ,      (-   ,   ).       ,

785

       .      " ", ..        "   ",       . "        ,     "" .  ,        " [1].

1  ..   (     ). ., 1991. . 91.


 ,          : 1)   ,     ""  ; 2)   " "   ,    ;  3)  ,     . ,     ,           ,        .              - .  ,         ,             .














 II
   (. XVIII -   XIX .)

 1.   

     ,  ,   ,      ,     ,    -     ,     .  ""        " ",    " ",    "  "       ,         .           - ,       "  ", ..    -  .      .  (1722-1794),          ,    .    .. , "      - .        ,         ,     " [1].   " "       ,   ,      ..,   - " ",       ,            .

1  .. . . . 86.

787

    ,     ,   ,  , ,   .. ,     ,  "    ,         ".            -         .       ,       - .

    XVIII .     - : 1) " ",      " ", " "  " "; 2) -   ,             ;  3)   ,     .           .

       ,   : 1)    ; 2)  -    .        .      ,          .         "", ..        ( ),   ( ),  ( ),   ( )  ..            (  , , )   "" (), "", " ".          .











 2.  .      

          .           : 1) -  2) -.   ,          ,       " "  " ".

788

      ,          .   (. XVII - .  XVIII .)     ,    -   - ,    -- .           ,       .      .. -, "    ,      XVII        -    , ..       " [1].      : 1)    ,      , ..  ,      ; 2)  -      3)  -     .             .        ,    "";    -  "",     -  "".

  , ""  ,   : ",       ,    ,        ...       " [2].

1 -, . .       XVII- XVIII . ., 1990. . 79.
2 . : - .. . . . 157.


  (.  XVIII - . XIX .)      ,              .        ,   (    )      .   -

789

  ,   (   , ,     )    ,    : ,   ,    .              .         ,      . -         "",      ,      ,       .          "  ",      " ".             " ,   , , ,    ,     " (1788).

 30-  XIX .          ,     .   . .               .  ,    ,      .  ,                 " ".











 3.   

   "     " (.. ).      , -, ,           , , -,      " ",       .         ,  " " (.. )       .         XVIII .

790

     "     " (.. ).         "  " (.. ), "    " (. ), "  " (.. )  ..

  XVIII .    : 1)  (30-60- .),       ; 2)  (60-80- .),              ,    ;  3)   " " ,   ,     .. , .. , .. .        : -  -.          ;           .         : 1)   ,            2)    .

 ,          ,         - " "  " ",  ,   .       ,     ,    .         ..     "    ,           " (1798).

       "            ".         ,      .            , "    " (.. ).                  -

791

,    .   ,    ,  ,  "  ", " ", "  ", "    ".             .        ,       ,  : ,        ; ,     ; ,         ;    ,     ; ,        ; ,             ,   ; ,   ,         ,      ,      .   ,     -  -   "";   -  -  ( )    -   - " ",     .            ,     .

     ,  ,        ,       ,    .           .  . ,        :      ,       ,   ,       .

792










 4.    

 XVIII -  XIX .          ,    ,   ,  .. ,  . .  ,       ,      . " , -  .. , -  ;    ,      (  ).         ,    (   " ",  ,        ).           ;         ,      " [1].        ,       " ",   -        .   .. ,        (  . ,           ,        .   " ");     - ..   ..  -       .          ""  ""  (),        .       ..  (1783-1852) "   " (1809),         .. .           "  "  " ".      ,     ,  ,        .

1  .. . . . 1. . 1.  158.

793

     ,         .  ,        .   " -,  -" [1].   -     ,      .  ,   ,     , ,  ,     ,      .

1  ..   . ., 1985. . 180.












 III
 :      (  XIX .)

            XIX ., ""    ,     -  II (1855).        ,   ,          ,     .      "",     ,    ,     . "  , -  .. , -     ,  , ,     .    ,        ,     ,  ""       " ".  " "        ,          .        ,            ,    -   ,     ,    ,   " "  ,       B.C. ,      "  "    .







795



 1.   :     60- 

60-       " ",         .  " "  "" ""  ..  (1828-1889), ..  (1840-1868)  ..  (1844-1885).   . ,  ""     " ".      "",         . "" 60-       ,      "", "", "".        ,   ""      .      20-  .     ..  "   " (1860),      "  ",     ..  "   " (1880),    "  - "       .

  . ,                 ,     (   ),         . "       ,   " "  " ",        " [1].         " "         ,                  .

1  , .  . . 287.






796



 2.    :    (.. , .. )

    - ..  (1823- 1909)  ..  (1842-1904)         ,         .              ()   .           .       ,      .         ,      " "  .                         .

..           .             .   .. , "         ,            " [1].          ,  "   ", "     ", "      ", "    ".    ,     ,       " " (1868): "  ,         ,    .     ,      ".        ,     , ,  "       ".       ;    ,  ,  ,   .       ,          .     ,            ,             .   " -" (.. ),   "" .

1  .. . . . 1. . 2. . 157.

797

             "      " (1870).          .     ,         " "    " "  "".  , "    :    ; ,   ;  ,    ".          .         "  ,        " [1].

 " "        .. .    "  ", " ", "  ", " ", "    "     " ".            ..  "     ": " " a priori"   " ",          ,      ;        ,   ,    ,   ;       " [2].

1  ..       . ., 1903- 1904. . 203.
2  ..    //  .      .    .. . . ., 1999. . 354.


798

   .. , "       ,        , ,  :       " [1].                 .    " "       ,  -   -.   ,        ,        XIX-XX .










 3.  """ :  " " .. ;  " " .. 

  ..   ..             -    ,                 " "  " ".

   ..  (1821-1881),   " " (.. ),         .         ,      (   )  - .         (   " ")   "  ", " " (. ), " "  .. [2]

1  ..  //  . . 56.
2 .:  .    " "  //  . . . ., 1999. . 579.


" " ,   ,  ,   " " (1879-1880),     ,   ,     :  (-, - ),  (, - )   (- ).         .   -   -


799

     -   ;   -             -       ,   " "    , "   " (. ).

 ,      , "-"       ,    " "  : "   ,      ,            " [1]. "      .   ,     ,            ".  ,       ,       "  "    .

1         ,   " ": "  ,   .    ,   ". ,   " "       "",   " " .


       .     ,     XIX . - "-   70- " (. )     XX .: -    .                 ,    -    ,      :   .             ,       .     ,   ,       ,      ,      .

" "     70- ,        ,             .               .           :

800

1) -      ("", "  ", "    ", 1878-1882);
2)   ;         ,         ("   ?", 1883-1884);
3) -   ;    ,     (" ", 1886-1887);
4)    ;    ;      ;  -   ;      ("   ", 1890-1892);
5)      ;      (" ", 1897);
6)     ;          ;      (" ", "  :   ,   ", " ", 1903-1910);
7) "" ;        ("    ", 1908).


 - ,    ,   ,            ,     ,   .         ,     :        ;   ,   ;  " ",   , ,    "";      ; , ,        .            .                ,               .

801










 4. -   :  

                ,      -          .    -         ,          XVIII .     " "      ,            [1].   , -       XIX .        , ..          [2].           ,      .                 - .     : 1)          -  (.  [], .  [], . .   .); 2)       (.. , . .. , ..   .); 3)       (.   [], . .. , -.  [], .  []  .; 4)              (. .. , .. , ..   .).

1 ,     1804 .     ,   1835 .       .
2         ""    (. . ),       (.. )  ..



802


       XVIII .     ,    ,          - . "" -      ,       .          XVIII .,      " ",          .

  60-  XIX .,     ,    . "     " (. . ).                ,     . ,        1867 .     "" .   " " . .       . .          -.            . -.   60- .    . .. ,         [1].

803

  90-          .     ; ""    . "         .      " [2].               ,      XIX .:     ,          .           " ",  ,          -      , "     " ( ).

1 .:  ..       XIX . ., 1902;  . .   . 3- . , 1983. . 388.
2  . .   . 3- . , 1983. . 433.


             .         "  " (,  "- " .  []).    "  ",    .         . ..  (1826-1910), .  [] (1863-1936), .  [] (1867-1944)        ..  (1867-1934).

   ,    .. ,   -  ,   "   ,             " (1872)       ,         .     - "-   " (1886),        ,    ,  ,   ,   "   ",     " ,     ,       "      .                     .        "     " (.. ).   . . ,  ",  ,            " [1].

1  . . . . . 390.



804

              "        " (1887).    "    " (1898)      "    ",       "  ".   , .      "   " (1895)    "  -  "       "   ,    ",    "     ".

       .. , ,    . , "      ".    " " (1891-1916)           "-  ",  ""    ""  - .         "  ".  ,  ,   "    - ".

   , ,          .       ,  " "    " ", " "  " ".           ( ,  ,  ,  ,  ).         ;       .    


805

   . ,     (1815-1894),     "  ",      " ".       ,        ,    ,   , ,      ,    -     ,    .             .          ,    ,    .             ""  .

                 .             -   ,        .            "  -   - " (.. ).      -       ,         XX .     .          . "         ,     " (.. ).             .       "- "  ,   , ,   -  XX .

806










 5. ""   : -  .. 

 ..  (1818-1885) " " (1885)      -  ,      .    : "      ".            :                  .

   -       ,      .             , ,         ,     ,  .

           ""  ""  , ,    . , , ,   "" ,          .               .     -   "" . "        ,     - ,   .   ,      ,   ,      ,        " [1].

1  ..  .       . ., 1886. . 13.


 ,       .              "      ".         ,    ,     -


807

   ; "    ,   ()  ".       .  , "     ,             " [1].       , ,        ,       . "   -   ,        ".        .     "            , - ,          ,       ".    ,     ,   ,    ,            ,    ,     ,   .

            ,   ,              . ,      .  ,   "    ,   ,             ,         " [2].

1  ..  ... . 68.
2  . . 73.


,  ""            ,       . ,    "- "              ,        .   ""             XX .,       - "".

808









 6. -        

  XIX .         .    , ,  " " ..  (, 1839-1840),      ,    .     " "  .               .            "" ()     "-"   . ,             ( ),       .   80-       ,            .           .             .       ,           ,         .    ,          ,       ,    , ,   ..,     .       , ,   ,       .

809

   -   . -  ..  (1828-1903)     -    .       ,         80- .   ,      ,       "  " (., 1879),       "   //    . 1897. . IV (39).        :   , "" ""       ,    -                (  ""      - ,  ,   ).            ,              ,     .               ,         "  " B.C. ,    .

      ,    "  "          " ".  ,            :   .       ,       .            ,        .   -     ,      .    -   ,           .                  ,     . ,  ,   "     ".

810

      ,            ,   "   .        .        - ".       .      .

     ,          ,    ,   "      ".       (, ,   ),        .           ,        "   ".          B.C.     "  ".        "   ",       ,      "     ".

           "      " (1888) ..  (1854-?).         ,           .   ,  ,    ,  .   " " ,  ,  "      ,      ",                ,        .      ,  "   ,       ,   ,    " [1].

1  ..       . , 1889. . 96.


811

                 ,      ,   .      ,  , -   . "        ,      ,      . -     , ..      ".

         ,       .   ..           , ,          - ,     ,   "         ". ,    ,  ,           ,     , ,      ,  .          "      :  -  " (1897).

    ,    ,        ..  (1849-1909).       - "   ,   " (1889)       - .       ,       "", "", "".     "   ",      ,         ,      ,        .    "",  , ,           . "       "",     "" (), .. ,   ,   ,      ,    -      .         ""   "".

812

-  ..  (1853-1904) -      -      "    " (1894).          :   .          ,        .        ( ),  (    )   ( ,       ).        .        ,      .          ,           .       . " , -  .. , -      ,    .         ,    " [1].    ,    ,   ,       .      ,    .           ;         .        ,        .         ,     ,  , , -       ,          .           ,  -           :           .          ,    -       .


1  ..     . ., 1894. . 35.

813










 7.     (80-90- )

80-  XIX .      "      ",   "        ,       " (. ).         80-90 .,          .     ""           .          ,          .  ,  ,     80-90 .,   ,  " ", "   ", "   "  ..

     " ",      ,   -  .. , ..   .. .

         ..  (1842-1918),      : "   " (., 1880)  "  ,      " (., 1886).                  .         .     "  ", ,   , "   " [1],         .  ,     -

1 .:  ..  :      . ., 1999. . 93.





814


  : 1)    ; 2)   ; 3)    ; 4)  ; 5)       .  ,         .     ( ,     " " ),      .  ,     ,         ,    "    ".      ,     .      ,   ,    ?         ,            ,            . ,       ,       ,      "       ,   ".  ,   ,  " ",       "  ",      ,   ,        ,  .               ,    , ,       ,       ,   .. ,           [1].         :  ()   ,    ,  " ",       - .      " " ,        " " .. . -   ,       ,        -  ,           .. , ..   .

1 .:  ..   . ., 1991. . 2. . 1. . 169.


815


         ..  (1852-1899),       .                ("    ", 1884),   " " .     ,      "   ".              (1886),    "  "          "   " ( 1889).        "        ",           "  "  "  ".         : "  " (1892), "   .     " (1893)  "    " (1895).

               ,            ,       .      ,  "        ,     " (.. ).   .. ,          ,   "   ",        "  ".              - .. , B.C. , ..  -    "       " (.. ).

816

      "" ,     -.    "  ",    "   " (1889),         ,              , , .                          . "    ,          ?" -  .

             ""    .     "    " (1895),         ,      "  "     "   ".     ,      ,    .

            - " - ".            "  , -  ",     ,      ,   .           ,          .

       ,            ,   -        .      ,       (,     ),    ,       ,         .      ,  ,   : "  ,       ,        ".  ,     ,    "   ".    . ,          ,    ,       -  " "  "    ".

817

"   "        : "1)  - , ,       -  , 2)  - ,      -     , 3)  - ,        ,   , 4)  - ,       ,   ".    ,   "   "  " ,      ",      ,       ,        .

 "   "        ,  ,       " - ".   ,            - ,        ,             ,       ,     ,   .

  , ,              ,    ,    .       ,   ,       ,              " ",   "   ".

          .. (1855-1920)  .          "   ".   ,        , "   ,            " [1].

818

       , ,          . " ,   , -   .. , - "         ("  ") , ,       ;            , -    ,   ,     " [2].        ,  "     ,    ",  "        ".    ..    : "       ".

" "        ;      .          ;           ,      . " ,      ,    , -     . -           .  ,      -  ,        . ...    ,       " [3].         ,    ,   1888  1890   "   "   "   ".   : "  ", "   ", "     ", "   ", "  ".       "    " (1890),          "    ",          .

1  ..      //  ..  . . . ., 1996. . 124.
2  .. . . . 2. . 1. . 194.
3  ..   . ., 1922. . 11, 13.


819

      ,                "     ,      ".  ,      ,     : "              ".

     ,       :   ,       .           ,           .  ,      " ,              .         ...      ,          ...       ,  " [1].

1  ..      //  . . 97.


         ,         -  , , ,   -   .        -  .       ,          :           ?    , ,   " " .    " " ..      .. ,       XX .

820

          "   ",  ,   .   ,  ,       ,    "      ,          ".  ,   "         " [1].

1  ..     . . 100.


            ,       .                   .        ,      " " .. .             ,       " " . "        , -  , -     - ,   ,   ".   ,    ,          ,         ,      .          .     ,     ,     ,     -         .       ,      :  ,       -   .   ,    .           . 

821

    " ",      ,   .     ,  ,  ,    ,  "     ,           ".      ,       ,   "    ", ,                   .      "  ".

1.     ,        : "           ,          " [1].

1  ..     . . 117.


2.                  .     ,         ,    .

3.      , ,     "    ,      ,    ,    , -           ".       ,      , , ,    .     ,  ,    ,   "   ".              ,  "     ".


822











 8.    :  " " B.C. 

  B.C.  (1853-1900)     .        XX .        .   .. ,   "          .  -     " [1].      .. ,      "      " [2].       .. ,         ,      "  ", "  ".        .       ,    ,      "      ".          :        -        .

1    . 1897.  36 (1). . 155.
2  ..     //  ..,  ..,  ..,  ..    . , 1991. . 188.    ,          ,  "     " ( ..    //    . 1897.  39 (4). . 630). ,   ,   , ,       (" ")      ,              "         ,                   ". .:  .. . . . 188.

823

  B.C.    - " :  " (1897) -  ,   ,     "" .  "         " ",      "   ,      ".     ""  "",      : ,   ,    ,     .        :  " "    " "  " ";           " "  " " ( ).

                 .         , "   ", ,       "    ",      .             (   ).   " "      ,            " ",    "      ".

  ,  ,           .    ,       "       "  , ,         ,           .     ,      "  ,         ".  ,  ,   ,  -  ,   - , .           - ,       ,      -    ,         .   ,          ,         ,    : 1)    ; 2)   ,   ("  "); 3)    .      ,  ,    , "    : 1)   , 2)     3)     ".

824

,          ""      ,    "  ",   :  ,   ,        :  ,   ,       .           (   ),      ( )       (   ).     ()      . ,       ;       ..

  " "   " "    (, ),       . ,      ,     ,       ,      .

       "  ".     ,   ,      "   "  "  ", " "   " ",    .        ,          .

       "  ",      ,   (   ),    : 1)  ,    -  ; 2)   -     ,          ; 3)     -

825

  - ".       " ": "      ,      ,  ,         ,                 ".

   "  "        -   .         ,     .     ""   .           : 1)           ; 2)      ; 3)         .            ,    "  "    .


   ,  ,    ,          ,  " ".       " ":     .          ,  "-"    "-"  ,        : , -  .      "-"     ,    ,        ,  -            .

826

   " "  ,      - .         ..   .. ,        .  ,               .        :     ,            .  ,                ,      .       ,  "    ", " -      ". ",    , -  , -       " [1].        ,  "           ".       "  :       - ,  ,    " ".

1  B.C. .:  2 . ., 1988. . 1. . 340.


        .                ,     ,       : 1)    (  ), 2)     (   )  3)     (     ").

  " "                - .     ,  , "       ".           ,   .              " - -


827

 ".         : ,   .   -       .  ,   ,        - ,    " "      ",  "     " " (.. ).           ,             ()    .     -  XX .     ,  .. , .. , ..   .,   " "     " ".











 9.    XIX .

  XIX .      -  .         .        .        .   1894 .     60       [1].                 .             ,      "  ",       .   ,       (1885-1896)             .  ,           " " -  "   ".  1889  1899 .       ,  "    " ..  (1891, . 8-9), "  " ..  (1892, . 12, 15), "  " ..  (1893, . 20), "  " ..  (1895, . 29), " .     " ..  (1895, . 30), "  " ..  (1897, . 39)   .

1 .:  ..  .  . .  ,   . .,     . ., 1894-1896.

828


               .      XIX .        ,  ""  (1884), ""  (1886), "  "  (1897), "    .    "  (1886), "  " (1898)  "     " (1900) , " "  (1898), "" .  (1887-1888), "     " (1886), " " (1899)  "   " (1900) . , "       " ..  (1898), "    " .  (1898), " " .  (1889), "  " .  (1900)  .

      .  "    " (1896-1898),  .    B.C. ,  ,               -    ,   .   ,      ,  "     . 70- -  80-          ,    ".

,              .     , : 1)       ; 2)        ; 3)     (, ,  )       ; 4)    ,     - .   XX .             ,    ,        .













 IV
 :       (XX .)

     XX .    :  ""  , ,  1884  .. ,  " ",   1888-1890 . .. ,   "  ",   1894-1897 . B.C. .             XX .   XX .            ,       .                    ,     .     "" (  ..     )     ,      " "         .

          ,                .      "  ".       ""  .. ,  "  "   " ".           " " ..     -    "  " B.C. .             :       .             .         XX .,         -

830

  (., ,     ,  . ),        (       , ,    ..).          ,             ,     ( , ,  ,    ..).

   XX .        .  -     1922 . -    ,         (-, , , -  .  ).         ,     -    .            " ".

  -  . 20-  . 50-  -  ""      ,     ,   ,     .      " "      .

  -   60-   80-  -                 -       .

,   -  90- -  90-        .    "  "  ,   ,     .               ,                 .        ,       ,   ,  ,  ,   ..


831







 1.  ""   (1900-1922)

     .             ,         ,           ,          .                  20- , , ,       ""  .

 XIX -  XX .          ,   ,  . "     ,    ,   . "  "         " [1].     ,          ,  , ..   .. .      .. , ..   .. .         ,         . 23  1899 .      : " ,   ,     ,  "  ".         "    "  "  , ,   ,  " [2].         ..  "     "  ""   .. ,   1901 .          " ",       , ,   ..

1  . . . . 453.
2  ..   ..  //  , 1993.  4. . 150, 151, 154.


832

  1901 .   " "       "  ",      ,    .   , "        ",     .     ,   ,   ,            (     ),    .         , ,  "    ".         "  ,   ,      ,   ".    ,  .. , "       ,       ".

           ..  "    ",    21  1901 .                  .   ,        ,          - " ".    - " , ", " ",      ,      .  ,  "   , , ,           ".           ,          .          , ,       "   "  " ".            ,  "     ,            ,   ,   " [1].

1  .. .:  2 . ., 1993. . 2. . 36.


833

        " ",   1902 .    .. ,        .       ..     , "     ".       ,          - .      .       ,       - ,         -   -   .      ,  "     " .. , "    " .. , "   " .. , ".   "   " ..   .  .. ,         ,      ..   "    ". " "       .

    .      ,          ,   .          :

-,           .                .   .. , "         , ..    .       ,    , , ,    " [1].

1  ..  //  ..      . ., 1999. . 35.


834


-,    ,      ,       .     -   ,       .         "   " ().       ..       .         :       ,      . " ", -  : "    ".         " "       ,            .               .     "   -  ,       ,   " [1].   ,  ,  ,    ,  ,   "",        ,      .       ,     :  ,       .    , -  , - "   , , ; ,         ,   ,    " [2].

1  .. . . 49.
2  . . 64.


-,           .          .       .   "     "   "  ",        

835

 ""  "  ". "      ,   ,         ,      ,      ,   ,          " " [1].  , " "     ,     .    ,         ,   "  ".   , ""  ""      .    " ",           ,     . "   , -  , -    ?...          " [2].  ,            , ..   , "   ".   , ..           " " .. : "      ,      " [3].

                        , ,   , -     .     , "     ,    ,       ,      .       ,    ,    ,   ,  ,   .     " [4].


1  .. . . . 140-141.
2  . . . . . 50-51.
3  ..     //  .. . . . 81.
4  . . 83.


836


-,   - .           - . -  -  "   ,     " ();       : " "  " ".      ,      . 

             ,             .       .      " ", ,   .. , "      " [1].  -    " ".  -,            .           -,     .              .

1  ..      //  , 1904.  10. . 67.


      ,     .     ,         - .            "- "  -  .         ,              .            ,   ,   ,       .  "    ",     1906  1922 . 11      


837

  .   , ,                 (        ),          . ,      30-40-  (  "  " . , "  " .. , "  " ..   .)   ""     ,          .    XX .         ,       :  , , - -.       : 1)               ; 2)        ,        ; 3)   - ,       B.C. .

             ?    "",   1909 .        ,            ,       (., ,       .  "   ",     1905  1907 .   ).

            ,    ..   .. .              -   . -    , (, "  ",   1905 .)           ,       -   (   ).   -

838

      ,    ""     ,         .               XX .

          .. .    , ..  ,  ,   "           ",   "       ,      " [1].  ""             ,     " "        .     -  .. ,      "  -   ,   " [2].

1  ..  (  ). ., 1990. . 135.
2 .:  . , 1951. . 8. . 53.


          . ,                      ..  (-, 1910 .).

      -   .     .. .         ,        .   ,       :  ,   ,    ,   ,     ..    "  ".   1905 .     " ",    


839

   ,   .         "  " (1906).  1907 .    II      " ". ,           : "...        " [1].  ,         ,     " ",     ""  : "  (  )".         ,     1917 .   " ",        ("  ...    ").

       -    -       .        . ,      ,     ,        ,   . "    ,  " [2], -    "".     " "     .

1  .  :  2 . ., 1911. . 2. . 35.
2  .. . . , 121.










 2.    

        XX . -     -           ,   ,        ,           .

840

 :  . . ,   . .           ,    -    (   ""   ),    -  ,     .      , ,       ,      ( " ")  "     ". , " " .   "  " .. ,        ,        [1]. -          . ,            XIX -  XX .   ..   . .       - ,      (.. )   -      (. ).       " " (.. ), " " (.. ), "- " (.. )  .

1        -     .            -    .


",   " (1902) -   ..  (1828-1903),    I "  ".      "-"    ("")           .            " ". ,  ,  "  -", " ",   ,     .        ,   ,   "   ",      , ,   , "   ".             : "  ,     " (., 5:48),       , "       ".

841

""      "" (..   ) ,            .      12 ,     .        , ..    ,    :  "  "  "      ".      : 1)     : "",       ,  "",        ;  2)    :        () -     ()      () -     (       ).          : -  -,          ;   : -, -  "",      ,      ;   :           .   , ""           .          "" ,      .  ,       (  , ,   ,   .)        .       ,        ,     .  "  ,    ,    ,    ,   ,    ".     "" ,     ,          ,

842

 :    , , ,     ;    ,         .. ,       ,    .         " " ,    -      .        ,    : "          .        ".  "" ,        "" , "   "   " " ,    " ",         .

   . . -  .  (1866-1938)          - "   .   .  (  )" (1900),         - .   .. , "               -    -   "",     ,   ".   ,  ,        " "   .

    ,  B.C. ,     ,        ,        .   ,          1900 .   .. .         ,       ""  "" .          - .. ,       (      ).  ,      ,       "    " (, 2  1910 .).            , 

843

   ,        . ("  " -   ,   -        ,            ").    , ,   ,    " ",     .          ,      ,    "  ? (   )" (1927):  ""  ,  - .            " ", " ", " ".               " ", "      ".    ""   :          ,   . ,     ,   "";          "".    "  ".  , "    ";  ""  "" .  ,         ;         .    , , ,   .

 ,    " ",      ,        ,       ,     ,    .              .   "  "    " ",  , " ".      " ".      ,        "   ". ,       ,     ,     amor fati (  ).    ,  "   ,   ,   

844

                 ,   ".    ,   ,     .            ,      "".      ,      ""  .

    : "  ,   ,  .   ".      ,           ,  ,            ,  "  ",        .  " "      " " (" ", " ", " "  ..),   ,     "  ".           "      ".

  (. . , .. , .. ).             ,    ,    .    ,    -    XIX .,     ,    -  .        ..  (1866-1924),     .    "  " (1899), "    " (1901), "  " (1902), "    " (1902)  .    "  "  " "  .       ,    "    "   "       ,      ".              ,     

845

.         ,       .       ,        ,     .     "  " (1909)  "  " (1917)     ,  "      "    .

            ,  ..  (1867-1931),    .    "   ,        " (1904), "     .  " (1905)     "        " (1907)              ,        .     ,            ,    .                .          ,   -    , ,          ,    .                 . ,           ,    ;      -    - ,          . ,                ,        "-   ". -  ..          ,   -    .

846

      -    "  ",  ..  (1863-1920)   " " (1908).  , "     ,               ".   "  "          .   "  ",       , ,   ,    , ,      "   ",       .   "  "      ,      . " , -  , -    : 1)   ,         2)   - - , ,  ,   ,   ,    -     ,      ".   ,    " "   ,          , ,   ,     ,       , ,         .  ,  ,                  .

 .  ""        .   -           ,   .. , .. , .. ,   "".        , 

847

  ""      ,          .   XX . ""      ,    : 1)            ; 2)   -        ; 3)      .    ""         : .. -, .. , .. , .. , .. , ..   .                ,          .         .                  .. - (1843- 1915).    " " (1900) ( . .), "  " (1901), "     " (1909), -  -   ,     ,        .   -     : "        -   ".        , -    "    ",      -   ".         ,           "      ".

    -       ..  (1889-1968).  1912 .    "      ",                  : -  --

848

. ,     ,         .  1913 .     "  ,   .         ".        "         ",    ,     ,  "    ,      ".        ,      "   ,  -   , ..        ,    ,     " [1].

1  ..   .   . ., 1999. . 49.


 " "  "  "          ..  (1873-1952).    "  " (1912), "    " (1913), "     " (1913),         ,                  ,     - .          .       : 1)      ; 2)       .     ,  ,  " "  " ".

           ..   .. ,    " ".    "  " (1904) ..    " ",       : 1)  " "  "   ", 2)  "  "  3) "    ()".           .            ,   .         -  - .

849

     ..  (1874-1939)   "    " (1904).  ,    " ".        "   ".          "   ".       , ,        .        :    ,  ,   ;       ,        .

          ..  (1842-1921).          .            ,     "    ".  ,    ,   ,  ""  "",    "   ",       ,       .

  ,         .          .         ,    ,  "   " (1902), "  " (1907), "  " (1920).     : ".    ",      (1922).         .   , ,       ,        .         " " (. , . , .. ).

850

   B.C.   .. ,         , " "  "": 1)  -; 2)  -  3)  ,     - .          ,         ,       (  ).     ,  , ,   " ",  " ". ,         ,     ,   ,     ,     ,      .     ,          .        .    60-    ..        .

,        ,      "  ".  ,       ,   "     ".         " ".     , ,            .          ,        "" (. 5-13).

         ,    "", "", ""  ..           ,       "     ".  ,       

851

   .. .          .         ,            .    " "   : "    ,      ,  ,   ". .

 .        "   " (. ).  -         ""  "",        ""  ,     (.. ),        (.. ),      (.. )    ,   (.. ).           ,         - - ., .   . ,   "    ",     1906  1922 .  ,               XX .   ,     ,   ,         1926-1930- .

          ;        ,       "".            .    ,         ,              .        ,     .     ""           .            "" ,      .

852

        -   .        ..  (1875-1933).        " "   ,         .  [1].      ,    " ".                "   ".

1  ,           ,         ,  ,    "  ".


 1906 .    : "  ",   ,  "  ",      ..  "  ".         ,            .    1908 .   "  "    "  ",       .

       A.M.  (1872-1952).    "     " (1905)   -       .     ,  ,        ,            .      "      ".              . "      

853

               ,   " [1].   ,            ,        - ,      "".  ,                .                           .

         ..  (1868-1946) "     " (1916).          ,   1915-1917 .  ..   ,   ,  .  -  .         ,      1914 . ,  ,   "       ".        . ,        .        ,   ,   ,     .        ,     -        . "         , -  , -   " [2].            ,        , ;      ;    ,     


854


;            .    - , ,      ,          ,   ,      . ,    ,         .    ,  ,        .   20-                  "     ".         ,         "" : , ,   .   ,                          60- ,              .

1  ..       // . 1905.  9. . 93.
2  ()..   .      //, 1916.  1. . 52-53.











 3.      (1918-1922)

        -  [1]   - ,      .               " " (1918), " " ..  (1918), "" ..  (1921)  "   " ..  (1922).

1 , "   ", "   ", "  ", "  "  .   "   ",     . ,    "        ,        ".

855

 " "    ,   ,  "        "             - ,   .       ,  .. , .. , .. , .. , .. , ..   .  ,  ,   ..  () (1871-1945) "   ".          .  , -  , -    : ,   .              .      " "   . ,      .   , " ,      ,  ,        ".            ,                .    "     ",    ,         .              . ,   -   ,    ,   .    ,   ,     .       "        .       ,         .       " [1].

1  ..     // .  . ., 1991. . 247.


          ..  (1882-1952);       -,     .                 .    " ",     .      -


856

    " ".    ,   ,        ,     " ".           ,    ,  "Saligia", " ", " ", " ".      "   " (1922)      .

      "  ",         .   ,   ,   ""      . ,   ,     ,       ,  .           ,       ,      . "  ,            ,  ,      ,           .  -  " [1].     ,  ""  "   ".

1  ..     //  ..  . ., 1994. . 253.


        ,   ,     -       ,      .        . ,       ,    ,        (      ),        .  ,   ,  ,  ,        ("   -  ,   ").            .            .

857

            : "    ,   ;        ".             .  ,           ,    .  ,     ,  ,            .             - ,     .    ,          .

        ? -  .    ,        " "  " " .      ,    ,    ,        ,        "".             , ,  "   ".   ,   ,    "   ",  " - ,  , ,     ".   ,      ,       .      ""   ,     (     ),   , ,       .      ,  , "   ".

             "  ". "  "   ,    " ",   - ,    .  "  "     "   ,     ".         (      .. ),       " ",    -   .

858











 4.  "":          (. 20- - . 50- )

      XX .       :    (   ), , ,   ,   ,       " ".        XX ., ,   ,     1925 .,  1-   "",       ,          ..  "   ",    - ,    ,          ,   1924-1925 .       ().       50- .          .         ..  " " (1958),     ..  "  .   " (1956), ..  " " (1958)  ..  " .     " (1959).     " "                 .

   :   ;   ;  .      . 20- - . 50-      ""     .   ""      ..            ..  "    " (1914)    ..  " .       " (1914) (.,  ,  IV, . 2:   . , , ).

859

  ""       :     "" ;        ;         : , , ;  - ;      ;    .

  ""    ..  (1894-1977)    "    (     )" (1929).     ,    ,         ,         .       "-" .         , ,  (   ) ,         . "    , -  , -      " [1].            20- - 50- .


1  ..     (     ) //       . , 1928. . 1. . 203.


                  .      - ,  ,     : "- " .. , " " .. , "  " .. , "     " .. , "   " . , "  " ..   .            "" (""  ..   ""  .. )  "" ( "" .. )   ""   " "   .

860

 " "       .     " "   " ", " ", " , " "  .              ,     .    " ",        " "  "".               (          ),            :   (   ),   (   ..    , .. , .. ),   ( ,    ),  ,   ,    (      "  "   .. ).        ,        ,       . , ,                ,      .         20- - 40- ,   " 50- - 60-  , ,     70- - 80- .      :     20- , ,   ,      (     ),    -  ,         .           ,         .      ,     .            ,           .         (, "

861

" .. , "  " .. ).         ,   (, ,  .. ); ,        ("  " .. ).         ,      ,            " ".

  30-         , .. ,      .  " " B.C. ,    "      " (.. ),   ,  "  " ..  (1931), "  " ..  (1931), "  " ..  (1949), "  " ..  (1949), "  .   " ..  (1950)  . ,   " "     . "  , - ,  .. , -       ,        , ,   ,     ,   ,     " [1].   , "           " [2].

1  ..   "  " //  ..  :  8 . ., 1985. . 6. . 281.
2  .


         .            .         , , , ,   .     " ".        ,      ,  ,   ,   " "     .           .  (  "-


862

  ,    "    1905  1906 .   )  . ,   "    "     1906  1922 .  .       ,    .. , "  ;         " [1] ("  ", 1939).    30      ,     , -    ,     .

        ,    .       "  ",  ..    1890 .        .        "  ".             .    ""     "-"         ,            .       , ,   ..    ,  ""          ,   ""  ,   ""  "   " [2].           .. , ,   "   ,   " [3].

1  ..    //  ..   ( ). -, 1952. . 356.
2  ..    //  .  . ., 1996. . 153.
3  ..   .   . ., 1993. . 32.

863

        30-             , "    " (.. ).  , -  , - ,   , ,    -     .         " [1].         2- , " "       .

1  .. . . . 153.













 5.      

" " .. .   ..  (1895-1975)          .   -   ,            ,        ,     . ,           . ,    ,     .              ,  .         ,      -  .                : "  " (. 1921;   -1986), "     " (. 1922-1923;   - 1979)  "  " (1929).       -    :  - ,         ,           .  , ,       ,      ,     ,     .               -

864

    .        "  "  "  ".          -   .        :     "   ",    ,  "      ,          .  :  -  - ,  -  -    -  - ;               :  , ,  (    ) , , .  -  -       -  : , ,   -  - " [1].         .        , " ,  ",       "  ".  -          ,        ,  "     ", "  "  .              ;        .       " "  .    ,   ,  ,      ,   ,   ,     ,      .          " "  ,    ,  " "  " ",              .              ,   ,      .

1  M.M.    //      . " 1986. . 122.

865


            ,   " "  " ",      ,                   .        ,     - .       " ".          ;        ,       .

" " .. .   ..  (1857-1935)       ,    ,    .     "   ,   " (1928), ",    " (1929)   " " (1930)   " "   (   , ,  ),            .       " ",       .          .   ,        - :            - ;   ,      ,      ,         .

866

  " "           ,     - .            "  ".        :

1)    ,  ,    ,   ;
2)         " ",   " ",      ""    ;
3)      ,        ,        ,  "         ";
4)    " "        ,  " "    (,    ).


, ,  ,       .    ,    : "     ,     ". ""   :      ,    "      ". "       ,     " [1].  ,  ,        ,     -    .

1  ..  . , 1930. . 38.


"  " . . . ..  (1875- 1939)       (  .. , . , .. , ..), ,   ,         .      ( ),    ".    " (1933;    1982),      "  () ", -

867

    "" (""  "")  .    ""      ""  .     ,   ,      ,          .   ,            .  ,         : , , , . "          ,     .       ,      " [1].        , "" . "  , -  , -      ( )   ,      .  , ,   ,     ,     ,   , , ,       " [2].           ,     .    ,  ,      , "      ,          ".

1  ..  . , 1982. . 160.
2  . . 158.










 6.   :  

   .. .   ..  (1874-1948)     .    ""  ,    "   ",  "       ".   ,    ,    ,   " -


868

 .   " (1931),         ,     " "    .     ,               :  " ",   ;  "",  -, -     ;        "     "; ,    ,          "",  "  "    .        ,          - " "   ,   -  ""  .

           .     ..  - "  ,      " -     ,      :   ""       ?             ,       .           ,          ?    ,   ,        "" ,  "  "   .  -    :   ""  ( )    ?      ,       .  -       .    ,    .          ,          .  ,    , ,  , "      ".        - ,         -

869

.    ,        ,   .        ,           .   ,        .        " ",    ,   ,    ,     .  ,         ,   "" .    "",     ,   "        ".       : ""    ,      .          ,           .         .           ,      .              .. ,     .            .          .  ,       ,        ,        ,    . "     ,       ,  ,        " [1].

1  ..   . ., 1993, . 131.


        .       :   ,   .         , ,  ,  ,    ,   .    ,  ,             ,   -


870

      ,      .           ,    .          ,  "  "   .      ""       "  "  "  ".        ,    ,    ,   "",   ,  "",   ,      "", "..   ,       ".    "         ,     " [1].  ,        ,         " " . ,        .

1  ..   . . 249.


   " " . . .     "  :    " (1931) ..  (1877- 1954)     ,   " " ( ,    )     ,          .         " - "      .              ,       .       .         "   " (,    , . V).              ()     ,        ,    ..    - .   


871

       " ",          XX .                     .    ,  ,         ( ,    ..).         .      ,       .         - "   ".     " " ().     ,   ,  ,     ,    ,      .     ,    ,   ,   ,    ,    .     ,   -       (. , .   .),      " " (loi de 1'effort eonverti), ,   , "  ".  ,          : ",  ,  ,  ,   , " (., 7:19).

"          ?" -  . ,      .         ,      .     .,    .  ,   ,      .           ,          :    , .       ( . sublimo -  , ).     .,      .   . ,      , ,         

872

,      :   ,   ,   ,         ,   ,   .           , . .     ,   .

,  ,        - "   ".          ,      .       ,   ,   ,     ,   ,    .          .

  "  "  ,       "- ",    ,  "-", " ".       , , ,  ,     ,     . ,   ,  ,  , "          ".

"  "           :       -     .

  "    "                 .           .   . ,       .     ,          .  ,        .  , "       "      .           ,    .

873

             ,    , "   ""  ".

-a  .. .   ..  (1894-1.964)  .     1920 . ,   ,     .       ,      ,      .   ,       ,          .      .       ,  ,  , ,  , .     ,  "   ".      "Le concept du Beau" (1930), "   " (1931),          - "   (    )" (1932)  "  ,    " (1934).

    "  .    "      ,           ,   .  ,               .                  .  -      ,     .

       ,    ,     .    ,  , -     ,  ,      ,    ,       .    ,     :      , , , -

874


       ;       : , , .     ,          - .    .

1.               .             ,    - , , D -     ,   ,           - , , d  ..  ,     ,    ,         .

2.   ,        .         ,       , ..   , , D      , , d.       ,        .

         ,      ,      ,          ,      , ..  .  ,  ,   ;  ,     ,     .   ,         ,           .     ,      ,            ,     .        .

875

 ,                  ,       .  ,     ,     ,   . ,     , ,                :               ,     -  ,     .

         ,           .      : "  "  "  ".      ,  "            " [1].  ""     : "                 ,   " [2].

   -      -           . ,   ,  ,           "    ,    :         ,        .  ,          " [3].    - ,    ""          -

1  ..   .    . Paris, 1934. . 11.
2  .
3  . . 23.

876


 ,       ,        .   "     ,          ,    ,        " [1].

1  ..   ... . 26.


  .. .   ..  (1871-1944): " " (1933); "" (1936)  " " (1938)       "  " .      ,      " ",         ,    . ,       ,      , ,       : " ,  -    " ().  ,      ,   , .        ( )             .   ""  , ..  ;         ""  "". ,         ,  ""     ""  "".      ,         ,      - .   , ..     ,   ,           : "", "", "", "", "";          ,  "",  , ..    .          ,    .  ,               .

877

              ,        .   -  ,   ,    ,    ,  ,  , ..      . "           "".        ,     ,     ,  ,    " [1].

1  . .  .  . ., 2000. . 1. . 211.


           ,             :   .     ,      ,    ,      .        ,   .

    ,  ,          -    -    ,   , ,   ,    VI          .   "     " (     )             ,   ,  ,      .

       ,   ()  .         ,     .    -


878

 -       ,   -     ,      ,        ,       ,       : 1)   ()     ; 2)    (" ");  3)  .

   .. .       ..  (1870-1965)    30- ,    . "            .     ,      : " "  "  ", -    "".     "  .  "     1949 .

          :     , ,     , ,   ,               ?    ,   ,          ,     .  ,           ,   .


     (   )  ,   ,           .         .          ,             .   -  ,      ;        ,       .   -    -

879

 -    ,        - .   -      ,    .   ,    ,       .       "  ,               ".         "" .   "  " . .

    -  ,    .   ,       .         ,       ,      ,     ,      .   ,          ,     .    ,     :     .        -.           .           ,     .  ,        ,     ,     .      ,        ""   ,   .     ,   ,              . "  , -  , -       ,   ,     ,         " [1].

1  ..   :  ;   . ., 1991. . 132.

880

,      :    ,                 .     "  ",   .    ,  ,   ,      .   .                B.C. ,  ,     ,     ,       ""  ,      .              ,  , ,        .

       ( ,      )      ,  ,      ,   ,    .  -  ,    .


     "  ",          (    . ).     ,     .      ;      .      ,  ,         ,   ,   ..          ,           .               ,      ,  . "   , -  , -       " [1].

1  ..   ... . 71.


881

 " " .. .   ..  (1877-1950)        "  :      " (1949).   ,   ,    ,      ,   . ,          ..  "  ";           , "   ".           .     ""            ,         "  ",  :     .

    -   -    : "         ",           .           ,            ,          .    ,  ,    ,  "    ",   "  ",   "   ".      ,            .  ,        , ,      ,        .  ,        ,         .

          .   ,     ,    ,   ,    -       ,      .    ,      ,       ,          . -          -

882

 ,        .     ,    ,        ,      ,         ,    ,    .   ,       "",     ,           .         ,    "        ",      ,         ,     ,       .

  ,  ,            . -     -   .        .          . ,     ?     ,           ?           ,      ,    ""         .   .    ,     ,   .               ,       ,        ,      ,        .          .

   -       ,     ,      ,      ,   .  ,  ,         ,         -  . 

883

    ,    "   ",       .                .  -  ,          .  -    .   -  ,  ;    -      .     ,   ,         ,    ,   .

         ,          .               .    ,        ,  ,     ,     -   -   .   . . ,   ,     "  ", "        .    ,   ,     " [1].

1  ..     . ., 1996. . 344.


   .. . ..  (1900 -  1965)        .        1930 .   ,      " ",  .. -.    .     " " (1932-1939).   40-           : "  .   " (1950), "  :   " (1956), "  (  )" (1965)  .

884

      ,        " ",   -  ,      .  , "           ,        ,    ;    ,        ,      ;     ,   ,   - ,  ,         , - ,        , ,   -  " [1].   "    " ,   ,  ,  ,       ,    , "" ,    . "     "    ,      ,     .  ,                 .

1  .   .   . . 1950. . 6.


        :   ,       : "  "  "  ".   ,  ,   " "  "    ".       "    ", " "  "  ".   ,        -       ;     ,   ,  ,  .  ,       ,   .     "-",    (, ,    ..) 

885

"-"     .           , ,    , .       ,     .          ,   ,    -   . "   -   ;    -         .   ,  "",   ,   ;    ,     " [1].

1  .   . . 35.


       "" .. ,    ,    ,            ,     "  " .. .         .      " "  .

 " " .. .   ..  (1883-1954),  30-    ,   ,          -   ,     ,   .           " .   " (1958).      " ",   "       ,   ,     ".      " ".        -  ,         .        ,  -  -   .          "-

886

 ",    ,   ,  .. , .. , .. ,  .;       " ".     ,       ,    ,        .  -    -  .           .        .       " "     .  "  ",        .

      ,      :  " " (  ,  ,   )   " " (      ,   ). " "      : , , , , .   ,    " " ,  ,    .   ,           ,   ,    ,    " ".    " "      ,   ,   ,    .           " "   "  " .    " "    " ".        : ,  ,            ;  ,     ;  ,     ,                ;  ,      

887

    ,      ;   ,   ,        ,   ,        ..        .      , , , ,   .     .     .      . "  ,        ,     ,      .      :              " [1].           ,     ,     .           -            [2].

1  .  .    //   . .:  2 . ., 1994. . 2. . 409.
2 .: "  -    ,  .    -    ,        ". .   // . .:  4. ., 1984. . 4. . 357.










 7.  .   (60- - 80- )

 " "        ,              : 1)      2)        .             " " 30-50- : -     (    )     ,       .   ""     -

888

  ,              [1].                ,       .  ,         .      ""          ,       .      " " .. -, "" .. ,  " " .. , " " . ,   " " ..   .

1 ,               .


      ,        .         -  ,       -    .           -      XIX .        ,       . ,           :       ,      .        ,   1961 .  " ".      ..  "  ",    -  ..  "     " (1965).         ""  "" , , " "  " "      :  ()   ().  ,          ,   - ,    

889

,   .  -  B.C.        [1].  -  ""  ""               -   .

1      .. ,   "         ,     ". .:  .. . . . 188. ..           . .:  ..    //    . . 39 (IV), . 701.


            -,   - .        ""  ,     - ,         .     ,      ,   ""     "".   ,  ,  ,  ,           (  ""),        ,    ,    -    " " ( ,        , ,      ).

 -           .               ,   60- ,      -    70-        80-.            -   .    60-   70-      , - ,        . -


890

    ,    ,   ,    .  ,   "" (.. ),        .  ,    1974 .   10 ,     ( .. , .. , .. , .. , ..   .).        ..  (1933-1973) " " (1974),    -            ,   - .         " "   -   .                .         "" ,     ,     .         "  " (1967),    -       .        " " (1974),           .            -,     .       ,         ,    "", .. ""           .

- ,        , ,     -  ,  ,   ,     .   ""  ""     " ",     ..  (1932-1993) "  " (1974).


891

  70-      -  - .      "   ",   XXV   (1976 .),           .   ""         ,         70- -   80- .     ,     ,          (.: "   " (1977), ":  " (1979), " " (1980), "   " (1982)  .).   ,       ,      -,   - :   "",        (., , "     - " (1980), "     " (1980)  .).

  80-      ,       ""   , -   ""  "" (    ).    ..  "  " (" ", 1982,  2),            ,          . 80-  (  .: :   // " ", 1984.  6).

       ( . 80- )      .          -   :  ,  "  " 50- - 60-    "   (. 70-)      ( 80-)    ,     (. " :   ",   , 1986).           -   .

892

    -      "  " (1988),           ,    .

  80-  -  -     ;           ,          - .











 8.  .
   (90- )

           80- .           ,          -   .    ,  ,  "          ,  " (.. ) [1].        ,            "" -  ,   " "  .

                   - .        [2]    - ,   .                      .

1    ( " ") //  . 1990.  7. . 3.
2 .,: a ...  ( . .). , 1989;     . ., 1990.

893

       ""   -    :    ..  (1991), ..  (1992), ..  (1993), ..  (1994)  .,       "  ".              (-, -, ) [1],             .        .       ", - " -  , ,    (. , 1995),         ,  ,       " " .  (.. , 1996).    " "  XIX -  XX .,      , " ",        ..   .. ,    ""    .

           " ",      . ""        "   " (.. , 1995). " "   "-" ,  ..    "    (     )" (1928).   -       ,          ,    " ",  , " ",         -.

1     ""    -  " " / .   . ..  (1988, 1990, 1991),        .


894

      90-  ,   ,   ""         ,    -  "" ,       : ,     ,     ,       ..      " "  ,             " ",     ""  ""  .

  90-           ,       "  ".        2001 .   "",                  -   (, , , -, -  ).              ,        -  ..  (  " "    ).               ,           ""  ,            .                .




895




 ..    .       XIX . ., 1999.
 ..       XIX . ., 1902.
 ..     XX .   (1900-1922) //  : . ., 2000.
 ..     XX .  
 (1923-1959) //  : . ., 2001.
 ..    // .  . ., 2001.
  .       XIX-XX . , 1996.
    . ., 1976.
       -  XX . ., 1985.
.. . , 1921.
 .. , -  -        //  ..
 . ., 1996.
 ..,  ..   -   . ., 1972.














 

       ,                  .      .       ,  , - .         ,    . -,  ,   ,   ,     XIX-XX .,    - ,    . -,        ,     ,    , ,    ,    , ,   .

        ,      I    ,    " " (. )        .           .       ,      ,      .     , , , ,      .        .            .         .   : " ,  :       .    :   .        ,     ".  : " ,  : "      ".    :   "... (., 5: 38-39, 43-44).

          .    ,      -    ("  ")        ("      ").  ,       ,    ,    .     ,      .       ,       ,    " "  " ".

    ,        .    ,     .     ,       .

    ,          ,      .         .         -   .      (  ,      ).      ,   ,         ,  .         (  ,    ,  : "   " - . 17: 21).   -      -  ,  ,  ,        ,  , ,  ,       .      ,            .

    ,         .    ,   "" (, , , )    ,   "" (, , , ),    ,        .      .        ,        .   ,          ,        ,  .       .    .   ,       .       ,       ,        .  ()      ,      .        ,       .

      .          -          .     ,      .     ,     ,      " " (""): "     : " :  "?" (., 10: 34).  ,   ,    .      ,

898

   .  -  ,   -  .     , ,       .         ,     .        ,          ,        ,    .               .  ,        .

  () -   ,  ,            .   ,   ,       ,   ,    ,  "              " (., 5: 45).

        !       .     ,          ,     .

 -      ("  "),   .      ,     ,   - .         .. .

 ..         . 1)     ,    ,    ,   , ,     ("       ;       :  ?" [1], ,   ,   ,    ,    ,      .   ,   ,       ,   . 2)        .    ,        ,         .      ,     .        ,       .

1 .. . . . . . 23. . 132


        .    ,        .    ,     ,   .    ,    .

899


        .   ,   ,       ,    ,  ,   . "   ,   " (., 26: 39), "  ,    " (., 22: 42) -            . 3)    ,     -           . ,     ,     ,       ,  .          ,   ,     (     ),   ?         ,     .            , "   ".             ,     ,       . 4)   ,    ,     ,  .   ,   ?       (   ),    " ,    ,    " [1].   :    ,    .     . ,   ,          ,   .

1 .. .. . . . . 28. . 190-191.


 "" (-, ..  ,        - nonviolence    - Gewalt-losigkeit - )        "",        ,   . . , ,   ,        ,  ,    "",     "  ".          "" .   ,       -   ,   " "  ..  ,  ""    ,        ,        .

            .    ,        ,             -  , ,  ,

900

, , .       .    . , "      ,     " [1].              ,      , ,     .    ,     -      ,       .    ,          .     ,                .

1  .  // . . . . ., 1993. . 168.


   ,       ,      - ,   .        .  -      ,  ,   ,    .       : -, , -,  , -,  .             .         (    ,     ,        , , ,   -,    ,     :   -    -       )     (    ,     ,    -   ).         (     , ,   ,   ).

   ,    ,         ,       ,    ,     ,  ,  ,                 -         . ,          ,      ,   ,        ,      .     .

901

-,       (     , ,      )     ,           ,  .     ,       ,   .   ,      .   ,     ,      ,      .    ,     ,   ,     ,     ,  ,    " ".      ,  ,       ,    .    ,      .      .    : ",       ,  : ,   ?    ?  : , !   :     ;     " (., 8: 10-11).         (  :  ).    ,      .      ,     ,    ,     .       (    ,      ),             ,   ,  ,  .    .

-,             ,    .         , ,    ,       ,     ,    ,    ,      .     ,        ,       ,    .

-,               ,         ,    ,    , .         "" ,        "" .       ,    ,    - ,  , , , ,     ,       , ,       .

902

   -     .      -      ,       .        -               .

,     ,       -   ,           (    )      (",    " - ., 4: 17).      -        (        ,   , "    " - ., 5: 24).   , ,   , ,       ,   .            .


- ,       ,       ,     ,    , ,  .  ,   .. ,     .         (,   .),             (   );         .

 XX .         .       .. , . , ..     ,    -    ,   ,       .     ,  ,   ,    .     .   -              ,            .    .      ,      ,      .       .           .        ,          .    

903

 ,    .       ,      ,   ,      .     ,     ,  ,        ,      .   XX .         ,    ,   .         .

        .      ,         .  ,     ,   ,         .    -   ..    ,       .    -          . . '  -          .. .      ,         : .     .. , ..    . .

       -     .    ,         ,   ,           .          .

      ..    .      . . "  , -  , -    ,         .  ,   "  ", "  "    ,      ,  ,        ,   ,   .      ,   .  , ,    ,                ...     ,          ,      ,     ,     "  ",   -

904

 ,       .   ,         ,       " [1].      ,      . ,      ,               .       ,     , ..     "  ",   ,       ,     .   ,     .

1  ..    // . . . . ., 1993. . 179-180.        .     ..  ..:  B.C.         (50-60- ) //    XX  / . . .. . ., 1996.


1) !   , .  - "  " (183).               ,        ,         (      ) . "    ,     " (183).

2)     ,     !        ,   -    .

3)  "    ,   ,     !" (184).        ,      ,      ,    .      ..          ( , ,   - ,  ,   - ).

4)    ! "     ,   ,      .         .    ,    ,  "    " (184).

       ,   -  ,       ;     , "   " (184);       .      .


905

5)      ,     !    "     ,    .     " (184-185).

    ,          ,     (, , ).       ,  ..     .          ,        .  ""  -,  "" - -.        ,      "".   ",      " (185). -        ,       ,         .       ,        ,      ,        ""  ""     . "                ,     " (186).

6)        !   - ,   "     " (187).         ,        ,  .             .


912





















  
  .. 
 .. 
 .. , .. 
  .. 
  . . 
  .. , .. 
  77.99.02.953..001977.03.02  21.03.02
. .  066160  02.11.98.
   31.07.2003.  60x90 1/16.
 . . . . 57,0.
 3000 .   677
 ""
101000, ,  ., . 7, . 1 .: (095) 921-0289, 925-6840
   
  " "
143200, . , . , 93



