

OCR:  (. )
ihtik.lib.ru, ihtik@ufacom.ru


 .,  .  : .   . . .  / .  . .. ;  . .. . &#150; .: . .  , 2003. &#150; 800 .

ISBN 5-691-00393-3.


 1(091)(075.8)
 87.373
42

Gunnar Skirbekk and Nils Gilje
History of Philosophy
An Introduction to the Philosophical Roots of Modernity (c) SCANDINAVIAN UNIVERSITY PRESS, OSLO


 -   .  ,              -      .   .         ,     .      ,     .
  ,          .       ,      ,  ,    .


(c)    ,  .., 1999
(c)    "", 1999
(c)   .    "", 1999




   ..................................9
 ....................................................... 11

 1.        ............. 19
 : --................................................. 19
.............................................................22
  .........................................................................29
  ......................................................30
:   ......................................................36
...................................................................38
....................................................................42
    ......................................................44
  .................................................44
.......................................................46
 .....................................49
......................................................53
......................................................54
 .................................57

 2.   ............................59
.........................................................59
................................................67
.............................................76

 3.  -  :     "".............86
  ..................................88
   .........................99

  ......................................................111

 4.  - Politeia:      ............115
   -   ........................................116
   -   ;  ...........121
  ............................................129
"" -  ..............................................................133
 -   ..........................................................147

 5.  .................................152
  ...................................................................152
 -   ...............................155
 -   ..................................................157
..................................................................167
  ......................................................168
..........................................................168
......................................................................168
..................................................................171
...................................................................172
  .....................................173
...........................................................................174
............................................................175
-  .........................................................176

 6.  ..................................177
  .......................................................................177
   -     ............................180
....................................... 183
 -   ...........................187
.....................................188
  ...........................................195
   .........................................198
  ............................201
     ...............................................................204
 ..........................209
  -      ......................212
  -   ...............................................217
...................................219
.......................224
   .............................................227
  ...........................230
 -    .........................................................236
 -   :  ...............................239
 .....................:..244
   ....................................................................250

 7.     ........................256
  .............................256
  ......................265
  ......................270
 .......................273
       ..................................275
  .......................277

 8.    .................................................284
 -   ............................................284
          (, )...............292

 9.  -   .........................................295
   ..............................................................295
    ....................................................305
  ..................306
  ..................................307

 10.     ..........................................310
 -     .............................310
 -     ..................................................322
 -   ......................................................................324

 11.  -   ........................................332
  .......................332
  .....................339

 12.  -   ...........................................344
   ........................................................344
  -    ........................................355

 13.  -    .............365
   -  ..............................................................365
    ...........................................................366

 14.  -   ............................369
"Esse":="percipi".  .....................................369
 - ,  - !..................................................................373

 15.  -   ................................................377
 .   ....................377
 :   ""  ""   " "...................386

 16.  -   .........392
  ...................................392
 ....................................396
 -      .......399
 -   ......................................................401
 -  ........................................................405
 -    ..............................410
 -  ..............................................................417

 17.   .........................426
 -     .....................426
   -  ;    ..........................431
....................................437
..................................439

 18.  - " "  ...............441
   -  .................441
   -   ..............454
  .............................................................461
 -   ..........................................................470


 19.   ...............................................474
...................474
  .............476
  ...................................................................481
  -   ...............................................482
   -   ......................485
  .....................................................................492

 20.  -   .............,...................................494
, , ...........................494
   -      ............508
   -     -..........511
,   .............................514
  ............519

 21.  -     ............524
  ..........525
"".....................532
 .......................................534
   ...................................................539
    ...................543
  .................545
 -     ....................................551

 22.  -   ........................................554
   .........................555
   .............................................558
 ....................................559
 .................................561
- .......................................562
  ..................565
  ..............567

 23.  -    ............................569
    ....................................570
   -  ..................575

 24.   .................................................................581
" " -  ......................................................582
   .......................................................584
 ...................587
,      ................................590
.....................593
  ()..........................................................596

 25.   ..................................................598
. :   ...............................................598
-.    ...........................602
 -    ............................604
  ....................605
 -   .........................................................610
 -   ..................................................................613
  .............614
  ...............617

 26.   .................................620
    .............................................620
    ..................................................623
   ....................................................626
 .....................627
    ....................................................633
   .............................................................638

 27.   ....................................................645
........................645
 - " " ...................................................645
 -  ......................................................648
 -   ...............................................................650
 -  ....................................................................655
 -    ..........................658
 -    ..............................662
    ................................................662
    ..............................................667
  ..............................................................671
  :   " ".......674
 -   ...............................................................677
 -  ........................................678
 - ........................................................679
   -   ............................679
 - ......................................................680
 - ...............................................................680

 28.   ..................................................683
   ............................................................683
     -     ..................689

 29.   .................................................703
 ...............703
  " "....................................................709
 -    .................................................................717
 -   ...............................................721
   -   ......................729
   -     ........737
 -    ................................................745

 30.   ............................................................752
 .............752
  ..........754
  vita activa.............758
   ....................................................764
, ,  -   .............................770
  ............775

 ..............783




   

          (1996 .)  ,  , ,  ,     ,    .

            ,    .   ,          .

 ,           ,        .          ,    , ,   .          ,    "",                .  ,             (modernity).           .

        ,  ,   . (L.Meltzer),       ,             .

9

  ,      .       (Hermund Slaattelid),           ,    (Halfdan Wiik),        .

        (Ronald Worley),      ,         ,     (Judith Larsen),          ,     .

           (Shijun Tong)      ,         , ,     ,         .

       .     ,   .       : Nils Gilje and Gunnar Skirbekk, SVT, Allegaten 32, N-5020, Norway. Fax: + 47 55 58 96 65; E-mail: nils.gilje@svt.uib.no  gunnar.skirbekk@svt.uib.no

    



10





   ?

    ,       .       !

   . ,     (,  , ,  ).  ,    .  ,    .      ? ,   ,  ,           .  ,     ,          .

   ?        ,  ,   ,  ?    ,                           .       ,    ,    -.

     ,        .        ,     .      ,             .            , ,          .    " ".

11

        :    ?       ,    ?          ,      . ,      .      ?

    .        ,      ,      ? ,       ,        ,   .       ,     ?                  ,     .        ,           ?

        .   ,   ,  ,  ,   ,   ,              ,   -  .    ,      ,      ,     ,           .       .    (is valid),          .      ,    . ,    ,    ,  ,          .  ,           ,  

12

 ,   .    ,     ,       (   ) .

      (,  )   (,   ).   ,       ,    ,        .       . ,   ,   ,   ,    . ,     ,       ,       , ,      .           ,    ,     .        ,       .       ,             .

   ,    ,          .       ,      .  ,    ,  ,     ,    .    ,     .             (binding)  .

   , ,   ,      ""   .         ,    .     ,   ,      ,    ,        .  , ,           . ,    ,       ,       .  ,            .

13

          .    ,                       .

       ,      .          ,       .   ,    ,   ,    , , ,     .          ,          .  ,  , "       ",         ,           .        ,          .             ,     ,     .

 , ,  ,     ,     ,     . ( , ,        .)   ,           .              (natural rights)      .         ,     -,   , ,     .

14

   ,     .           ,   ,     .           .        ,      .   -  ,   ,  ,   .     ,                  .       "" .     ,     .      , ,  ,       .           .      ,   ,        .           .   ,    ,       ,    . ,     .,    ,         .

         " "  " ".

   ,   ,   .           ,     .         ,         .       ,         .         (philosophizing)       .

              ,         .            .     ,    ,    .

15

        ,     .              ,  ,  ,   .   ,     -  .        ,  ,       .            .             .    ,      ,    ,   .          .        ,    .

         . ,                  .     ,         .   ,     ,     (the Humanities  die Geistwissenschaften)          [1].         ,   ,               . ,    , ,   ,     .             ,   .

        .    (. - ..)          !  ,

1            ,      (, ,  , ),   " "    (   ). - ..

16

 ,    ,    ""      .    ,      . ,                .         ,            .       .      ,     .

 ,      .         ,             , ,  ,  , ,   .

      ,         ,    ,       -.

1)      ,     .      .             ,         .

2)  ,     .     ,   ,    .       .          .     ,    ,       , ,   ,     .

3)        ,        .      ,  ,       ,     .         .                ,   .     , , ,   (  -

17

 ),  ,         (   ).       ,       .

       ,   .      ,        .     "" ,       . ,    ,      .


















 1.        

 : --

           .     ,    ,   ,    .           , ,    ,     .           ,   ,     . ,  ,   .          ,         .  ,            .

        .                   .   ,         -       .    ,        .  !   , -, ,    , , -,   ,    .          ..

19


     ,      .          .

 - (. polis)      .  ,        ,     .

 V .  ..  , ,   300  .  ,   ,  100   .     ,    40 000      [1].     .

1      :  ,    .     ,       ,    (  )   .  ,   ,    ,   .


       .         .             . ,         .

      ,       ,     .       ,           .         ,   .              ,   -         . ,    ,             .

 ,      (   V   ..   )     ,      ,   .          "--",           -

20

   . ,  ,    - " ".         .   (arete)              ,       ,     .   ,    , ,  ,      ,         .

 ,         ,   , ,     ,      .

   ,   -    .       ,        (, ),      .

   ,     IX   ..,     .  ,   ,   ,      ,    .        VIII   ..,        (,   ).         ,     .    .   , ,    ,        ,       .           ,     .       .       ,       .

     VII   ..   .     .         (. ),   .

20

     ""       ,     .     .  VI   ..  -      .   (IV .  ..) ,  ,    .













        (Thales),         (Solon, . 630-560  ..).   ,         IV   ..,                  (Alexander the Great, 356-323,   336  ..).

           ,           .

.           .       ,             .  ,     ,           .

,     624  546 .  ..        (Herodotus, . 484-430/420  ..), ,      585 .  ..

       ,        .  ,             ,        .

  ,     ,   ,     , , ,   .       -  ,    . (       .    ,     ).             . ,       ,      .        ,      .         ,     .

22

,  ,      .         .   ,       . , ,  ,    ,      ,      .

.       ,         .        ,      .    ,       ,     ,     ,   ,  ,     .   ,   ,      ( ).    ,     ,     .   ,      " ".

, ,   ,  "  ".    ,  ,  .          .   ,  ,   .     .      "  "   . , ,          ,      .           ?

      ,   ,       .  ""     ,  .                  ,            ,     -   .      "", ,   ,    .    ,        .

       .           ,         .        ,            .   -    ,      .   -   .     

23

  .          .          ,                 .       "".

   .    ,         . ,        ,   , ,   .        ? , ,        .        ,   ""  .  ,      ,     "",   ,        .         ,    .     ,       . ,          ,          . ,  ,      .

    ,     :

1.  
2. ()
3.  
4. ().

     !      ,          .

        "  "      .      .     ,      ()   ,   .

 ,      ,            .  ,     ,       -  ,    

24

  .   " " .  " "    (Urstoff) [1],   " () ", "",     (. arche).

,   ,   ,         .      .          .  ,    ,   .  ,    .          ,     ,        .

       ,     ,   ,  .  -   ""        (  ),     , , , ,    ,          .        ( )       ( ).

 ,            .

   


   


,          -      ,      . ,     .

  ,          ,     ,     .   ,     .         .

1      Urstoff,         .     substantia,   - hypokeimenon    - . - . .

25


  ,  , :

1)     ,    " " .  ()         .            ;

2)      ,    :  ()      .          .

             . ,  ,     ,   . ,        ?

    .        :  ,  ,    .   ,           ,     .       ,         .        ,        (, ).      (, )       ()      .          , ,    ,       .       ,  , ,     .

         ,    "".          ,     "". ,          ,     .      XVII .   " " (philosophia naturalis).

26

,   ,        ,        .          !  ,   ,     ,     .           .

      ,   ,     ,    ,       .         . ,        ,  ,  ,        ,   .    - .     , ,   ,   .     -  ,    .       . (   ,   ,       . ,     ,        ,   ,          .  ,          ).

 ,  ,    ,   .  ,    .      ,   . ,     ,    .    ,   ,       .         .          .

       ( ).   ,     .      ( )         ( ).        ,    ,      .

27

,     .         ,       ,   ,    .           ,     .         ,         .    ,         ,    ,    ,  ,    .

,           ,   ,         (  )  ,      .    ,             .      ,    ,   ,    .    ,           .     ,         ,           .       ,           (  )     .        .

        . ,  , ,      .         .   ,        .   , physis,   ("").      .  ,  "", physis, -,          "".

,          .

28


,   ("     ")       .            .











  

.    .  (Anaximander)    610  546 .  ..      .  (Anaximenes), ,   585  525 .  ..

.       ,  .  ,    , , ,      .       ,   , , .

  ,   ,          ,   .          ,     .     ,   ,   ,      ..,   ,         .    ,     ( - )  "".         .

  ,   ,     (apeiron), ,  (   ).   , ,  ,   .     ,  ""  .  ,        .        (     )     .    ,    ,   , ,  ,   

29



      . ,           .    ,           ,   " ".

,    ,         .              ?   ,      .     ,  ,    "",             ( !).       .  ,      .   ,  , ,   ,    (  ,  ,   )     ,        .     ,      .

,       ,     "  ()".  - , ,   .

,       .       .   ,           .













  

 (Heraclitus)   (Parmenides)      .  , ,  , "   "   , physis.             physis,      .   ,                 .   , ,          .

30


   ,   .     , .   ,  ,      .       ,    ,   ?       ,   .           .  ,         .      ,       !        . ,       ,     ,    .

.          .    500- .  ..,     80   .     ,  ,       .           .   ,   ,                .    ,         "  " [D: 70 [1]].  ,   ,     [D: 34],   , ",  ".  ,     ,      ",   " [D: 9].

1             Die Fragmente der Vorsokratiker. Griechisch und Deutsch von Hermann Diels. Bd. 1. Sechste, veibesserte Auflage. Hb. von W.Krantz. Berlin, 1951.      Ch. H.Kahn. The Art and Thought of Heraclitus: An Edition of the Fragments with Translation and Commentary. Cambridge, 1989.            -     .  I.      .   . .   ... .: , 1989.


   , ,      .  ,     "".           .    ,       ,   


31

   .      ,     .      ,   ,      .       -      . ,      ,  ,  ",    ,     ,   " [D: 93].

.   ,        .     . ,  126    ,   13   .

       .    ,         ,         ,       .  ,            ,     .

 ",  ,     ",       .      "    "   .           ,   ,   ,   .  ,          ,   ,     .  , ,  ,       .  , :


1)       [1], 
2)      () [2] 
3)      [3],
4)         [4].

1 .   [D: 91]: "        ,            . ...    ,   ".
2 .  [D: 30]: "       ,    ,  ,   ,      ,       ".
3 .  [D: 8]: "   ,       ,     ". .   [D: 51]: "  ,         ( ) ,     ".
4   ,  ,   "",            ,       .

32


     .             . , ,     , ,    ,    .      .  ,         ,  ,    - , .  ,    ,     .  ,  ,    ,    .      ,         .     -         .

 ,   ,        .           ,      , .         ,  !

    ,    .  -       .

       ,  ,     ,     . ,      (. r),   ,     ,     , ""      ""     ( ).   .

    [D: 90]  ,  "    ,   -   ,  ,     ,   -  ".      ,         . ,     ,      ,     , ,       ,         ,         .


33

       .      [D: 53]: "       ".                . ,  (. polemos,  "")     ,   "" ,  ,   .

    ,           .             .


    .   ,     : "     ".  ,     .    ,  -    "".    , -,  :

) 1)   - .

   -  . 2)   -   .    -    .

)   ,         . ,     .   ,  "".   ,    ,     .          . ,   .

,    ,   ,         .     .  ,    .   ,   .    ?     ,     .  ,    .

       . ,           .    ,   ),      !

34

,   ,     .             ,           .         !      ,         .

 ,        ,    ,        .


.    .      V   ..         . ,         ,        ,  ,   .

     (Zenon of Elea),       .   ,  ,   ,    .          .

       .          (t0),        . ,     50   .      t,   ,     ( t0),     ,  1/50 ,        t0  t,.      t2  ,        t,,       1/50 ,        t2  t,   . ,      ,    .     ,         ,      ,        .          [1].



1      ,       ,              . ,   ,    .


35

,      ,    ,   .

.        .         ,      .

         .       :

 /  =  /  =  /  =  / 


 ,       ( ).     ,      ( ).  ,  ,      ,  .      , -,        ,   "  "   .    !    ,          .   ,     (),   ,        .













:   

   ,     ?            : "     "  "  ".     ,     ,    - .    -  (Empedocles)   (Anaxagoras) -    ,  : "     ,   -   ".   ,        .     -.

36

.     , ,   492  432 .  .. ,           .     ,       ,   .


.     150   ,        .

    (   ): , ,   ,     -  (, )   ().           .


1)     (  , .    ).
2)      (       , .  ).

     .         ( ).        ( ).                . , ,   ..       .  ,   "   "    .

        .      ,       : , ,    .        ,    .      " "       .  ""         .

  ,  ,     ,    ,   .      "",    ,   -      .

.     498  428 .  ..       ,      ,      .      (Pericles, . 495-429  ..),      -  ,   .  ,  ,     ,    .

37

.  22   .

     ,       ""  .       ?             ?     ""  ,   ,    ""  .


    ,  ,           ,       -.         ,   .

    ,     : "",  (. nous). -,  ,   ,  ,       (. telos).       , .















- -    -                 .

.  ,   (Democritus)   460  370 .  .. ,      (427-347).       . ,               .  ,       .

   .         .     ,      -  ,  ,  ,   ,   ,      ,    ,  ,  ,  ,      ,       ..

.   200  300   .     ,               .       ,       .

38

       .     -   .    ,       .  , ,  ,  ,      ,    "  ".       ,   .        . (,       .         ).

        ,   -    ? -    .

       (. atomos).     ,   ,        .   ,  , ,   ..,   , , ,   ..

  ,     .  ,     (, ,   ..)      ,    .

        .       ,      .      ,        ,    -  . (          !).  ,   " ".     ,        ,        .  ,        .         .   ,          . ( , ,      ).

39

 ,              .      .          (          ).          . ,   ,     .    ,  ,   ,      : , , , ,      ,     .

,    (Epicurus, 341-270  ..)   (Lucretius, . 99-55  ..)  ,    ,       .      ,   ,     .

  ,  ,      ,   . ,          .       ,     ,        .       ,  ,  ,  ?

        ,      "",       . ,  ,       -.          ,   ,     ,  .    ,   .         ,    .        ,  ,   ,   ,   .   ,    ,  ,         ,        (. 

40

    ,        ). ,   ,     ,  ,   ,     ,      ,   .           ?    ,     ,  ,      .

      ,   ,         .     -     , -,  -      ,     ,    . ,       ,       ,  ,  -                   .

            .     ,              ?       ,   , -, ,  , ,  ,   -   ,   . ,      ,      ,  -        .  ,    ,      ,  -,  ,     .  ,    , , -,     ,  ,    -  -  .     ,         .        ,   .       . -,         ,        ,    .

41

,            -    600  450 .  .. (, ,   370 .  ..).

 : , (  )
 : , 
 : , , 















       ,   (Pythagoras,   VI- V .  ..).     540 .  ..       .

    ,        ,       .       ,   , -  .      ,   , :  .

 ,     ""   .  ,   ,   .

1.           ,  .

2.  ,          2 = 2 + 2, ,        .

3.  ( )    ,      .

 ,          ,    .

         . ,  ,     . ,      .      ,      .  ,     ,     .

42

 ,  ,          .         .            .

,   ,       .  ,      :

 /  =   /   =  () /  =  / 



     ,  ,    (   ),       .

       .      . ,   ,            ,  ,      .  ,           .            .  -   ,    .

                 (salvation),           .

43
















    

  

,          .        327 .  ..   ,         . , ,     ,       .  ,   ,   ,         .   -       .   ,  , ,       XVIII ,            .           .             .          (Arthur Schopenhauer, 1788-1860)    (Friedrich Nietzsche, 1844-1900).

    ,         . ""        ,     .       ,    ?   , ,           ?       . ,        .     ,     ,   ,    .

  ,    ,              .         " "  ,       .     ,    -

44

  ,      .      ,       ,   ,      . -,   ,         ,   .       -,      ,            ,   .

""  ", -  , -
 , ,  , 
 ,   
  ,   " [1].


1 .  . -  . . . ., 1974. . 185.


              .     . (,     ,     .)

 XIV-XII   ..               ,    .      (),     ""   .      ,      ,    - .     20-  XX .   "  "    .          ,   .

              .        ,    , ,   .     ,           .       .     : 1) ,   ; 2)     3)   -


45

. ,    ,    .         .    ,      .        .

    .      ,    (. 1200-800  ..).     .   ,    ,        .        .          .         .            .

   .   ,      .              ,       ,        (. 800-300  ..).      . ,        .        .         . ,     ,       .      ,   .   ,       ?         .













 ""      .          ,      .  ,        .

        ""   .       

46

  ()  ,     .   ,     ,   (samsara).           "" () .         ,   .   , , ,       (.   )     "",  "".    ,     ,    .

        .      "". ,     ,   .        ,       .       ,   (  )         (unio mystica).      ,    ,    .          (Meister Eckhart, . 1260-1327).

 ,  ,    .       . ,   ,  "",       .   .    "  ".     ,       .          .        ,  "".

        ,    .            .   ,     , ""   .       ( - moksha)    .         ,     .

 ,           . ,        ,

47

    .  ,   ,       ""   -           !

     ,      .   , .         ,     ,          . ,   ,         , ,      .     ,    .    ,    ,  ,            .  ,       ,    -  .           .          ,       .  ,    .  ""          .

        . ,  ,    ,  "   "  " ,   ".    ,    ,      .   -    .

,        "": ...------... ().      ,    ,              . ,       " "           [.  24]. ,      ,               -,   -

48

    .        ,       .

,        (   ),  (desire)  .    ,                .     ,         . ,    ,     .       ,           . ,    ,       .

        ?     ,    ,    .       .      .          ().        .         .  ""       .        ,       ,         .   , ,      ,            . ,   ,             .           .











 

,    ,         ,      .     " "      ,               (. 563-483  ..).    

49

    ,       (.               ).

    ,              .         ,  -     (avidya)     .            .       ,    ,      .         ().

 V   ..       ,        .                .           .

,           .          ""  "". , , ,  ,       .        "" ,          .

    ,        .     .          . ,   ,     ,      ,      ,         .    ,       . ,           .           ,       .  ,   ,        .          

50

 . ,      ,      .      ,      .    ,         ,    ,     .          .  ,   ,   ,      .

    ,  .         ,    "  ".

1)   .  - ,  - ,    - .   ,  , - ,     - ,      - .  ,       ,    .     .

2)              .       , ,     ,    . , ,      ,  ,      .      .

3)  ,       ,   ,        .      .

4)   ,      ,    .      :  ,  ,  ,  ,   ,  ,      .            [1].

1 ,    "  " . -.  .  .. ., 1913. .    .   . . 1, . 1, .: , 1969. - . 118.  ..-.    " " . ..     .  . 1916. . 2. - . 10. - ..

51


.  ""      .     ,     .   ,            .   ,    ,     .        .    -    .    ,          .            .     .       ,        .    ,   ,    ,      .       , ,  ,   ,    ,    .

    .,   .  ,        ""  "".  ,   ,        .              [1].   ,            , ,   ,     .

1 .. .  .. -  . .. .   . . 2. .: , 1990. - . 645-646.


       ,  , "" (the self).            ,     .         "",   - "-". ""     ,    .  , ,   ,         ,        .


52

  ,          , ,   (Hume, 1711-1776).     ,        [. . 15].  ,               .             (pre-modern and post-modern philosophy).












 ( )       .        - ,    .         .          .         ,  ,  .

       .          ,       .      ,       ,      ().       .        ,      .       .

" -   -  ,
,    .
,   , - ,
    - " [1].

1 . - . 184.

53


    -    (duty).       . ,       .      :

"  ,    " [1].

      .    ,        ,       -   .

" , ,   
 ,   " [2].

        (ahimsa).   (Mahatma Gandhi, 1869-1948)     ,        .   ,    ,        .

1 . - . 182.
2  . - . 186.













     .        -.      .              .                    (praxis),       .                  .        .

      ,   .          .        ,     .        .      


54

 ,            .           ,    .        - ,     ,     ,     . ,       .

       " " (poor nobility).            ,     .         .        , ,        .             !       ,       (-, " ").

 (Confucius, 551-479  ..)      ,   ,   .     ,            (The Analects) -      (  )   .     -   .       ,    . ,  ,              .    ,          .     ,           .       ,     ,       .

         .    ,     .       : ",   , [],     " [1].        (humanity),      ,     .  "- : "    -

1 .  .  .. -  .  .  .   . ., 1972-1973. . 1. - . 148.

55


  ?"  : "  - .    ,    "" [1].          : ,     ,    ,        .

1 . - . 167.


           .      .        .  ,  ,   "   ": - , -, - , -, -.     .         : "   ,      .      ,    ,  ".         .    , , ,  ,   ,  : "       ?"     ,    ,   ,         .

    .  ,         ,     .      ,     "".             .       ,           .       ['s Red Book. Quotes by chairman Mao Tse-tung],     - (1893-1976).

      - (Mencius  Meng Zi, . 371-289  ..).   ,  ,             .        ,        ,      -  ()   ().


56










 


  ,        ,  ( )     . - (Lao Tzu)           .      - (Chuang Tzu, p. 369  ..).   -  .   ,      . ,        .  -        (           ),   ,    . ,     .

         .          .   , -   ""  "".            .        .         ,      .

   -  "".   ,    "", "", "", "    ", " ,   ".        ,   . ,  ,     ,     ,   ,       .         () ,          .    ,    .     -            ,    . ,  ,  ""  ,   . ,  ,         .   ,

57

- ,      ,         .   ,     " ",     .     ,      ,   ,   ,  .     - ,  "   ". ,    ,   ,  "",    "",         .       ,    ,   ,  -     ,     .

  -         . ,  ,         .     ,     ,    : "  ,   ,     ".     ,     .    .     . , ,  , ,       ,    (hybris),   ,     .    .     [D: 94]  ,      .    ,    ,    . ,  -      ,    .

 ,  "" -      -  . -        , ,    ,      ,      .         .

















 2.   




,     ,  , physis.     ,   600  450 .  ..,   .   450 .          .          ,    .

     . ,          .      ,       .      ,      . -    -      .    ,        .

         .     ,        .    ,    ,  -  (),  - ,  - .   ,    ,   -  .          .     ?

             . ,  -

59

,     ,    ,   .              .        .

                  ,  "" (. logos - , , to on - ),    ,  "" (. episteme - ),    .

      ,      .      .     .   ,        .



    1600 .    -,        (, )     (, ).

,  450 .  ..        .         (. anthropos - ).

            .              -  [1].           ,      .

1  "-"       ,    ,  ,       . .      .8.


  -         .       ,       ,     . ,    ,  ,    .   ,       , ,     .        .


60

 ,    ,    , ,       - .   ,      ,           . ,        ,   ,     .            ",    "      !      !    .     , ,  ,  ,   ,  ? , ,          .

        ,           .  450 .  ..         .

  ,            ,    ,               ,       .       .

      .  ,          .     .  ,       ,            .     (. 400 .  ..)   ,        ,           ,     .      ,       .

,      ,   (. sophistes - ).     ,    ,        .        ?

61


  ,      ,  ,       ,      .       ,     ,      .

     (  -  )  ,      ,              .      ,        .   ,        ..         .     ,     ,   [1].  ,        . ,         ,     ,     .

 , ,     ,           ,    ()   .  "   "    ( )   ( )      ,    .   "    "             .

 ,     (),      (  )     -        . (,         [2].)         ,           ,           ,   .

2 ., , . 18.


 ,    ,               .

 ,          ,     .  ,  ,


62

  IV .  ..       [1] .     ( 40    300  )       (. ekklesia) [2]. ,  15-20%            . ,       .

1        ,      .     ,     ,    .
2   ,     .


 ,   , ,    .          .      .         .

      ,    ,        .

63

   [3]       ,      ,     ,               .

3      ,       ,      .   ,       , ,  ,     ,   .          . ( ,        ,        ,       ).
       .    ,       .
-,  ,          20 .   10   ,     ,    ( - )   .     .  ,      . 10 ,    ,         .  ,  ,    ,    (      ).     . ( ,        ).    , "     ,   !". (     -       .       ).     ,   .
   500 .       ,      .    ,         -'  .       ,       .
500      10   .   ( 50 )         .    59 (50 + 9)            .         .    6  ,    ,        .      .



       .        ,        .     " " [1].   ,        :  , ,  ,     .. ,          .

1     .         .


  ,    ,   .       ,      ,    .

  ,     ,     - .           . ,            ("     ")      -  ("      ").   ,         ,             .  

64

 ,   . ,    ,    .   .   ,  "" -  ,        .   ,    " " ,    ,    .        ,  " "    -. ,      .       .

   -       .  ,     ,        .             ,     .         (   )       ,     .            ,       .   ,   ,        .         ,      ,    .         ,    ""     .

    ,   .

.  (Gorgias, . 483-374  ..)    .

.        .     (Sextus Empiricus,   II-  III .)     ,    .  ,      .

   ,           .   ,   ,      [.    ],    .    ,       ,      ,       , ,

65

  ,    ,         .    ,  ,   : 1)   ; 2)    ,        3)    ,     .

    ,                 ,    , , ,         .  ,       , , ,      ,    ,    .

   ,           .     ,        .       .        .

   , ,      ,        .   ,  ,        . ,  ,        , , ,    .         ,   , ,  ,    .     ,         ,        .

.      , ,  470 .  ..

.     .       ,       .

       .   ,   .   .        .

66

         .    ()     .

         .   ,      .















.  (Protagoras, . 481-411  ..)         ,  ,    .  ,  ,       (. 484-406  ..).


.          .         : "    , ,   ,   ,    ".

 ,  "    ",      ,  :       ,      .          .

      .     -     .      ,   .          ,      ,        ,     , -: ,   ..       -  ,     ,    .   ,   ,     .   .

      ,      ,       ,        ,        .        ,          .

67

     ,   ()    .

    :        ,    .     ().


  ,         ?                 . ,  ,              ..,      ,        .               ..  ,    (, ),      ,         .        ,   .      ,   ..       (,  ),     ,        ,  ,    ,      .       , ,  ,    -  .

        ,     ,       , , ,    ,        ?     , ,          .     .      , , ,   .     , ,                .           .      "   " , , ,   .

        ?         ,      ?  "",         .  "",      :       ,      - ,    .

  , ,  .      [D: 6] ,         ,       . "     ,   " [1].     


68


,           ?     ,      .    ,         ,     (            )?

1   .   . .: , 1969. - . 1.  1.   .. - . 318.


     .          - "   ".      .    ,  ,        ,         ?       ?  ,        ,    .   ,       ? ,     .

     ,  "       ,   ,  ,   ,  ,    .     ():  ,    " [1].

1  , .318.        " []"    "".   ,  ,    -,     Nichtwahrnehmbarkeit,     . - . .


       .   ,     ,      .          ,    ,      ,   ,  .

   " -   "  ,      ,     ,    .  ,         . ,        ,         ,      -   .         -


69


    .           ,          .   ,       ,        .         ,       ,       .

,          .         ,      ,       .

    ,    .       , , .        ,    (    )    .         ,   ,    ,  .

 ,      ,   ,     ,           .    ,    ,     ,   ,      .     ,      , ,   ,         -      !     ,  .          .       ,        " "   " ".

     .                        ?

    ,       ,      ,  ?    ?       ?           ,    ?

 ,         ,    .    ,          (, , ,   ).                , ,        ,    . ,  ,    .

,           ,         .    ,       .    -

70

     ,           ,      ,          .         ,      ?

              ,    ,    .        ,      .     ,     ,   ,        .  , ,         ,  .             .

   ,       .  ,     , , ,      .   ,  .     .            .

 ,           -    -   .    ,  , ,   ,  ,        .

    ,      .     ,      ,    ,    ,     .       ,           .

    ,                ,       .

        ,    ,   ,  ,      .              ?

      .        ,   .       .   ,  -   ,       .   .

   ?       ?           .        ,   ?  , ,      ,     ,       - ,    ,    .  ,    -

71

    ,     ,      ,    ,       ,         ,   .

    :    - ,    -   ?              ,  ?       ,        ?

    .     ,         ,   ,  ,  "      ".

        - ,     .          ,    ,      ,     ( ).       .      ,      ,     ,     ,     .

  ,       ,         .        . ,  ,       ,     -  (),   (  )    .      ,    ,        , ,      .

  ,     ()   ?    ?      -   ,  ,      ,        -  ,         . ,       ,             -  ,    .    -       .

    ,         ,    : 1)        2)     .      ,      .    ,         . , ,    .       , -, ,      ,        

72

.       ,              .

             ,  ,           .              ,       . ,        -     ,    .

,         -    ,            , -,   ,    -     .

            ,            [1].

1  ,   ,       , ,   - ,    ,   ,              ,       .                   ,   ,         .       .     ,      .       ,      ,     !        ""  "",     ,  . ,     ,       ,    . ,  ,  ,     ,    ,   .      " ",   "" " "     .  ,   ""  ""     .            .

73

     ,          ,     .      ,  .        ()    ,          .     ,     .      ,      .           ,   , ,      [1].

1    , ,  ,        ,    .


      ,  ,   .  ,   ,    ,  "" .  ,     "" ,        .           


   ,        ,    .      ,         .     ,   ,       .

  ,       .            .             .  ,        ,     .

,           .     ,      .            .       ,     , ,      , ""   .   (, )      (, )      ,           .

,            ,       ? (           ,           ?).

74

(ecmecmeonpaoo   ).   , ,       ,      "" ,   .

     ,           ,          ,      .

     ,     ,       . ,  ,   ,     ,    ;   ;   ;   ;   .

        .  ,                  - .          -  .


75

        ,     (431 - 404  ..).           .





















.  (Socrates)   470 .    399 .  ..         (450-400   ..).  ,            .    ,   -  .      ,        .         .

,      ,     ,        .          ,     , ,    .      ,                  .      ,  ,  ,        .       ,    ,  .

.    .     (      )   ,     .  ,  ,       .     ,                 .     ,    ,    .

   ,       ,    -  [1].       ()   .  -       .      :    ,    ( )  !

1 .   . 60.


-,         . ""  ""  . ,  ,   "",   . , ,      ,  "".       ,    ,    ()       ,    .

76

       (arete).     ""    ,     : "       ", "      "  ..                .      ,    .    ,     "",    ,      ,             . ,   ,    ,     .   ,    ,   .   ,     .   ,     ,        ,        ,    .

-,   " "    ,          ,   ,  ,  ,    ..   ,       .     ,   "",    ,       ,     ..   ""  ,          (     ""   ,     ""      ,  ).

      "" (. episteme).       .   ,        ,        .  -        ,     .     ,          .     ,  ,     ( )     ,        .      , ,     [1].   .

1          :     .    ,      ( ).


77


   ,    .       ,           .  ,     (. to agathon),  ,     .      .

   ""  ,      ,    ,   ,    ,    [2].

2     .  ,     ,     ,     ,    .




,   : 1)   ( ,  ); 2)   (,    )  3) ,    .

    .           .           .    ,   ,     ,         .   ,           .

              .  ,    !      .

 , ,         , , , ,   ..,    .  ,      ,     .       ,       ( ,         ).


78


  ,   ,       ,  ,     ,   .     ,       .     (daimon).         ,        .  ,            ,    ,      . (       :    .)          ,     .    ,       ,    .

 , ,            ,         ,  :   ,  ,   .  ,    . ,     , ,   ..    ,  .    ,   ,      .            .        ( ,      ),     (   ).

  ,           ,        ,      .  ,   "" .      .  ,   ,    ,        ,  .  ,      ,    ,       ,    " ".    ,        (, ) [1].

1 . . 22.

79


    ,         ,    .            " ".


      .   ,   ,    . , ,      ,        ,   -  , ,  ,   ,    ,     .         . 1)     (   ,    .     ,    !)      ,      ,       . 2)      ,       ,       .         ""      .      . 3)     " "   .                .      ,      ,      .     " ",  .     ,   ,       .

,   ,  ,     ,       ,      .    ,            ,       ,      . ,   ,      ,        .         .

      ,    ,     ,  ,      .       ,           ,       .

-,    ,     ,    ,   , ,     .

,     . ,  - ,  ,       ,   .

80

        .                 ,          .             .          ,        .         ,       (persuading, Uberreden)          [1].

1              ..            .        ,       .


  ,           - doxa.           ,   (  )      .       -    .           ,  ,    .       ,     .        .     ,         ,      .

  ,     ,       - episteme.       ,            .          .           ,      .       

        ,  ,  , ,    ,   ,    ,     . -,   ,  ,   ,   .            " ",         .

     "".   ,           ,    ,   "  ".  ,          .


81


    .  -    ,           .       ,      .   ,    ,       .           ,     .       [1].

      ,     ?    ,  ,       "",        .

  ,          ,     ,    . ,   .          .         ,       .  ,        ,      ,         ,       .         "" ,   ,      "".

 ,                            .

,  ,        ?      ,       .      ,   

1             .                   . (,  ,           ). ,           ,    .

82

   ,    ,   - ,     ,  ,   - .  ,      ,  -            .  ,        , ,        ,     [1].

1    ,     , ""  ,    .  ,            .  ,        .     .   ,     .  ,   ,       .         ,         (  , ,  ,      ).


,            ,       ,      ,        .  ,      ,      ,           .

      ,   ,    ,       ,   .  ,           ,      ,           .     ,         ,     .     , ,           .

83

 ,            .  , 
    ,      .   [   ],  ,        .

           ,  :
""     "" (      ) [1].


    :
"      " [2].

1 ,     ,     ,       ,  ,       . - ..
2     ,    ,        .     ,        ,    .     ,     ,   .  ,    (  ""),         (   , "" ).


   ,     ,     .     ,         ,   .   ,            .       (        ),    ,     .  : ,     (),   ,      .

    :
" ()     ".

   ,    ,    .   ? ,     (. eudaimonia)  ,  .         .       


84


   ,     .  ,       . ,         ,   "". ,   , ,  (  ,           ).      ,       ,     . (    ,   ).





















 3.  -  :     ""

          .             .    ,    ,       .

.  (Plato)   427 .  ..  ,     347 .     ,          .   ,     .    .      ,           .   ,     ,   399 .  ..    ,      . ,         ,   ,   ,         .      ,       .         ,         .       ,          .          ,        .  ,     ,      .

        .         I (. 430-367  ..),     ,  -    (367- 344  ..)    II.     ,        .

         ,    . -,        .     : 1)      ; 2)  ,  -

86

           ; 3)         .             ,     .

 388 .  ..      - .        ,   .    900         I (483-565)  529 .              .               1100 .   (, ).  ,        ,       "    ".

      ,   , , ,   .      .    ,    .     .

.        .     30    ,    .  ,   ,  .

         ,    ,    .       ,        .  ,         .       : 1) , "" ; 2) ,     (  )  3)  ,    .

       ,    . "...  []       ;                     ..." [The Seventh Letter 341, Translation by J.Harward, Cambridge University Press, 1952].   ,        ,      .       .       .           .        ,           .  ,   ,     .

     ,      .        ,   - ,      .  ,    , , ,  !  ,  ,     ,   .

 ,      .    ,     ,  .       . ,      ,      ,      .    ,     . ,   ,     ",   ".


87












  

  ,                   .     , ,   .       ,     , ,   .     ,     ,        ,  ,    .   ,     ,   .     ,    ,    ,     .     ?   ,    ?     ?              ?      ,         ?                .

 , , -,         ,      -  [1].  ,   ,        (. eidos, ).            "" .          .

1 .  1 . 1.


     ,         "  ".         . ,    "",  ,  "".   ,     . ,       ( ),     .    ,     .        (,   ). , ,        ,    ( ).

88

   ,         .  ,      .     (Werner Jaeger, 1888-1961) [1],   . (   Paideia,          ,        . - ..)   ,   - ,       .            .

1 . WJaeger. Paideia: The Ideals of Greek Culture. 3 Vols. Oxford, 1939-1944.     . .. . ; .. - ., 1997; W.Jaeger. Dieplatonische Philosophic als Paideia. - In W.Jaeger. Humanistische Reden und Vortibge. - Berlin, 1960. - S.142-157. - ..  ..


                      .

       ,      : "  ?"          .  ,  ,      - ,    .     ,   .

      ,    .       ,    ,   .  ,  ,  " "  "  ".   ,   ,       .      .       ,  "   "  "   ".           ,            .  


89

,     "   ",       .         . ,   , , ?     - " ".  ,    ,      .  , ,     ( , , ,    ..),  ,   ,      .    "", ,  ,    ..

     ,     ?   ,        ,    ?      ,         ?   . ,  ,    ""  ?   ,            ,   ,       ? ,     "" .    ,        ,    .

   ,      .       .   ,     "  ".

              . ,     ,    ,  ,     (Verstand).      ,  ,    .            .    - ""  ,      .

 ,   ,      ---.        .    "",       (   ),         ().       ,   ,  "    ".  ,     .

90

    : "  ?"    .        ,     .

 , "   ?",          . ,       .       ?  ,    ?  ,     ?  ,    ?            .    -   .         . ? ,   ,               .

  : "  ?"  ,    ,         [., ,    , . 6].      .     ,      ,     (      ).   ,      ,   ,      "".         : , horse, Pferd, hest, cheval, hestur  ..  ,   (,  ""  ,   "",     "",    , horse, cheval  ..)         ,     .            Equus caballus.       .

       ,    ,    ,  :         .   ,          . "", ,   ,        ,        .      -

91

,        ,      [1],   ,   , ,  "  ",     ,   ""    .        ,      ,    "".    ""     ,  ,           .

1 ,    . , ,      ,  ""  " ".  -    . J.Searle. Speech Acts. - Cambridge, 1969.


       .         .      :    ,      :

 /   

 ()      ,     .     ,        ,    - .  -     -   .

      .        - . ,          .               .          "".           ,          ,           ,    ,    -       .          .

92

  ,  ,        ,       .   .  ,   .   ""      .   ,    ()        ,   ,     ,     .  ,  ,   ,       ,         .            -   .    ,       ,       [.  , . 18],        [.  , . 15].           [.        . 29  30] [1].

1       " "        .     ,    ,   , ,   ,  , , : "   "  "   ",  .        , -, ,    ,     ,      .     ,          ,           ,      .   ,          ,    ,          ,   . -             .
  ,    ,        .  ,        ,    .    ,   ,     ,   ,  .  ,    ,  ,      , -    -      .                 .  ,      ,   ,     . ,          ,   ,   .

93


     :

 /   =  (- ) /  (   )


  ,        .     "",    .    ,       [1].

   ,     .  ,          [2].     :       ,   .

1 . Henrik Weigeland. Napoleon. - In Henrik Weigeland. Poems. - Oslo, 1960. - P.8.
2 .   , . 106-108.


                .          .     ,     .               .        ,              ,      ,         ,        . ,        ()    ()       ().          ,      .

 ,     ,     ,  ,     .       ,   .

  ( )      ("")   (" ").         ,        .             -

94

 ,    .   ,  ,     ,   ,      .      ,  ,     . ,         .       "   "  .

      .  ,       .     . 1)   ,       , , ,  ""  "".       .     .    ,   , ,  ,       ,     "".   ,    , , ,     . 2)   ,     .          -        .   ,         ,        .          ?       ?    ,     ,    ,   ,       ?

               ,             .

 ,      ,      .     .    .       ,    .       ,      .            "", ,  ,      ,  .           "".   , 

95

 ,           .       .   ,    ,    -  ,       .   ,     ().

 ,    . ,  ,         .      ,  "".       ,   ,      "".   ,      ,      .     "" ,  ,  (provisional) "",         .      .          .  -        ,   .  , ""     .

   ,  ,    (" ") [1]     ,  :       .

   ,  ,    ,  ,         .

       ( ,  ),  ,       [2].

1 .  .
2  ,      ,        (    , , , ,   ..).            .


           .    ,            .

       ,       .      ,      ,   . ,    ,   


96

.    ,      .    ,      ,       .    ,        ,  ,   ,    .  ,   ,   ,       .    ,   ,      .  ,     ,    ,   .  ,     ,       ,   , ,  ,          ,    .

      ,        .         ()    (). ,      ,   ,   ,    (BD) ,   ,   ,     (DC). ,          ()    ,           -  ().

 ,       (BD)   (DC),      -   ()   ().

97


      ,               -   ()  ,     ,    ,      .

,        ,  ,    ,  .


        .       .  , episteme,    ,     .                   ,       " "     . ,                  .   ,    ""  ,     ,     ,     ""   ,       . ,           .      . ,  ,   ()        ,        ,      .           .

     ,           .

 ,      .              (   )?   ,   ,     -,   -.             ,     .   ,   -

98

     .     ,    -  .  ,     ,   .    ,  ,  .

,    ,    ,      . ,   ,     (  ),            ,    (  ). ,      ,     .

    .  ,         .   -,      ,     .      (  ),   ,   .       ,    .            .   ,    ,       .          ,    .   ,        ""  .

    .      ,  "" ,  .     .     (episteme),          (doxa).           ""  .      .  ,            .     .
















   


 ,            .        ,    -

99

.        .           ,       .   ,  ,   ,     ,   .

         .    .      ,    .        .  ,               .   ,         ,      .

                    .        ,       ,   .       ,        .       .       "",       .         ,     .

 ,        -.    ,   ,         .         ,                .

     ,      .    ,       ,    ,    ,     .    .     ,    .  ,     ,    .            .  -

100

   [1],   .        ,  .     ,     .   20    ,   ,    .   30    ,        .            ,   .    50      40   ,   ,           .       ,     ,       . ,  ,      .             .


     ,   .        .        .    ,      .    ,       .          [2].

1  . gymnos - . . .  ,     .  ,          .
2       [.  7765- 7785],      .


    .                   .   ,      ,   ,      .

            .

101

      . ,      .   ,                  ,      ,      .     .     .         .    ,      ,        ( ) ,    .   ,    [1],      .


1. 
2.   
3.  ()

1 ,   ,     ,       .  : " ,     .     ,     " [ 331].



 ,      ,       .        .  ,     .  ,       ()      ,    .         (  ,      -).           .                .  ,          ,      .

,      .    ,         , -: , , ,   ..      .  , ,    ,   , , , -

102

  ..,    .            ,       .    .  ,       ,         .         ,        ,        [, 370 a-d].

    .    ,  -   .      .   ,       ,   .           .             .   ,         .       ,        .

   ,          ,  .   , ,   ,  .             .       ,      .            ,         .         .  ,  ,       (),         .

        [, 434 c-d].          - .

 ,    ,   ,    ,      -

103

.     "", "   "        .    ,        [1].

          ,  -     ,               .   ,   ,          .                ,    .      .        ,     .     .     .     [2].

        [3].   ,            .          .   ,      :   ();       (      ),  (     )    [4].

1             (),   ,           [. . 5].      ,        ,    -  .     .
2 . E.Barker. Greek Political Theory. - London, 1970. - P. 239 ff.
 ,     "".      .     ""     ,       , - communis,     "".     , ,  ""  .   ""    .   ,          .          ,      , , -,    (    ),     (,  ,   ..).
3            ,          ,    . [. . 21].
   (   --  )          ,       . (    ,                 ,    ).   ,  ,       ,   ,   .
4       ,   ,  ,           .     ,         ,              .       .

104

    ,    (polls, -)   (oikos,  )   .                      .       [2].  ,       -      5040  () [3]  ,     .

        .               -         .

  ,  ,    "-",   "-".    ,    [4].       ( ), -

2      oiko-logi,    oikos -    logos - , .    ,    ,    .
3 , 737 d-e, 745 .
4           (hybris),       .


105

     . ,   ,   ,       ,  ,   ,     . ,           (   ),             -,        [1].

    ?      "",    .  .    ,  ""      ,      .    , ,       ,       .     " ".    ,   , ,        .     ,         ,     -  -.  ,   - ,   ,     .           ,  .        ,    .

1          .    ("  ")   "".      . ,           .  ,    ,   - ; ,    ,   - .              ""    "",    .      ,  ,      .       (    )      .

 , ,   ,    ,  .         .     ()    ().      ,       ,      ,   '  ()      ,       .     ,      . (,  ,          ,        ).

106



 ,  ,        ,      .

         ,    ""      ,  .       (),      .

    "",    ,        ,           .         .    ,      ""   -   " " (   ,  ,   ,   )     -     .      ,              ,   . ,       ,     ,  ,   .

  ,        .     ,         .     ?    ,   , -  ()   ?  ,       ,     ,    .   .   ,   " "?    ,   " " ,      ,  -   ,     .

,   ,    , ,       ,   , ,   ,      , ,      .          . ,    " "      ,    .    "",       .     ,   .   ,       ,   "" .   ,    , ,   ,       ,    . , ,    ,    ,    ,  ,    .            .

 ,  ,      .    ,     ,     .    ,       ;           ;      .   ,  ,         ,  .    ,    . 

107

  .          , o   .       .          .

         ,  , .    ,   ,  ,     ,  :                ,       [1].

1     :  -       ,   ""  . . M.Young: The Rise of the Meritocracy. - London, 1958.


 ,         ,      ,         ,      . ,       ,   ( , , ),    , ,    ,   ,      .       ,     .

         ?    - ,        .  , "  "      ,   ,  " "      "" ,   ""!          .               .        .

108

    , ,  ,            (  ).        ,  [ 592b].  ,   ,    ,     ,    . ,            . ,    ""   (     ).

               ,    (oikos)   (polls).

        [,  4  5].   ,           .    ,             ,       .  ,    ,        ,       ,      [ 454 d-e] [1].

1 . S.Benhabib und L.Nicholson. Politische Philosophie und die Frauenfrage. - In Handbuch derpolitischen Philosophie. Hrsb. von I.Fischer und H.Munkler, - Munchen, 1987.


             .       ,         ,      ,     ,    ,   .        ,       ,          ,           ,   ,     . ,   ,          ,          [. . 12  17].  ,       .

109

 ,      -   .         .         ,    .    :          ,   ?

,         .          ,         [.  42,      ,   395, 548 b   781 -b,         ].

         ,   ,          ,     ,       .             !      .         .  ()    ,       !      ,            .        .        . ,        ,      ,       .  ,   ,               .

   ,           .   , ,         ,        .

110

        .  ,         ,    .  ,           (       ).      , .. "  ".      ,    ""  -,   , ,    ().     "" (",   ")     .       ,        .      ,   , "        ".       .   ,   ""          ,      .

,     " ",   ,      (),  ,          ().        ,    " "               .

     (Politikos)       .       ,          .     . ,   ,       ()   ( ).

    ,    ,    ,   ,    .















  

      .    ,   ,  .         ,     (   ).         ,     ""    [1].

1  -   ,    :  (),  ( ),  (),  (),  (),  ( ),  ( ),  ()   ( ).

111

                  .              ,          .    ?         ?

  .      ,  .

   ,        ,      ,   ,    ,    .

  , ,    "l'art pour l'art", "  ",      -        .    ,  ,          ,   ,      ,   .     ,        !     ,         . ,      .      .    ,   -  .       .    [1] .   ,  ,      . ,  ,  ,           .

1  - . aisthetikos   aisthenesthai -  ().



       ,       .   ,     .        .  , ,  ,       .    ,       , ,  


112

   .         ,    -   !            .

 ,       .     ,       .             ,   . ,      .   ,     .

 ,    ,  (mimesis),     :        (     ).                   .       .  ,  ,  ,        ,     .           .  ,  ,  ,        .                 .     .          ,    ,       .

      ,       . ,     ,        ,   ,    : "      ,        " [ 607].  "  "     ,   .       ,  , ,  ,    .     ,   -

113


 ,   ,    .    ,           .   ,       ,         .   ,       ,     .     ,  .      "",  .          ,         ,     .
















 4.  - POLITEIA:      

.  (Aristotle, 384-322  ..)     ,    .        . ,            .   ,         (  ,        )         .

  17-18         .     20      347 .          ,           ,       .       ,      .       ""   ,   -     "".           ,  ,      ,      ,     .             ,    .

      .  ,      (  ).    ,      (   -      ).

        ,       .   ,        .       ,         ,       .

             -  (335 .  ..) [1].    860 ,         .        - ,         .      .      . ,         158      .       ,     .             .        : , ,  ,  (), ,    .     , -,   .

1 .  Le   -   .

115


    323 .      .            62 .

.    ,     .        .     ( 1200 .)                 .      ,   ,      ,      .

     , , ,     ,   ,  ,     .            .











   -   

    ,         .        -.                    .                        . , ,              ,   .  ,           ,       ,   .        ,       -  .

116


,       .            .    ,     ,     . , ,       ,   ,    ,   ,      ,     .    ,      ,   ,        . ,  ( ,   !)       .

      .     ,      ,   ,      .         .   ,    ,           .            ..        "  ".   ,      ,     ,     ,      .

         [, 130-136].   ,         ?           ? -,      ,         . ,           .            .         ,   "  ",    ,          .    "" ,    .

 ,            ,       .  (!)  ,       (   ).    "".        ,      ?   "".   ,    ? "",     .     ?      ? (,        "  ",    ,   "    ").  ,       .  ,   ,   ,   . -,   .    ,     ,     .       ,              .

     .      ,       ,   ,  ,   ,  ,   ""     ,      .

117

      ,    .   , -,      -,      .

,           .

       ,       ?             ,          ,      (     ).

         .    . (Egil A.Wyller, 1925) ,            :   .       ,       (. Urgrund),    ,      .    ,     ,   ""       ,            ,           .  ,    " ",   .   ,           "".      "",  ,      ,     "".      ,           .    ,     "",  ,          ""   .  ,      ,   ,  ,        .   ,      ,        ,         [1].

1 .          ,    "" .  , Dem absconditus,    "",     ,  "".  .   . -  . .   . - ., 1979. . 1. - . 283-288.


   ,               . ,   ,  "    "       ,      ( ,   ).         ,   .  ,  ,             .

          (, )    ,   .           ,       .            -

118


.          .      ,             .

,   , ,    ,   ,   ,      ,  -    -  [1].  ,              .    .       ,         ,      ,   .   ,      .      -  .

1 "Substantia"      "ousia".    ,           ,     .       .


           "".          . ,  ,     ""   .  ""       ,    .

,           ,  .            ,   ,     .    ,      ,   ,   .     ,     ,   .    ,       , ,      .     -   ,     .             , ,  "",    ,   .


119

 ,    ,   .       ,         ( ).      .

  /  =   /    =   /  

       ,          .

        .       ,     .       ,         ?

        .

    ,    ( ,  "", ""  ..,   ,  "", ""  ..)   ,  .   ,   ""  "",   ""  .  ,        ,   ,   ,      ""   "".       ,   , ,   "",   "". ,  ,   ""  "",      .       .  ,        ,  .   ,      ,       "".      ,   "",    ""  ,        .


       .     .           .

   , ,    . ,  ,  , 

120

, ,  ,   ().             .         .  ,        ,    [1].

1       . ,   , ,     ,     "",      .          .
 ,              .           .         .         ,          .      -       ,            (). ,        ,       .
    ""     . ,     "",   "",    .      . ,  ,     .  ,    ""       ,      .        ,    .   ""  ,        ,        . (       .      ""  ""         ).



               [. 6].














   -   ;  

     ,          ,   .         ( ).


121


             .            . ,      , , ""  .       ,       ,        . ,      ,         ,   ,     ,     .

  ,    ,     (  ),    ,  ,    ,       (  ).

  (  )                 (),      .   ,         ,    ,    .              .

      1500- 1600 .   ,               ,   .    ,          ,    .  ,     ,        [.   ],   ,     (,   ).        ,     ,    .

         .   , -

122

  ,    ,   .    "" (. - causa)  ,    .       ,    ,   ,    .    :

1. 
2. /
3.  ""
4. /; 
5. -

   ()    .     ,       .        .      (   )    ,    .

        , .   ,     .   ,    .     ,    .   .   ,     ,    ,     (,  ).    ,   .

          .     ""  . 1)      ,        .      (causa finalis).         (rpe. telos - ).2) ,     ,      .     (causa efficiens).     ,       . 3)    ,      (causa materialis),   .    . 4) ,    ,    -

123


     .    ,   .  ,    (causa formalis)     .

   ,  ,      . ,     (),        ,             .

           .         (causa finalis).                 .

      .   ,     ,   ,   .     , ,  ,      ,       .          .    ,        .       .     .         .         - , ,   ..        ,       ,        "".       ,   .    ,        - ,    ,              .      ,  "",   ,     .     (materia secunda) , ,   .

     ,    - ?        ,    ?     (materia prima)    .

   ,         ,   -  -  .        , ,  -    ,     ,       .

   ,  ,    .     ,        ,    .             [1].

1 .          .

124

    .    (   )      ,  ,             .         ,      ,    .           ().  ,    ,   ,  ,   .

      .  ,    ,   .          .

      ""  ""        .    ,      . 1)         ().        . 2)        ().        . 3)     ,   ()      ( ) . ,          . 4)       ()    .   , ,           .

          .      ,       : , ,   .    "" (  ,  ),    - "" (  ,  ).       . , ,     ,   "".              .         ,        .  , , ,      "    ",       .  ,       .

125

  ,  ,        ,       ,  ,     ,      ,    ,    .

      ,    ,           .     ,     .      ,    "" ,     .     ""   ,       .       "" .

  ,    -,           ""  ""  ().

        .   ""  ""      ,      (" ").      ,         .       . 1)       ,       . 2)      . 3)        .  ,    .           ( 127-145 .) [. . 5- 6],     ,     ,   .   ,    (, )       ,     (, , )    .   ,        .            .

           .      ()  ,     

126

  () , , . ,     , .  .

   ()    .             .      .      ,   -,    .    .

           .         .      , ex nihilo. ,       ,    .    .

        ,   ,    ,     , . (    "  "",    ").     ,    .    ,      .       .        .             .         .             ,      .

,     .

 




  (, )
  ( )

127


    (,   ..).      .       (  . psyche =  ) -    .   ,            ( )  ""  ( : , , ).     ,   , ,   "" ,    .      "",    (psyche logike, psyche noetike).     [1].     ,      (  , , , )  ,        ,    (. nous).          [2].

1 .   ,   ,       , ,   ,    ,   .
2     ""  ""  .        .  ,       , , ,       .       ,   ,   .  ,       ,   .       ,      .        ,       ,     . ,     , ,   ,         . ,   ,       ,  ""    (" "),         ("         ").       ?       .


      ,   .          (), ,    ,    , , .       .  ,    ,    .   -


128


  .       " ",      (  ,   )         (. telos)  .         (       ).         (),  "" ,      ,       ( ).

           ()  .       (telos).    "".        .          .          [. , . 23].


       ,  ,    (,    XIII ).












  

,          ,   ,  .            .       ,  -  .       ,    :  " ".          ( ) .       ,  : "" .      ,    ,     " "  ""    [1].

1     ,          ,        .  ,         . (  ,    ,   ,        ).


129

-,  ,        ,    -  .      ,              .    ,  ,   ,   ,       ,   .        "" .       .   ,  ,   ,        ,   , ,   .     ,    (    - ),         .           (, ,   ),        ,     .

    [1]      ,    .      ,  , ,   ,  ""  ""  ..,     ,      [2].  ,      ,   .  ,                ,         .

1     "",     physis,  .    ,   ,        (),       (meta ta physica - ,   ,    "" ,  ).
2  ,           ,    ,     ,   ,     .       -     . [. . 7].
       ,          ,   ,  .          .  ,        ,   ,   ,       .    ,          .         ,  ,        ,  .            .         , ,  .




130


           ,   ,        ,         .  ,    ,         ,     .    ,     ,    , ,    , .

           ,        [1].   ,          ,      . (          ,           ).


     ,     .        ,         ,    .

1              ,      .        .      (res cogitans)    (res extensa)       ,       ,  ,    .     ,     -       ,         .


131

      , physis,       .  ,         (physio-logy),       . Physis   ,        .        (hybris),     , .   ,       ,     ,   .              ,      .

    ,      ,   ,        .  , ,             .        .    " ",     ,      .      ""    .

  ,    , ,   ,   ,   .   ,       .        .          ,    ,   .      ,   ;   -      ;  ,  ,    .

, -,     -       .     ,          .             .  -         ,          (       -

132


   ).  -    ,     .    , ,   "--", ,    , ,            [1].

1       , -,       .          .            ,                  .           ,   ,    ,         .















"" -  

,              .          (,  ).

              ,         ,   , ,   ..       .     ,     ( - theoria,  - praxis   - poiesis),     (epistema- ),   (phronesis- )      (techne- ):

     .     : ,   .        .    ,    . ,   


133

    ,      .            . (   "",    .        ""      "".        ,     ).

     ,  ,     .  ()              , ,         .   -   ,    .   ,       ,      .      "  "   ,          . (         ,    ,     ).

,        "" .     ,             (.    (Realpolitik),   ).         ,          ,        .  (Hannah Arendt, 1906-1975),  (Jurgen Habermas, 1929)         .

    ,       .    ,            (   ).                (  ,  ).   "" ,           

134

 ,         ( ) .        .

      .    ().        .        .          ,         .

,  ,  , " ",     (. organon),    ,        .  ,          ,          :    (, ).       ,           .

 ,  ,        ,   : ",                      ".  ,  ,   ,     ,         [1].

1     ,       ,       .          ,    .   ,             .                ,         ,    .


   ,       .

   ,    ,     ,    .    "",  .     .     ,         .  ,          ,     ,    .

135

,  ,        "", . ""      .              ,   ,     (  - ethos),    , ,         .     ().

     ,  ,   ,    ,   . ",      ,     ".         ,      .

    ,      ,      .    ,      ,   ,  ( )  -.      ,      .   -   () -   ()     .

 








       ,    ( )    (),        .  ,         .     ,    .

 ,     -      .    ,  ,      

136

  ,        .  ,          (     )  ,      .       ,     .       ,  ,       .   ,  ,   ,    .            .    ,      .  ,    ,       .            (oikos),         (agora).      ,        ,   ,      -. ,  ,       ,  , ,  ,       .

,   ,  , -     .           .  ,    -- (zoon politikon),          (),   .   ,   .      ,           . "   , -  , -    " .              ,        ,   .

  ,          .           .      -. (   ).

137

    ,  "",          "".    ,       (, , ).  ,     ,   ,  ,   ""      .


     .         ()       ()?            (),  ,             .               .   ,     ,  , ,     .          ,   ,  ,      .  ,    , "",       ,    .

   ,  ,     ,  ,        ,   "". ""    .   ,  ", "      ,        . ,         ,       ,          . (   ,        ,          .         ,   ,      ,    ,     ).

                .                              ,  ,       .  -

138

       ,     .          .          .    ,         , ,  ,   . ,      ,    .      . ,       .

,         ,   .  ,    ,       .

           .  ,        .       ,        . ,  ,      ,      .           -       ,         ,     .     ,          ! (       .              ) [1].

1 . A.Dickason. Anatomy and Destiny: The Role of Biology in Plato's Views of Women. In Women and Philosophy. Ed. by C.Gould and M.Wartofsky. - New York, 1976. P. 45-53.


  ,       ,  , ,    , ,       .  ,    !

         .

139


  ,       ,      .        .          -   .     ,   .

     ( , . eudaimonia),          .      ,            .

 ,          ,     .        . ,          .  ,  ,      ,      ().         (), , -, ,   ,        .

     : " - ",   " ,       ,       " ( , Henrik Ibsen, 1828-1906).  ,                . ,             ,      -     .  , ,      .      .             , , ,    .    "",       . ,   ,           [1].

1    .    ,        ,    .      .


140

 (. philid),  ,    ,        .   ,      . ,   " ",       .     ,   ,   ,        .  ,       .          .       ,   .   .   ,       - .

   -      -   ,    ,       .      ,     ,        .      .           ().      ,         .      ,      ( ) ,    .        ,       .            ,      ,        .

  ,      .     ,    ,  ,    .

,    ,          .         ( ),      ,    .

141


,    ,  ,       .      .      ,      , ,    . (     " ",             ).

    ,   .         .

  , ,   ,     .        ,  . (.    , ,    ).

           ,    .     .        "  ",   ,    .  ,      "  ,   ".

          .        ,   .    ?  ?      ,     ,     .      ,    ?     ? "  "  "  "?   ,   ?      ("  -  ")?       ("   "),    ("     ") .

,            ,           :    ,   (zoon politikon).       ,    (  , -).

142

           (  )   (  "").  ,    -  ",     ",  - - ",      " (  ,  , - ,    ) [1]. ,         ,  ,       ,     ,    .     ,  ,    ,   ,      - .    , ,   ,         .

1 ,  ,     . , ,  ,   .       ,   ,        .  ,       "",         .     ,   ,  .   ,          ,           . (,     ,  ,  . .  ).


       ,    , ,            ,     .      ,        .          ,                .     ,    ,   ,      .  ,     ,      ,       ,     ,       .     ,               .    ,        -

143

  ,                      ,   ,    . ,                 -,     ,        .

       ,         .       .


          ""   ,         .   ,    ( , )   ,         ().      Realpolitik,   .   ,      .  ,           . ,          .        .   ,    ,   ,  ,      .    ().  ,        (),   ,    ,  ,       ,   ,      .

,          ,     .

   ,  ,   ,         ,  ,      ,        (  ).     (),  ,   -  Realpolitik         .        : 1)     -    (  ); 2)     ,       (      ).    ,         .

144

      ,     ,          .     158         :

1 - =  , - =  ,  =     ,  =  .


      .  ,  ,   :      ,    .      ,       ,      . ,            .

    ,         .         "",     .

 ,  " "      ,  .        ,  .       ,  " " (ethos)  . ,       ,      ,    "" ,    .   ,           . ,  ,  ,        .


145

            .            ,   .

  ,  ,     .       ,     .       . ,      [1].

1          .     ,        . ,   ,          ,           ,    .    ,     - ,   ,        (  ,    ). [.  2  . 104].


 ,      .    ( )   ,  .      ,  .        .       ?     ? ,  ,  ,    .            .         ,    ,      .      ,  .      ,   ,    .

    ,   ,     . , , ,  -   -  ""       .

    ,         .   " ",        -

146

 .      ,             . ,   .    . " "    .      .    ,       ,   ,    ""   .     ,          .     ,       .        .

 ,            .            ,      .

            (   ),      .       ,        .

    ,          ,    .            ,            .














 -   

   "" ( )        .  (),       "",    ,  .     ,      ,    .        ,       .   , ,       ,    ,    ,   .      ,    .

147

 ,  ,     .     .     ,    ,       , ,    .       ,     .   ,   ,    ,    ,     .          -  (techne).       .

    ,  ,  .     , .        ,     (,  ,   ,      .      ,     ).    ,    ,      .

    ()   .        ,     ( ) ,  .   ""    . ,            ,   .  ,          ,   .            ,        .       (    )    .

          . ,    (,   ),  (  )   (,      , . ).        .        ""     . ,      ,   ,    .

148

        ,              . ( ""     aisthenesthai,  " ").        . ,          -   .   ,      .      "" (),   "" (,   )   ,         (     - ).        .     ,   ,  ,    . ,       ,   .


 ,     .      .     .      ,      .

           .  ()      , , . (, ,   "").     , .             .     (sanguis)  .     (phlegma)  . ,     (chole), - ,       (melaina chole) - . ,     .          (hybris),   .        ,      .  ,       ,    .

       ,      -

149

.      .        ,                      ,      . (      .         ).    ,       .     (,    ),         ,   ,    (). ,   .

1)      ,     " " [1].     ,    ,        ,            " ".  -      ,     .              , ,     . (        ).

1  . kathairein - .


2)      ,             .         (    !),   ,          ().    , ,  ,    .

 ,   ,    ,   ( )   .             .          . ,    ,      [1].

150

           .     ,  ,   ,      .  ,          [2].

1          ,    [.  "" -  ].
2 .     , . 6.


     .    ,  ,  ,        ,   .


151















 5.  

  

 ,          .   ,  ,   -   ,   ,                 ,      .

            .          .

   ,         .  ,      ,    -      ,     -          .        [1].    ,     5040  ().  ,   ,      .            .  ,      ..     -  .        ,    .

1     VII, 4,              .   ,    ,        .

152


   - ,   300 .  ..  400 .  ..,      ,    ,     .  ,        ,  .     ,                  .          ,       .   " "  ,       ,        .

                  .   ,     -     ,        .

    -  .      ,         .            .

    , ,  .                    . "       !     ,      ". ,         ,     , ,    ,  ,    ,     - ,    :    ?   ,         .

153

            .     ,  ,   --.

        .  ,       -,       .  - , ,     .  ,   ,      -,    .  -          ,      .

, ,   .          .       ,   ,     .       .

                ,         .         "--".   ,    "" ,    -      .    ,     ,       ",          ".           .

154

          ,    .                     ,       .

        ,  :    ,           .  ,           .             .

     ,      XVIII .    ,    --         .    :     ;       ;    "  " (Innenleben),     -     .

           .       ,      .       , , ,    ,     .            ,         .














 -   

      (Epicurus),   341-270 .  ..  , "",      .    ,   ,      .

     ,     ,   : ,  .  ,   -       .               . ,     

155

   ,     ,                  ?

 ,      ! ,   !       ,        .     ,             .

       ,     ,   ,   . ,     .  ,    ,    .

      :

1)  ,  ,  .
2)          ,     .

,    (. hedone)      ,   ( ). ,    .

,     (hedone)     .               .      ,           .

,      ,     ,  .              [1].   (    )     .       ,        .     

1  = ""   ,      .  . auto =   telos = .

156

      [1].       ,    .

    .        .          . (  ,         ?        ?) [2]

1     "" ,       ,      - , , ,   ,    (telos)  .
2     XVIII       .       . 17.


  , -,        .       .    ,           ,        .

       ,   /      .      ,    ,                ,    .           .     ""     ,       ,     . ""    "" .     ,     . ,   ,   (Hegesias, 3   ..),     ,       .   ,      ,       . ,       ,       .         .












 -   


               .   ,   -


157


      .       ,                   ,    .

 ,         -  .     ,     .       ,     .     .       ,    - .      ,           . , ,   , ,           .         .         ,    ,  ,      .     ,    ,  ,      .  ,  . ,             .

              ?  ,     ,      ,  .    ,     .     ,    .      ,        .          ,   .

   , -,   ,    ,          .     .      ,  . ",    ,        .    ,   ,      ".   ,     [Quaestiones naturales III, praefatio].

158


   -         .     ,   "" ()       [1].

1 .    "".


        ,     !             ,                  "".

, ,        ,      .   ""     ,      .  ,   .        ,   -     (,   ..)      .      ,      ,        . ,      ,  ,      ,      .

   --     (mind)     ,    ,   .         .      .       ,     .     ,   .

-,      ,      ,      .           .

    .           .


159

 [1]           ,       (        ). ,    (Diogenes from Sinope, . 404-324 .  ..)   ,  ""   .

 ,        ,    "".             ,         [2].

     [3]  ,    ()      ,      " ,   ",         -.

1            .         ( )   " "  - .
2       .          .       ,    ,         ,   ,      .
3  = .


 ()  -    (Zenon Citium, . 336-264  ..),  (Cleanthes, 331-232  ..)   (Chrysippus, . 278-204  ..) -      " ".          ,       .  ,       ,      .

        ,   .         -          ,            .          , -



160

    ,       ,         .           , ,  , .   ,      (  )           (  ).

   ,      ,                   ,  .       ?        ?     -    ,      [1].

1         :             ?   , ,   ,            ?


   -  (Cicero, 106-43  ..),  (Seneca, 4  ..-65  ..),  (Epictetus, . 50- 138),   (Marcus Aurelius, 121-180) -            ()   .        .  ,       ,         .  ,     .      ,       .         .

 ,      ,       . ,      ,     .  ,  ,          ,    ,  , -


161

   .  ,       ,        ,  ,             .


 ,          ,  , .      .          ().        , ,  , ,      ("  ").   .   ,   ,      ,   .        ,   ,      . , ,     ,    .             .     .               .        .

             ,   .        .

     ,           .     , ,      ,      .          ,      . ,           ,    .  ,       ,    .            .        -


162

 -,   ,      .    ,     (  )   .    ,      ,     ,     . ,  ,        -       .      ,     . ,          .  ,       ,          .  ,               .

   ,        -  --,   ,      .       ,   .           .        .     ,   ,  .

  ,   ,  ,   ,    .     ,     .  ,  ,  ,      .        . "  , -  , -   " [De legibus, II, 5].

   ,            .       ,         .  ,    " "       .        -

163

       .             .      ,     ,     ,      [. . 6     ].

          ?        ?         .    ,      .                  ,      ,   . ,           .    ,        .  ,  ,                     . ,  ,         .    ,       .     .        ,        .  ,    ,      , ,    ,      .  ,  ,        ,    .

  ,     (De legibus),   (De offiis)    (De re publica),         . "    ,   .   ,   .                ...        

164

  . ...      ,   -  ,        ,        ,        ...

                    ,     ,      " [1].

 ,              [2].       ,   .         (    ,      ).        ,      (),  ,      (),         ,           ,   .

1 Cicero. De republica. Loeb Classical Library. Translated by C.Keyes. Harward University Press, 1928. Bk. III, xxii.
2 , ,   XVII ,         , ,    ,     .


         ,       .       .      ,        .

                 .   ,      .   ,       .    ,     ,    ,     .

   ,       ,    ,     .     ,    


165

 .      ,      .            [1].  ,      .        (   !),   :       .

1 .  .




    , ,      .    ,    . ,    -   .   ,  ,      .          .         .     .       ,            ?


     ,   ,    .   , ,           ,   ,       ,    .      .             ,    .

            .    ,      ( )    ( )         .

 ,      ,          .

       ,            .           ,  ,       .


166

    ,          ,       , , -,    ,      "-"    .    ,        ,       .    ,        .                  .                .      ,   ,    ,    ,   .

     ?    :    ,   .          .















 (, Plotinus 205-270)     .         ,       ,  ,  ,    ()   ,   -  .         (),       (unio mystica)   .

     , ,    ,  , -,        .

                 .         .    ,      .

167












  

  ,            .            .            ,       .










             (Herodotus, . 484-425  ..)   (Thucydides, 460- 400  ..)    ,    ,     .

   ,       ,           ("... ...").             ,        . ,       ,      , ,       .

         .                .          ,         .             ,    .












    -    (Hippocrates, . 460-375  ..) -

168

      - ,         .       ,   .      ,     ,  .

 , ,       ,    .

"  , ,   -     ,    ,  ,      ,     :         ,              ;     ,   ,     ,       ; ,          ,     ,       ,   .              ,       .                ;          .           .             ,   ,   .       ,      ,     ,   ,        ,   .

    -      -           ,    - ,    ,    . ,   ,                 ;          " [1].

1 .  .  .. - ., 1994. . 87-88.

169

         .           ,      .  ,        ,   .         !    ,  ,    ,     ,      .      ,        ,    .             . ,       ,      . -,        ,    .     ,     . -,            .     ,        , ,  ,        .          ,        ,         .

   (, Erasistratus, . 300-240  ..  , Herophilus, . 335-280  ..)              (  ).              (,  ,      ).    ,          ,     ,      .

 (Galen, . 130-200)     .  ,                  .      , ,      .      -

170

              .             .

     ,           [. . 4],         (, ,   )      .             ,     ,        (, , , ).













-         ,   ,   .

 ,             .        ,   ,   ,      ?       ,        -    .           ,     .

 ,  -      " " ()    -      .          (  ),  ,    ,  ,    ,   .

  -         ,        , , ,    . ,       ,  -

171

    .                   ,        .

 ,           .    ,         ,      (   ,  - ,     ).          .

         ,          ,       .        ,    ,          ,          .

  ,     ,   (. hermeneuein - ).  ,           .           ( ,    ),       ,              (    ).       ,       ,                .













     ,        .         

172

        .      ,                 .    ,    ,        ,        .

 ,   ,        ,    .  ,            . -   ,   ,         ().

    , ,  . 300 .  ..  ,    ,        .       ,                   [.     ].












  

  ,     ,       (, ).                  .

         .    ,  ,  ,    .        ,        (   )     (   )       .


        ,      -

173

  . ,    ,    ,        .      . ,  (Archimedes, 287-212  ..)   ,       .     ,   ,   ,       ,     ,         .     ,   .   ,         ,           .

    . ,    ,   ,   .      ,  ,     . ( , ,   212 .  ..   ,              .     : "   !".     ).















     . ,    ,        .      ,      . ""   ""   ,   .

        .        ,     ,      ,     .

     ,   , ,   ,      .  -

174

   .   ,            ,     ,     .

    ,   ""        .  (Aristarchus),  . 270  .., ,    ,     .       ,      .               .       ,      .

       .        ,   ,   ,          : . ,        ,       ,    .

         ,       .         ,      .













       ,         . , , ,           . ,     ,       ,     .    ,     .     ,   ,       .       .

175

      (Philo, 25  ..-45 .  ..)    ,     ,               .

 . 6  ,                  .              ,     .

   ,         ,   ,  , , .            .         (   ),  ( ,  )   ( ).

       ,   ,  ,  .











-  

     (,  )         .

  ,    ,   -  (Hypatia).   -,               .     370  415 .       .


           , ,    .      .   .  ()   ,      ,        .



















 6.  

  

     ..      ,         .     (375-568)    ,       .  ,    [1].

1  " ", medium aevum,    ,       (" ")   (""  )   .


   ,         ,     ,         .

   ,    - , -,           .      ,     .             " ".         .          .  (     )      ,        .



177

   .     .   ,     ,      ,    .  ,  ,     ,             .     -,  ,  ,   .

         .                ,  ,    .        ?     ""    ,     ?                  ?

   .        "" -      .               .     "" ( "") -   ,     ,   .           .

    ,                     .     ,            ,     .      ,       .       III  XII .,       .  XIII         ,       .          .

178

          ,    . (               ).  ,          .               .         ? ,            ( ).

        ,    ,  ,      .     "" .      ,       " "  .    ()    ,    () .     , ,   ,      .          ,       .              .

   ,   "".            ,             "" .

    .          ?  , ,   1)  "   "; 2)     3)       .

         ,       .   ,   ,    ,  .          

179

,   ,   .   ,   .   ,     .      , ,        ,   ,     .         .           ,    .


            (,     ).        .   ,     ,            .   ,      ,        .   ,    .   ,         .

"  "    .    ,   .    ,   ,  .      : ,  , ,     ,     .











   -     

       ,       .              ,           .   ""  -   .    ,       ,    .       ,    ,      .

180

  ,       -     , ,  /, .            .

          () .     ,    ()     .

N1  
N2  

    N2,    ,      ()  N1,         .             .

        .     ,    , ,        .    ,   ,                  .  ,   ,        [1].

1  " "    ,  ,     ,    .


181

  ,        ,     ,     .    ,           .  ,       , ,    ,        -   .   ,       ,    ,   .    ,                ,         .

     ,   ,      .            ,        .          .

,       .  ,    : "      ,      ;      .      .       " (. 13: 1-2).              ()   .              ?  ,      ,         .     ,       ,       ? ,       ,        (Gelasius)   "" (),         .

         ,      ,  ,      -


182

   .             .         .          ,      ,    ,         ,     .          .            ,    ,       .  ,  ,      .













.  (Augustine)   .      354 .    ,   - .       .

           - .          ,      ,      ,   -   .         .     -       .      .       ,    .        .       .

     .     ().          .         .    ,   ( ).

           ,        . ,  ,     , ,   ,  .      , ,    ,  ,    .           ,      .             .        (Ambrose, 339-397)        .

       .       .    430 .,          .

.       .      .

183

  (Contra Academicos),  ,  ,     .

   (De libero arbitrio),       .

 (Confessiones),       .            .        ,   , ,       ,     .

     (De civitate Dei)         " " ("") -     .

             ,  ,     ,     .          .            -   .  ,             (    ,     ).        .

      ,      .     .

         : "  ",   ,  ,    .          .

  ,    ,           ,        .   ,    ,          .     ,   .      .        ,     ""  ,       -     [1].

1        ,     ; . . 10.

184


            ,     .     , ,      .        ,         .      "" .   ,     ,   ,         .

         .  ,     .    .  ,  ,        ,    ,        - .           .     .

 ,         .             (civitas Dei)    (civitas terrena).  ,          ,    -      "".

          ,    ,      ,    .       ,       .  ,      ,         "" , -,     .      ,         .      , , ,  ,      ,         "",    - "" .


185

          .  ,  -           .      ,       ,          . (          ).

         ( )     ,         .          ,     .    ,       ,    .

   ,            ,     .        (),   ()     .      .        .  ,          .       ,   ,   ,         .       ,               .                 ,    .   ,   ,       , ,      .     ,     ,      .

    ()      ?     ()  [1].          ,  ,              .

1          () .

186



       .      .   -      ,         ,  .












 -   

        ,    .         .

       .      ,    ,    ,        ,          ,     .       .

     ,          ,               .  (Tertullian, . 160-222)      .          credo quia absurdum (,   ).      .     ,       .           ()    .

          .      .  ,      .       ,   .        -     .       . 

187

  ,      ,       : credo ut intelligam (,  ).  ,               .    .

    ,     ,        [1].      (  ),    (  )      .      ,  -   .           . ,        ,          ,   .         ()  .

1 , ,   ,  ,    .


    ,    .             ,      .













  (, , Pyrrho, . 360- 270  .., , Carneades . 213-128  ..,  , Sextus Empiricus, . 200  ..)     .           .     ,   ,         ,   .

        .        .   (  ),       [.   ].        ,   ,           (. skeptikos = "") [1].

188

          .

1)      .


 ,     ,     ,          (, ),           (, , , ,  ..) [2].

1 . [A. Naeess. Scepticism. - Oslo, 1969. P. 2-7]    "",   -  "".    ,        .

2       ( ).         -     .             ,    ,             .  ,          ,      .



     ,   " ", ,        ,     ,             (, ,   ..).       .  ,      - ,      , ,     .


 ,         .  ,  ,       .      ,              ,    .

 ,   ,   ,     ,      .

  ,     ,           ,     .     ,    .  ,   ,       ,   ,       .

189

      .      ,      (       ).  ,      ,          ,          "" .

 ,        .      ,       .  ,        .          [1].

 ,   , -,  ,         ,    .    ,    ,      .   ,     ,          ,    . ,     (  )     ( )     ,      -  ,    .

2)     .

                          . "        45 987   -, ,    -".       ,     ,       . ,       ,      .    [2].

1 .          . 10.
2 .          . 15.

190


3)     .

             ().    ,       .   ,          ,    ,    .

      .          ,     . ,    [1].

1 .  . 7    .


   -.       ,     ,   ,   ,  ,   .         ("   ")   ,       .     ("  ")   . (                      , .  2.   , ,        .          ,   ,          ).

4)      .

       (   ).       ,   . ,             .       ,     .


 ,     .         ("  - ad infinitum"),       (" "),          ("" [1]).      . ,        (, )      [2].

1     . decisio - .   (. "Dezisionismus"  "Entscheidungsdenken")       (Carl Schmitt, 1888-1985)   ,          ,   . .    "autoritas,  veritasfacit legem" (,   ,  ).         ,          (-).         (). ,    ""    (       " "). [.     . - .   . - ., 1992. . 2. - . 455-456].      .-.  (Karl-Otto Apel, 1922),  ,           .        .        (Hans Albert, 1921)   " "    [. Tnnszendentale Traumereien. - Hamburg, 1975. S. 149],    (Dietrich Bonier)     -, ,      [. Rekonstruktive Pmgmatik. - Frankfurt am Main, 1985. S. 297].
2     ? .   ()  [. 18  30].

191

5)      .

 ,  ,  , ,        (,     ) ,        ,  ,    .      .      ,   .         (),   .

  ,        ,   .    ,                  (   ).

        ,            . ,



192

      ,     ,            .  ,  ,          .

  ,      ,     .       .     , , .      ,       .               ,     ,   ?

-,          .    ,             .    ,       ,         .       ,   ,        .     ,    ,       .                .     -  .

       ,      ,   .     ,             .               ,        .

 ,        ,         .        ?

193

   ,          ,  ,    ,  , ,       . ,      , , ,   ,      ,  ,           , ,       .          .                ,   -   ,         ,          .       , ,   (adiafora),        .

        ("    ,    "),        ,    ,  ,   "  "    .

,  ,           .    ,      ,  ,  ,     . ,           ,     ,     ,       ,      .          ,       . ,               ,     .

          ,           ,        ,      .   .    ,  -

194

     ,        .        ,   ,           .

  ,    ,                .       . , -,         ,     .  ,           .   ,      ,       .           ,     ,      .


    ,      .            ,            [1]   .

1      ,        ,     .        ,        - ..










  

 ,       .  ,      , ,       .    ,  ,   ,     .

1)         ,  ,   ,  ,        , ,   .    ,    -

195


   . ,   ,  ,     : ,  , .  ,      ,       . (    ,     ,     ).

      ,  1200  : Cogito, ergo sum (,  . . . 10).              "" ()    [. . 7].

2)      ,   ,  ,        ,  " ",     ,  " ", " ", " " (  , , , ...). ,            .    ,      ,      .   ,   ,           (  ,   ,   ),       ,     .

 ,  ,           .  (       )     .


  ,  , ,    ,             (  ,           ,   ).   ,             ,     ? , -, ,                    .  ,           .        -

196

 ,   ,        ,        .

     ,    ,     ,         .   ,             ,  ,       .

3)  ,  ,   ,        ,  .  , ,   "3 + 3 = 6",   .   ,      .      ,        ,        .

4) ,  ,     ,      .    ,           . ,  ,                    ,  .  ,        [. . 4].

      ,                   ,      .   ,         ,  ,        .

   ,      , ,         ,    .                    .      ,       [. 5].          

197

 .       ,   ""   .  ,      ,       ,     ( )  . ,    (      )      .

                       .     ,   . ,     .     .












   

  [. 5]        ,    .              .        ,   .

     .       .  (    )          .              ,      .   ,       .    ,  ,            (credo ut intelligam - ,  ).

    ,         .  ,  ,  .       (unio mystica)   ,    ,     .       .         -

198


     .  ,         .        .       .       . ,  ,    ,    ,       ,           .    ,     ,      .  ,         .       ,   ,      ,  , ,         (      ).

 ,    -  ,        (creatio ex nihilo).        .

       ,      ,  ,        .    ,  ,     ,   ,     .  ,     ,        . ,  (     ) .

       ,          (unio mystica)  , ,        . ,    ,      .                ,       .

  ,    ,            .   ,      ,         . (         

199



 ,    ,         ).

  "  " ,  , ,     ,       .         .

,  ,  ,    ,     .         ,     .      ,         [1].

,      ,         ,      .  ,  , , , ,       .         ,         . ,  ""    .             .   ,    ,             .  ,     ,       .   ,   ,             [2].

1  ,      , ,     ,           ,          .              ,  ,   - ..
2     ",   ",      .


             ,   ,   ,    .      ,   .             -

200

,  :  ,  ,    .         ,        - .













  

      .        . ,       ,    ,      ;

      .  ,      ,     .  -        ,      ,    . [.    "  ", . 22].

    .  ,      ,    ,      .        (    ),          (    ).

     (      )   ,     .  ,                ,    .   ,       ,    ( )     ,   .  ,  ,         ,     .

      ,     ,    -      ,       .

201

  ,        .         .         ,       ,   .         . ,  ,     ,    . (     ,         "" , , ""   ).  ,    ,    ,   .      ?     ,       ?

        .          , .          .       ,     ,      .  ,   ,    .       .

     ,   ,   ,     .  ,   ,     .    ,           .         ,    .    ,       .

  ,         .       .    .

  ,    .   ,   .     ?  ,        .  ,       .     . , ,    ,        .    ,        ,             ,   

202



 .       ,          .    ,      .        ,      ,   .       ,    ,  ,  ,       .       ,   ,    .


   .   ,    ,         . ,  ,           , , -,   ,       .                    .         .

 ,    ,      [1].   ,      ,           ?     ?          -   ,     ?     ,          ? ,   ,            ,          ?

1 .    .


           ,          ,      .               ,    .  ,     ,    ,         .



203









     

       ,   "":  (regnum)   (sacerdotium).          ,  ,  .        .

 ,         "" ("").  ( )  I (Gelasius,  492-496)         .   ,    ,    (potestates)   , ,   ,    .

  ,     :  - ,   - .      .

  800-900 .      ,  .         ,  .   ,       ""   -.

      ,       .      ,        (            ).         ""  "" ?

         .           ,    .  ,         .

  ,           .    ()    ,          .

      ,          .

       ,      (  -

204

).         .          .     ,        ,   ,   .           ,   (respublica Christiana)   . ,  ,        .  ,              .      .


   ,     400  1500 .,       .      .  ,           .    ,      ( )     ,      ()   ()            .       ,       ,        .

       ,    .   1000 .,       .      .       ,  .    ,  ,   .     ,    XVII        ,    .


       , "".  ,       ""   .            .          .               .              .              .         ,    .     , ,   ,        ,    .

                   (      1096- 1291 .).                .   ,        ,     .

  ,     .              .         .

           ,   - . -

205

   ,         .    ,            ,  ,   . (   XVII       ).         .




 (   )


 

      -    .         ,       .



     (, ,  ).   ,    ,    .  ,          .   ,          . ,    ,      , ,   ,     .

         .    ,     .      [1].     ( " ,   " ,       ,        ) [2].       .           ,       ,        [3].

1     ,     .  ,     ,      .    ,    (.    ,          ).       ,            .
2      .       , , ,   .        .  " ,   ",  ,     .
3 ,      , ,  ,   ,       (,    ; .         ,    ).


206

 ,  ,          . ,  ,  ,           . ,        .

               (            )        (           ).       (XVII .).         .   ( )         "" .

 ,       ,     (  ).

 ,       , -,     .      ,            .       ,       ,   ,      ,    .         .   ,  .     ,     .      ,         [1].



1         ,      .  ,           .      ,      .         .      ,        .          ,  .   ,          .         ,     (  ),    .   XII  XIII     :     ,     (     )  .


            ,    .          ,     


207


: ,         .      ,   .  ,       [1].

1    (   ).
      ,      . ,     ,     ,    .        ,             .     .                    . ,        ,        . ,         .       (   1050 .)     ,         .
 1073 .   VII (Gregory VII, . 1020-1085)     .  IV (Henry IV, 1050-1106)        .            .
         .      ,          .
 VII       .    , , ,       ,    .      .     ,           ,  ,     ,                .    ,       .
-,    ,       ,      .             .
          II (Honorius of Augsburg, .  1130)    (John of Salisbury, 1120-1180).     VII,    ,    "    ".         .           ,   .
       ,  ,   , ,       . ,      status quo    .     ,    . ,   ""     ,     .   ,    ,       .





208


    III (Innocent III, 1060/ 61-1216),  IX (Gregory IX, . 1170-1241)   IV (Innocent IV, 1198-1254)      .          IV (Otto IV, . 1175/82-1218)   II (Frederick II, 1194-1250)    , ,       ,     .      ,      ,          .

    ,  XIII ,       ,    .      .          -.   ( ,  )   (c ,  )       .













 


           ,       , universalia,  ,   ,    .                 ,   .

        (. .  - universalia, .  - universale) 



209

 (. .  particularia, .  particulare).    ,    ("", ""  ..)   ("", ""  ..).  -  ,      ,      .. [1]

1            . ..     . - ., 1987 - ..


      (       ,    ).     -     .

,     ,    ,   -   .

       ,     ,     .

 (  ) ,    .

 ,     ,     (. nomina).

            .

 .  ,   ()          , ,    ,     ,    ,    ,   .       ( ).  , ,  ""    ,   ,   ,    ,      .  ,     .  , ,        ,     .

210

        universalia ante res,      .  "" (ante) ,      ,    ,   ,       ().

 .  ,   ()     ().         ,        .  ,   "",      ,     ( )  .     ,         .


    "",     ,   ,  "".    ,       ,  ,       .

        universalia in rebus,     .  () ""        .    ""    .

  ,  ,   (, )     ,    .    ,          ,     .          "",     , .

     universalia post res,   .  ,     ,   ,    ,   ().

   ,      ,      ( ).

     . ,     ,   ,     ,     ,     (ante res).      ,    ,     (in rebus). -

211

           (post res).        ,      .  ,      ,        .

          .       (  )  ,      .   ,   ,      .  ,     ,        .      .    ,     (,   )             .

     .     (. 1250)     .      (ante res),    (in rebus)       (post res).         ,   , , .










  -      

         .     . 1200 .      -   .  1210 .      .      ,     (1225-1274)     .     ,    -        .

212

.     ,   .       ,    .           .   20      ,          .  1245- 1248 .     ,      .

         .      ,      .     1323 .,  49   .  1879 .       - .

.         (Summa theologiae)        (Summa de veritate catholicae fidei contra Gentiles).        ,  -    .                 .     ,   (De regime pnncipum)    (Quaestiones Disputatae de veritate),    , ,   ..

      , , ,    .  "" .      .   ,  ,  .     -,    ,         .

     ,           ,   .

       -         .        ()  .  ,    .      ,         ()  .       .            ,       ,      (   ).  ,    ()    .

213

,        (-, ,  ),         .   (-,   , ,  )       ,  .

  ,        (  ,      ).


  



, 

 ,      .           . ,    ,      .  ,         .       .

        . ,            .         ,   (, )   .         - .     -  .  ,         ,    (  )    . -                     .


   -     .          

214

    ,      -    .              .           , ,    ,       ,   ,   .


     ,      ,    .   ,    ,   ,    .  ,  .

     .     ,     .      ,     .        ,   .       ;       .    ,      (  )     .          .        ,     (lumen naturale)   ,      .  ,        .      ,  ,   .  ,           .   ,     ,     .         . ,       .


      ,        ,    .          .          .      - -                 .

215

,      ,    ,    .        ,   .     ,          ,   ,      .   ,        ,     .        ,   ,         .   ,  ,  .    ,     .     .    ,    .     ,    . (                ).

        .         [.    ].        [.   ]. ,         ,      ,        .         ,    , , ,     .  ,     ,     ,    ,          .  ,  ,    .            ,       .  ,        .         .        .  ,        ,         .


216

           [.  ].     , ,  .         ,  ,    ,    .  ,      ,      .        ,        ,  .      ,    .

,   ,       .    ,    .     (, , ,   ..).       - ,   .   ,      ,  .

         (regnum)   (sacerdotium).  ,            -.              ,         .  ,         .         .          ()   ().           .












  -   

 ,    (,  "  ",  . schole),    :

1)  ,      400- .  1200- .            .          (Johannes Scotus Eriugena, IX ),   (Anselm of Canterbury, XI ),        [. ],   -


217

      (Peter Abelard, XII ), ,  ,         .

2)  ,      1200 .    XIV .            (Albertus Magnus, . 1200-1280),            (John Duns Scotus, 1265/66-1308).

3)  ,     XIV    .        (William of Ockham, . 1300-1349/50).  ,                 .  ,         .

   ,         .

       ,     [. ,     ].  ,       ,          ,      - , , ,      [1].

      -. ,   ,    , ,       -

1             .    ,    .     ,       ,       ( ),      .    ,     ,   ,   ,    ,      ,       ,           .  ,        ,             .      , ,    ,      ,        (     ).

218

   ( ).       ,      - ,     ( )   ( ),  ""    .

    ,           , :     (      );     (        );   (  - ,    )        (             ).














               (-).          ,    .         ,  ,  [. . 6].

Esse     ens   

      ,       (  ,     ).       ", " (. esse) [1].   ,   "",   .

1 . - (inter-est),  -.


   ,  ,     esse  .  esse   ,        . ( ,  ,  ).

      esse,  ?   ,    (  ,  ,  ,    ..),  ,   ,   (ens).   , esse, ,        -


219

. Esse  "-" (is-ness),     ,  .  ,  esse  ,       !     .

 , esse, ,  "-",        .   ,        ,    .  (esse)  ,      (ens).

 ,                .            ,   ,    .           -   ,   .         ,   . ,  ,    ,  ,    ,    ,  . ,      . ,   ,    .

        ,   ,      ,   ,  ,   ,    (existentia)   (essentia).  ,   , -  ,     ,        ,  , . ,   ,  ,       ,        .



         (,   ,  ,    ..),  ,      ,    .     .   , , , , , , , ,    (  ) [1].

1  ,      ,  . .     [. 18].

220


  

  ,    (, ),  actus  potentia,   ,  ,     .


 ,    ,      , , ,   , , .      (potentia),     in actu, .         ,     ( ,    ),        .         ,     .      ,    -  .     . ,      ,    .     ,   ,           (,      ,  ).  ,    ,   actus  potentia       [1].  ,        ,     (),  ,    (  ).   ,            ,       (   )     (materia prima),      - .

1 .  -    .    .         .       .  ,       . (     ,      .    -  , ,  .     ,    .   ,   ,    () ,   . ,      ,      ,    ,  , ,   ).  ,  ,     (    ) .

221




     , ,        ,   (,   !).   ,    .  - ,   .        ().     .


  

  (ens)        .        ,     "".           (,   ).    ,            ,      ,          .     ,     -  , , ,   .   (actus purus)   ,    , ,    .         .         .  ,      ,       ,      .

    .        ,      .      ,       .     ,   ,        ,       (, )   .          .          .



      ()    .     -

222

  .    ()     ,                    .        ()            .

  

  ,       (, ,   ..).       .          ( ).


   ,         .           ( ).

    ,   ,     ,          (,    ).

    ,    .              .

 ,      .      ,  .         ""  ,      .  ,    (     )      (  ). ,              ,     .

  ,            .  .   ,    .

 ,      ()    .     ,    .  ,     , ,  ,  -

223

      .   ,     ,    ,     .  ,            .   . (  -  - ,    ).

















 , ,      .         ,      (   )   (   )    .


       ""   .      ,                    ,   . (      ,         .      , ,         ).    ,       .    ,        .

     ,  .            .   "" .    ,   ,            .

         ,        . , , ,           .     ,        ,   ,    (ap-

224

)    ,   ()      ,     .         ,   .

   ,     . ,        .    ,    ,  ,    ,    .        ,   ,     ,       ,  .   ,        , ,  ,    .  ,  ,        ,   ,   ,     .     (post rem)       .     .  ,      .

 ,      (),      (),    .        ,    .  ,        .  ,  ,       ,             .



 ,           .     ,     -   .      ,           .          . (           " ",    ,   . .         ).



225

  ,                .     ,       ,     .      .  ,    ,                .    ,        ,        .

     ,     .  -  ,    .      ,    (   ,      ..).

 ,   ,   ,           .  ,    - .   (,   )       .

   ,   ,   .     ,    ,   ,      ,   ,      ,        .  ,    ,   ,         ,    .         ,       .         ,   .         ,      ,     .       ,      ,    ,        .

            ,    .        ,   .             ,     .     .        .

226


         .      ,   .           ,     .      esse ,  ,    ,  ,  ,    esse,  , .

 ,       - ,   .            . ,            .       .

,                   (     ).









   

    ,    ,     .     (, )  ,       ,     ,      .   ,      .  ,             .     ,                  .    ,         .

      (lumen naturale).  ,       ,        .


227



           [1].

1    " /" (lumen naturale),   ,       (       ,    ),  ,          .        ,     ,    ( ) .        ,     ,  , ,   ,      ( ) .


    .

        ,                ,      .           , , ,        ,     .

      ,     (),      .    ,             .

      ,     .        . ,         .   ,      ,               .  ,    ,   - ,     .    ,          ,  ( )    .       .

       ,    , .      . [.    -


228

].   ,  ,     .           ,     .           .       .         (         ()  ,         ).

         .     .   ,    ,    ,     .

         .      . ,    -     ,    ,   ,        . ,       [.       ,   .   ].       ,   -    .  ,   . (      , . . 6).

     ,           -.     .  ,    ,    ,        .        .    ,     - .        ,             [1].

1 .         (    ,        )   (      ).


229

          ,         .    ,   ,       .      ,        .    ,       .  ,             .     ,              .      ,       .

-   ""         .    .        ,         .               .            .       . , ,       -    .










  

  ,      .     "  ".  ""     ,       ""    [. . 7].  ,        .        ,          . [.   ].          ,       . [ ,      , .   , . 29].

 ""   .  ,      ,    ,        .

230

 ,            ,      .        ,  ,           ,    .

,  ,             .         .       .

          , , ,    . ,        ,      . ,          -   ,        .    .      ,   ,  ,   ,  ,     ,  . ( ,  ,         !).       ,    ,          .        ,        .  ,     ,    .      ,      ,       ( ),   ,   ,     (  ).

         ,     (1033/34-1109),    " " -    ,     .

231

  ()

       .    -     (  ).       .  ()    ,   (, ) .  ,         .

     ,      ,     ,      ,     [.   , . 10].

        .  ,     , ,    ,         [. 18].     ,          .     .   ,       ,   ,        .

     ,  ,              ,          .       , ,   ,  ,    .      ,           ,        .      ,       .

   ,             . (            ,       .       ).

232

1)  

      .    .    ,     ..              .    ,    .   ,  ,    ,     .

   ,         .  ,   ,   .       ,  ,  ,    ,         ..          .           .     ,          .    .   .

,    ,     ,        .    "-" ,  ,    .

,    ,    ,  ,     .    ,  ,     ,    ,  ,    ( ,    ).

       .      ,           - .        ?       ,          .          (actus  potentia)    "".

    ,     ,    ,   ,        .         ,      ?

233

           .        ?

,  ,        , ,   ,   (       ).     ,      .   ,              .

2)  

      ,  ,  ,     .      ,        ..                .             .

3) ,   

      .          ,      .       ,   .         .    ,   .   ,     ,    -  .  ,    .   ,  , ,  ,  "  ".

4) ,        ,       

      . ,       .      ,       .     , ,  , "  ".          .

5)  

 ,   -,    .   -

234

   (physis)        (telos).         .                ,       ,          .  "" ,  , "  ".

,           .          . [.         . 11  13].           [. 23].

 

    ,        ?          .

 ,    ,    ,      .       .    ,  ,     .             .         [1].

1 .    ,      ,       .


,   ,     ,        .       ,      .

        .   ,        .        ,   .

 ,  ,    ,     . ,      ,      .         ,  ,              .     , ,   ,    ,  .

235

       -,    ,   - ,      .











 -    

     ,         (XIII ).       , ,    ,    .  , universitas hominum        ,     .   ,       ,   ,  " "  .

         .         .

  universitas hominum       .  1300 .   ,      ,     .      .   (   )        ,    .

     ,  ,       .          .            .     ,      .   ,         ?         .       ?        -

236

     ?       ,        .

 ,                  XVII .     .          ,    (1469-1527)    (1588-1679).       XIV-XV .

 XIV .           ,     .    ()                      .

  (Marsilius of Padua, 1275/1280-1343)  ,    .    (   - Defensor pacis, 1324)      .

  ()  (John of Paris,  Jean Quidort, 1255-1306)   ,  ,       ,         .        ,   ,      ,     ,   , ,      .

      ,          .                .     (  ) .     (, )      ,    .

    ().      XVIII .!   ""    ,      -   ,    .   ""  ,          [1].

1   . ,  ,       ,  .  ,   ,  ,    - ,    .  ,       (cuius regio, euis religio).      "".


237

 ,         ,  ,   ,          .      () , ,  ,  "  " .     -   ,              .    .      .        ,    .   ,  ,         .

       ,     .    ,           "",        .    ,  ,     ,     .   ,      ( "")    ,  .    ,       .

  (1285-1349)   .           "".  ,     .     ,        .

   .        .      ,     ,


238

    (   ).    . ,     (),     ( ).        ,   ( ).     ,     -    -  ().       ,     .       ,   ,        . ,        ,          .  ,             .     . 7   .

   ()     ,             .          ,    .      ,        .       ,       .    ,     .         ,      XVI-XVII .  .  ,             .         .











 -   :  

 XVI . -      .      .             ,          .    (1483-1546)           .

239


 ,                   .            -  .      " "   .        - ,        [.   " " (Entzauberung der Welt), . 27].

         (via moderna),      .                   (  ordo).       ,      .    ,        ,   .

  ,     . ,       ,   .       ,    ,  ,     .          .            [.   "   "].  ,     ,  ,              .        .      (sola fide)     : " , ,   ,  ,    ,  , ,   " [1].   ,  ,  ,  ,     ( post fidem).   ,   ,       ,      ( ante fidem).   .    ,   -

240

 , ,    ,    . ,           .         .

1 ..  .  .. -  .: ..  . - , 1994. - . 28.


       ( -  . voluntas - ).         ,      ,  ,   ,    .         ,   ,       (" ").  ,      [.   "" ].   , ,  ,          . ,        .     ,    ,     . ,  ,   ,    . "   ,     ,   ,  ,    " [1].          .  ,             [.    , . 8].

1 . .   .  .. -  .: . .  . - , 1994. - . 187.


             - .    ,    ,    ,     .   ,         ( -  -    , ,    ).  ,         .          .        (          " ",           ).     ,     ,      .    ,     ,   .




241

          [.      ].    ,           .          .       ,   ,   ,    .           .    . ("      ").          ,   .

        .        ,         [1].               [. , . 9].       ,         ,      -      .    ,   ,      , "   ".       ordo ( )  .

              (   ).     .   ,    .           ( ).     .  ,       . ,  ,      .      . " -  ;     ,    ,   .      ,   " [2].  ,              (        ).        ,     .           .

242

1 . .   .  .. -  .: ..  . - , 1994. - . 136.
2  . - . 152.


     ,          .    . ,  ,     ,     " ".   ,           (   1524- 1525 .). "     ,       " [1].    ,     ,          "   " [2].   ,      - .   ,               (" ")   .

1 M.Luther. "Ein Sendbrief von dem harten Buchlein wieder die Bauern" - In Werke. Hrsg. von K.Aland. Bd.7. - Stuttgart, 1962.      . "      ,      .         ,       ...      ,    -,   ,     " [S. 204]. ",    ,    ,    .       , ,    ,   " [S. 212].
2 .  .   .   ,     - . ",       -  ,      .     ,     ;      ,  - - " [. 152]. ,  ,      ,       .


          [.     , 1543].   ,  , ,      ,          .      XX      -


243

 (     ,       ).               .    ,            .












 

       .  -          ,       . ,    ,       ,         .  , , ,      .  ,     XII ,       .         ,     .      .  ,  (trivium),   ,   ,   .     ,         .  ,  (quadrivium),   ,  , ,   .            .  ,       , artes liberates,    ,     .

          .  XVIII-XIX .  ,              .       .  ,       ,          .       .  ,  -

244

   .           .  ()     1453 .        ""  .            .         .  VI            ,          .                ,      .

   .     .                . ,         .           .               X ,    .    - (. . 870),   (980-1037),    ,   (1126- 1198),  ,     ,      .

          .        ,  ,     . ,     ,              .  ""     ,    (Gregory of Tours, . 538-594),   (Bede the Venerable, . 673-735),  - (Isidore of Seville, . 560-636).        .          .         .         ,            .     

245

   (. 800).    (. 742-814)    ,      .       .        .       .

           XII .     universitas      .     studium generate.   XV      universitas.       -    .            .    ,      .         .

        .        .     .            .   XII       .        .

        .      ,   ,   .          ,    . ,  studium generate      ,            ,    .

    ,           .     ,   ,             .      .  , ,   -

246

  XII .       ,    .


       . ,  1200 .     50 000 ,      .                  .           .   ,      .            1231 .   Parens scientiarum -   " "  .         ,        .          .       ,      .          .  ,           .       .        .

  XIII      : , ,    (artes),       (  ).     "".      . ,  ,      .           ,           .       .    ,       14-15 ,  , -,      !

    ,            - . -,      .

247

  ,  ,   ,       XIII .     ,       ,  ""      magistri  regens. ,       (Robert Grosseteste, 1175-1253)    (Roger Bacon, 1214-1292)     .   XIV .        .      XIV         (Nicholas Oreme, . 1320-1382).

       .        .          (Peter Abelard, 1079-1142)     u Hem (Sic et Non).  , lectio,           , disputatio. (              ).   ,       : "        -      ?"

    ,  ,    . ,   ,  ,    ,    .         .     .             .      ,   .       .    1300 .,      .  1396 .          .   -             . ,      ,      .       

248

,   ,   .           -. "    ,        ,  ,    ".

       .         ,    . ,          .    ,            ,        .       .      ,            .   1350 .       .

    .           ,          .     ,         -   ,        "  ". -,         (Hildegard of Bingen, 1098-1179),      .    ,      (Scivias).      ""       .       (Julian of Norwich, 1342-.1416),      " ".

            .   XIV       .      .      (via moderna)  ,        (via antiqua).         ,   -   .

249













   

                    XIII-XIV .   " "         .  ,      " "  - .  ,    .         .  ,          .        ,     XVI-XVII        .

   I (483-565)              .    ,   ,             ,       .  ,          .            .              .   - (763/766-809)          .        ,        . -   ,           .          .

                ,   .          (Hunayn ibn Ishaq, 808-873).             ,   , ,   ,      .         (,   ), ,

250

, ,        .    IX       .      .      ,   .   IX   - (Al-Khwarizmi, . 780-850)     ,    , .

            ,        ( ).

 X-XI .            .         100 000 .   ,   XIV .  ()  2 000 ,   ,      . ,   VIII .      .  X .     ,      .       1150 .  ,     .

           ,   .     - (ar-Razi, 865-925/934)   ,    ,     .       (phronesis)      .    ,        ,    .           ( , Liber Almansoris)      -   (Jan/Joannes Baptista van Helmont, 1580-1644).

 ,   (980-1037),   -.         - [. . 5].       (The Canon of Medicine)         .        XVI .       [1]. 

1 . N.Siraisi. Avicenna in Renaissance Italy: The Canon and Medical Teaching in Italian Universities after 1500. - Princeton, 1987.


251



    .        ,         ().      ,  ,           .       ,        ,  .         .     , , ,         (ex nihilo).    ,    .          .         - (Al-Ghazali, 1058- 1111),       .   -   ,       .       ,    .  ,            .

 ,  ,   -.          .             .                    .             .       -,   XVII .  ""    .   -   ,            . "        ,   , , , ,         ,   ,   .     ,        " [1].

1 . G.F.Hourani. Averroes on the Harmony of Religion and Philosophy. London, 1961, p. 50.

252

      ?      ,        .  ,          .         ,       .        , -    ,  " "      .       ,    .

        .        -,  - (Ibn al-Haitham,  Alhazen, 965- 1039).        (Kitah al-manazir,  Opticae thesaurus Alhazeni)         .  -      ,    .  ,                     .    ,       ,    .   -      .       ,      ,   .

     .  ,            .  ,    ,  - (Meragha, Ibn al-Shatir, . 1375)         ,            [1].    ,         ,       .    ,    -       .

1 . V.Ross. "The Planetary Theory of Ibn al-Shatir", ISIS, 1966, 57: 365-378.


      - , ,    -     .              . 


253

,        .      XVI-XVII   ,    - ?        XIV ?       ?          ,       .

    ,         XIV     ""  .             ,    .     ,         ,   ""    .   ,                .  XII-XIII        .   ""       ,      , ,     (,       ,              ).            ""     ,   .  ,   " ", -,    ,         .

,            .        .    XI ,      .       () .      ,     ,       ().      ,             .        ,        "" -

254



.     " "        ()    ().           -    .       .          ,      . ,          ,        . , ,        XIV .  ,          ,               ,    .











 7.     

  

,     ,       .      (1453)     .   ,             ,           ,    .     XV     ,      ,  :   ,     ,    ,   ,       .   ,  ,       ,   ,      .

 ,           .          ,      .        -     ,  , -   . ,  ,         (Nicholas of Cusa, 1401-1464).

        ,        -


256

   .              .             (  ).       ,     .      .  ,   ,        .         .

,    .           ,       -     ,           [1].      ,            .      ,      .

1       . ..    . - ., 1956.


 XVII     ,    .            - ,   ,     ,     .            .     -      ,    ,   -       .

    ,         .            [. , , ].

        ,       ,       ,      .      .  -





257

  ,      .              .    ,       .       ,  ,     .   ,     ?

      .          .         . ,   ,  ,      ,    .    ,   (XV-XVI )   "  ".       ,  .    ,  ,       ,      ,     .   ,    .

 ,    ,       .    ,  , ,  .     .      ,    .     ,     , ,    .  ,          ,   [1].

1         [. 6],        (Giordano Bruno, 1548-1600).            .    " ,    , ...    ; ,  , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,  , , , , , " (..  ,   .  .. -  .: .. . - ., 1949. - . 251).           , ,  .        (XVI ),     !

258

             .   ""     ,    .

   XVII .    .     ""    ,        .

        ,    :      ,     .         :      .    ,     (,   )    (, ,   ..),      .       ,   ,  -.

         ()           ().       ().    .   ,               . ,     ,   ,   ,      .        : "  ".     ,  ,     .      .  ,       ,    .         ,  ,    ,     ,      ,       .   ,   ,  ,   ,        . ,        "  ",         ,          .  ,  -   ,    ,     .    ,      ,   ,                  .  ,      ,        [1].

1 . , . 29.

259

             ,          (     ).   ,        .         .    ,      .         .         ,   ,   ,   .

         [1] (Francis Bacon, 1561-1626)      .    ,          .     ,        ,    .     - .

1   ,        (idolae mentis), ,  ,       (novum organon).         . ,  ,   "" () ,      .


   "        "      "  ",     .      .     ,         F=ma (     ),        - ,   .. -        - , , .     "", "", "".   ,            .  ,        F=ma.  ""  .      ,    .

   (,   )    .     ,   .   ,      ,    ,   .    ,


260

     .  ,       [1].      - .

1 .,  , ..    -  .: ..     . - ., 1983.  ,  ,      (),   .  ,  ,         .        ,      (. . 29).


(,           ).

     (     ,   " ")      ,      ,      .


261


      100% ,    ,      .   -         ,   ,       .



         (  ,   ,     ..),    .   ,          ,    .

  -           .         .  -  (.). ,   - ,      ,      .


,      (,   - )  ,           .          - .       .          , ,   .     .       ?              ,        ?            .             ,     ,       .   , ,      ,     ,   .

 XVII .       ,   .       ,     .   (, , ) ,    -

262

       .     ,   .   (, , ) ,        .       .           XVII-XVIII           .

 ,      .             .       ?

 ,    ,         :   (XIV .),   (XV .)     (XV- XVII ).   ,   ,     ,    ,        - .

 ,             .      ,   ,  ,        ,       .         ( ,       )  -           (,   ) [1].

 -       [2].         ,    ,        .       ,       .

1            IV (Christian IV, 1577-1648),     III (Frederik III, 1609-1670)    .
2    -        .    ,     "",  ,        !


   .      (Novum Organon =  ),        ,      (Nova Atlantis),         .        . 


263

       .  ,           .        ,       .  ,       . -                 [1].

1          (    ). ,       ,    ,           ,    .    ,        .


    , ,  ,   ,  ,    ,   ,               .    ,        ,      . ,      ,      ,      ,    .  ,       .        ,          .      .

      ,               .  ,         .       ().  -    (idola tribus),     ,    .         ,      ,    ,       ,   -

264

   .  -    (idola specus),  ,  ,       ,   .       !  -    (idola fori),   ,  -  .     "", ""  ,     ,    .  -    (idola theatri),    ,   .  ,            .        (XVIII ).












  

         .   ,         ,         . ,  ,    ,       .        ,      !

     -            .       ,   .           .

1)    ,       ,           ,   .            ,    .      ,     .          . ,     ,  

265

     ,     ,  ,    .         . (   , ,       ,       .  ,     ,    . ,      " ",        .        ,    ,          .    , ,     ).

2)        .    ,       .     ,  , ,  -     ,   ,      ().              ().    "",  "   ".     ,          .      ,          .        .         ,        .  ,           - .

3)           . ,        ,    ,         .         ,   .             .   ,      ,   - . ,     ,           .  ,    -

266

    ,      .   ,   , ,        ,          ,  ,     .

        (2),          (3).   ,        ,     ,         (1).          ,    ,        .         .


          ,    XVI .    ,    .

  (Nicolaus Copernicus, 1473-1543)          .       ,      . , ,            (Aristarchus, . 310-230  ..)                 . , ,    .            (De revolutionibus orbium coelestium)     .       .

         - .      .       ,     ,        .             .               ,  ,  .

267

     ""    .         .         .    ,    ,     .            ,     !                   .                   . (,   ,  ,    ,      .      ,          !)

,  ,       ,       .     ,          .         , ,   ,     ( 2),        ( 1).  ,  ""      .

          .           ,        .                   .  , ,      ,   ,  .           ,      .   , ,  ,           .

268

       ,   (Johannes Kepler, 1571-1630)       .     ,         ,      .          .            ,   .           ,    ,      .

  ,    (Tycho Brahe, 1546-1601),    .    ,       ,  ,      .       ,     .                .

,    ,      .        " " ( ),    ?        . ,      ,         ,        .     ,  ,        .

  :

1.     ,       .
2.     ,    ,  -,    ,       .
3.               [1]. (      .)

1 .  . -  .   . ., 1983. - . 280.

269












  


  -     (Galileo Galilei, 1564-1642)    (Isaac Newton, 1643-1727).      ,   .       ,     - ,      ,   .   .

,      ,              .        ,   -   .        ,       ,      .           ,           .

,           .               ,     ,      ? (   ,      ).      ,      ,           .

      ,     ,     " ". "    ,    . 


270

    ,       ,   .      ,    ,     .          "  . [. Il Saggiatore, 6 ].

  ,     ,         .       ,     .        (Philosophiae naturalis principia mathematica)    1687 .

 ,         ,      (  ,    )      .          (   ),     (   ).        -- ,      .          ,  ,      ().        , ,  ,     (     ).

  .             ,           .

  .             ,     .

  .       ,  -               [1].

1 ..    .      . . - ., 1989. - . 39-41.

271

   .        ,           .

 ,          .    ,       .         ,      .

     .           ,        .            ,       .   ,      .      ,      .  ,            .  ,  ,   ,          .         , ,        ,               .          ,    .

    ,      .   ,      .       , ,       . ,   ,          ,      .            .           ,        .        XVIII .

272











 

 ,                        .       ,     ,       - .       ,   ,       ,        .               .     ,     (      ).          ,            ,      , ,  ,      .  ,  ,      .        XVII .   (William Harvey, 1578-1657)  .      ,     .

  ,         - ,    -  ,  .    ,  -     ,   - .     ,   -     ,    -   .

     ,   ,     .            -  .



273

 (Paracelsus, 1493-1541),  ,     ,      .          .       ,   ,         .         .       .         .  ,        ,    .       ,    ,      ,      .

       ,        .       ,           ,   . ,          . ,      ,   .

""       (  XVII .)       (, Lavoisier, 1743-1794, XVIII .).      XIX .

         .         (, )       .    (Leonardo da Vinci, 1452-1519)                 .          (Andreas Vesalius, 1514- 1564).       ,        .   -     ,      .      ,      , ,   ,    .

274

 , ,   ,  ,  ,   ,  ,        .    -               .      ()            ,      ,     () ?          ,    ? ""   ,  ,         . ""   ,      ,     .  ,  "" ()    [   . . 9].  ,   ,   -  - .

                -  [. . 7].        [. . 19  27].  ,          ,    ,    .                 ,         .       ,        . (        ,        ). ,   ,      .   ,          ?

    .         ,   ,     ""  [. . 4].











       

          ,      (XVII-XVIII ).          ,     .

275

           ,      -   .      ,    (, , , )      [1].

1 ,          ,    ,   . ,      ,     - .


         .           ,         .     ,   ,        ,    ,    .

    ,  . ,         ,   ,       .           ,    ,     , , ,  ..,   ?        ,         ?  ,        "", "", "", "",              ?       , ,    ""  "".

  ,       ,   .   ,    ( : , , )    (,        ).   ,          ,        .           .


276

 ,     . ,  ,            ( ).


    -       .  (res extensa)     ,    (res cogitans) - .     res extensa  res cogitans   ,   ,       .         ,       (    ).       ,       ,      .      -,  ,   ,      .

        ,   . ,            .   XVII     ,       .   ,        .

     ,         / .         ,   ,      .  ,       ,       .        .          ,     ,      .   ,           ,        ( ).











  

         ( ),      [1].        .

1 . ..   . - ., 1977,   . 29.

277

     ,     ,  ,      .           ,      .      .

        ,      ,  .         .      .

               ().      ,        .        ,          .

  .     ,     .

    ?       -   ,  ,  .     " " -    -     .           [1].

1            . - . .


      ,            .          .     ,     :    ,     ,      .  ,          .         ,           -    -  .


           ?    ,    ,  



278

 ,            .      ,   ,   ,     ,   .           ,       .


   (,  , Thomas Kuhn, 1922-1996),            ,              .      ,            .            .    .   ,    , ?  -    ,      ,     .   ,       [1].

,    ,          .       - ,          ,  .

          .                .    "". "      " [, ,  206].

       ,       -  [2].        ,       ,  ,   .

1                   . . W.Stegmaller. Structure and Dynamics of Theories. - Berlin, 1976 (    . .  ..    . - , 1993 - . .).
2   - ,        ,        ,     ()    (). , ,         . ,     ,    ,    .   ,     ,     .  ,         .    ,  ""  "-",  .

279


     (, ,   ..) ,        .   ()  ,        .   ()  ,      .  -      ,       . ,      -   .   ,           .     ,    ,       .

     -   , ,  .      ,    .        ,   .  ,      .   ,        ,    .     ,    -  .        ,      !  , ,  .     ,   .     .     ,    ,     ,   "" ,    .  ,    ,   . , ,            , , ,    .


      .   ,     .              ,                  .             .            ,

280

,    .  ,            .

     ,         .         ?     ,  ,      ,      .

        .       ,         .      ?        .    ,       -    .        -      .

          , ,           .      -  -   .               .

          - ?  ,         ,            .        ,       .         ,      .               .  ,           [1].

1   ""  ""  . G.H.von Wright. Explanation and Understanding. - Ithaca, 1971. .     .re. From the Closed Worlds to the Infinite Universe. - N.Y., 1958  S.Toulmin and J.Goodfield. The Fabric of the Heavens. - London, 1961.

281


   ,         ,    ,     .       .

      .  ,          .          ,    .      ,  .   ,    . ,         ,    .           .

        - ,         .         ,         - , ,   ..       , ,     .

        .           .    ,   ,    .       .     ,   ,        .     ,        .   ,        .      , . ,     .       .      "",   .   ,        "",       .           ,       (,   ).

282

-    .  ""    "subjectum" [1],   " " (das Darunter-Gewotfene),   "  ".          .    ()       .     ,       - ,    , -     .          ( subjectum),              (    ).

1 . M.Heidegger. "Die Zeit des Weltbildes". Holzwege. - Frankfurt am Main, 1957.


  XVII-XVIII ,      ,   ,   ,    .         . ,  ,      ,   , -     .          [1].

1 ,      ,       , ,    ,    ,    -.           .    ,        ,    ,   .


,    ,          .        ( )         .         .               .

       , zoon politikon,        , oikos,   ,   .   ,          .

     ,    ,    .        .



















 8.    '

 -   

 XVI-XVII          .             .      ,          ,        . ,     ,      XVII .,            .         ,  .    ,      .     .


1   Realpolitik     - ..
  ,    ("") , ,  ,   .     ,  ,    .      ,   , ,    .          ,        .
,  ,     ,        (XIV-XVI )               . - ..

284


   ,  ,     ,        ,       .      .      ,       ,    . ,   ,   ,    - .       ,    .  ,    ,    .         ,     .         .

 ,   ,         ,    (  ,     -  ).   ,      ().       .   "   "   ,   .  ,           .            (),           (   ).

          , ,      .        .  ,          . ,      ,    ,  -   , , ,   .

  ( XV  XVII .)       (re-naissance),  ,   ,    ,        ,     .  -     ,       [1].

1             , ,       . ,   ,   ,           " ",      ,  . ,     " "    . ,      ,     ,        .

285


  (Niccolo Machiavelli)     XV   XVI  (1469-1527).   ,         ,      . , , ,            .          .       .         .

         .              .          (     ),  ,        .               XVII-XVIII .

   (II principe)        (Discorsi sopra la prima decade de Tito Livio)        ,     .       ,    -   .          -      :    .     ,    .     ,    .

286

      " ".    "  "  .           .         ,            ,   .     ,         ,  -  .

      .          .       .            .   ,   ,  . ,       .       ,       .     ,    .      ,     , ,     .

   ,    .          ,      .    ,         .   ,         , ,  .        .       .  ,   .      ,        ,     (, ,  ).

    ,     ,  ,    .        ,            .  ,                .   ,   ,   -

287

    .     .         .      .

,        ,          .               -,      ,       .    ,   ,   ,    ,    ,  ( )  .

 ,  ,   ,  ,  .        ,    .         .           ,    .    ,    ! L'etat, 'est moi.  -   ( XIV, 1638-1715).

      ,        .   -    ,           .           ,          .           ,       ,    .

     .       ,           ,        .            .   -  ,   -  .      ,        .    ,    .   .     ,     .   ,           .   

288

   ,     ,            ,   .   , ,    .          -,     .    ,           .

  ,    ()    ()       .  ,     ,  ,       ,    . (     " "). ,      "",    "   ".     ,   ,    (raison d'etat)! ( ,         ,           .      ""!).     ,     ,   ,         .

  ,    ""  ""  .             . ,  ,      , ,  .             .        ,      .      .    ,   ,      ,     .

 ,     .  ,    ( ,      )     ,      .  ,   ,  ,   ,  , 



289

        . ( " "  " "    . ,     , -   - , , ""   ,      . ,     -   -        . ,       (  )   (  ).

 ,         .          ,     ,      . ,   .   ,      .         .          .  ,   , ,   ,   , ,  ,  ,          ,          .            ,       .

       .    ,        ("")    ,      .     .       ,   ,    .         ,     .

      .        .      .   ,    ,     .      ,     - .

     .        .         .

290

 ,    .   ; ,     ,       [. ].          ,      "" ,    .   ,  ,    .      ,   .   ,   ,    (       ).              .

      , -.     .     .        (  ).    .       .         .        ,      .


   
   
 ,  



   
 -  
     

    ,     (, poiesis),     ,       .       ,     .                   ,   (, , 1883-1945)       .

        ,     

291

 .         XIX .,  ,             [1].

1  ,      ,    ,          ,   .         ,        - .












          (, )

 XVII .      . ,    (Johannes Althusius, 1557-1638)   ,     ,      .

             ,      .   - , ,  , ,  -        .     ,    ,          .           ,       .    ,         ,      .   ,    ,     .


          .  - ,      .  ,  ,    ,   ,        , ,     .




292

    ( , Hugo de Groot  Grotius, 1583-1645),     ,      .  ,   ,           .

      (1618-1648).  1598 .      ,   1599 .   .       ,   1613 .       .   -   1618 .      ,    (  )   XIII (1601-1642)  .     .       (1626-1689)     ,           (.       !).

       ,     .          ,   ,   ,   .     .    ,     ,        .                ,     ,        .

      ,     ,       .       ,        ,  ,    ,         .       ,   -       .      ,       

293

      .           .

         (De jure belli  pads).    ,    ,     ,   .        (appetitus societatis),              .     ,         . ,      .

 -              ().   , ,    ,   ,    . ,   ,    .        .     .

   ,      ,       .      .   ,         .           ().

  , ,   ,        .          .       ,       .












 9.  -   

.   (1588-1679)      .                 .     (Lord Cavendish),    ,      ( ,  ).        ,     1651.   88      .

   

1642-1650   -   (Cromwell, 1599-1658)   I (Charles I, 1600-1649).
1650-1658   .
1660  .
1689   (     ).

.      (,  , ,      - Leviathan on the Matter, Form, and Power of a Commonwealth Ecclesiastical and Civil),   1651 .         (De Cive, 1642),   (De corpore, 1655)   (De homine, 1658).










   

     ,          .       :   ,      .      .        .        .    ,        .

295

        .      ,     .         .          ,         .

                   .         ,  ,     ,        ,   .          ,      ,              .

          .   ,     ,     ,   ,  ,    .      " - ". (    ,    .)

 ,             . ,  ,  ,  ,   ,    ,    ,    .          ,     ,        . ,                    ,            .

,  ,     ,     .          ,       , ,          .

,  ,   ,  ,         ,          .  ,          ( )    , -

296

     (, , , ,     ,    ),             ,       .

,        .       , ,      , .        ,  ,     .     .      ,  ,    ,    .

   ,   ,         .        ,    .         ,    ,       .


        .    ,     ,       .     ,    fundamentum absolutum inconcussum veritatis,     .          .    (sub-jectum), ,       .

   ?        ,      .    ,   ,          .     .      ,    ,  ,           .       ,   .

 ,     ,  ,        ,         .    ,   . ,   ,   ,    .

297


       "-"  .     ,         .      .

,       .   ,   ,       .       .         - ,   ..       .   ,     ,       ,     .

,   ,    , ,         ,     .  ,     ,     .

    , ,      .  ,   ,  ,   .         ,     .     , , ,                ,         .      ,      .       .       ,    ..    -    . ,               .       ,  ,   .      -.

    .              .            , ,       .           .    ,

298

  , .       .      ,   .      ,     .

 ,  ,        .    ,        ,     .   ,     ,   -  () .          ,     ,    .       ,     ,    .       .        .

      ,   ,              (      ).    ,   .             ,      .      .         .      ,          .          ,  ,     .

          ?      . ,    .        ?    ,    , ,         ,  .   ,       .  ,     ,   ,     .       ()    ,       .    "", "   "  ",    ",     ,  ,   .

299

 ,           .          .         ,   ,       ,         .             ,       ,            . ,      .          .

,    , .       .   ,   ,     .

   ,   ,     , ,   ..        .   ,      . ,  ,                     .         .              - , , ,     ,         .     ,         .     ,         . ,   ,      ,       .


 ,        . ,    ,  ,  ,  ,        ,         .           .

300

   ,   " "    -     [1].      ,     .  ,       ,   -  .       .


  ,         . ,  ,          . ,        !

  ,          ,  .      ? [.     , ,     ,             ,            . . 7].

            ,        . ,       : ,     .    .        ,           ,        .

     ,    ?  ,        ,      .            ,         .  ()   ,            ,       .

1 ,         ,    () ,   ,  , ,        .         , .       . .     .

301

     ,          ,      .    ?      .   ,           ,       ,    .       -       .   ,          .       .   ,      ,     .   ,     .      ,          , ,    .  ,        ?

 ,  ,  ,      ,        .           .                 .   ,       ,      ,      .

 " ",    .       ,      ,                 .

        ,        ,  ,     , ,  ,            .

      .       ,      .     ,    ,          .          .       .       ,         .

302



     ,   ,         -  ,     , ,  . (    ,  ,       ,  -  -,    -  .   ,       .       .     ,  ,           -    ).

  ,     .         .   ,   ,   ,      .  ,        (    ),    .

    ,          .     ,   ,       ,  ,     .      ,    ,    .

  ,  ,     ,    ,   ,  ,  .    . ,   ,     . ,       ,         . ,    .       .

,   ,          ,       .   ,             (     - ).       ,   ,     .

303

     .     ,             .

         .     .       -  ,     ,        .        ,      .         .  ,           .  ,      ,    .             .

  ,       ,      .  ,    ,        .        .

,      ,   .             ,          .

   ,             ,      .               .

            .         ,     .       ,   .         . ,             .          -

304


     .      ,       .        ,       .        ,     .















    

         ,       ,     .      :      ,      .      :        ,          ,    .

        .  ,         .

      , ,   ,      ,        .      ,    ,     ,           .

       " - ".      ,         .       ,    .           .       .

        ,  ,   .   ,     .        ,     .         .

305











  

            .    -  ,    .         ( )     ,  ,     ,       - .  ,  ,         ,     .  - ,       ,       .         ,  ,    .


     .          . ,  ,   ,         .       ,     ,           .            .

 ,           ,            .

         ,           .     ""  .         ( ),     ( "").          .

306

       ,       .            ,              .     .     .

  ,        ,       .     .      -      .  ,     ,   ,      .

,            , ,   ,   .           .   , ,        .       .

,  ,          ,   -- .

       ()     (     ),           .        .       ,   .  " ",  ,  ,   .          .













  

        ,          .  -    ,   

307

    ,     . ,      ,    .               .  ,    .       .        ,      ,  .

     ,    (),     .      , ,   (. libertas = ).

       ,  , , ,       ,       . ,        ,   ,      .          ,   - .

        ,   ,    -    .       ,   .

     ,             .   ,    ,          .    ()   ,            .         ,                .         ,     (, ),      (laissez faire-liberalism).

 (1588-1679)  - , 
 (1632-1704)  - ,  
 (1723-1790)  - ,  ()



308

      (  )         .              .           .


  ,    ,   ,  .      ,   ,   .   ,   ,     ,    ,         .       ,  ,  ,   ,   .     ,   ,    .

        .          ,   .   ,             ,         .

 ,     ""    - ,      ,        .              ,      ,       ,       [1].     "" -       ,        -       [2].

1 . J.Habermas. The Structural Transformation of the Public Sphere. - Cambridge, 1989.
2    ,    ,       .    ,        ,    ,      (.      ).















 10.     

 -     

.    (Rene Descartes, 1596-1650)       -.        ,  ,   ,      .  ,   .    ,           .       , ,   .   23               .       ,       .  1649 .      .       ,       1650 .

.        (Discours de la methode, 1637)    (Meditations metaphysiques, 1647).      (Principesde la philosophie)      (Regies pour la direction de I'esprit).            .     ,    .

     ,   .   ,        .  ,      , ,  ,       .

 ,       .       .          [. . 7].       .

        ,          ().       ,   ()     .


310

  ,          ,      ,            .       .      ,      ,    ,   .             .

 ,  ,     ,       ,  ,     .     ()   ,        .

       .   ,   ,  , ,  ,  ,   .   ,  ,      ,      ,     .  ,    ,       .

    ,             [. . 7].   ,      ,   ,   ,          ,       .         (       )    ,       ,  ,   .

  ,        ,          ,              [. . 30].

         .

311

1)     .       ,   ? ,  .   ,          .

2)       ?      ? ,      .   ,       . ,    ,   ,   . ,              .       ,  .    , , ,      ,     ,      ,     .  ,       ,    ,   . ,     ,  ,    ,        .

   ,                ,       .       ,         ,      .       , "", ,        ,       .     . ,       .

,             .

3)      ,        ,          .      .          ,     .

,     ,     ,           .     

312

      ,     .             .        ,   ,     ,    .  ,    ,      ,   ,   ,     ,      ,   ,     .

 ,             [1].  ,             .      .  ,   ,            .    ,      ,   ,       (   ).     !   ,       ?    :  , Sola Scriptura,         -   .        ,      .        :  -  ,    ()   .     .    ,      ,  .   ,         ?   ,    (Calvin, 1509-1564)   .       ,                    ?

           :      [2].      ?

          .     (Montaigne, 1533- 1592)   :   ? (que sais-je?)      ,   ,     .  ,  ,           .    ,    ,    .      .

1 . R.Popkin. The History of Scepticism from Erasmus to Descartes. - Assen, 1960.
2 . A.Nxss. Which World is the Real One?,            10055- 100628.

313

4)    ,           .       ,     .       ,        .  , ,  ,     .

,           ,          ,   ,  ,  .

        .  ,      ,    ,  ,  ,  ,   .  , ,   ,    ,       .                   ,    .  ,        ,    (  ,   ,  ). ,      ( malin genie),    ,   ,   .  ,  " ",      .            ,   ,  .  :    ,       ?    ,      ?

  -,      ? ,  .        ,   ,   ,  .      ,      ,   ,    ,     . , ,  "",   .        : " , ,  " (cogito ergo sum).

314

,   cogito ergo sum,  ,      .         . ,  ,       ( ),    , ,   .     (   ),  ,       [1].       " ",       .

1 ,  cogito ergo sum,        .     ,   "ergo"     "sum" ( )  "cogito" ( ).   ,     , ,    ,   (  )   ("cogito")   ("sum").


,        .         .           , .

   ,       , ,  ,      .           . (        ,   ).   ,      ,    . (   ,         ,    .      ,   ,    .           ).    ,          -  (         ).   ,     ,       .       .        ,     , ,   ,   . ,  .



315


    .      : ,      ,   cogito ergo sum,      .        :        (  ),  ,        .

 ,      ,      ,     ()    ().       (res cogitans, )    (res extensa, )    ( )    .    ,   .    ,   .        (-  ),        .      ,       [. 7].

  ,    ,    " "   .    ,     , ,      ?  ,      ,            .      ,       ,    cogito ergo sum.  ,           ,    .     ""  ,     , ,  ,   ,             ,           .    ,      ,        ,  ,       . ( ,  ""     ).

316


 10.     

      .

         ,        ,  ,     ( ).       ,          (cogito ergo sum).  ,     ,     .      . ,    ,  ,  ,     ,       .       .     , ,      .  ,            ,   ,       . ,  ""    (    )  ,               .         (cogito, ),              .

    .       ,   (ratio)             . (    .      ,  ) [1].

317

        .       .           ,        .

 ,       .      ( ),   ,  ,       ,   .    ,               .    , -,             ,      .   ,            .           ,     , ,   .          -            . ,     ,        .      ,       , ,      ,       ,    -  . -,         ,   ,        .

       (,     .).  ,    ,      .                      .

          .  [2] ,           (,  ,    ).

1 .   , ,  ,     ,         ().      . .       .
2 Ratio = ,  .

318



 [1]   ,     .   ,      ,         .   ,       ,        .     ,  -,        .

 ,   ,       ( )     ,           [2].  ,     , , ,   ,     - .

1 Empiri = ,  .
2      . . . 2.


  ,     -    .         .         ,        .            ,       ..,          ().            (),      ().

      -.        (  )   -  .         ,             .    ,    ,    ( ).

          .  ,  ,              . -


319

 ,       ,     . ,      .     " ",      ,        .      ,      .

 ,     ,         ,    ,           .       ,       .

  ,   ,  .   ,      () . ,    ,    ,    (    ) [1].

,  ,                ,     .         .

      . ,  [2]    ,           ,      (, ,   .).  ,  ,      -


320

 ,    .   ,    ?    ?      ,   ,         ,    . ,   ,        .

1              .       ,   - ,   -   ,     - .    ,    .    ,    " ",       -  (    ),     " " [. . 12,   . 29].
2  ""         ,   "" -      (..).


   .      :        " -   ",  (  )   -  .               ? [1]         ?  ,           .               ( - ) .             ,   .  ,       .  ,       ,    ,  ,   .         [2].

1 . A.Nxss. Reflections about Total Views. Philosophy and Phenomenological Research, 1964, 25: 16-29.
2   (        )   .  ,      (.   ).   ,     , ,     .


          ("    ,    "),   ,    ,     ("    ").

       -.      ,  -  ,    .

321

   ""   "".     .     ,    ,  ,    ,  . ,        .       ,             ,     .           .      ?  , ,  ,     .

  ""   "", " "  "   " [1].     ,   ""   "".     ,  ,     ,       .

1    "  "     -        (  ).


          ,         (XVIII .).











 -     

   16    (Blaise Pascal, 1623-1662)    ,    .              .    ,        .          ,    -   .

   (Pensees)   .      ,       ,    .    ,        .     ( -   ) -   ,        [1].

322

 ,     ,              "" .  ,         .        ,         .    ,    .      ,            . [.      (Albert Camus, 1913-1960),  ,            . .         [2]].



1 .. .  . . - ., 1994.
"     ,   .     ,   .      ,   .     ,        ,      ;        " [ 347, . 78].
"     .      ;        ... " [ 72, . 68].
"   ,     (le coeur a ses raisons, que la raison ne connait point)" [ 277, . 232].
"   .  ,      " [ 279, . 267].
"        " [ 280, . 332].
"  ,  " [ 278, . 232].
2  ,                  .          ,  ,     ,     .   (,   ),   "   "      .               .            .  ,   -  " ",     .



323


 -   

  ,    XDC .,         (Giambattista Vico, 1668-1744).           (Principi di scienza nuova, 1725)          .      .  ,          ,     [1].         ,       (ordinances),   .       ,    .      ,  ,           .       ,        ,       ,      ,   .      " ",  " ".      "",    .         

1          -. (.  Six Lessons to the Professors of the Mathematics. T.Hobbs. English Works. Ed. By W.Molesworth. Vol. 7. - P. 183 ff). "     (demonstrable),  - .   ,        ,             .    ,          ,   . ,   ,   ,   ,   .    ,    ,    ,     .    (civil philosophy),       (the commonwealth).          ,    ,      ,     ,  ,    ".         .    ,   ,  "   ,      " (..   .    .  .    .  .. - ., 1994. - . 14).     (Johann Gottfried von Herder, 1744-1803),  (Johann Gustav Droysen, 1808-1884)   (Wilhelm Dilthey, 1833-1911)        ,        .

324

,    "",  ,      [1].  ,     ,   ,  ,   ,    .

     . -,       .  ,         .       ,   ,    -   ,     ? ,   ,   .        ,        .    ,  (   "" ,    )  .         .

-,              .   ,  ,      ,             .  , ,        [2]. ,  " "          ,   .             .      


325

 (    ).         ""      . ,          "".         .

1 .  .       .  . . - .-., 1994.
"     ,  ,     ,  ,  ,   ,         ,  ,     , ,  .       (     )      . ,    ,  ,           ,           ,      , ..   ,    ,         " [.108].
2            . . W.Dilthey. Der Aufbau der geschichtlichen Welt in den Geisteswissenschaften. - Frankfurt am Main, 1970. - S.180.


          :       ,        ?  ,        ,      .     ,    .           . ,       ,        .  ,  ,    ,    XVIII      .     (,   .) ,     ,         [1].  ,        ,     ,     ,   ,      .

1 . . . - . 104, 107.


     ,      (   " " ).               .     ,  XX ,        .      " ",       XVIII .

   ""      ?        ,        ,     ""  "".      ,          ,    .       -


326

 .         "" (,      ,  - Einfuhlung).     ,  ,     ,         "".        .      "",    ,     ,  ,     ,         .  ,        ,  ,    .          ,  "", "",    .             [1].      ,    ,            .          .  ( )   ( ),   .    , , , ,   .    .

1          - (Lucien Levy-Bruhl, 1857-1939) (. La mentality primitive. - Paris, 1922).


  ,      ,   ,    ,     ,     .    " ", ,   ,         .  ,               .  ,        ,   .     ,   ,           .     ,  ,       (., 


327

    ""  "" -    ""  "").     ,  ,     ,  ,  -.              .

           ,   .       : 1)  ; 2)    3)  .   -  "  ",     . ,   ,      .          "" "  ", ,   ,     .  ,    .       .  ,  "  "          .     ,       .            .        ,        . ,   ,     ,      ,        [1].

   "-"        ,  .    ,      .     .       .         ,     .        

1   ,      ,            ,   ,             .       ,      ""   ""       (.       ).

328

 [1].  ,  ,      . ,     ,   .  " "   "".        .   ,    ,          ""   .  ,   " ".       ,   ,        .

  ,  " ",   (patres)     .      .       [2].           ,    .    "",   .    .    "",   .   ,    .

     " ".    ,   ,     [3].   (famuli)     , ,    .  "",      .              .        .  ,  (630-560  ..)      .

     ,  "     :  , ,          (civil diritto)" [4].        -


329


    [. . 20].  ,  ,     ,  , ,   ,     .         .         .    "" .       .    .    ""     ,    .

1  ,          .    ,    "",     "" .      "",      " ".
2  ,       .  ,     600 .       ,     ( ).        " ".
3 . . - . 250.
4  . -. 151.

    ,   " ",       .         .    ""  ,   .   ,      [1].  ,      (corsi  ricorsi).  ,        "     " ()    ,   (  ).       .           ,      .           .        "    " ( , Isaiah Berlin, 1909-1997).

1           . (Edward Gibbon, 1737-1794),         . . 1-6.  .. ., 1883-1886.


      ,        ,  ,          [. . 19].         ,      .            .       .         .      -

330

   ,       .  ,  ,      ,           ,     .  ,     (,   )               .    (37-68  ..)       .

   ,  ,            .   ,        ,            . ,         .          . ,     ,         ,       (Geisteswissenschaft).




















 11.  -   

  

          .  - , ,     .

   ,   ,    .      ,   ,       ,     .


      .        ;         .         ,         ,    .

.  ()  (Spinoza, 1632-1677)      ,      .                 .        ,       .           .  ,        ,      24        .

    ,  .        .        .        ,       .       ,       .   ,      ,      ,       .

332

       45 .

       ,     (Tractatus brevis de Deo et homine ejusque felicitate).         : ,    .

 1661 .        (Tractatus de intellectus emendatione),       .                 ,    ,   ,   .             .         . 1)   ,    ,    ,     -     . ,       . 2)       . 3)      ,   ,   ,      ,     .    ,   ,      ,     . 4)         .   ,            . ,               .

      .     ,         [.      ].  ,   ,    . ,      ,      -   .      ,      ,        . ,   ,      ,          .  ,       .       .

333


 1663 .           1670 .     -  (Tractatus theologico-politicus).  ,         ,      .  -  ,    ,    -  .      ,    .    .

  (Tractatus politicus)   .        ().         ,      ,     .             ,   ,    .      .   ,    ,        .

   ,  ,     (Ethica ordine geometrico demonstrata)      .        .    ,         .         (),     -  ().            ,   ,        .

        .           .   ,             ,            , sub specie aeternitatis.           ,     ,      .  ,           .

334


   " "    . ,     ,             .   "    "         .    "    "    "  ,    "      .  ,        ,  , .         ,          .   ,     .     ,       ,   .

   "  ,    "  ,       .                  .

           .        .    ,     .     .           .             (   ).

          .  ,        ,     ,         .        ,      .         ().  -


335

       "      ".     ()            ,             ,         .

             (amor intellectualis Dei).            .             ,     .        . "        ,      [...].         ,     " [1].

,          ,   .  ,   ,   ,     .         ,        .          ,   .          : "    ,          , .. ,        ,       " [2].

1 .. . -  .: ..     . .1. - ., 1957.- . 612.
2  . - . 361



  ?        , ,  ,      . ,  ,  ,   .                    .     ,          .      -


336

    ,  ,       : " -  ,   () ,  ,      ,  ". ,   -  ,    ,  ,      ,   - ,         .     ,  -  .          ,     .  ,       - .         ,      -,    . ,    ,    . ,       , ,      .           .     ,           - .    ,    ,        .  ,     ,        - ,        .   ,   ,  ?   ,     ,        .   ,        ( ) .         ( )       ,    .      ,              .

       ,     .         ,      .   ,        ,    .    , ,       (causa sui).

337

 ,   ,     -   ,       ,  ,      .  ,       .   .

        .   .

,     :   ,       .

  ,    ,     :     .     ,    ,     ,     .             .

    ? ,   ,   -,       ,    . (,    ,   ..   ,      .        , .             .          1001-      1001-  1002- .         ,       1001-  1002- .  ,    ,     , ,  ,        ) [1].

1 . .  .


       ,   ,        ,    .

      ,    ?   , .      ,       .      ,        .     :   .            .

338


  , ,   ,   (. modus)  ,    -   .

           ,       .        . ,        , ,   ,        .     ,   .       ( ),     ( ),    ( ),     ( ), -         ), -             ( )   ,    ,  ,     ( ).     ,          ()    ().

 ,   ,   ,   ,          .     ,  ,  .          . (        ,     , - .  res cogitans  res extensa, -          ).










  

        .             . ,  ,   ,       -   .             ,       ,      .      .

       ,     ,         

339

 .           - .               ,       ,         ,    .

       .    ,    ,  ,     .              -     ,   ,              .  ,   ,  ,   ,     -  ,        .

,     ,  ,        .  ,  ,         ,    (  ""  ""         ),            .

    .      .       .      ,         .

,             ,     ,       180,         ?         .           ,  .      ,  , ,     ,        .        ,             . , ,      ,         .

340

  ,     ?    ,       ?  ,   .     .               ,         . ,  ,  ,  ,       [].  ,    ,       ,   .  ,          ,    .     ,    ""   .        ,   .

  ,  ,        ,               .                        ,    .      ,        .  ,         ,       :        .     ""   ,     ,   .            ",  ".             [1].


1 . J.Habermas. "Konnen komplexe Gesellschaften eine verniiftige Identitat ausbilden?". Zwei Reden. - Frankfurt am Main, 1974.           .


341


   ,     ,        ,        ,       .          ,          .

        ()    , (),         .

                          .       .

          (, ,  ),       ,   , .  ,       ,          ,    , ,          .      ,   ,       .        .               .    ,     ,               .               .      " ".

  ,    ,     ,     .     ,                     .   -      - ,      .             ,      . ,     ,      ,      ,   " ".       "",         .     , ,     ,   , ,   "". ,      ,    ,                   .      ,            .            ,         ,   ,   ,     .    ,   "",    .

342

    ,               ;  ,       -     ;  ,         .          ,    .  "  "     ,       ,   ,      .     :          (,   ,      ).

 , ,      .          -            .       ,         ,        ,              .           ,    ,    ,   .

 , ,  ,      ,   ,              .  ,    ,   ,     .    -   ,    .       ,    .     ,    ,     , ,   , . , ,   .












 12.  -   

.   (John Locke, 1632-1704)     ,  .                ,     .       "",     .  ,            ,           .  ,  ,   ,         .      "" ,    ,    .         .    ""       .         .

.      (Two Treatises of Civil Goverment, 1690)   .           (Sir Robert Filmer, 1588-1653).            .          (William of Orange, 1650-1702),         ,   .      ,   ,         (1689) (An Essay Concerning Toleration, Some Thoughts Concerning Education, The Reasonableness of Christianity, An Essay Concerning Human Understanding).










   


          .         ,     ().      -

344

,         .          ,  ,        [.    ].

 ,       .     ,     .        ,       [.    ]. ,      ,          .

     ,     ,  ,  , .  ,   ,         .     ,    ,  ,        - .      ,     ,   ,    !         ,  ,  ,   .        .

        ,       ,      .      ,    .           ,       .

          ,          .  ,     ,  ,        .          ,         ().

345

   XVII-XVIII .,  ,   ,    .   ,   ,     .    ?    .    ,          ,    .             .     , ,          .    ,              . ,    ,    .       ,           .

 ""         .     ,   ,      ,        [1].     ,      - ,      .

1 .   ,                   (growth of knowledge). . . 29.


     .     ,      ,     .            ,     ,   ,          ,       .             .

 ,              ,     ,        .    ,       ,   ,   ,  


346

 .   , ,   ,           . (.  ,   .) ,    .     ,    . ,      ,      .       ,     .

    ,        ,       ,  ,   ..           ,          .       :    ,     .     ,      .         ,    .


  ,      ,   .         ,    .        ,  ,     . ,     -,           (Jaspers, 1883-1969),    (Heidegger, 1889-1976)       (Habermas, 1929).             ,     ,     .   ,          ,    .

  .            ,           . ,        .             ,    ,      ,      . ,       .    ,  ,  ,   ,  .            .     ,    .         .

347


    ?       [1].

,  ,         ,            XVII .      .   ,     ,    .       .

      ,    .         .      ,  : "   []     ?      :  .      ,       " [2].

1        ,          .        ,      - (. 29  30).
2 ..    . -  .: .. .   . . 1.- ., 1985.-. 154.


   ,        . ,   ,  ,      ,    .          ,  ,   ,       .

   ?      .  , ,   ,      .       ( - sensation)           (- reflection). ,      , ,  ,   ().      ,       , ,     ,   ""  .

   ,      .        .  ,   -


348

     ().       ,   ,    ,    . ,             .     ,   ,    ,      .

        ,      ,     ,     ,     ,   .  ,      ,    ,    ,       .

     ,  ,       .      ?   ,      ,       .    ,     .  ,       ,    ,     ,           (  )  .

  ,   ,         (      ),          ,      .       ,    ,      .

       . ,       :           ?     ,    (   )              ,       .  ,    ,         ,  :     (    ),      ,     -     . (     ,     ).

349


  ,        .      ,            .     ,          .    ,      (simple experiences)      ,    .     ,     .

       .       ?     ,   ,    .  ,  ,  ,       .    ,   ,  , ,  ,          .   ,      ,        ,     " "  .      .  ,  ,         ,       ,      . ,    ,    .      ,                .

      ,     . (        ,        ,   ).      ,       .      ,     .      .     .

350

          .     ,       (tabula rasa).     " ".        (simple ideas of perception),        ,     .           .   ,          .      ,       ,     .

          .        ,        , , ,      ,     .            .            , , ,   ..    ,         . ,  ,               ,      .        :     ,    .

         (, )    (, ).      ?       ,    ,    ,   ,    (, )    .    ,     ,    ,     :           ,      , ,     .

         (, ).

  ,      -   ,   ,       (    )       .        ,   " "  ,       ,     .   ,           ,   .

          ,    ,  ,         ( ),          , ,    .   ,   -

351

 ,     ,   ,           .           ().

,   ,     .     ,       :   ,  ,  ,  ,    -  ?        .     ,  -     [1].

  ,     .         ,  -    .           ,   ,       .    ,          .

 ,        [2].         ,    ,   ,    ,   .      , , , .

     .   ,         .   ,          ,     . , ,  , , ,   ..     ,     .           .     ,   ,   ,    ,    .       ,         ,    ,       .  ,    ""      ,    ().

1              . .      ,     (George Edward Moore, 1873-1958)     (Alfred Jules Ayer, 1910-1989).
2    ,  IV,  III,  18. -  .: . .   . . 2. - ., 1985. - . 24-26.

352


  ,         .     .  ,       ,          ,        .         ,       ,   ,           ,      .

     ("   ,        ").   ,      (.      ).   ,      (.       ).     " ",        .        ,      ,    .          .

         ,      .                    .                      XVIII .,   .      ,   ,    -           .  ,      ,     .  ,      "  ",    " "       .    ,   " "        [1].

353


                [2].  ,    ,     ,    ,     (  , ).                 (  ,      )       .    ,    . (    ,       ).      ,        -           ,      .

1           ,  ,   ,       .           .          ,           .               ,     ,   .      , ,    , ,         ,       , ,       " "   .
   " "           ,    ,      .             . (, ,  ,           .           ,          ,            ).
2 . A. Wedberg. A History of Philosophy. - London, 1982-84.

354


       (, , , . . 29)      .        .      ,      ,          (.     ,             ,    , . . 30)?           ( ,   ,  )  ,       (.          , . 29  30).















  -    

,   ,               ,      () .            ,  ,    ,   ,  ,   ,     .

         ,  .        ,    .    , ,    ,        .       ,     .

          ,     ,         .          .        ,     . ,     ,           ,         .            -  ,      ,       ,    .         .

355


 ,   (  )    ,            ,  ,        .

        .    ,   . ,     ,        .

 ,      .         (   )        .

      ,   .            .

                  ,       :     ,  -    .      ,           .         ,      ,     .

   ,       ,    .         ,       .

         .   ,   ,    ,    .       , ,     ,       .      ,    .             ,      ,        [1].

356


       (laissez-faire liberalism),    ,             .         XVII .,    ,              .

   ,          ,        .    -.       , ,      .       .       .      ,      .   ,     , , -, ,             [2].

1     ,   (, )   ,     ,    .
2            XIX .  ,   ,    ,      ,  ,    ,      .


 ,       .      ,       .     .    ,     .      ,          .          ,  ,  , ?    :    ,    


357

.     .     ,    ?

        ,         ,    .                .   ,      ,      1689 .,       " " (  ).          [1].           .

    ,      ,      .              .      [. , Montesquieu, 1689-1755].

            .       .               .            [2].

1  ,  ,  ,   ,   ,   -    ().                 . ,    ,      .
2      ;           ,       .    ,     ?      ,       ?


   ,    ,     ,         ,    ,       ,   .   ?

           ,    .



358

  ,  ,    : "   ,         , -     .    ,  ,         ,                ,        -   ".      ,     ,  " , ,    , ,    ,  ,      ,         ,        -".       ? ,    ,        . ,    ,  " ".    ,           :       ,          -    .

     ,     , ,   .         .    . ,    ,         ,     ,   ,     .            . "         ;               ,       -  ,           ".              .     ,      ,    ,           ,       

359

.            ,        (    ,    ).                  .       .    .          ( ,  ,       ).

    ,       .

1)     ,        , , ,   .  "...      ,     ,   ,   ,    .   ,              .         ,        ,                     " (   ).

         .  ,        .      ,         .     .                   .       ,        .

2)       ,     .       ,       .       ,   ,        . ,      ,    .        .


360

3) ,  ,           .    ,      .  ,          .    , ,  , ,  "     ,     ".         .      ,      .

 ,       ,        ,      .       ,  ,        .                     .  ,     ,      "   "   .        ("    ").   ,   ,   "     ,  ,      ; []   ,          ,       -:          ".    ,    ,   .   "" ,      . ,       ,     . (  ,              ).

     .   ,  - .  ,    -        .  ,     .       ,  ,  ,       .

361

          .      .        (  )   ,     [1].

1  ,             .   -     ,   :      [. Some Considerations of the Consequences of the Lowering of Interest, and Raising the Value of Money. - In The Works of John Locke. In Ten Volumes. Vol.V. - London, 1923 (Darmstadt, 1963). - P. 19].  "".     ?  ,   "   ,       ,   .      ,      ,      ...    (   ,     ,   )       ; ...      (   ,     ,   )    ,   ".
    ,    ,   (,  , )  " ",  "   ,       ,       ,   ".       ,     .  ,        ,      .           ",   ",  ",   ",  ,      ,  ,     .      .      ,      ,     .


 ,      ,   .     ?       ,     ,    ?      .     ,      .      ,        .       ,     .

 ,  ,   ,         ,     XVII .   .      -


362

       .   ,        ,         ?                       ?

 ,        .  ,        ,   .

  ,  ,   ,     .    ,      ,   ,   ,             .  ,                     .         !              .           .


  ,    ,   .           .

       ,       .  ,               .        :      [1].

1    XVIII .,   ,   ,  .     ,           (  ),   (  ,  ,  - ..). ,       .           ?     ?


            ,     .         -



363

      .             .


      , -,    ,   .    (  -  "-"  )       [1].

 ,          ,              ,      .             .    ,           .    ,    ,     ,     ,       (  ) ,      .

1 .    (Thomas Jefferson, 1743-1826)  " "  ""      ,    . "    -    ,     ,        ,         ,          ,    .

    :    ,       <  >  ,     ,     .        ,       .          ,            ,         , ,    ,        . ,     ,    , -    .  , ,   ,         ,    ,   ,    ". -  .:  .  .   .  2. - ., 1969. - . 27-28.













 13.  -    

.    (Gottfried Wilhelm von Leibniz, 1646-1716)  , ,    -  XIV (1638- 1715),      ,    .            .     ,     .          . ,    ,  , , , ,      .  ,           15  .              .        , , , , ,   .       ,          .

.       .   (Essais de Theodicee, 1710)                  ,     .   (Monadologie, 1714)   ,       "".             (Nouveaux essais I'entendement humain, 1703).











   -  


         () .  ,  ,        ,    -

365

   , .           .   ,  ,  , ,   ,     ,     .  ,    ,  ""     .

       ,         ,       .     .    ,    .

  ,       ,        . ,  ,    .             .   ,      .            .       ,        .        ""  .            .      ,    ,  ,    ,    .     ,     .       .   ,     .










    

    ,     ,        ?      ,  .       :  ()    ,    ,   .   ( )    , -

366

      .   ()      .    ,  ,    ,          .          ,       ,     .         ,    ,   ,           ,       .

   ,     .     ,    ,       . ,        .

,      ,  .        .      ,       .             ,     ,      ,        . ,  ,                   .

  ,       :   ,       . ,       (),      .  ,         ,           .     ,           ().       -       .

367

      ,      ,      .  ,  , ,   .      :                .     ,             ,      .  ,       ,     ,     ( ). , -,     ,         .      ,     .

















 14.  -   

.   (George Berkeley, 1685-1753)   .

.           (Treatise on the Principles of Human Knowledge, 1710)        (Three Dialogues between Hylas and Philonous, 1713).












"Esse" = "percipi".  

       ,   ()  -    . ,              ,  ,        .            ,   .

       .   (, , )              ()  . ,  , ,   ..,     ,      . ,     ,    .

369


      :    ,   ,     ,    .    (),     ,            .

,     ,     (,  ),  ,      ,     .       .    .        .     ,           .

    ,       .      ( )   ( )? ,  .   , ,           . ,         .   ,      ,  ,        -  ,         .            .         - ,      .

       ,      ,  ,    ,    ,       .   ,   ,  , , , ,    .           ,    ,        .

         .   ,       ,     ,     ()       ,         .               - ,   ,   . ,      .     . ,       ,       ,  ,     .   ,

370

    ?     ,  ?       ,             .  ,       ,         ,  .          ,   .

        ,   .   ,    ,     ,  ,    ,      .               .

     ,     ,   ,   ?     ,  ,  .        ?  ,   ,    ,          .      .

  ,   ,  , ,    ,     ,         .       .    , ,    .

         .      ,         .

,              .         .


     ,   ,     ,  ,  ,    ,          ? ,  .    -   ( -         ,     ) -        . ,  ,        ,  ,



371

   ,   ,      .         .    ,   -  ,   ,        .

    ,          ? ,  .  ,       ,  . ,   (, ,   ),       .       ,    ,       .  ,      ,    -  .      .      ,  ,    .        ,      .       ,     -  ,    ,      .       ,         .

,  ,          [1].    ,   ?  ,     ,      .        "". ,       ,     ,       .

1 ,       ,          ,    ,    ,      .      ,   ,       .


 ,     -   -          ,   "" .

:        .        .

372

 (  -)    (  -): esse = percipi.   ,   ,           ?  ,   , ,     ( ),  ,    ,   .        . ,   ,  , ,     ,  ,         .    :     ,    [1].

1 ,   ,      ,   . "X ,      ".      ,        X  ,    .      ,  X    ,   .










 - ,  - !

  ,   (esse)    (percipi).  ,    =    ,   ,  .        ().   ,  .     - ,     esse   percipi.       , .


,  ,   ,        ,   .   - .   ,   (sustains)  . ,    esse = percipi:    ,    .

   ,  ,   .       [.    . 15].

     .   (   ),         .  , -


373


    .         .    ?  ,    ,    ,   . ,     ().     ,        .      ,        .     .

     ,       ().       ,  ,      .  ,   ,   , ,    .

        ,      (     ).        .         .      ,       .

            ?   ,   ,     ,   .

         ,             .  ,       ,  ,         ,          ,  .   ,         ,  .

,    ,    ,         ,   ,       ,   .

 ,       ,  common sense.       - ,  ,              ,          .   ,            ,   ,    ,       "":       . ,  " "   ,     ,

374

              ,    .       ,   ,        ,       , ,       .

,   ,    :    ,     .   ,    ,    ,        .            .    ,       ,      .     (impressions).

             ,  ,   .       .  ,         (., ,  ).     ,    ,   ,   ,        .         ,      .     ,         .   ,     ,  ,       ,    .         .   ,        ?    , ,     .         ?       -    ?


        .    .   .    ,        .        ,     " ".                . ,    ,    . ,    ,   .

,        .     ,     .      . ,     ,    ,  ,     . ":  . : ,      ".

375


  ,   -    ,     . ,       ,            .   ""    .     ,     ,   .     ,      .        ,  , ,   ..,         .

,         .     ,       .      ,    ,    .

   "", ""  ..    ,     .              ,        .

   ,     ,    .  ""     ,         ,     .  ""  ,         .

,  ,      (    ,         )      ,    .  ,        ,    ,               ,       .          ,           .             [.      ].  ,        - ,         .          [. . 29].













 15.  -   


 .   

            .          .     .   XVIII .      ,    ().         ,        ,      .        ,    ,         ,     .

.   (David Hume, 1711-1776)         ,   (Voltaire, 1694-1778)   (Rousseau, 1712-1778).        .     (A Treatise of Human Nature)  ,       .  ,     ,      .         .        - .

     ,    ,   .

.     :     (1739),  (Essays Moral and Political, 1741)      (Enquiry Concerning Human Understanding, 1749).

    ,        .           .

377

      ,        ().      (     ),  -        (  ,      ).          .       (,    ),      .

     ,   , ,    ,      .    ,       (, ,  ),    .    ,           .      ,       ,        .    ,         [1].

    ,      ,    "  ",  "" [2] (impressions),  "".

1  ,   ,      ,      ( ),   -         .
2    impression      . ,   ,            . - . .


     .           . ""          .  ,    ,    .

      . ,  ,   ,   .      ( -


378



 ),       ,  .      ,          . ,     : "...   ,  -      ...,    :       ?" [1].

        ,       .      , ,  ,       [2].            .

1 ..    .  .,  .. -  . .. .   . . 2. - ., 1966. - . 24.
2  ,  "     "    .  . - . 26.


    ,       ,  ,    .    ,    ,  ,    .    ,       " ",               .    ,     .        ,          .      . ,    , ,  ,     . ,   ,       () ,    .     .

              .

379

     ,      ,   .  ,    "",              ,       . (,      ,     . . . 6).

-       ,        .  ,     ""   ,   -   .              .   .  ,       .

      ,      .            .       .            .

       .         .    -  ,       . ,        ,     ,       ,    ,     .. ,             ,       .       ,  ,  - .   .      -  ,   ""   ,      . ,          .

          .        .     ,   . ,   ""     ,    ,  .        -

380

 .      -     "",  ""       .  ,      .          .          ,    . ,   ,    .

      ,       .

 ,             ,      . ,      , ,  ,      ,   ,     ,    ,     .       ,    ,     .

       ,      :         ?

 , ,   ,     ,  1)    - ; 2)        3)       .

 ,  ,   ( )   : 1) ; 2)   3) .

    ?    ?    ,    ,    .

    ,   ,     ,      .

     (,     ).     ,   .

 ,   ,        ,        . ,      .

381

     .    ,  ,   (    ),  ?    ,   ?     ?     ?   ? , .     ? ,   ? , .     ,      ,  - ,        . ,        .

      .                  ,          .  ,            (  ),    ,  ,   ,  ,  ,        .            . ,       [1]  ,       .     .  ,     . ,  ,            .

1   . . 7.

382


  .    ,      .            ,          . ,    ,  ,     .


  ,        .   ,         .  ,          .  ,    ,   .  ,   ,       ,        ,      .   ,       (    "").  ,            ,           ,         ,       ! ("   ,      ,        ").

    :     .

)  .     ,         .       ,      . ,        .

) . ,       ,  ,      ,    ,    .    ,    ,      !

          .   ,  " >   > ,   > ",      ,    .  ,  " > ",           .      100%.       .  ,  ,       (     )       ,    (,      ,    -

383

  ) [1].   ,        ,  ,       .

,       100 %,         (,      ).       ,        100%.

 .        (): 1)  ,       (   )  2)  ,      -    - .  ,      :

1. 
2.  

3. 

        ,        .         - .          ,     (  ,       ,   )      .

 ,  ,   ,      ,    ,    (   )?      .           ,     ,         .          [2].

1  ,         .  ,     ,         ( ,    ).  , -,     , ,         ,  .   ,      ,    ,   . , ,   ,       ,     .
2  ,  "       ,    ,        ,       ,         ".    . - . 83.

384

 ,      ,       (  100%)     ,      ,    .  ,   (  )          .           .

  ,         ( ).          ,     "",       .      ( ),           .

             .  ,     ,       ,    ,    ,      (natural belief).  ,   ,         ,      .  ,   ,    ,       ,   ,     ,  .    -  ( ,  )     ,         (          ).

 ,    XVIII .        .             ,         . (     , ,          ,   . . . 29).
















 :   ""  ""   " "

            ,    ,     :       ,  .        .

     .       - , .  ,    ,      .     .    ,      .     .     ,  ,   ,  . (   ,      ,    ,      ,     ,    ,  ,   ,    , , ,  ).   ,         . ,   ,  ,         .   ,              .       ,  ,     .

 .        ,       ,     .        .       ,  :        ,   ,   .         ,  ,     .        ,       ,  .        .     .          ,   , , 

386

   ,  - . ,     ,   ,    ,      .

   .   ,  "   ",         ,       ,    .    ,  "    ",      ,      ?   ,     ,     .    ,     -    (    ),          . (,       ,         ,          ).

         .   ,     ,  ,   .    "   " (" ").       .   ,     ,   ,   .    "    ".        ,           .    ,  ,  .      ,   .

   - , ,  -      .            ,       .        ,  ,  ,     ,   .  , "" (  ) , , ,        ,   ,          .  , ""  , -

387

     [1]. ,    ""    ,      .          ,         ,         .        ,  .   ,       (),    "".      , ""      ,  , , ,  "          ,  ,     , ,    ".

1     "".                ,         .


     ,         ,    "  ".    ,   ,  ,     ,        .  ,        ,       . ,        ,   ,     .           .  ,              .          ,      .

,   1)     2)            ,  3)      .

-,     .

       ,  : " !".  - ,    -        (      ).       ,          .         .

388

,    .  ,      .  , ,      ,   ,          ,       ,   . ,       ,     ,      ,    .    ,           ,       .       .   -          .           .

 ,        ,     () ,  .   ,       ,         .         [1].        ,      . ,    ,         ,      .

1 .  ,                 .


        .     ,        .   ,        ,     .     ,  ,        .     ,     ""          .     -,    ,  ,    , ,   .

389

    .  ,     ,    ,  ,      .  ,        (.    , . 17).      ,          .

     ,    ,     .  ,        ,      - ,    .  , ,          ,    . ,        ,   .       ,     ,  ,    ,     .

       ,             . ,    : " -     1/2%. ,     ".     ",  ",      .     , ,  .

) " -     1/2%".
) ",    ,   ".
) ",  -   ".         ,   ,      .

   , ,        .         .

         ,      ( )    .         (  )           .        .

 ,   ""  "",  ,     ,    ,     ,      [1].

1 . . 3   .


 ,    .        ,        ,     ,   .     -


390


,    ,   .    ,      ,          .    ,          .

 ,         .       (  ""),    ,     , -   [1].

1 . . 20   .


  ,     ,        ,    .         ,     . , ,      .      ,     (),   ,   ,   ,        . ,    - ,    ,  -      .

     ,   ,        .      ,   " " (common-sense)            ,        .

,        ,     ,     .          -  .              .     ,      ,   .        ().    ,   ,      ,    :  ,   .

  ,     ,      ,        .     , ,  ,  ,   ,   .



















 16.  -   

  

   XVII         .        ,               .

   XVIII      .            -.

   XIV,   1643  1715 .,       :    ;          ,     .    XIV   ,       .

        .  ,            .       ,          .

392

         ,        " ".                   .       ,     1789 .

       ,       .    XVIII        .            .              ,  .     1720-,   -  1730- .

,   XVIII         .  ,   ,     ,     XVII .        ,          (.   ).

 XVIII       .          . ,       ,   .  ,            [. . 19].

       .                 ,     .      ,         .

    XVIII        (the urban citizenry).     ,   ,           [1].

1              ,    (,   .)   XVIII ,         .


393

,                     .            .    .      ,           ,         .

, ,     ,          ,     .            .

         ,    ,        ,       .        ,     .

        ,    ,  ,     .                     (  " ")  .

            .          .      ,           .        ,   .

   ,         .    -



394


    ,   ,     .

         .                         ().  ,            ().       -,                     .

      ,     .          ,     "" ,      .   ,               .      .      ,           .    ,    ,          .   .

   ,     -,   -   . ,       , ,   ()      .       .    ,    ,   ,    ,         .

          [1].

1 . C.Becker. Heavenly City of the Eighteenth Century Philosophy. - New Haven, 1932. - P. 102.


    .        ,      . 


395

        (" - ").     ,   .      (  ).   ,     . ,       .

,     :

  ,    , .. .      (    ).

      :         .

        ,           .


       ,        .       ,        .

           (. ).        (. ,   ).














 

         .       ,         .           .

  ,        -  [. . 9  . 12].            (,      ).

 ,          ,        ,  . (  -

396

     -   ,       ,               .       (purposive rationality) [. , . 27].                ,    .

            /  .      [. , . 17] [1].

1 .       (        )      ( ),      "- " (cost-benefit).


        ,      ,           .      ,   :                  .          - ,   , ..   .  ,       ( ) [.   ]     [. ].

 [.   ]          .       :      ,             .

     ,    ( )  . , ,              ?        ,  ,   , ..       .     ,   . ,  ,      -


397

  ,                (,     ).        ,        .    ""       ,           .       , ,  , ,         " "    ,    " ". [.      ""        ,  2, . 29].

      ,  ?          ?    ,   ,          ( ),    ,   (  )          .

       .       ,     .         ,  ,    ,   ,       .       .      ,        .        ,   .          ,    () .

  ,                   .     ,            (  )   .  ,   ,     ,     .             .

       - .          .    -

398

       ,     ("").    [. ,   ],              ,    .    ,       .         ,      [. , , ].                 ,       (codetermination).












 -      

  -  ,          (Montesquieu, 1689- 1755),       XVIII .      :          ,      .

     (L 'esprit des lois, 1748)       .     ,           ,     ,         .  ,    ,         ,   ,          ,       .

 ,  ,                 .



    ,     ,         .     ,  -

399

            .        ,         .

          .   ,       ,        - , , ,  ,    .

 ,        (, , )      (, , ).   ,  , ,     .       ,      ,    ,               .


             ,   ,       ,     .          .  ,        ,    .                  XVIII      ,         .

     .         .         .      .   ,  ,                      .          ,    .













 -   

   (Claude Adrien Helvetius, 1715-1771)      -  .   ,         ,  "".   ,       ,    .

            .       .      .        ,    . (     ,       ).

         :    ,         .          .         , ,        ,        .  ,       ,         ,     .  ,    (purposive)  .

   -      .      .       ,   -   . (,      .          ).


           ,   ,       ,  .    ,       .        ,   ,    "",   ,   ,      .

401

   ,  ,          .   ,         ,     .   ""    ,  .     ,   ,     .

  ,     ,     .   ,            ,     ,     .    ,          .  ,    ,      .          .

 ,   ,     ,       .         ,    ,   ,    ,   .  -  ,   .  ,        ,         (..          ).

         .       :

1.  :       .

2.  :     .

3.  :       ,        .

4.  :    .


        .

        .    ,     ,       -

402


,       ,    . ,  ,      . ,          .         ,  ""  "  ",       .   ,   ,      ,    "".          " = ",         .       :          .        "".

      ,  ,      .   ,       ,        (  ).

     ,   .          XIX ,    . (           ).


      ,   .

  ,         (laissez faire) ,  ""  "" [1].

1    , ,    ,         " "     -  ,        ,         ,  ,     "  ".


       ,       .    XVII  XVIII  

403

       ,   .                .   ,            ,      ,    .

"   (Jean-Baptiste Racine, 1639-1699)   ,  ?"      ,       ,    "",   ,    "".          ,        ,      "".      . ,    .

    , , .     ,   (  )              .


-     :        .

    (Anne Robert Jacques Turgot, 1727-1781)        .    ,    ,   -  ,    .

    (Marie Jean Antoine Condorcet, 1743-1794)  ,       :    ,          .     ,   ,        ,  ,    ,            ,     .

        .    ,   , ,     .    ,    -    . ,         .

404

   ,   ,       .     ,            ,     XVIII    .

  XVIII         -   ,      XIX   .      : ,   .

      (    ).       ,          (      ).      ,         .












 -  

   (Adam Smith, 1723-1790,       , An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations, 1776)        .        (Theory of Moral Sentiments, 1759) ,         .

 ,     ()   ,      ,    .    :          .    ,     .           ,      .         ,     :      ;   ,  

405

;       . ,   ,    laissezfaire (    ) [1].

1   laissezfaire.      "laissez faire, laissez passer".  ,         ("",   "  ").


   ()        ,          .

  " "        .   ,     ,            .  -,  ,        ,    ,      .  ,  , ,        ()      .    ,    :       ,     .

 " "   ,            .   ,           .  ,        ,   -     .      " "     ""  " " (. . 30).

      ,       .       (),      .

 ,         .  ,        . ,   ,        .           ,              .      "" ,   ,       .  ,         .                      (    , homo economicus).  ,               -  .

 ,          .         .        ,        .    ,           .

     , -,     ,      . -, ,        , , -,              .  ,     ,       .

,  ,         ,    ,       .      ,         ,   . ,   ,    .     -     ,    : ,   ,   ,      .

       ,   ,           ,       .

407

 ,       ,    ,     .    ,         [1].        ,       ,    ,     ,    .     ,    ,      ,  . ,       ,   , .

,    ,     ,    .        .    ,  -   ,    ,   - .         ,    .          ,                ,     ,    .         ,      , ,           [2].

1 .   , . 12.
2      ?  , ,   ,      .         ,       .      /  ,    .


  (David Ricardo, 1772-1823)    (Thomas Malthus, 1776-1834)     (laissez faire) .    ,    ""       ,     ,         .   ,   ,     (laissez faire) .            ,     ,    ,        .


408

      .  ,      ,       ,          .

,         .  ,           ,       .      ,       [1],      ,        .

1 .        .


    ""     .     ,              .       ,     (   ).          .            ,       .

   :    ,        .    ,      ,            .

        (  ).  ,  ,     .     ,     . ,       ,   - . (        .     ,   - ).

,         ,   ,      (laissez faire)     . ,       .      , ,     . ,         . ,   , ,   ,     .        .



409

      ,        :    ,     .

 ,      ( -         )    ()         [.          " "].


     ,      .       ,   .   laissez faire    .

  XIX        (  )      ( ,   ).












 -    

 ,            XVIII   ,           .          ,  ,   .

       ,    .      (  ,    ),       (,    )       ().

.    (Jean-Jacques Rousseau, 1712-1778)      .    , ,     ,      .   ,      -        .         ,      ().        (Therese Levasseur)     .

 1750 .     .      "       ?"    ,         .

       -   .       ,    .  1766 .      ,      .

   1778 .,         .

.      (Discours sur les science et les arts, 1750),         (Discours sur I'origine et les fondements de I'inegalite parmi les hommes, 1755), 

410

 ,     (Du contract social, 1762), ,    (Emile ou de I'education, 1762),  (Confessions, 1782).

 -     .           .

                   .             :       .     1755 .    ,     .      ,      ?           ,             ,            [1].

1        .


        .   -      ,       .   -     ,       (la volonte generate).      ,    "  ".

   ,          -.       - ,   ,  ,     .

 ,       ,    .     .      ,     ,    .    ,      .          .       .            :         ,    .

411

,  ,       .           ( ,    ).   ,     . -,  ,        "       ".         ,     ,    .

       -           [1].

1       :  ,    ,  " ",     .


        ,   , ,       ,   ,         .       ,        .                ,       .  ,          , ,      ,        .      ,       .     -          ,              .

- ,       ,  ,            ,          "".            ,       .

412

           ,       .          . ,         ,       .

,  , ,     ,        .      ( )   ,      .       ,                 .

               .         .

            ,           - .

 ,                      .  ,        [1].

1 ., ,        (I'etat naturel I 'homme,  Discours sur I 'origine et les fondements de I 'inegalite parmi les hommes),   -    (la volonte generate).


 ,         .

 ,     ,      XVIII , ,  ,    ,    ,  ,     , ,      .      ,          .        .

413


        ,      ,          .          ,            ,              .           ,         .        .

 ,  ,         .    ,  ,      ,  ,   . ,  ,    :          .  ,           .  ,       .


 ,      .        ,   ()  (--),   .

 -   ,  ,      .      ,         .     ,        -      . ,    ,    .

            .  ,   ,        : "-" .

   ,           .   ,    ,

414

  .          ,         .

,        ,       .    ,       ,        .

 ,     :   .  ,         .    ,   --,   -   .

     .         ,         (Discours sur I'inegalite).

  ,      -.  ,        . ,         "  ".   ,    ,      ,   " "  " "   .          " "         ,   .  ,      ,         .     ?        .  ,          ,         (, Giovanni Gentile, 1875- 1944),   (, 1889-1945)    (, 1870-1924).

                ,          .

415

,      , la volonte generate,    .              .   -     "" .  ,  ,         .

 ,  ,    " ".    ,  ,     ,     ""  ,    ,      ,     ,  ,    . ,        .  , ,    ,   .

       ,   ,      .  :    ( ) ,        ?

 , ,  ,           .

, ,  ,     ,      ,         ,   " ".     ,      .

      ,   .       ,           .              .

   " ",  ,    (Charles de Gaulle,  , 1890-1970) ,         ,     .  " ,   (ein Volk, ein Fuhrer)"  ,   -      "".

    ,    .   ,   -

416

    ,   ,           .      ,    ,          .

   ,   ,      ,      .     ,     ,   .    ,    ,    ,     ,     .               ,        [1].

1 , ,  ,    .


  ,   ,     " ".       .         ,    .        ,           ,          ,  .

 " "      ,  ,    ,      .       (a la    -):      .        (a la ):    ,    .













 -  


      (Edmund Burke, 1729-1797)    ,       .




417

  (    , Reflections on the Revolution in France, 1790)     -      -.

      ,      .     :   ,    .     ,   ,  .

  ,           .

  :
  

(    )

 :
   
   (  )


,          ,        .        ,      ,   -     ,    .    ,        .

 ,  ,            ,       . (      ,    .   (Joseph de Maistre, 1753-1821)  .   (Louis-Gabriel-Ambroise de Bonald, 1754-1840)     .) , -,         XVIII  (, )    ,    .  ,       .

     ,         ,    :

418

         .            ,    ,    , .        ,   - . (        XVIII ).


    ,  ""   . , ,     ,   "  "  -  ,  ,      ,    ,   ,    .     ""  "",  "  ".


       ,       ,     ,   (1878-1953)    (Ronald Reagan,  , 1911) ""   ,           ?

         ,     ,   ,     "    (   -

419

 , ,   )".           ,          . ,       ,    ,       (value conservatism).

  ,      ,     ,  ,      .

       ,    ,        (,  ).         (         -).       ,  ,   .   ,           . ,          ,      ,      ,     ,       . ,  ,  - ,      ,  ,           .        ,      .         .     ,         ,   .          ,     ,                  ,   .      ,    ,        .           .

420

     , .       ,    ,  ,      .  ,      ,        ,    ,         .       ,     .


, ,   ,        ,     -   ,        ,               .  ,               .

   ,   ,    , ,   .            .   ,     ,       ,         (  )    .      ,                       .               ,            .

   ,             .  ,             .            ,         .    ,           ,       .

421



          .        .     ,  ,   ,   -  -.  ,        ,       [.  -       ,   ].



          ,        ,   .                          ( )      ,    (      ).

  ,           ,    .          ,         .

         (   ).          .  ,    ,   .  ,     .   , ,        :       .   ,        , ,   ,          .   ,         .   ,  .     , ,   ,           .

422

        .  ,      : ,  ,  ,    ,       .  ,        ,     ,          ,    "".

         ,       ,    .        .

,   ,       ,    ,      .             ,  ,         .         ,    .          ,    .          ,    ,     .  ,         ,    .             - .            .

                .            .     ,          ,          .            ,       .

,      ,         "".   , ,   ,   .

423

  ,   ,    ,    .         . (              ).

     .         ,               .     ,    ,        .     :     ,      .             :            [1].   ,      :   ,   .   ,      - .

   .   ,  .             [2].

1  ,      ,   -       ,  ,   ,  .
    .        ,    ,   ,    . ,  ""    .
      ,    :     ? ( ,    ,  ,                ? .     ).
2         ,       .




             .    laissez-faire ()             .

424

  ,            (,   - ).  ,      ,     (laissez-faire) .          ,                 .

      (Benjamin Disraeli, - , 1804-1881)   (Otto von Bismarck,  , 1815-1898):             .


       ,             (: ).      ,   .   ,    .   ,     " " ,   .    ,    ,    ?      ,  .     ,     , ,   ,       .       ,         .

















 17.   

 -     

    (Jeremy Bentham, 1748- 1832)      ,        . ,       .  ,  ,    ,     .    - ,       ,   .        ,   ,   ,   -   .     : 1)       .  ,       ,      . 2)        .

   [. 16],         .          ,             ,     ,      .

   (       , Cesare Beccaria, 1738-1794),         ,    -

426

          ()    .

    ,    ,  ,         .       () ,    .

         ,      ,         .    :    ;  ;  ,     ;      ;               .

   [. 16],       ,  .   , , -,        ,     ,     ,  ,         .    ( )        ,     .

     .          ,         .   ,        . ,     ,                ?    (  )    .       ,   .       ,    ,         .

  ,           .    .  ( )      .    , "  "    "       ",        [1].

1 .   , . 5.


427

 ,           ,    .        ,      .  , ,  ,     (consequentialist)  ( ).  /          ,     ""  . (,            ).

    ,  , -,          (.     , . 27).          ,          .     ,   ,      . (   ,  ,      ,      ).     , ,    .            (), ,    ,     , .         .

           .  ,     ,    . ,       (, "", " ", ""  ..),     . ,  ,   ,  ""  "",       (   ,         ).

,   ,  "", "", " "  ..,      . , -


428



     [1].   , -, ,     ,          - ,   .   ,       ,       ,    .              ,      .

1   "" . "  ", . 6,      - . 29.


 ,       (= , )           .  ,  ,   "" , ,    ,    ,              .     ,      ,   ,           .   ,        ,       .

       ,    .            .      :           ()        (  ).               .

  ,  ,   " "       .      ,   ,      ,                 .        -.

" "           .      .


429

,  ,            .        status quo,        .

            .   ,            ,  ,  -  .  ,    ,         "   "  "   ".

  , , -,       .       ,       .    ,     :       ,    .       ,       .

  " "     XVIII  XIX     (James Mill, 1773-1836).          ,      ,      .

     ,        .    "",    .

         .    ;       .    .       XVIII .      .   ,        .

    ,     ,  .             .

   " ",                , , ,    ()   .     " ", ,     XIX     (   - poverty laws),     .

,    " " (,  )    (  , ).












   -  ;    

    (laissezfaire)  a la        XIX .               . ,    ,    .             (,  ):              .           ,      .

   ,    ,   ,     .        ,        .      .  ,    ,     .

     ,   ,   .   ,      "" ,    ,   (laissezfaire)  . (,  1867 .          ).

       :     ,      .   ,            ,           .

,    .  , ,      ,      .

 ,  ,         ,    -

431

      ,    (     )       (     ).


.    (John Stuart Mill, 1806-1873)          :     ,  -  ,     -  .        -     ( )    ,      , ,   ,   .         (Harriet Taylor, 1808-1859),     1851 .

.           ,      .        (On Liberty, 1859),  (Utilitarianism, 1863),   (The Subjection of Women, 1869)     (Principles of Political Economy, 1848).

    ,   ,         . ,         ,         .      (laissez faire)      .


  ,       ,              .  ,      ,   ,         ,         ,       .   ,       ,      .                    .    , ,    ,       (). ,  ,   ,  ,      ,      (

432

 ) .    . ,     ,         .    ,           ,   ... (        ,              - "       ".     ,         ,   ,  , ,    ).

   ,   ,          .

    ,    ..,    ,        .           :                 . ( ,  "",        !).

,  ,    .   ,       ,     .      ,            ,     .   ,   ,        ,        . ,           ,        .              ,    ,    .

 ,      ,  ,     .  ,       ,   ,   ,    .  ,  

433

    ,          ,     ,       ,   ,        .            [1].   ,   -   .

1 .    (, -, , -)  , ,     ,      .


                 .        ,    -   ,      .    ,  ,                  .          ,     .          .     ,     . ,           ,            .    ,      .

,     ,   ,    ,      .       ,     ()  .             . ,          ,      .     .

,          ,         .              . 



434



     ,       .         ,     - ,     [1]. (                - . . . 20.)

       ,      ,  ,  ,           .          ,    . (     , ,  ,       ,      .     ,      .)

          ,    . ,  ,        .  ,  ,  -   .           ,      (Robert Owen, 1771-1858),   - (Claude-Henri de Rouvroy Saint-Simon, 1760-1825)    (Charles Fourier, 1772-1837).

,             .      ,    ( )    ,    ,     .    ,      .      ,           .  ,   ,    ,     [2].

1 . S.Okin. Women in Western Political Thought. Ch. 9: "John Stuart Mill, Liberal Feminist". - Princeton, 1979. - P. 197-230.
2               (De la Democratie en Amerique, 1835),          . . . 27.


435


      .  ,        ,   .                 ,      ,     .

   ,        (      ).        ,     .

 ,    ,   ,        ,   . ,                 ,       .             .

   ,    ,  (laissez faire)         .   ,      ,             .  ,          ,     (laissez faire) -. (        .)

     -   " "   " ".        .          ,      .   ,         ,        .

  ,  ,            .        ,           .  -

436

       ,       ,          .     ,            (, , ).       ,        .

 "  "        (laissez faire) ,       .                 .        .    ,       ""  ,     ,        .  ,     .      "" ,           .

  (laissez faire)     .      ,        ,          .      ,  ""       .        ,     ""  ,   ""  ,       .

       .    ,      ,  ,       ?    "" ,         ?  " "   ,       ,         " ".      ""!     , ,     "" -  , "   "?          ?          ,       ?         (,  )  ,       ?















    ,    ,    XIX -

437

    "  ".      ,          ,    .  ,           .

   (Thomas  Green, 1836-1882)       ,      ( ,   ).  ,       .  ,   ,        ,     ,     .

      .        .                    .      ,    .       ,     ,    :   ,    (  )   - .  ,      ,        .        .

     ,   ""      .      ,   .  ""      .

     ,  ,         ,    ,     .

  ,   ""    ,    "",   ,   "",     .

438

""    ,   - .       ,           ,      .              -   " " [1],         .        ,         ,       .         ,        .

    ()    ( , Leonard Trelawney Hobhouse, 1864-1929)         .
















   (John Maynard Keynes, 1883-1946)             .        .

       (laissezfaire)  [2],     ,     .          .        ,          ,      .  ()    ,     ( 1926 .)  . ,        ,                  .

1  ,   1883-84 .  ,        .       ,     - ..
2 J.M.Keynes. The End of Laissez-Faire. - London, 1927.

439


 ,     . , ,      ,   , ,   ,     ,    .       ,  .       (laissez faire)  ( ),   .

 1936 .           ,    (The General Theory of Employment, Interest and Money),      .            , ,     "",      .

  ,             .             .             ,  ,     .        ,      .  ,    ()    ,         .            .      ,   ,    .

 ,        ,   ,          .           (laissez faire)     ,      - ,    .















 18.  - " "  

.   (Immanuel Kant, 1724-1804)         ( ).    .       .     ,       .          .         .

.          (Kritik der reinen Vernunft, 1781),    {Kritik der praktischen Vernunft, 1788)     (Kritik der Urteilskraft, 1790).          (    ) {Grundlegung zur Metaphysik der Sitten, 1785)     (Zum ewigen Frieden, 1795).












   -  

          ,    .                  ,    .

   .               ,   . ,  ,      -.


  XVIII ,     ,      .

441

    ,   ,   .

     .              ,     XVIII .  ,            (, ),    ().

      ,         ,     ,        .

   -        ()  .  ,       (),        ,  ,          .

  ,   ,         ,   ,   ,      100% .     ,    ()      ,       .           .  ,      , ,  ,      ,  ,       .       .

      .  ,          ,   -,         .

        :     -   -  ! [1]      ,         ,              .

1  ,        ,    .

442

   .   ,          .         ,    .

        (,  ).    ,       .

      ( )    ,     .    , ,   ,    .           .       ,  ,      .  ,   ,               . ,       ,   ,     (Robert Boyle, 1627- 1691).   ,    ,               .    ,         ,             ,       ,        . (,       ,    .        .    ,     ,     ,    .         ( ),      ,       ).



     .    , ,           ,   ,     . ,            ,         .

443


 ,       .          ,    ,         .     ,         .          ,        .          ,    ,      . ,    ,       .               .

          ,   ,          .      "" (    )       () .

     .          ,    .

 :       .            . ,     .

Ergo:   ,      .

       ,         ,     .  ,      ,      .  ,   ,          .

444

 ,      .         ,       [1].

1       ,  ? . . 20  .


    ,     . ,        ,     ,      ,    .

     ,      ,    .       ,     ,   ,    .

         " "?         .

       ,  ,   , - , , ,  .., -    . ,    ,      ,       .      ,        ,         ,     ,    .  ,      ,   ,    ,   ,         (   -   ).

       ,   ,  ""   , -  .    ,      -  .

      ,  ,      .   ,     .     ,     .      (  ).  ,        -   ,        ,       ,  ,     .  ,       ,  .


445



  ,          "".               .        .

 ,       ?    ,     .     ,         .     ,     .

"",    ,    . ,   ,  ,  , ""  (""  )  .  "",     ,      - ,  , ,     [1]. (  ,                 ).

    ,          ?  ,              ( ,   )   (   ) [2].        .

1  ,     (Jean Piaget, 1896-1980)    ,        " ".

2    ,        (   ,  ).   ,    ,       ( ,     ),  .              .     ,   ,   .            .

      ( , 70/95):

 : , , ;
 : , , ;
 : , , ;
 : , , .
          (. ) ( , 80/106) :
: , , ;
: , , ;
:   ,   , ;
:  - ,  - ,  - .
(    : , , , , , , , , ,  ()).

446

       ,    .   ,    ,  ,         -  .  ,   ,  ,      -  .     .       ,  ,        .    ,         .      -  .

,     .       ,  ,     .  ,     -  ,  ,    .     - ,    .           ,   ,        .          ,           -



447

,     .        .      . ,         ,             ,   .

 , ,         ,    ,   ,    ,     ,    . ,       .

    [1].          ""  ,  ,    ,   ""   "". ,       .   ,   ,      , ,    ..  ,       .             ,     . ,      ,    .

       ,    .       "".  ""     ""  " ". ,          ,    .

     , "" ,     .   , ,       ,  ,        .

1     :   ,    ""  ,    " "   ,     .       "" -     .         ()           (   ).

448

               .       .  ,       (Ding an sich).       ,       ,   .       , , . ,     (Ding an sich)   , ,   ,     ,  ,   ,    (  )     .

      .    ,   . :

1)  (, a priori) , , ,  "    ".

2)  (, a posteriori) , , ,  "   ".

3)   , , ,  ",  ,  ".

       .  -    ,   -   "".

    ,   "  ".    ,   ,    ,   .   

449

,  "  "   ,       ,     .


    " a priori"?      [1]:

A priori:    -    "    ".

A posteriori:    -    "   ".

:

1) ,     ""   ,

2) ,          - , "    " ( "  ") [2].

:

1) ,      ""   .

2) ,           - , "   " ( "   ") [3].

1  ,         "S  ".  S (   )  ,       ,   ( )  ,      - ..
2   , 7/11, .112.
3   , 7/11, . 107.


 ,      ,       ,      -.      ,      -


450


 [1].      .   ,      ().         ,    " "   .  ,    (Urteile)        ",  ,   " [2].        ,           (    " ",       " "),       (     , , ,   ,      ).

1 . . 29
2   , 10/13, . 113.


 ,     ,        ,  ,      (       ).  ",  ,   "      (=  ), ,   ,   .

  , ,  ,  "        "       .

 ,       .       .

,   ,    .      ,        .

    ,     () .   ()     , ,   .   (,    ),    ,    .     



451


 .    .      .        .         "",  ,      .        "",    ( ) .         .   ,      "" (      ),   ,  "",    .   ,  ,      - ,     ,        .     ()  ,    -  "".

    ,   ,     . ,  ,     .   -   .         .

  .   ,           ,      .     ,       .          ,        .

      ,     .      .     ,    ,       ,   .

 ""         .            .

,  ,    ,       ,        .

  ,   ,      .  -

452

      ,             ,       ,        .

               : "              - (      )".      "        "    .       ,   ,       ,     ,     .

       ("   ")   , , - . ,  - : "    ,       .        ".        ,     ,      ,        .       .  ,  ,  ,    ,     .     ,     ,       .

                     .     ,     ,       ,     . ,        (,   ,    ),    (   ,     ).   ,        ,          ,    " ",     .

453



  ,     ,    ,         .       (  )     ,         .   -    "",        .       ( ""  ).

           ,      ,      ,    .

 [. . 12]       (sense)   (non-sense),       .         (, , , !),   (   )     .    ,   [. 20]         ,      .















   -   

  ,         ,   .            .

     ,    " ".     ,   ?

,  , " "   ,        . , -,  ,      , , -,      .   " "   .

454

 ,     (" ")       ,             . ,          .

       ,    . ,     ,    .     ,   .      ,     "" (, )    .

 ,       .  ,              ,   . , ,  ,         !   ,        ( ).

,     " "      ,   : , ,   ..  ,       . ,  ,     .  ,        "",      "" .

    ,           .       ,   ,    .    ,         .      .   ,       ,      .  ,  ,   ,   (  ).   , (  ,  ),    ,   -

455


 ,            ,        . ,        ,      ,    ,   ,  ,    . , ,  ,    ,     . ,          ,     . (          ,              ,          .           ,       ).

,  ,            .   ,        ,           .   ,    ,        .

      ,        ,   ,       .         .  ,        ,    .              (  ).   ?  ,        .   ,             ,      .

 ,         .     :     ,         ,     .

456

   ,        .     ,       ,      . ,  ,         .

   .    ,       ,          ,     .  ,      . ,         .        ,     .       .     ,    ,         ,         .                .        . ,         ,           .

      "",   ,               ,         .              .  ,               .  ,               .     ,        . (    ,  ,    ,  ,       ,     ).

457

          ,      (Ding an sich).   ,     .    ,   . ,      .    -.                ,          .   ,   ,         -  .  ,             ,   .   ,      ,  ,  . ,    ,   .

     ,     .       : "     ,     - ".    ,    ,          .      ,      .     . "     ,       ". "     ,     ".     - (means-to-an-end) .        ,       .    ,       .  ,    :            .   ,         .     "     ,     S".  ,  ,       ,    .       ,    .  

458

,  ,        "",    ""  .

     : , , ,     ,        -  ,   ,       (). ,           ,      .                 ,   ,    ,        .     (Handlungsmaximen),     "" .  ,         ,          .   ,      .

          ,        .        :             .    ,  ,      ,     ,  ,       . ,          .


        - ,    .      . ,       .         ,       ,    ?       ,   ,     ?

,    .          .        ,    ,    -

459

        . ,          -,    .    ,   -   .       , , "      "  "     ". (     ,         ?)

 ,      ,       .    ,      ,      .  ,       ,    ,        ,   ,       . ,  ,        ,    ,     ,  :          ,     .

   . ,   ,    , " "    .      ,        (, ) . , ,      ,   ,      ,  ,         .

   ,       - ,         . ,     " ",  ,       ,       ,         .     " ":

1.        " ",  ,  " " ("  ").      . ,     .

460

2.       ,     .      . ,      ,     .

3.         . ,  ,      ,     ,    ,    . ,    " ".  ,   .

         ,        .  ,       ,       ,         .     (),    .















  

    ,      ,         .           .    ,    (Gesinnung) ,     .      -    (Selbstwert) .         ,              .  ,     .            .

,     .            (  )    ,    ( ).        ,         .

461

  (, , )     ,          .             .    ,    ,        . ,     ,  ,   ,         .  ,       ,        ,         .

,    ,     , , ,   ,      ,    .          ,     ,          .

    ,         .

            .        .  :      ? :           .  ,          .     .  ,  ,  ,         ,   . ,     ,        ,     .  ,       , ,         ,    .          ,  ,          . ,    ,     ,           .       : " ,          ,        ,   ,           "         :         ! [1]

1   ,        ,           (  )         .        .         ()   ;     .           ,      .           ,    ,   .         . - ..


462


    ,           .         ,   ,               .        ,       .         .  ,     : Sapere aude! (     !).         ,           .   ,      ,  ,       ,      .     -    -     .                  .

       :      ,       ?       .               ,    ,


463

     .   ,          .   ,         .          ,       ?            ?      (libertarianism) [1]    :        ?              ?         .   ,  ,           ,    .  ,         ,    .      .    ,                (universalizable). ,     , -      -     .         . ,              .  ,          .     ,       ,        .          ,     ,  : " -   ,     []          " [2].  ,  

   -   ,                    .

1  -  . . R.Nozick. Anarchy, State, and Utopia. - New York, 1974.
2     .     .  .   ?  .-. - .. .   .  4,  2. - ., 1965. - . 139.

464


    , ,   ,         ,      .          ,    .      ,      .               . ,          .

     (  )    (,   ).      ,  ,         ( ).        ,     ,  ,  .       .  ,    ,      .

          .        .       ( ),    ( ).           [.    , . 29].  ,      - .  ,       (" ")      .  , ,        ,      . ,          .   ,          .

465

      ,         .        ,        .      ,        (   ,   ).   ,          ,            .      ,         ,      . ,           . ,          ,    .       ""    .  ,             .

         . ,     ,                ,     . ,       ,   ,     .  -  ,    .      ,        .     ,      .    "",         . ,    "",  ,    ""   .     ,     a priori  - , ,     ().      ,      .    ,      -

466

        .              . ,       .   "  "    "" .         .

 ,     "   ".         .     " ".        .       "     ".       (1795)      " ",      .       ,        :            .  ,        . , , ,    ,  :     ,    .   ,  ,      .            .       ?  ,       ""  ,  : "    (   -  )         ,   ,   ,    " [1].

1   . - ..      . - ., 1994. . 1. - . 359.


         ,            .        .  ,      modus vivendi.   ,       ,       .            ,      .


467

,           .              .   ,   ,     ,          ( , ,         ).         .      ,       "" ( ,   ..).               ,   .  ,      ,     - .        -  . ,   ,         .        ,      ,   : "  (commercium sexuale) -           ...       (matrimonium), ..            " [1].       ,         ,      .     " (   ,  )  ,         ,   ,    ,    ;    ,  ,     ,         ,      " [2]. -,         !

1     .     .     .  .  24. . 191-192.  ,  ,  ,        ,       [.   . 20].
2  . - . 192.

468

   .       .   -,         .     ,     .         . [.       ].

            .    ,        ,  . ,    ,     ,  ,     ,      .         .  ,         :    ,    .

  ,      ,             .       . [.         ].

,      ,     ,      ,   ,   ,   ,    .  ,             ,           .     ,       .     -


469

   .   ,       ,    -       [1].

1  ,   ,     .     , , ,         ,     .










 -   

 ,        .       .       ,        .        ,    .     ,      ,      .                 .   ,       , ,     .  ,          :       .

     ,       ,     . ,          ,     "" .         .           ,  . ,  ,      .

470

        ,  .      ,        ,   ,       .       ,         .             "".             -   .   ,         .        .

      (    ,    ),           .   ,                  .         " " [1].

1        .  , , ,     ,     ,     .   ,               .


 ,     ,   .       ,   ,   ,  ,       .    ,        .         .            ,       (  ).

      .       .  -   ,    (das Erhabene) - ,       .  -   ,   .

471

 ,     " ",   .    ,     ,       .  ,           .    ,       .       ,    .      ,           "",    .   ,               .     " "     . (         :    . ,         .        ,  ,  , ).  ,     .        ,   ,  , ,        .     ,       .        . [.  ""   , . 29].

       ,      .      ,      .          .            .      .         (     ).     (     ) , ,       .          ,   .    ""   ,     ,    () .

472

   ,       ,    ,    .     ,   .      .   ,     ,  ,        . ,  ,    ,           .    -        ,         . [.     ,   , . 19].


















 19.   



     XVIII          : , /  .         .       (       ). /    (        ().     (        ).  , ,    ,        [.       ""  "",    ].

,    (),  (/ )   ()     .   ,       .        ,     (modernity).

          .    (1781)    .    (1788)      .    (1790)       .        ,    .

474

            . ,           ,     [. . 7],    ,      ,      ,   . ,      ,          .           .      ,          -           .            .   XIX .         (, Novalis -    , Friedrich Leopold von Hardenberg, 1772-1801,   , Friedrich Wilhelm Joseph von Schelling, 1759-1805,  ).    ,              .        ,       "" . ,      .   ,          .         .

                 ,   ..         ,      ?       ,   "  "?   XIX , -,       : 1)       ,    .  ,   ,           (           " ". 2)   , , ,  , ,        

475

  , ,  .   ,      ,   .              .             ,        .













  

 1770-         .  ,          [1] - (   "  " - Sturm und Drang,  ,  ,  , Goethe, Johann Wolfgang von, 1749-1832,  , Schiller, Friedrich von, 1759-1805).            (Johann Gottfried Herder, 1744- 1803).       ,        .     ,     .      ,        .         .          .         " "         ,       .             (Johann Georg Hamann, 1730-1788) [2].

1       ,        . - ..
2      (L.Beck)         "-" (Early German Philosophy. - Cambridge, 1969. - P. 361 ff.).       ,     .         ""    ,   - (anti-Aufkarung).


476

 ,       .  ,  -       .     " ",            . ,       ,        .    "",       [.  ,  ,  ,    ..]. ,  ,        ,       [1].

1     (Friedrich Meinecke, 1862-1954) ,   -     ,    .       [. F.Meinecke. Entstehung des Historismus, [1936]. - Munchen, 1965].


-,         ,    .        .         "". ,       .       .    ,                ,    .     ,   ,        .              .        .    (,  )    . ,   -    [.   " "  ""    ].

-,       .        .    .       



477

""    [1].    -   ,    XIX .  -           .             :   ,  ,         .        (" "),             [2].

             (Auch eine Philosophic der Geschichte zur Bildung der Menschheit, 1774)      .     ,          . ,           [3].                ,      .

1 . F.Meinecke. Entstehung des Historismus. - S. 1.
2    (   , Justus Moser, 1720-1794,  )       ,    .           -  ().             [.  ].     ,      .    XX        "",     .
3 . J.Herder. Auch eine Philosophie der Geschichte zur Bildung der Menschheit (1774), - Frankfurt am Main, 1967. - S. 40.


 ,          (einmalig).                 . ,    IV   ..     ,    ,    .       -


478


    .          (Geist eines Volkes).          .      -      .            ,    (Volkesgeist)        .

  ,     ,     ,   ,    .       .   -        . " , -  , -       ,   ,        " [1].       .  ""     ,        .       .  , "        ,      " [2].

             ?   ,             .      ,            .            .            .     ,   ,          : "   ,  ,   ,     (fuhle dich in alles hinein)" [3].  ,     " -".      .


479


             .        .     .         .            .              .          ""  ,  , ,     [.       ].  ,       ,     .     ,      .

1 J.Herder. - S. 44 f.
2  . - S. 46 f.
3  . - S. 37.


 ,              .           ,   ,       .           (telos),         .           .        .                .          ,        .      ,    .  ,    ,       " " [1].        ,  ""  "",                   .      ,      ,         .      ,    .        " "  " " [.      ""  ""].                 .

1 J.Herder. - S. 48.

480


   ,       (Ideen zur Philosophic der Geschichte der Menschheit, 1784- 1791)      (Briefe zur Beforderung der Humanifot, 1793-1797)      ,  , .               " ",       .  ,       .              .

, ,         .           (Volkesgeist), ,   ,      .       (Volk)       .         .

              . ,          . ,   ,       (,  )    (    ).           , , -,      .    XIX        .












  

  ,     ,      .          ,      XVIII  XIX .             (Friedrich Schleiermacher, 1768-1834).

481

       ,      . ,    (, ),       .       ,         .        .         ,    (""),   .             ,    ,   .         ,     .       .   ,       ,        .              .            .  ,                  .

 ,        .        , ,   ,      .   ,              .    ,     ,    - .












  -   

   "" (historicization)  .       ( )       .     ( -

482

    - higher criticism)    , , ,   , David Friedrich Strauss, 1808-1874,    , Das Leben Jesu, 1835-1836,   (),   ().

 ,       . -                         . " "   .

   ,     (Friedrich Karl von Savigny, 1779-1861)     (Leopold von Ranke, 1795-1886) ,              .  XIX              .         .           ,        (Code Civil).         ,     ,     ,      - .

       .        . , ,        .   ,   ,    (volksmaBig).       -     ,      .

,             [1].          .        .  ,   -   .        .      ,      (,    , 1794)    .    ,       .             .  ,            .      ,  .           .    ( )     .

1 . F.von Savigny. Der Beruf unserer Zeit fiir Gesetzgebung (1814).  ,     ,            .           .

483


  -      .          - ()   (., . ).

        ",      ".       .         .             ,       . ,       .        .      -       .   ,         ;       .   - , ,        -     .

          , ,  ,      .             ,     (aus Gott kommendes) [1].

1 . G.Iggers. The German Conception of History. The National Tradition of Historical Thought from Herder to the Present. Middletown, CT, 1968. - P. 105.


484


   ,               .          ,    .     " ".              .           .  ,              (  , "     ").        .     (   ),      .

 ,            ().              .













   -   

 ,    (Johann Gustav Droysen, 1808-1884),      ,      (eine Gotteshand).    ,  ,           .          . ,     -  .        (Heinrich von Sybel, 1817-1895)   : "         .     ,   ,   .      ,       ,  ,    " [1].

485


,       ,      ,       .      ,    ,   " ",   .        ,        ,  .                  "  ".

    "",   ,         XX .      ,     ,   ,     ,   ,         . -,         (  ).

        (Verstehen)    ,   (Erklaren)    .      (Mechanik der Atome), a   (Willensakten).      ,     ,         .      ,    - .               .

  ,   ,    .        ,        (  ,     ..).     ,    ,         [. . 27].

1 . : G.Iggers., op.cit. - P. 117.

486

      ,       ,   (Wilhelm Dilthey, 1833-1911)     :         .          [1].

        "".     ,   .       .  ,       - ""   .   :      - ,      .    ""      [2].

         .        .  ,        .                     . "      " [3]. ,       .

1  " " (.: Geisteswissenschaften)       Einleitung in die Geisteswissenschaften (1883).          - " " (moral sciences). . K.-O.Apel. Die Erklaren: Verstehen-Kontroveise in transzendentalpragmatischer Sicht. - Frankfurt am Main. 1979. - S. 17.
2 Cm. W.Dilthey. Der Aufbau der geschichtlichen Welt in den Geisteswissenschaften. - Frankfurt am Main. 1979. - S. 137 f.
3 W.Dilthey. "Zur Weltanschauungslehre". In Gesammelte Schriften, vol. VIII. - Stuttgart, 1960. - S. 180.


       .  ,      ,         .          (expressions).  ,        .  ,      



487

 .           :  , , , , ,   . ,   ,   (Geisteswissenschaften)   ,        .

,          , ,  .        ,       , ,      ?        .  ,      ,    ,  ,     .   ,       ,      .          ,   [1].    ,  ,      ,     .        .    ,   .  ,   ,      ,           (Scienza Nuova).    ,     ,       . ,       .        ,   ,   ,   ,     [2].  ,         : " ,   ,     . ,  ,  ,       .  ,      ,     " [3].

1 . ..        .  .  ..  .    .  . - ., 1912.
2 . W.Dilthey. Der Aufbau der geschichtlichen Welt. - S. 347.
3 Ibid. - S. 148.

488


 ,        ,   ,     .     ,        ,      ?  ,  ,       .        , ,  ,  .  ,   ,   " ",    ,   ,    ,   . Verstehen (),  ,    . ,    ,    "  ",       . ,        .      ,        ,    .

  ,       .  -    ,       ,         (   ,   ).    ,    -     -        (.  )     (Nacherleben).   ,    (Bildung)    ,       .    , , ,       ,     ,            ( ,       [ ]).

     ,    ""?  ,    - "",  ,    .    ,    " ",              .  ,         ,  ,       () -

489

 .          .       .               ,       .   ,       ,         . -       ,    . ,      ,     .

,      ?       :

1.       [.   ].      (, ,         ).   ,    ,      .    ,       .           .               .

2.      ,    "-" (-),   "-".     (,  /, )  ,   -  ;  -    ..      ,   .         (,  ).          "".  , ,            .            .  ,      "" (situate)          ().       .     -

490

      .   ,   ,  .    ,   ,      ,     . ,   "-"       .

3.  ,          ,  .      ,        ,   ..               ,     .            .    ,     ,       .

      .    ,      : "            ".   "    " [1].  ,          ,  -        .

1 W.Dilthey. "Zur Weltanschauungslehre". In Gesammelte Schriften, vol. VIII, S. 194.


 ,        -       .  ,    , ""         ,       ,     ,      ,    .

    " ",   , ,     ,              ..  ,  ,    ,  -.       .   ,  

491

    .    -       ,        .

      .  ,            ,    .  ,      .          .     ,      .          ,        ,    ,       .      XX .    ""  ,               .           .












  

  XIX-XX         .     (Ferdinand Saussure, 1857-1913)        ,       . ,       ,    -     ().         ,  (. semeion = ).   30- . XX ,       ""    (,  -, Claude Levi-Strauss, 1908).

        " " ()       (   ,    20- . XX    , Roman

492

Jakobson, 1896-1982).            "" ( , Marc Bloch, 1886-1944,  , Lucien Febvre, 1878-1956,  ).                  (,   ).          ,   .              .

       .             . ,       ,      .           ,   .              .
















 20.  - -   

.     (Georg Wilhelm Friedrich Hegel, 1770- 1831)      .        .      ,  ,   (),   .      .      ,        (     ).       ,    ,       , ,     ( 1818 .).

,        {Phanomenologie des Geistes, 1807),   (WissenschaftderLogik, 1812-1816)    (Grundlinien der Philosophie des Rechts, 1821).









, , 

      . ,       .        ,    ,    ,   .           (ErfahmngsprozeR) .    :    -       ,      ;    -   , ,      " "             [. . 19].


494

 ,       XVII .  ,    XVIII . - ,    XIX .    .      - .         .        , ,  ,           ?    , ,      ?        ,       ,         ?  ,    ,     ""  "",           ?

          .      ,    .          ,   ()  .  ,        ,  ,         .

 ()
   
  

 ( , ) 
  
 ()  

 ()
  
   


   ""   ,  ,        .

    .  ,     .   ,   ,   ,  ,    .  ,  -

495

            .                     .  ,      , ,   . ,   ,       .      ,    - .

     ,   ,   ("" -   ,   ).   ,     ,              .   ,    ,           .

        ,           .    :   ,   ( ),   .     .  ,        ,    .   ,  ,   ,      -   ,     .


     .     ,     .

   ,  ,  ,  ,   .       .           .       ,     ,     .    , ,          .  

496

   -- (Ding an sich)    (   )      [1].        ,   ,  ,   [  ].       ""  ,          .

  ,          [2],  ,        ,       ,  .  ,      ,  ,    ,      .         .      ,      , ,   ,          .      ,       .

1   ,         ,       .     (,     " ")    ,       ("  "),    " "    (     ).
2 . . 10.


 ,      ,          .             . (  ,   ,     ,     ).

,     -      .     ,           .

497

         .   ""   -.   , ,    " ", " ", " "  ..              "".            .       ,    [1],         .       .

  .       " ".        .  -     .       , ,         ,   -   .              ,    .      ,      , .      - ,     .   (  ) ,    , "  ".

       .  [   ] - .     .   ,             ( , sinnliche GewiBheit)    ( ).   ,      ,        .            [ ].            .           .       ,     "" " "    ,      .     ,   .

1           .     ""   ,  .  ,       ,      ,     .

498



 ,             .        .   ,  ,   ,    .  ,               [1]. ,         .  ,       (" ")  ,        ,     .             (Bildungsro-),          (Wilhelm Meisters Wanderjahre, 1821-1829).       (Henrik Ibsen, 1828-1906)   (Peer Gynt, 1867).           ,      .  ,          - . ,  ,  " () "   ,  ,        (, , "    ",       ).

1 .   "  "         .


     ,         ,        .  , ,    ,            .     .  .     .    ,  ,       ""  ,     ()        .     ,  ,     ,       .


499

          .   ,     .  ,   ,     ,  ,        . (,  ,            .)  ,     .    ,     ,    ,   . ,  ,    ,    ,   ,    ,    .

 ,       ,   .           ,      " " (res cogitans),         ,         . , -,   .

   ,      ,   ,   .  ,     "",     ,    .            .

        (,  ,     ""  "").         [.  " "  , . 29].

     .           .    ,         " "     .            " ".               (  ,   ",   ",  ,   " ").   ,     " ".     ,        ,     .               .        (1808 - , 1832 -  ),     :

   ,
  ,   
...  ,     ... [1]

     ,   ?    .         ""  ,      "".  ,      .      ,       ?   ,   :              . ,    ,     .   ,  ,  ,    ,       ,  ,   ,      ..?

    .     " "      .   ()           .  ,  " "     (  ,       ..).       - , ,   ,   .  ,     ,    .  , ,   - "",      . ,  ,      ,      ,        ,   ,  .

1  . ( 3).

501

       :  .          (""  "  ").        .   ,     " " (  ),        ;    .             !  " "  ,       ,      [.       ].

       .  ""   ,           .     ,   ,    .       ,      .    ,       ,       .             . ,       . " " (die schone Seele) -  ,              . " " (das ungluckliche BewuBtsein) -  ,               ..          .             .

    ""   ,   ,       ,   .      ,    ,    (status quo) .    ,  ,    ,   ,        .        ,     "",  .

502


  -    (Odyssee des Geistes).      ,         .   ,   ,               .         .        -    "" , ,    ""   .


         ,        .      ,      . ,      .

   ,        ,        XVIII .     ,   .      ()     .  ,   ()      ,    .   ,    ( )      .   , ,               (   ).         ( )          .      ()     .

      ,      .  -   ,    ""     .  ,    ,      ,      , , -.     ,     ,   

503

    ,  ,          .   ,   ,  ""         ,  .  ,  -  ,            .     ""      ( ).    ,     .

,      - ,      .         . ,       ,     . ,  ,    ,    .

    ,             ?     .   ,  , , ,     ,        (  =  ).   ,    ,                 .          [1].      ,                , ,   .

1  ,          ,    .   ,   (absolutes Wissen),   ,         ,  ,                    .  ""  (   "" )     ,   ,   ,          . ,  ,       , ,      ,   , ,    (  )    .

504

 ,     ,   ,   .    ,                 ,      .  ,   ,     ..

,       .  dialego   , ,  [1].    ,              .     ,  ,    ,     .     ,      " " [      ]         .   ,             .

1     dialoge ()     dia = ,    logos = //.

505

    .   ,       ,            (      ).        ,   .       ,    (,    )   , .    ,      ,      -     ,  , , -,   ,      ,  ,   ,    .

      ,    ,       .   ,  , - .    (,  )      .   "",       - .           .    ,      . ,          .               [1].   ,     ,   ,        .

1 . . 1.


     .      ,  ,      - - ,   . ,   ,    .        ,        .  , ,   ""         ,  

506

  .  ,        ,   ,      - .        .       ,      .  " "   .       "".       ,   .  ,  ,     "" .          .   , ,       "",   -   .

       .       ,   . " -  " [.     ].

       ,      .       ,  ,     ..

  , ,     ,         .      ,      .       ,    ,     - .

,               ,    .    ,   .     ""      .

     (aufheben)   .          .  -     ,    . ,          .

     , ,    ,           .

507

       "":  ""   ,        .  ""           .       .

,          ,         .     ,      .          .             ,   ,  ,    ,      .

       [  ]       (Geist). ,   ,    ,          .   -   ,    .                  ,     ,     .  ,   , ,  ,  .      ,     -  . (       -, , ).  ,  -   ,           , , , ,    (  ).       . ,    ,        .













   -      

        , ,  , " ".      ,         .

      ,     ,      ,      ,    ,     .    ,  -

508

    .         .    ,    , "",  , "".      .     ,    ()     ,   ,  .        ,            .         ..



     ,    ()   ().    ""     , ,   ( "",   ,  ),   ""     .  ,           ,        (Ding an sich).

 -       ,         .     ,   (  )     . ,   ,   (  )     .

      ,      [1]            (Frantz Fanon, 1925-1961) [2].

1 .   , le regard    L 'etre et le neant, - Paris, 1943. (  .).

2 . F.Fanon. The Wretched of the Earth (1968). - New York, 1991.

509


,       "  ",      ""    -.  , -,    ,     , , -,      .       , ,               ,        .


       .      ,       ,     . ,              . ,              .       ,          .

 ,    -       (         ).     ,           .  ,   ,        .   ,       . ,   ,         .

     ,       [1]    .   ,         .      , ,        ,    "",         .

1 . 18.


         .           .        ,   - ,    .   -


510

 ,       , -   .      (,   ) ,    (  )      ,    (    ). ,         ,   [1].











   -     -

 ,      ,  ,          .           ,      .             .       " " (Zeitgeist).      : 1.     ,   ,      .    -      :   ,   -.  ,        .   ,  .  [2]   ,  .  -  .     ,  " "             .     

511

   . ,         ,     .           - .

1  ,        (   ),     .     ,         ,       .       .
2  ""     ,    ,          .


2.   .       ,        ,         . ,    ,      ,        ,   .      .       ,    ( ),     .                 ,   . ,       ,     .        [.      ].   ,        ,     ,     .

       .  ,           . ,      IV   ..,      .  ,        , , ,      ,       .  ,      ,     ,   " ".

      .      ,            .         -, .         ,     [. . 19].   XIX . ( ,    )        -

512

 .       ,       ,   [1].


    ,   .      [2].    .  - , -   ;  - ,    ,      .     .    ,   ,  ,    "" (sittlich) .     "".         ,     ,       "".  ,   ,  ""  ,   " " .  ,    ""    ,      .        -


513


,         .  ,  ,   ,   ,       .     ,       (  ),                .

1   ,   ,    .                  ,     .   ,     -,               .   "" (     )     ,          .   -  .   ,    ""      ,            .     ,        ,   ,  ,   ,        -     .  , ""      .  ,      ,  ,         .      ,   .
2 . . 16.         "". ,            ("  ")      (" -     ,   ").


,    ,  ,  .              .  ,   " ",     .  ""    ,  .     ,    . "" -   ,      .  "" - , ,  .     (    -      ).


    , -,  , , , "",                   . (   ,      "  -  "    ).

 ,  ,       ,       .      " ".       ,    " ". ,   - . ,   ,         ,   ,    ,   - .











,   

          .          ,   ,

514


    ,   .      ,            .                  .

 -   .    .        ,   ,           .  ,    ""  [1].

1 . J.Ritter. Person und Eigentum in Metaphysik und Politik. - Frankfurt am Main, 1969.


       ,       .  "",  ,   "", , ,   ,   ,  (die Sittlichkeit).         ,      .

    , ,    ( )         .           .        .         .     ,   ,          ,     .

       .       .      .       ,   .  ,         ,      .

    ,   ,      - ,  .             -       -      .


515

 ,             . ,  ,      .            .        ,       ,          .               .  ,   ,   -    .       .

        .       ,  .    .         ,       ,    .

 ,         ,    .  , ,       . (  ,        ,   .       .  ,   ""  ,   ,    !).

,          ,           [1].                ,     . "...     ; ,  ,        " [2].         : "  -

1 .         ,    ,  78, 81.
2 .  ,  75.    .  -. - ., 1990. - . 129.


516


         , , ..." [1]. (,     ,   : "                     ,          ,     " [2].)

1 .  158, . - . 208.
2  ,  ,     ,   . "Die Familie hat als die unmittelbare Substantialit&t des Geistes, seine sich empfindende Einheit, die Liebe, zu ihrer Bestimmung, so da& die Besinnung ist, das SelbstbewuRtsein seiner Individualist in dieser Einheit als an und fir sich seiender Wesentlichkeit zu haben, urn in ihr nicht als eine Person /or sich, sondern als Mitglied zu sein".


  ,   ,    (  )      .             -,  .

           ,      (das System der Bediirfhisse).   ,  ,     ,         , ,   .

      .       .        ,            .     " ".          ,   .        :        (  ),       .

  ,       ,   laissezfaire () .       ,  ,           ( 243-248).        -


517

,   ,   , ,   , "".  ,     laissezfaire () ,    -    .   ,     ,   ,  ,   ,   .    ,    ""  ,    .  ,   , ,    .         .       ,        .   (  )         . (    ,       -).

 ,         .    ,   ,    ,      [1].          .     ,  ,             ,         .

1 .       , . 17.


,        , ,  ,           .   ,          - ,      .

    " ",    ,     ,       ,        . ,    ,    -



518

 ,   "   ". ,          .       .          ,        .       . ,             ,      . ,  ,         ,   .    ,       ,   ,    .     -   .         ,        ""    .     ,     ,  .     .












  

       .        ,            .


       

      .      ,  ,   , , ,   -   .


 , ,     ,    ,    ( ). ,   ,      :        .  ,    ,   -       ,    .  ,     ,   -

519

 ,    . (" ").      ,   ,    ,   .     ,        .

  ,    .         - ,      .       ,    ,   ,         .              . -,   ,               .  , ,  ,   "" (hin enkelte)  .         .      .    ,     ,       .      .           .

 , "", ,  .     .         .   , -    -             .

             .      ,          .    ,       .

      .

   

                    .        .             -

520


 . ,   ,   , -,   ,    ,     ,            , ,    .     ,  -            .         [1].

      ,   ,  "" ,   , ,   ,      ( 1820- .).   ,   ,  ,       [2].          ,          .    ,      ,   ,         (Blut und Boden).

     ,   "".   ""    -  ,    [3].    ,    .

1      : K.-H.Ilting'a  Hegel's Political Philosophy. Problems and Perspectives. Ed. by Z.Pelczynski. - London, 1971.
2  (H.Marcuse. Reason and Revolution. Hegel and the Rise of Social Theory. - New Yoric, 1960) ,      ,    ,     .
3 . . 16.


 ""   "  stutus quo",   -  .  ,     ""   ,       . ,       .

     .         " ":       ,    .


521

      ,          .       ,        ,  .  ,   ,      ,   ""     .

            ,     ""     , - ""  "" [1].

1 .  , ,   .


    

       .         .    ?       ,        ?          ?             ?    ,           ,     ,   ?         , ,     ""?

 ,         ,     .        .             ,     ,  "     ".

 ,  ,   ,   , ,   . ,       ,    -    -  ,  .            .   ,  !      ,   ""  ,     ,    .


522

      

 ,          ,     .     .   ,   .  ,        .

    , ,  ,       .      .

, ,    ,       ,            .

   ""      .  ,      ,    (die Sittlichkeit) [1].         .  ,     ,    .            .  -   , ,  ,       . ,  ,      , ,       .

,  ""    , :

  -  

,    ,        ()   [2].

1 .  .
2 -,      G.Sabine (A History of Political Theory. 3 rd. edition. - London, 1963),  ,        ( ,    ).


 -     :       ,       .   -   .

,   ,        ""  .    ,        .


523













 21.  -     

.   (Karl Marx, 1818-1883)       .      ,          .         .


        (Rheinische Zeitung).       1843 .    ,      .        (Friedrich Engels, 1820-1895),            .        ,         . (       ).

   -            .                (Die Kommunistische Manifest, 1848).

   1848 .     ,       ,       .

 1864 .          ( ),        .     1871 .    .               .

.       : --  (Okonomisch-Philosophische Manuskripte, 1844-45),   (Die Deutsche Ideologie, 1845-46),      (Grundrisse der Kritik der Politischen Okonomie, 1859)   (DasKapital, 1867).

524









  

      ,     .           .      .           .

  ,    ,  , ,     .    ,          .  ,    , ,   .      , ,       .

 ,   -       -   .          ,        .        , , -,   ,     , -,    ,       .              ,    .                 .    :      ;           ,        ,      .

     .      ,     .          ,  ,       .

   "",    ""     .   ,         [1].

1 ., , . 20.

525


   ,        .

 ,      " " ()      " " (),    ,     ,   !  ,       " - ",   "   ".     ,        -  - .   ,      .         -  (= Geist, )  ,  ,   ,  ,   - .

    ,     " "    " "  [1].

      ,        [2].        ,          "".


1      .              .        ,   .
2 , . 20.


    ,         .

1)        ,    .      :

 1. 
2. 
3.     


2) ,          :

3)         :

526


     ,      (Entfremdung).     ,     .

          (Ludwig Andreas Feuerbach, 1804-1872),         .

1.     ,    .

2.        .     ,    .          ,   ,    .   ,   ,       .    ,    .

527


    ,     ,  ,      ,        .     :         .

         ,    .       .     .

3.              . ,     ,    ,    .

 ,         .         ,      .              ,    .

        . (            ).      ,     ""  ,        .  ,     ,     ,           ,         [1].

      .    ,     ,     .   ,      ,        ,           [2].       .

1       ,   !
2 . :     ,           .

528


      "".        , ,   ,    .     ("")     .

:
 
   
 

  ,      .          .   -      ,    :

 ()     .

 (  )      ,  .      [1].         ,      .     ,   ,         ,         .

1 .   "    ".


    .      .         ,        . -


529

       .        ,       .      ,       .      ,    ,   .

    .            ( XIX .).  ,   ,        .     .        ,    .     -       ,            .           ,      .  -     -    .        "" ,      .         "":  , ,  [1].

,       ,       .

   [2]:           ,  ,        ,     .       :       ""     [3].     ,     ,      .       ,    ""  "" .    ,       ,  ,   .   ,   ,      ,   ,    [4].

1 .        (  to be  to have).
2 .   60- . XX .  " " (.   4 ).
3 . Gabriel Marcel. Esquisse d'une phenomenologie l'avoir. In Etre et Avoir. - Paris, 1935.
4 ., ,      (-  .), "" ,  ,   .


530


  ""   ,           .        ,       ,       . ,     ""    [2].      ,           .        .

    ""      ,           [3].       . ,  ,         ,    .

2 .    - , -  (1844),   E.Fromm. Marx's Concept of Man. - New York, 1961.
3 .   . - ,  ,        . ,   ,     ,        ,     .     " ",    .   ,   ,    ,   .  ,        (     ).     ,     ,         ( )           ( ).



   "". ,     .       -   -   .     ,      ,     .  ,     


531

    .      ,        .

   .   ,   .    .              .

,   ,       .        .       .          . ,     ,    .           ,         .    ,      ,  . ,  ,          .       .  ,  ,   ,       .             .








""

 ,     ""    "   " ( ).    ""     "         " (,  ).       . 1)     . -  . 2)  -    ,  . -     .

532

        "-      " ( ).

     . ""        [1].      "",         .

1     " ".    (, )       ,      . (  " "         , , ,      ).


-,     .   ,     (,   ..)     ,   .       . ,        .   ,  " ".     ,   " "     .       ,   . (             -   ).

           --.              ,   .     -   .        ,  .   ,  ,    ,           . ,   ,       ,  ,   -.  -   ,     . (           ).  ,        .    ,     .   -

533

,     ,  ,   ""      . ,     " ".










 

 ,          .  -   ,  .           .

        :

 
 

 

()

          ,           .      ,    ""  ""   :

534

          ,          ,            .    ,         . , ,   "". ,       ,     ,          -   .         ,         .

 ,  ,             ,             ,      .              .   ,       (     ),    .

    ,    (der Geist),   .        - .  -   ,   ,  , , ,   .., - .

          . 1) ,   ,    . 2)   ,   .

 ,   :



         .   ,     -

535

.  ,      ,         [1].

        .

)       . ,       ,    .   ,    ,   ,     .      - ,   ,          .       ,    ,    ,   ,    .

)     ,          ,   ,   ,      .        .          ,    ()       .     .          ,        ,        .

)     , ,       [2],     .

1         (  ""   ),          ( )   (  )   - .   ,         .     ,              .  ,   ,           .  ,      ,        ,       . - ..
2 .  .

536


,   ,    ,     ,    . ,       :       ,     .



 ,     ,    -      .


 - ,       .    [1].       ,  ,       ,         ?       : "  !", "       - !"    ,      .     . "      ,    


537

,        ".  ,   - , ,  -      ,  ,     .    ,  "    ,    ,       ". , ,  .     - ,   -     ,        ,      ,    .   ,        .

1 ., ,      .        ., ,  . (1881-1963)  . (1888-1938) in Kontroversen fiber dialektischen und mechanistischen Materialismus. Hrsg. von O.Negt. Frankfurt am Main, 1969.


       , ,  ,     [1].     ,  ,  .     ,      .          .           ,                .  ,       .       .             ,        ,    .

1       ,        ,     () .


        ,        , -,       , -,   ,    .        .     ,     .

         ,    .  -

538

    ,   -        .      . "  ,    ".     .

 ,  ,  ,  ,  ,  ,       .        ,      .          . ,     ,          .       !

  ,     .    ,   .

   ,      .   " ",       .  -          .

,     ,    ,   .         . [.          ( )  ,           ].

 ,         . ,  ,     .      ,    ,     -         . (   ,      ,    ).












   

         (, )   ,    , . ,  ,       .    ,       .

539

       .    ,     ,  ,   ,  .      .        ,  ,   -      (     ).          .   , " "         ,         .

       .       ,     .           .      [.      ]            ,   .     ,       .          ,      .  : 1)    ()   , ,   ..; 2)   (-,   .)   ,  ,   ..  3)    (, )    ,  , , ,   .. [1]

1 ,        . (          . A Dictionary of Marxist Thought. Ed. by T.Bottomore. - Oxford, 1983 - B.K.)



         ?   ,              .   -  ,   -


540

,     ,     .     ,   .   ,               .

  ,   ,   ,     , ,   -   .       .       ,    .            ,       .     ,   ,    ,    ,   ,       .       .      ,       ,     [1].     ,  ,       ,      .        ?         ,  -       .      ,       .  ,        .            .

1     (    )   ,         ,    ,         ,   . ,      ,         ,   ,       . ,      ,       ,        ,     .


    ,  ?  ,         ,       ,    ,    ,  -

541

     .        ,    .          ,     , ,  , ,     ,   .       .     ,      .

,      ,    .             ,  ,           . ,       (   )         .

,   ,                   ,     .    . ,    ,   .        ,        .      . -        .       :    ,   ,    ..  !  ,   .    ,      "   ",        .  , ,  .    ,       .       [1].

1      ., , W.Becker. Kritik der Marxschen Wertlehre. - Hambuig, 1972.


542

   , ,    ..          ,     .   ,    ,  ,     . (  :         , , ,    ?)      (,  ,                       ),            . ,            ,    ,         . , ,        ,   .












    

    :  ,     .

 ,   -    (   )    (   ),         .

  -   ,        [1].

1   ( )   .      .     ,       . ,      ,       .     -     ,    ,  ,  .          :        . ,    ,         .


  -     .


543

  ,    ,      .     .      .     ,    ,      ( ).        ,   ,       .            .      :        .              .  .           ,         .   .

 ,   .        .         .

       .        (   ). ,    ,      ,     .

  ,    ,     ,      ,     .        ,     .         .  ,   ,      ,          .

  ,              . (      -.)      -

544


,   ,      ,    ,  ,      -      .


,    ,        .  ,  , ""  .        ,        ,     .

  ,    , ,  ,   ,      .       .


       : ,    ,  ,   .

 ,      [1],    .               .      .          ,           .                 . ,           .

1 ,  ,        (., , J.Elster. Making Sense of Marx. - Cambridge 1985. - Pp. 155-161.)











  

   ,   ,     .       .

,       ,        ,


545

   .           " ".         ,  .      ,  .

    ,          . -,     (/),    - . -,            .     ,            , ,    .

       .

 ,        (   ).    ,    ,   ,      -   .

 ,     ,   , , ,    .     [1],          .

    .

    ,   .    ,    ""  . , ,   ,   ,  ,  , .

      -  [2].       ,      . [.        ].     ,        .

1 .   " ".
2 . ..     .     .. - ., 1992.


546

        , ,  ,        ,              -    .  -  .   , , ,  "       "   ,   ,     ,  ,       ,      ,          .      ,  ,      ,        ""  "".            . (       ,       .    ,          ).

       ,     " ".         ,   .           () ,        (Wissenschaft).

    .

   .

 ,          (     , - . .).         ,     .

          -      ,      .   ,    ,   ,   . (                ).

547


 ,       ,      . ,         ,     ,  ""              .  ,             .     "",   ,     [1].  ,    " "        (  )    ,     ,    ,   ,  ,  .

,   ,     ,       ,        .     , ,       .       ,       .    ,     ,     [2].

1    ""   ,       ,    :       ?   ,       ,        "".            ,      ,   .        - ,        .
2 .    . - .  .. .  . . 19. - . 250-251; . 35. - . 136-137.    .  .      .


     , ,     .

  ,           ,       .

, ,   ,     .  ,          -  " ".     ,        ,      -


548

.      ,        . ,  ,  ,     ,  , ,    .   ,          .    , ,         ,        .

       ,            .     ,         " ".     ,         ,       .           ,   .. ,  ,      .   ,      , -,      ,       .

 ,  ,               ,      " ". ,  ,        ,       .         ,   ,         .

      ,   ,      .

   .   .     ,            ,    ,     ?             "-

549

-" .           , , , ,   ..     ?           , ,     .      ,          .  ,        ,   .

    ,       , , ,         ,       ,  .  ""           (.      ,  ).                      .

     ,   - .       .    ,            .    ,  ""  " "  ,  ,     ,      ,   ,           [1].

1            . N.Poufantzps. Political Power and Social Classes. London, 1978. .  .    . -   .. . 8. . - 115-217.


      .

           . , -,      .    , , ,   .. , ,   .          ,  , , ,      .        -


550

,        ,         .  ,   ,   "",  , - .      ,     ,   .      .                 [1].

 ,   -           .           . ,       .         ,  " "         .













 -     

       1840- .    ,        .        ,      .    (1883)        (Das Kapital).       ,         .    .

      ,   (     ,    )  .      ,               

1 ,    ,  ,  ,  .   ,           ,       .   ,             .    ,     .

551

.     ,            (   )       .      , ""      ,      .

   ,     (Der Ursprung der Familie, des Privateigentums und des Staates, 1884) ,      (   , Lewis H.Morgan, 1818- 1881),  ,  ,    ,   , ,   ,    ,    .        ,                 XIX .               ,     ,    .           ,         .    ,      " "   "-   " [1],   ,      .      ,   ,   ,     , ,   ,      ,  .     ,        , ,   .          ,   " " [2].       -   ,   -


552

          . ,   ,       .    ,      .  ,  ,   ,           .

1 ..  ,    . - .  .. . 21. - . 23-178.
2         ().  " "          (Johann Jakob Bachofen, 1815- 1887),   1861 .  Das Mutterrecht   .


,              .      ,          (    )   ,    .

   .     (  ,    .)        (    ..),    (  , Simone de Beauvoir, 1908- 1986,  .)          .           (  )    .

 ,          ,   ,               [1].   ,      ,  "  " (  )        .

1           .       ...  1. - ., 1974. - . 153.














 22.  -   

.  ,  ,   (S0ren Kierkegaard, 1813-1855)      ,    .         .   ,      ,        .       -         .       .     .      .            .

     .    ,       1840 .,  ,             .      ( Begrebet Ironi).    ,  ,   .      ,        .

        .  ,        (Regine Olsen, 1823-1905),     .               ,         .   ,         .         .        ,         (Mynster, .  1854),   1854 .      ,        , ,   ,    .      .

.    ,      ,    .     .      :  - ,   -  (Enten-Eller),    (Frygt og Baeven), - (Begrebet Angst),   (Philosophiske Smuler),    (Afsluttende uvidenskabelig Efterskrift).    

554

1843-1846 .      (Sygdommen til Deden, 1849)    (Ojeblikket, 1855).      20 .           .












   

  ,       .

            ,   ,      ,   ,       .          .     ,           .

          .               .       ,          .      ,      (""  "", ""  ""  ..).           .

         ,            [1].           . (      o , . . 29).             ?

1          J.Shnks. Kierkegaards Univers. En ny guide'til geniet. Kubenhavn, 1983.     . [.,  , . 15].

555

,       . -,     - ,    (John/Johannes Climacus -   VI .,          ; . climax - )    (    ).   ,      ,   ?

-,       .       ,          . ,     ,     ,     ""  (   "" ,   ).

-,  ,                 .             ,            ?          [1].

        .     ,   ,         .

         ,   , ,    : "  ,   ,     .      ,    .       ,   ,     .        " [2].


556


           ,    .        -,  ,       .      ,      .     [    ],    ()   .   ,   ,  ,   .   ,            ,       ""      .

1 J.Skks. Kierkegaards Univers. En ny guide til geniet. Kebenhavn, 1983. - C. 121- 122,     ,        .
2 .  Kierkegaard. Ed. A. Naess. - Oslo, 1966. - P. 11. ,   ,     .   (  -)   -    (  )     .   ()  ,    /     ( ).     .         ,      ( ).  ,       -     ().


         " ".   , ,   ,  "      "  "   -".           ,     .   ,    .      ,       -,   ,         " ",      . ,     ,         !     ,    ,   ,  ,             .                .     "  ".


 ,     ,   ,      .        ,      ,       -           .     ,   ()       -

557

   ().    ,      ,     .          ,   ,   ,     ,       .


       ,   .  ,    .         ,         .          . ,  ,     -  , -,    .    ,    !           .

,                 .         (self-insight),     -    .  (    )      .        ?        ,  " " (   -)   (     ) "" ,         .   ,      " "   . ,         ,          .

   

558

    ,       ,     ,          ,   ,   .       ,     .









 

        , ,   , ,    .      ,          .        :        " " (hin enkelte),      .              .      .                ,          .

 ,         ,        ,   - .     ,   .           ,         .      ,  ,  . ,        ,           .          . (           !     ,         ,            .).

   ,         .            ,    ,   -

559

    .      ,      .       ,     ,       ,    ,    .

, ""    ,    .  - ,      ,  - ,          .

""   ""     ,         ,   ,        .             , ,     .    ,        ,        ,      ,    ,          ,     -        -    .     ,       ( Gesinnung).     ,     ,     ,            .        (inwardness).        ,            [. ],       .       .     .   ,   .        .

,  ,      .        .    ,  -  .       .    ,    .           .             ,    .

560

          ,            . (,  ,     ,      , . . 29).  ,     ,         .

   ,        ,        .       .       .          ,       .            .  -   .    .     ,   ,        .        -   ,   -      .

      .










 

         -    . ,     .           (    ).     .                . ,   ,               .       ,        ,   ,            ,    .

561

   ,        . ,       ,     ,   , ,   , ,  .            . ,                 .   ,              ,  .           ,      ,        ,          .               ,       ,     .             ? (,   , -, ,        .        ,  ,      .            ,        ).

          .    ,       .               ,      .       ,      .











- 

         ,         ,     .           ,     ,  . ,    ,        .

562

,      ,    ,   - ,  ,    -   .             ,  ,       .      ,       - .     ,   .           [. . 24].      ,  .        .


     ,    ,   ,   ,  ,   ?     ,      ,      ?   ,     ,          ,     ,    .   ,     , , ,       ,      (gleich-galtig).   ,     ,    ,      ,    ,      .            .

             .   ,        .        ,      .    ,  , ,        ,    ,       .       ,          ,   ,    .   ,   ,   ,    ,    .  -

563

    ""  "    ". ,    ,    ""  "   ".

         .          .         .     .

,    " " (hin enkelte),      ,     .      ,      .    .           ,        " "    .

    -    .        ,          ,       . -,   ,          :      ,     .      -       ,    .

-  -  ,    ,  .    -    -  -,       ,  - -  ,     .          .      "  ",           - .

   ,  ,   .            .

    ,         ,      .        .   

564

      ( ),    (    ).          .  - ,   .  -    ,         .


,    ""    .  ,              .              (Grundtvig),     .  -   ,      ,     -     - .













  

     .  " " ,   ,      .          :   ,  ,   ,    .   : " ",     ,    . ,        ()       .  , " " -  "" ,    ,     .

          .     " ". " " -       ,  ,  ,   .            ,      [  ,   ].          ,      ,   .     , ,   " ".           -,        .

565

     ,    ,        .          "" .

 ,   " "   - ,     "" .            , .

 , ,      . -,             ,        . -,            .     .     .

     ""      .            ,        .     ,       ,         .        . ,  ,              .       ,    ,      .  ,                .

     ,       "" ,        .         "" .    ,   ,   .

,    .            (    -

566

     ).            (         ).            (        ).            (        ).

     ,     "", -    ,   ,  ,    "" .

 ( )   ,          .           .   ,       .      ,    ,          .    -          . [.      , .10].










  

 ,            .      ,   (   ,     ) ,   .

   .        .     ,        1849 .  ,        .

 ,      XIX .       .     ,       . ,  ,      .

567

             . ,  ,           .      ,  .  ,  ,      ,    ,     (personal integrity)       ""   .          .            -            .

 ,                .               ,        .       .    .

            ,   .  , ,    -      . ,   ,      .      ,    ,    .               . ,  [. . 27  29].











 23.  -    

.   (Charles Darwin, 1809-1882)     ,        .    ,   , , ()  .    (1831 .),           (Beagle).               .         .          ,          ,      . ,                             .  ,         ,    ,       ,      .        .

          ,          .          ,   (. 16).   ,      ,          .  ,       ,     . ,      .         :   .

 1859 .                 (On the Origin of Species by Means of Natural Selection, or the Preservation of Favoured Races in the Struggle for Life),   .      .                .  1881 .    ,       .

569

.           (The Descent of Man and Selection in Relation to Sex, 1871)        (The Expression of Emotions in Man and Animals, 1872).












    

        .   (, ,   ..)      ,     ,    .        ,    , ,     .

 -                     .

     -.     ,         . ,     .    ,       ,   ,   ,    .

 ,    .        .   ,           .

  ,       ,           .  , ,           ,    . (     -        ,     !).      ,     .       ,         . ,     ,   "",         .

,      .      ,        ,     ,     .

570

          (,   )     .       ,     ,        ,       .

        .        ,          (Gregor Mendel, 1822-1884).            .

,     ,           .       ,   -   .

       .        ,   ,        ,        .   "" (  "")         . (     ,        .  ,     ,  ,       ,     ).     "",   .    ,       ,      [1].  ,    - ,     ,      .  ,     ,      ,           -   .

1 ., , J.Elster. Ulysses and the Sirens. - Cambridge, 1979. - Pp. 1-35.

571


  ,          ,   .     . "    ,            ,     ".     ( )    "" ,    .   ""    .    ,      ,   -   ( ).  , ,  ,     ,  ,   "" .

    ""      ,        ,   .    ,       . ,   , -    - ,       .         .     ,      ,     .        ,          [1].

1 . M.Ruse. Taking Darwin Seriously. - Oxford, 1986.


  ,       ,     ,     . ,        ,          .     ,          ,           .         ?          .                     .

572

          .    ,      ,  ,       .  ,       ,             .      ,      -    .

,    .        ,      .  ,     ,     .        ?      ,    ,  .   ,             ,     ,      ,         .

   ,         ,  ,            .       ,   -    ?        ?      ,  ,                 ,    ,          .  ,            ?


 ,   ,  ,     .   ,  ,  ,  ,  ,   ,   .   , -          , -  ,   ,    ,        .   ,  

573

,   ,  ,   ,   ,   .     x  ,     ,   x! ( ,     ,      ,    ,  !)

      .  ,   ,      ,     .      . ,   ,     ,   ,      . ( ,   ,  ,     ). ,    ,         ,   ,      ,  "" [1]. ""  -  " "!        "" !

1 . R. Dawkins. The Selfish Gene. - Oxford, 1976.



         ""  ""    .   ,  ,   ,    ,     .   ,  ,       ,      .    ,     "" ! (.   : " "         ,     , -       .   ,   " " ,     .      ,       .   ,     ! -       .)

     ,   ,    ,   .   ,           ,          ,     ,  ,  ,   .  ,    ,         .  


574


  ,        .        -,              .












   -  

            .              ?          .  ,                 ,   .     ,        .        ,     .      ,          [1].

1 ., , P.Kitcher. Abusing Science. - London, 1982.


     .  ,        , ,          .  ,           .  ,       , , -,      .  , ,      ,         .  ,    ,        .      . "    .     . ,        ".     .       ,       ,  .         


575

,           .        .           .          (        ,     "" )             .       .  "  "     .  -  ,           .

 ,    ,      ,    .  ,    ( )   ,    , , , .           . , -   , ,        ,   ,    .         ,      (    )    ,    .        ,    ,     (  )        ,      .            ,    . ,    , ,  , --,        .

      ,     , ,   ,     ,   .     ,        , ,   .       .     -

576

   ,     .          ,    .      ,           " ".

,     , "    ",            ,   ,  , , , ,  ,  , ,   ..  ..       ,      .           " "        ,     !         ,        ,           .

       :         !     :             ! (,  "     "       ,     ,     ,   .         ,    -  ,    ).

              . (         .)       [1].   ,   ,     ,        .


1 . E.Wilson. Sociobiology: The New Synthesis. - Cambridge 1975.


 ,          . , ,  ,  ,  -   -   .           ,       ,        .   ,              ,  "-


577

    ...".     : "    (...),         (...),  ,      ,   , ...".

       " ",          .     ,             , ,        - ,    ,         . (,  "" ()     ,           .         ""     ,      . ""      ""    .)

   ,         ,   ,        -  .    ,       .     ,    "    ,      ".  ,            .  ,   -          ,          .


      ,    .     ,     "  ".       ,   ,       .          ,        (. . 27).

578

  ,              .                   ?

            . ,    .           ,  ?  ,           ?

           .               -     ?     ,  - .  ,   ,   ,         ,     ,           .   ,            ,      .  ,     ,            .                    .      ,     ,   .

  ()      ,  ,  ,          ,         .     .     ,        , ,     .   ,   -    -           ,  , ,     .   ,   ,  ,  ,     ,  .           .     ,  ""                        . ,           ( )   ,        ,   (       ,  ).

   ,     ,           -   ,          " ".    :       ?      ,     . ,     ,                 (,   ..).

579

         .            ?               ,     ,  ,    .       ,           ?

  ,  ,       ,          ,    .       ,   -              .    .          ,                .   (""  )  .                  .         ,    ,             ""   ,    .     ""   "",        .    ,    ,     " " (macho) ,        "  "  (   ,       ).

      ,            ,    - .     ,       ,            . (  ,           ?)     ,        .  -     ,         (. . 28).

,                ,    ,        [1].

1 ., , M.Ruse. The Darwinian Paradigm. - London, 1989.














 24.   

.   (Friedrich Nietzsche, 1844-1900)     .           ,   .                 ,        1879 .

              1878-1888 .   1889 .       .

              (Richard Wagner, 1813-1883).            ,       .

 1888 .   (Georg Brandes, 1842-1927)        ,        1890- .   ,  ,         ,    ( Garborg, 1851-1924),   (August Strindberg, 1849-1912)    (Knut Hamsun, 1859-1952).       ,    (Thomas Mann, 1875-1955), ,   .

        .    Ը- (Elisabeth Forster-Nietzsche, 1846-1935),        ,     .           .            .

,  ,     ""   .  ,      ,     .         .      " " ().  ,        .

.          (Die Geburt tier Tragodie aus dem Geiste der Musik, 1872), , -

581

  (Menschliches, Allzumenschliches, 1878),  :     (Morgenrdte: Gedanken uber die moralischen Vorurteile, 1881),   {Diefroliche Wissenschaft, 1882),    (Also sprach Zarathustra, 1886),       {Jenseits von GutundBose, 1886)     (Zur Genealogie der Moral, 1887).   Homo     (Der Wille zur Macht)     .












" " -  

        .           : "...    -  " "        -    -        " [1].  ,    ,        .           ,       .

         .  ,        ,       .    .      ,   .       ,      ,      .   ,      ,        .        -  .      ,  , ,    (1821-1881).       ,      -       "   " [2].

1  .  .. - . 662.      ,    ,    .. .   . - ., 1990.
2 . ..   . - ., 1994.

582

         ,   .   , .      .    ,  .    ,   ,       .

       .        :      -          .   -     .       "" .           .    ,      .  ,         .   .        .             ,     [1].     .      .   ""  ""  ,  .   -   ,   ,    .      : ,     ,     ,   .      .

1        (        ,           ,        -  . - ..).


      ,     ,     :   ,  "",    ..             ,            .   (valuelessness) ,    ,         ,  "", "", ""  "".        ,   ,     .

583

-,       " "     .       .        ,   "": "   ,       ,        " [1].


,     ,  ,    " "     "".   : "  "  "    ". , -, ,     .   ,    ,            : "   ".    ,        [2].

1 F. Nietzsche. Aus dem NachlaB der Achtzigerjahre. - In Werke in drei Banden. Hrsg. Von K.Schlechta. - Munchen, 1960. Bd. 3. - S. 680.
2 Cm. ADanto. Nietzsche as Philosopher. - New York, 1965.


,          .  " "     ,        .         .  ,   ,      .    "",  " !"   ,      :        (  ,    VI .  ..    - ..)   ,   .       ""  .











584

   

     "  ",    .        ,   : ,   , ,     ( ),   "", ""  "" . ,   ,   "", "", " ".      ,    180      .        ""      .   " ".

  ,        -  ,      ;   ,         .   " "             . ,       .           ,         .

  ,         , "".       .          ,       .     ,       . , ,       ()   ""  ().   :

"  ,  ,       ,      !  ,  ,      .

  ,      ,    :    !" [1].

1   .  .. - . 8.


        :   , ,   nichts ausserdem ( ). ,      :  (das Sein) -   ,     ,   ""   .

585

,      .       .        ,       ,  ,  .  ,  ,  ,  ,     ,  ,   ,  .           (""). ,    ,  ,    ,     , ,    ,    .     (. ),      ,   .         .  ,     ,        ,      ,     .     .   ,    "" (Schein)  "" (Sein), ""  " ", "Ding an sich"  "Ding far mich", ""  "", ""  ""  ..      .   (,     )     ,    " ", ""  "".  ,         .   ,  " ",     .  ,      .

  ""         .  ,  ,     ,              (" "). ,  ,      ,      ,     .    "",     ,      ,  ,     .        "  "       (Ende des langsten Irrtums).

586

      ,     ,  ?        ,   ?    ,    ,   -   !       ,     ?











 

           .       ,    " "      .

 ,          .        :     .   ,   ,     " ".       ,   .     -         .      (         ).   ,         .

   ,          .             .

         ,       : " "  " ".          ,            .         .

   ""  "", "", "",  "" - "".       ,   , " ". ,      ,         , , "".      , ,     

587

,     .          . ,       . ,  , ,      ,    .      ,     ,       .

"      ,  ressentiment      ..." [1].

 ,  ,    ,   .          .      ,  ,   ,    ,  -      ,        ,  .  " ",  ,       ,       :        .  " "             .         .

       ,     .    ,  ,     .       :

"  - ,   -  :   ,   , , -- ...     -   ,    -       !" [2].

1   .  .. - . 424. (   ressentiment .       . - . 784-786.            . - ..).
2  . - . 446-447.


  ,       .    ,       . (          !)


588

,      .      :           ,      .    ,   : " ,   ,   -     -- " [1].    ,    :

"  ,   , ,      ,    ,      ,      .   ,        , -        -   ,          ,   " [2].

1  . - . 461.
2  . - . 461.


   ,          ,        (jenseits von Gut und Bose)?           (laissez-faire Haltung)?    ,         ,      "".   .     ,     ,  .    ,    (     !)    :    .      ( "",  "" ).    .       (  , Cesare Boigia, 1475/6-1507)  , , ,      .      ,  " ",   , , ,   ,  .         .    "  ",    .

       :  (Ubermensch).


589










,      

       ,     .       ,  (Caesar, 100-44  ..)   (       " ").

     ,    ,     .       .     " ",  ,     " " [1].   ?  -  "   " [2].    -   "",    [3].

,  ,   ,     "".      ,    . "  ,   ;     , , ,  (     ,  )" [4].      ,   .    ,  .   ,    "".    "       , ,     ,       ;    ...    -    :      " [5].

1 Aus dem Nachlau der Achtzigerjahre. - S. 422.
2   . - . 437.
3          : "      ,   . -  !   ! -       !    !" ( Homo.  .. - . 737).            "  " (      ) . W.Kaufinann. Nietzsche: Philosopher, Psychologist, Antichrist. Princeton, 1968. - Pp. 3-21, Pp. 284-307.
4  ,    .  .. - . 623.
5  . -. 623.


590

 magnum opus           .   (, Zarathustra  Zoroaster) ,         .       ,  ,        [1].          :

",      ,       -   . ,   ,   ,      ...

,         ...

     ,   , -     ,  !..

     ,    .       ,   .     " [2].

 ()          ,    "". " -  " [3].    ,    . ,  , -         .    ,   ,   -   .      ,   ,   ,    .      "",      ,   ,    .

,     ,     .       (        )    . -,    .

"    !    ,      .

      . ,        -  " [4].

1  Homo. - . 763-764.
2   . - . 42-43.
3  . - . 8.
4  . - . 66.


       .  ,   ,      .      


591

 ,    . ,          ,    -         ,          .

    ,   ,     ,    " ".    ,                    ,   .       .   ,          .  ,        ,     ,      .        [1].

 ,           .  , ,   ,      .         (  ). ,       ,        .              .

"      amor fati:      ,  ,    .    ,      -      , -  ..." [2].

1 ,   . ,  ,       ,      .  ,     " "    : "    : "" ("") - !". ..   .    .  .. - ., 1994. - . 62.
2  Homo.- . 721.


  ,        ,     .  , -, ,         :   -    !



592

  ,       "".         ?       " "   "",     ,      ?

       "  ",         ,   ,   .

-,  ,        ""   ,   "".       -,      ,   " ".       .        ,     .          ,       ,      .

     .       .    ,       - ,             .           .

















    ,     .

   ( )      .    "",    ,     ,  ,    .    " ,      " [1].    ""  "".    .   -  ,    .

1      .  .. . 2. - . 243.

593


       [1].       -  .    .       ?      ?      ""       ? -,     -      .        ?

"         , - ... ,  ,  -   ,        ,    ,   ,     , -   ,    ,   ...  ,         ,      ,   , , , -     -  ?" [2].

  ,      ,  ,   :    : "        " [3].      ,    ?


1 .   , ,      " " - . . 30.
2  . - . 664-665.
3   . - . 517.


   , -,    .            (      -         ).            (  ).   ,       .  ,     ,  :     ,      .       "-".      " "  

594

,   ,  [. . 2].             "".        ?     ,    "" (    )?    :   " ",  ""  ,   "".         ""   .  ""    ,      (      ),    ,    .        .          " ,         .        " [1].

1 Aus dem Nachlcfo der Achtzigerjahre. - S. 844.


        .     ?       ?   ,       ,  ,  ,       ,   ,   ?   ,   ,                .  "     ,   "      ,      ,   .             .

    ,             .  ,           .         ? ,      , ,     .   ,   ,   ,    "",   - " "?      ,    -   ""   ?

595

,    .        .      "" (tentative).         .    ,            .   ,     .     .      ,          ,    ,     ,      (!) .  :      !

     .          ,    ,      .















  ()

 -  ,         XX  ( , William James, 1842-1910,   , Charles Sanders Peirce, 1839-1914,  , John Dewey, 1859-1952).  ,          [1].       (   ), , ,    (.     ).

1 .   ,  ,  , ,  ,  ,   " -  ,    / ".      ., , G.Skirbekk. "Pragmatism and Pragmatics" - In Rationality and Modernity. - Oslo 1993.


      .  ,  ,    ,     , , .   "",     , ,      ,      .             -

596

.  ""  ,   ""  ""  ,  "   ",     ,    .

,   " "  (  )   ,   .   ,      ,        . ,    ,   : ,   (Columbus, 1451-1506)     1491 .,  ,      1492 .            ,  ?      .    ,   ,   ,    ,    .    ,   ,    .             ,       .


            .       ,    "  "          ..     ,  , -, ,         ,      () . -,   (validation)     ,               .       ,  ,         .      ,   (. " "  , . 30).        ,                       (. . 29).


















 25.   

. :   

    (1870-1924)     .       .        ,        ,           .         .

   ,       ,        .  ,     .     ,              .  ,         .        ,  ,       ,    .

      [1]     ,         .

1         .


598

    ,          ,  o,       ,           .     ,    .      ,      . ,     ,    .


        1917 .,    -     .      .        ,   .

      "    ".      .             .

  ,         ,                  .

    ,           .         .      ,  "",  ,   "",  .

 ,     .                     .

        .           - (,  , Eduard Bernstein, 1850-1932),      ,      (,  , Rosa Luxemburg, 1871-1919),       .

  ,    ,    ,   ,       .

599

           -  .

      :    ,                 .

 ,          - . -     ,         ,    .           .         ,    .         .  ,     , ,                 ,      .           ,  , ,         .

     ,     ,     . ,  ,            .       .

   ?         ,     ?       ,   ,  ,     ?   ,    ,         ?            ,        ,       (,     ).

  ,       ,             .     ,     ,      .             .

600

    ,         . , ,   -     .

,  ,        ,     "" .      ,         .

     ,                .           ,        ,   , , ,  .   -   - , ,  , .        .

   ,        .    (1878-1953)        ,       ,   ,           ,   .

     .                   .   ,          .     ,         ,   .        .

 ,       ,     " "  .    .     ,         .

601

     ,           .         (, )    ,   ?   ,    ,     ,        (.         ).


,         . ,   ,     , ,      ,    ,    .                  . " "  " "     .












-.    

-     ,      . ,     ,      ,       .              .

-             -   .  -   ,        ,    . -  ,   .         .                (social welfare society).     ,    ,      ,      -


602

 .        .      -   . -  "" ,              ,        .

 , -   .            .       .      .       ,       .  ,   ,        ,            .

      -           .          ,   1884 ( , Sydney Webb, 1859-1947).   ,       ,        .   .

  -        .           ,       . ,      .        ,       .  ,             ,      . -      - ,   .

     -, ,      .       .              -

603

 (, , , ,      , ,    ..).  ,   (   )       .  ,      ,              .

       -   .  , -,   .  ,         .    , -,    ,       .

 , ,  -     ,      .    -    .        .      .        .   , ,            .     ,         .    , ,   .         ?       ?       ?      ,              . (.  - -          "  ", . 29).














 -    

604

 -         ,   ,      .          .       ()         1960- .

       [1].         ,   ,    ,          .  ,           .

1 . ..  .     .  .   .. - ., 1994;   .  . . - ., 1995


 ,  -,   ,         .      .          .         . ( ""    "").

        .      ,    ,      .        .

   ,           ,  ,            . (       , ,  ,     ,     ,  ,   -,     ).













  

  an-archos  " ".    ,  -

605

            ,         [1].

1 ., ,    (Max Stirner, 1806-1856)    (1814-1876).


 ,  ,        . ,        ,    ,                 .      .             .   ,        .          ,    . ,      ,          . ,  ,       ,   ,     ,    ""       .    ,                  ,     ,   .  ,      ,        ,  ,  ,  ,      .             .

       ,     .   ,     ,      ,         .      .  ,            .   ,    ,    .

606


      .  ,  ,    ,    ,  ,     ,      ,    .      . ,   ,  " "       -  ,   ,          .         ,         .  ,    .

       ,          ,        .     ,              ,       .        ,         .


,      ""       .             ,        .         -   .      ,   " ",      ,    .

 ,         ,         . ,   ,     ,        .       ,  

607

  .            ,   .   ,   ,       .          .

 (syndicat) -      .       XX . [1]                 .

1 ., , ..   . - ., 1907.


 ,      .    ,            ,       .       ,      .      ,     .  ,  ,         ,         ,    .    ,     .

        , ,   ,     . ,  ,    . ,  , ,       ,                 ,     .

     ,      .        " ",       .

            . (  ,                     -


608

.).           ,      . , ,  -           ,  .       ,         .          .              .          ,         ,    ,               .  ,    ,  ,        .


      .      ,     (    ,    )       .

  -           -   , -,               .       ,            .        .            ,       ,     . ,     ,               .    -         .          .



609










 -   

     [1]          (Benito Mussolini, 1883-1945)     .       ,          .

             .      [2],  , ,         .

1       fasces:  ,    -    .
2 . H..Arendt. The Origin of Totalitarianism. - New York, 1951; E.Nolte. Three Faces of Fascism. - London, 1975.


,     ,  ,       .            .       .        .     .         .              .        .            ,     , Lebensraum.     "" .       .  ,           .     ,          ,       .               .   "",      , ,  .


610

     ( )  ,              .

     -.     ,          [1].    ,           [2].    ,       -          .    ,      -      -          (     )     .

1 . A.Hitler. Mein Kampf. - Munich, 1925-27.
2 . G.Sabine. A History of Political Theory. - New York, 1961,  . 924-


      .   , ,    .  :    ,         ("  ")    (" ",            ,       ).     ,       ,      ;       .          ,      .   ,     - , ,  ,        .   ,     , ,  ,          .        ,        ,    . 


611

             -            .       ,        ( ,  ),    .

     ( )  ,     .     ) ,      (, Mein Kampf ),  ) ,     ,   .    ,        .       (al)    (2)  . , ,       ""  ().        ,    .

          .     ()    ,    ()  ()     .

  ,     ,       ,           . ,        .

 ,         ,    ""   . ,     "    " (2),       ,  .    "  " (al)  ",   ,   " (),  , ,     . ,        . ,  ""     (), ,      .

612













 -   

   ,     (  "    ")   .      .         .           .            ,      .                .              .    " "  "  ".    ,   .         ,  .   "                ,      .

,            .    ,      ( 1),        ( 2).  ,            .         ,         .

   (Georges Sorel, 1847-1922)  ,          .            .         ,      .


   -          .      ,    ,      

613

       .            ,      ,            .


   ,        ().    ,      ,   (  ,   ).

         ,   ,         ,    . ,       .           [1].    ,      .  ,      .                  .

1 .     () "".


  ()           "  ".    .   ,     .        (  ,     ?).         .      .  ,  ,  .     ,          .













  

     - ,       .

614

,          .           (, ,  ,  ) [1], ,   ,    ,          ,       .

1   ,       ""   . , - ,     . . S.M.Lipset. Political Man. - London, 1963 ( 1,  5).


    (,  )    .      ,       (   )   .      ,          .

      .   ,    ,                 .     ,              .    ,   ,  ,        .              ,        ,        .      ,    ,    .     ,       ,     .


    ,    ,   .         ,    .      ,       ,      .

615


     .       ?     ?    ,  ,  ,          - ?    , ,   ,   ,  (,          )     ?    ,  ,              .    ,    .        . ,     ,       ,       ,        .


         (Giovanni Gentile, 1875-1944),      .       (Benedetto , 1866-1952),      .           (Vilfredo Pareto, 1848- 1923), ,       .      ,        ,    .   ,      .  ,      .              ,        .       .    ,  ,         .     ,            .

        ,              ,         .

616

       ,       ,      [1].    ,     ,      ,    ,            ,   ,  ,    ..      . ,  ,       (. , . 30).













  

      ,         .         .     , "",        .       :     . (         :             ) [2].     .       ,   .

1 ., , H.Schmandt. A History of Political Philosophy. Stockholm, 1960 ( 22  ).  ,   ,  " 1920-1930 .      ,     - ...    ,    ".
2      . H.Marcuse. Reason and Revolution. - New York, 1941.


           .         ,            (  )   .     . ""        .  ""   ,     . (     ,            ).


617


       ,   ,    ,          .  , ,         (   ,            ). ,    , ,  ,     ,    , ,       ,    .  ,    ,      . ,           ,    [1].

1       "  ( ) "   " ".


     .    - :  ,    . ,    ,    .         ,  .   ,         .        ,        ,     ,   -  .

        ,      .      ,  ,  ,     . ,    ,         .

,    ,    /,  ,        .   ,   ,  ,  , .      .            .  ,    ,      ,  


618

    . ,       ,            , ""    .

  ,    / ,  ,     (   )       ,      .

 , ,  ,   ,     -           .            .  ,     ,    ( )  -   .        ,    () - .

      .            .         .           " "    .

           .   ,               .                 .         ,    ,        .    ,    .        ?         ,   ,    (.  ,  , . 30).           .





















 26.   

.     1856 .  ,    - ,     .     ,          1938 .  ,         ,     1939 .          .

.      :   (Die Traumdeutung, 1899),      {Vorlesungen zur Einfuhrung in die Psychoanalyse, 1915-1917).     {Jenseits des Lustprinzips, 1920),    (Die Zukunf einer Illusion, 1927),   (Das Unbehagen in der Kultur, 1930),    (Der Mann Moses und die monotheis-tische Religion, 1939).












    

   .   ,            ,  ,   .          .  ,   ,      .              "".        (, psyche)  .  ""    ,   [1] .

1     mental,    .         , . - . .

620

,        .   ,            .       .         .        ,   ,          ,    .        ,     .       .

   ,    ,            ,         .           ( , psyche).    (1900) [1] ,         ,         .  ,   ,       .     (Zur Psychopatologie des Alltagslebens, 1901)   " "  ,       .  ,       , ,  ,     . ,     ,   ,     ,  .. [2]

1       "         " (Action Theory and the Human Condition. - London, 1978. - P. 88).           .           600 . ,  ,        .
2   (Marie Jahoda) ,         "         " (Freud and the Dilemmas of Psychology. - London, 1977. - P. 53).         .

621

   ,        ,    ,  ,    ""   ( ) .  ,    ,   ,  ,          ,         . "",        ,  ,          .  , , ,    " ".

   ,  ,      ,     " ".               .  ,   ,    ,        .    [1].

1        .      .          ,      .         .    ,   .       .         .           , ,      ,  .               .     ,     ,     .          ,   ,        .       .

,             ,     .              .    ,     ,     . ,         .    ?  ,        .          ,       .        .  ,               .       .   ,   ,      ,   ,       ,     .     ,     ,     .    ,    "",   .        ,       "",    . (. ..   . .  .. - ., 1989. - . 166-167).





622


 ,    (   )             .       ?  ,           ,    .     . (  trauma  ).            .     (" "),      . ,                .















    

    .  ,      " ",   -         ().         .

"   via Regia (   )   ,       ,         .   ,    ,   :      " [1].

1 ..  . -  .  . - ., 1989. - . 364.

623


   ,           (psychosis).         .  ,     "",     ?    ,          ,    ,        (" "). ,  ,    .       " ",    .

           (   ).  ,       .     ,    ,          ,    .


  ,       (manifester Trauminhalt)     (  , latente Traumgedanken).  -  ,          .     ,   " ".          ( ).       .   ,           .             .

,          ,         .

,     ( ), ,  ,    .   ,      , " ".        ,       .  " "  , ,    .  ,     . ,  -

624

,    "" .          .

 (Verdichtung), ,   ,     (   )     .  (Verschiebung)  ,                -   .    ,            .  ,       ,           " ".

     . ,          ,   , ,   .     ,          (, , ,   ..). (           ?)             .  ,       ( ) . ,  ,     (over-determined).          .

  ,      .   ,        "",    .   ,          . ,    ,  ,  ,      .       ,   ,    .  ,    ,    .     ?  ,          . (    ,         [1]   ).

1        ,    - . - . .


625

      .

1)               .

2)    -       ,  ,   .


3)       " ",      .

4)          ,         .

5)        ,        "" ,  ,     "" (.     ).












   

         .            (     , Drei Abhandlungen zur Sexualtheorie, 1905).             , ,  ,      .        (libido).            .

    . 1)      ,       . 2)          (genital).       ,        .


626

      .        .         ,   ,         "",        .

 ,    ,     .    ,            .       .         (.    ,         ,        ).  ,    3-5-         .  ,           (" ").          ,               ( ).       .

             .               (.   ,   "" ).         .     .   ,             ,  ,      .          ,      " (polymorph) " (  ). , ""         .












 

       " () "   . -,  

627

            (psyche).      ,      . -,     ()    .   ,  " "   "  " ( ,   ),     ,          ,    (Gilbert Ryle, 1990-1976)  "  " (the ghost in the machine) [1].

  " " (     )     .   ,        : ,   .       ,    .  -   ,      .       ,      .

      (1915-1917)   ,     .      ()      ().          (),   .     ,   ,  .       ,    ,   ()     .     ,       ,     .  ,      ,         .   ,          (.  " ").          "",        .       (Widerstand)    ,   .      (  ),       (      ). ,        ,    .

1 . G. Ryle. The Concept of Mind. - London, 1949.

628


 1920- .        ,   ,    .     ,         (,      , Jacques Lacan, 1901-1981, Ecritics. Paris, 1966),     .    ,        ,         .

         .      ,     ,        ,     .   ,   ,        " " .      ,       ,    , ,      .   ,    ,         (" "),  ,  ,     (,   ). ,        ,   .  ,         .

"     ,   ,  ,      ,            , -       ,     ,  ,  " [1].

1 ..   .  .. -  . ..   . - ., 1998. - . 120.


629

 ,      .         .           . ,   ,     .

         ,     .      .     ",   ".      ,     .      .      ,   .      .    "" ,   ,    ,     .      .  . ,   ,       :           ,         . ,       .

         ,    ,    ,   ,     .    ""  .            ,   . ,      . -,    "",     ,    .

       .      ,     .       .    - .  ,      .          .    . ,          .     ,      ,         .     -

630

      .      ,     .         .

   ,                (judgmental)     .  ,        ,    .        .      ()    .              ,    "".  ,     ,      .  ,         ,      . ,  -   ,      .             .   ,    ,         .

    ,   ""  . (     ,      ).      , ,  ,       .  ,   ,        .  ,      ,     ,      . , ,   ,         ,       .

        .     ,      ,         .          .       

631

   .         "":     ,  ,    ,   .

         ()    ().  ,            (.  ).                 .   ,     ,    .    ,             .      (  )   .       (libido).             .

        ""  .          .  ,     ,     ,         .  ,      ,        [1].

1        . (Wilhelm Reich, 1897-1957)    "" . . O.Rakness. Wilhelm Reich and Oigonomy. - , 1970.


               .    , ,    " "      .     ,    ,     ,     .

       ,     .         .       ,            .          .        :

632

"-    ()  ,     ,     -    ()    - (-)" [1].

,                .                 .      ,       .













    

              .  ,         (.    , Oswald Spengler, 1880-1936,  , Der Untergang des Abendlandes. Umriss einer Morphologie der Weltgeschichte. 1918-1922).             .    "  ",          . " ,         " [2].  , -,     .           ;          ..    ,         . ,     , -             . ,  ,    .


633

, , ,              .    , ,          .  ,       ,   " "     ,         (.   , . 9).       .        .

1 ..   .  .. -  . ..   . - ., 1998. - . 94.
2 ..  .  .. -  . .. . . . - ., 1992. - . 88-89.


        .           .       ,  " ".  ,     (  )    .      "        " [1].       ,  .           .   ,         ""         .           .    ""    .     .          (.  "" ).          .

1 .. - . 100.


  -     .  ,         .        .   ,     .      ,    .          : , ,  -    .         ,     ,   .

634

         ,  ,       . ,        :

"         ,       ,     , , ,    ,         ,            .       ,             .       ,   ,    ,        " [1].

 ,            ().          ,  .  -  ,    .  ,                .    ()    ,     .    ""  ,    .           ()    .

,  ,       "",   .  -  ,  ,   .    .     ,     , ,  ,   ,     - .  ,  ,  ,    : "      ,        " [2].

1 .. - . 110.
2  . - . 115.


635

 ,       ,     .      "   ".

  .        ?    ,       .    ,     ?   ,      ,    ,    .     ""      ,         .           .       .  ,            .

             .        .   ,      .      .  ,      ,          -.           ,     . ,   ,          .

      .          . ("  ,   "). ,        .     .     ,   ,           ,           .     ,        ""         (.        "Die kulturelle Sexualmoral und die Moderne Nervositat", 1908).

636

 ,          ,          .

"          ,             .   ,      ,  ,  .  ,    " " -   -   ,          .   ,     ,     ?" [1].

1  . - . 134.


          ,      ,   .     (  )          "   "  ,  "  " (homo homini lupus est).     -   .        ,    " ",     ""             .

, ,       .      . (Wilhelm Fliess)  ,         ,   (conquistador).        ,   ,     .

      .  ,          .   ,  ,       . -,            .     ,            (). -,       -


637

 .         ,    ,      " ".  ,          .   ,         .   ,           (.        ).

 ,       .           .     ,    ,  .   ,           .  ,      (anomie,     ),     .

  ,    ,        " ",     " " ().        .














   

        ,          ,  " ", "", "", "", ""  ..

     ,     .           ,       [1].  , ,    ,      ,  ,    .  ,     


638

  ,       ,    .             ,            .

1 .    (Wissenschaft)   .


  ""  (  ""  ),   ,      .      ,    ,  , ,           .  ,           ,  ""  "".                ,     , " " .

         .         -   ,     ,   .          ,         .

        ,   . ,         ,     . ,         .

, -, ,        (    ).      ""  "",        . (    " ").         .     ,     ?      :

639

1.     ,     ( )   ( ).

2.     .     

,          .    ,       .     ,      ( , Otto Neurath, 1882-1945,  , Rudolf Carnap, 1891-1970,  )    .         .     .   ,      "" [1].   1950-     (Philip Frank, 1884-1966) , ,     ,      [2].    .   ,  ,   ,  (Alfred Adler, 1870-1937)   (Carl Gustav Jung, 1875-1961)    ()     ,    ,     [3].     .           ("") , ,   ,     ,    .  ,     , , ,  .      ,   -

1 . H.Ellenberger. The Discovery of the Unconscious. - New-York, 1970. - P. 809: "         , ,        Gesellschqftjurpositivistische Philosophie (  ).      Max (Ernest Mach, 1838-1916),  ,  ,   (Auguste-Henri Forel, 1848-1931,  )   ".   ,    1912 .
2 . P.Frank. Psychoanalysis and Logical Positivism - In Psychoanalysis, Scientific Method and Philosophy. Ed. by S.Hook. - New York. 1959. - P. 313.  ,        .
3 . UPopper. Conjectures and Refutations. - London, 1972. - Pp. 33 ff.


640

   ,   .      ,     ,  ,  ,      .    ,  ,      .       ,      ,        [1].    .        .

1 ., , E.Nagel. Psychoanalysis and Scientific Method. - In Psychoanalysis, Scientific Method and Philosophy. - Pp. 38-57.


,      ,          .        .      ,  , ,   .         ,        ,        . , ,      ,    .

   .      .     ,         .     ,           !          ?

  ,       .           ,        .    .             ,      .

     ,     .  ,         ,      -


641

     .           ad hoc .   ,       ,      .  ,        ,        .     .

      ,                 .     (      ?),           .      .         ""  ,  :         ,  ,          [1].       ad hoc .                  .    " ",       ,       [2].

1 . ..   .  .. -  . ..   . - ., 1998. - .82.
2 . .-Wbgau. Freuds psykoanalys. Presenation och kritik. - Stockholm. 1967. - S. 44ff.


            .            .         .     ,    .  ,      ,    .  -      ,  "".    ,    ,   ,      "" (  ) .


642

      .      ,     " ".   ,  .           .   - "-",      .  ,      ,        ,    ,     ,    .

  ,      .   -    .    .         ,       .         , ,    ,        .  ,        ,  ,    ,  .    ,   !          .

         .        .   ,    ""    ,      .

         ,      ,   ,     . ,      ,           .  ,        .

,          [1].        ,          .

1 . , S.Freud. A Collection of Critical Essays. Ed. by P.Meisel. - New Jereey, 1981.

643

        ,    ,     ,  ,    .    ,    ,   .     ?    ?          .

           .              [1].  ,            .  -    ,    " ",      "" ( ,   ..). , ,         ,    ,     " " . ,   ,      " "          .        () .  ,        "".      " " (causality of fate).      .     ,   " " (   - ..),     [2].

1 . J.Habermas. Erkenntnis und Interesse. - Frankfurt am Main, 1968. - S. 262 ff.
2       (  )   (Adolf Griinbaum, 1923). .  The Foundation of Psychoanalysis. A Philosophical Critique. - Berkeley/Los Angeles, 1984.

















 27.   



 ,     ,   ,   .          (  ).      ,   (       ),  (  )   (   ).  ,     (,   )          ,     (     ).        ,    .

       ,     ,  , , , , ,   .              .










 - " " 

  (Auguste Comte, 1798-1857)        , .  ""       {Cours de philosophie positive.   , 1830-1842)          (physique sociale).

645

         .  ,       : ,   .  ,  ,     ,      ,     ,  ,  ,       .       () .           .

   "" ( "")   .       .        ,   .   ,    ,    ,        .       ,   ,   ,   .          ,      .

        ,   .     ,  ,        .            ,    ,    . (      (docteurs en guillotine).     ( ,    ),      .        ("  "),          .    ""   ,   ,    ,     , ,   .        " ",  ,     .          (.

646

 ),      . ,  ,          ,        .            .       .

       .

-,        .         -   .           ,       .  -  ,    ,   . ,  ,  " " (religion, "") [1]  .

1    religion, ,     religare,   , , . . Religion. - In Webster's Third New International Dictionary with Seven Language Dictionary. - Chicago, 1986. Vol. II. - P. 1918. - B.K.


-,          ,   . ,         , ,       .       ,       .

  ,  ,        -    .        ,   .         (.   , Systeme de politique positive, 1851 - 1854).             "".          ,       .    ,   

647

 ,    (Le Grand Etr).            ,   .  ,       "",   .

     (    ),  ,      Systeme de politique positive.   XIX .       " "     .   " "  , ,        { , Les regies de la mtthode sociologique, 1895).         ,        .

          .

1.     "   ",        .

2.  ,  " "     ,    .

3.  ,            ,     - .












 -  

    (Alexis de Tocqueville, 1805-1859)          (  , De la Democratic en Amerique, 1835-1840).

 ,           ( ),     ( ). ,          ,  .     .


648

  ,           . ,      ,      .   ,       ,   .   ,    ""  .        ,         .  ,           .          .

,   ,          .            .         ,       .        .    ,           .

,      ,   .   ,               .

 ,  ,  ,   ,     ,         .

       ,     "" .    .   ,  ,     . -,           . -,          .   ,      .      ,     .    ,             .   ,      .               [1].

649


,           .

 ,       ,                    XIX .












 -   

       . (     ,  ",  "  ",  ").    " " [2]       ,    ,            .      , -,     (Ferdinand Tonnies, 1855-1936).           (Gemeinschqft und Gesellschaft, 1887).         ,      .   ,          .

1   ,            ,         .  , ,       ,    . -      . . P.Eberts and R. Witton. "Recall from Anecdote: Alexis de Tocqueville and the Morphogenesis of America". American Sociological Review, 1970, 35. Pp. 1086-1087. Eberts  Witton       ( ,  )            .
2    " " (idea-unit) : R.Nisbet. The Sociological Tradition. - London, 1980.


  ()       ,     ,        (


650

  ). ,  ,             .    ,        .   ,     ,    ,  , .

   XIX .  ""          "".         .  ,      ,      ,  ,  ,     .     - .           , ,          .        ,     ,   ,      ,   "" [.      ].

    (Gesellschaft)   ,   ,        ,    ,        .          ,      ,   .          ,   -  ,     .

  ,     .    .      -    .           .      ,     ,  ,   ..                  ( ).

651

 ,          . ,   ,     "", ""  ""  .   (premodern)           ,       .          .    ,  "     (Gesellschaft)",     "     (Gemeinschqft)". (     ,      ""  ""?).

 ,         .      " ",  .     ,     " ",   ,   .       "", "", ""  "",  ,   .        ,   ,  ,          .     ,  ,   ,       ,                 .  ,         ,   ?


             ,      .  ,       ,   ,  ,   ,       .       .  ,      ,  .      (    ).       :

652

"         ,      ,         .            ,          ...          .            .           ,              ,         .                   .      .                ,         ,           ,  ,   ,  " [1].

1 F.Tonnies. Community and Society. Translated and edited by C.Loomis. - New York, 1957. - Pp. 64-65.


,           .     -   ?           ,            .          .      "" ,    ,      .            ,    ,   " ",     .    ,        .  ,  ,    ,       .             ,    .  ,   ,    80-  XIX            " " ( -

653


, "  "  ..).       ,   , ""          .

  ,                        . -,          ,      -    .         ,  . ,      ,          .

        .           (Charles H.Cooley, 1864-1929).         .         - "  " - .     ,            .     -  ,     .       "-",          .        .           ,    ,  ,      ,   .       ,   ,    -   ,    .

            (Nils Christie)   " "  " "  [1].

1 . N. Christie. Beyond Loneliness and Institutions: Communes for Extraordinary People. - Oslo, 1989.


     ,         .


654














 -  

  (Georg , 1858-1918),    ,      .           (Uber die soziale Differenzierung, 1890),   (Philosophic des Geldes, 1900)   (Soziologie, 1908).  ,        , ,   (    , Die GroBstadte und das Geistesleben, 1902,    , Der Begriffund die Tragodie der Kultur,  , Die Gesellschaft zu zweien, 1908,  .).

        (Wechselswirkung).  ,       .      ,      .        .  , ,  , ""    .     ,    ..         (,    , ,   ..).     "  ".  ,         .           (.           ).      ,    ,        (  ,    ).

         .              ( ),    "" (Fremden)    .      (Der Mensch als Feind, 1908)   ,               [.     "-" (in-group)  "-" (out-group)].         .  ,     "",    .

655


        ,        ,   .       (modernity).        . " "   .   .    ,                     .       ,     .          (blasiert)   .    ,   ,         .      ,   .   ,     . ,   ,   ,      ,  ,     .

     ,    ""  .  ,     .      ,     ""   .   ,     .      ,      .    ,    .       .     ,   ,     .        " ",    ,      . ,      ,  .           .

          XX .  ,     ,   .                 "-

656

". -      .       [.   " "  -].         ,           (Gyorgy Lukacs, 1885-1971)       ( ).      " " (  ),   ,          .       ( ).   ,  ,      ,    ,   ,  ,    ?  ,       .

       .          .  ,      ,   .      ""      .     -    ,   .  -   ,        .  -  ,          ,    .         - "".    ,        .     - .         .     -   " ".         "".             (    , ,  ,    ).  ,     ,   ,   ,  .       ""          .     ,        .

657

 ,      -   -.   ,  -      ,       ,       ,      ,   .      , ,  , , ,   " " (Zweisamkeit),     .  ,    " "       .

           .      , ,  .     ,         -.      ,    "".  ,         .     "  "    ,        .    ""          .        .      ,    ""   ,  .         (Ernst Bloch, 1885-1977)   "  " (ein Vielleichtdenker).















 -    

.   (Emile Durkheim, 1858-1917)   .       .     ,          .        ,        ,      ,   ,    .

  ,   .         , .      .     (Alfred Dreyfus, 1859- 1935)            .

658

.     :     (De la division du travail social, 1893),   (Les Regies de la methode sociologique, 1895),  (Le Suicide, 1897),     (Les Formes elementaires de la vie religieuse, 1912).

     ,      .   ,    .     ,      .

,  ,     ,  ,     .

 ,         ,    .


    ,         ,           (. , . 29).  ,       .        .       ,      ,      ,        ,      .         - ,        , -      .            , ,  , , ,    ..           . (     ).   ,    ,     .   ,        .

    .     ,        ,    .        .     ,   ,  

659

( = ""),   ,   ,   .       ("", .  , , : ,  = "").         ,     ,     ,   . (,                 .)

,        ,          ,       .         ,     .   ,    ,  ,     ,    ,        .

     ,  ,          .        (. a-nomi -  , ),   "".  ,   -  ,    ,  .           ,      .

 ,    ,    (   ,   )  ,   ;     ,    ;  ,   ;     ,        .. ,    (    ),  , ,  ,   .

,  ,        ,    .      ,   .

  ,         .            . 

660

      ,       .  ,   , " ".              ,     " ".    ,    .        ,   .

 , ,    ,    ,   .    ,         .  ,    (,   ).    ,      ,  ,   ,    .

  - ,    ,            .          - .     ,         .       ,   ,      .

 (  )    "-" .            .         ,    ,   ,         ,    ,   .        .           .    ,    .      ,    .        ,           . ,  ,    ""   ,     ,        .

661

 ,        .

        .      ,  - .        ,       -  .

         -  ,      ,      .     , -,      .         ,     .

    ,       .       ,      .  ,  ,   (),        .

      .         ,   ,       ,    ?          ,   . ,       .      ,       .













 -    
    

  (Max Weber, 1864-1920),    ,      , ,    .          " ".

662

 ,       ,    ,  ,  ,   .         ,    . ,   ,       .  -  .   ,     (  )         .      ,   . ,        - ,           . , ,      ,       .        ""   .      ,      .         (die Wertfreiheit) .          ,  ,    ,   .     ,    : "      ,         ,      ,      " [1].

1 . . "" -  - .  .. -  . ..  . - ., 1990. - . 354.


     ,        .  ,         .     " "  "",   ,      .      (Heinrich Rickert, 1863-1936),          .     ,       ,   ,   ,   .     ,          " ".          .  ,     .    -


663

   ,  ,       .          . ,         .

 ,            ,  ,   . ,      "  ",        ,       . (             ).       ,        .   ,  " ",     ,        ,       .             ,    .         . ,          .

 ,   ,            ,  .                    .         ,          [. . 29]. " "       "".     ,          ,         .            .

"  ,    :        ,     . ,    ,  .          ,           .     ,              " [1].

664

      (. . 19),  ,      " " (Verstehen). He         (Wirtschaft und Gesellschaft, 1921)      (GrundriR einer verstehenden Soziologie).        ,    .           .                       .     .

" (      ,     )  , , ,            " [2].

1 ..  . - ., 1990. - . 414.
2 ..   .  . -  . ..  . - ., 1990. - . 602.


      .       " ",            .                ,     ,   (" ,   ").         ,   "  ".          .    ,   -   (,  ).         .        .    ,      (calculable),   ,      . ,   "",  .


665

,  ,  "" (Verstehen)   "" (rlar).  , ,      .      ""   .           .  ,      (,  ), ,  ,     ,    . ,            .

 ,               .       . ,        .  ,  ,  ,    ,        [1].     " ".

1   " "      " "   (Werturteilsstreit).


" "       .        "" .  ,      , -  (, " ")    .      ,        "",       .            . (       ""   .) ,   " "   ,           .      - ,  "", " ", " ", " "  ..

666

             .  ,         ,        , ,  ,      .     ,       .       .        ""    [1].

1       .   ,          (        ).     ,  ,    -    .  , -,          (    )  " "  .   ,         " ",           "" . ,  ,  ,    " "          .










    

      ""   ( ). 1)           ( ). 2)            (- ). 3)           (   ). 4)         ( ).

    .  ""     ,       .  ,        ,                 ,       .

667

     -  (     ).           (Wernher von Braun, 1912-1977) ,             .         .

      ,          ,         . ,         " "  "",    . ,    "  ",     -.   ,  ,     -,   ""  .  ,   ""    ,     ,     ,  -     ,   .

       .        .   ,       ,    .            .

    ,     "",     ( ),    .      ,        "" . (     - ,       ,  " "  .       ,     -.)

      .        .        .      -


668

    -.    ,    . ,     " "     " ".

       ,       ""  "".  ,   " "      ,       ,   .    ,  ,   ,     " ".         , , ,    ""     ,     ""  ""      . ,   ,           " ",  ,  , ,                  .         .

       ,  .      .              .            .        . ,            ,      . ,    ,     .

      ,   .         .      .         .         .  ,       ,          .

669

         : ,   .          , ,       .             .     .     (    )     .    (  )   .             (.  ).    -   ,       . " ,   ...   ..." [. 5:21-22]. ,         . ,  ,    .     . ,       ,  ,    ,  .        (legal authority).            ,      - .       ""     .

       ,      ,      .  ,     ,  de facto   ,     ,        (, ,  " "  "       ").

           .  ,  ,      ,     .  ,              (  , 

670

   ,  ,     ).           ( ,    " ") - ,  " ", ""  ..                  (. ).












  

       -  .     ,         .     :

" ,   ,       -      .      :      ,    ,   ,    ,   -        -  ,   " [1].

1 ..  .  . -  . ..  . - ., 1990. - . 44.       : M.Weber. Gesammelte Aufsatze zur Religionssoziologie. Vol. 1. Tubingen, 1920.  ""       .


,             .   ,  ,  ,        .  ,         ,   , ,   .        ,  "", ""   .

671

      .      ,         (  - ),    .                .

     ""   ,      "",    .          ()    -.

     ,    "     ",    .           .     ,   .    ,      .     -  ,   ()   .         .   ,       .           ,     ,     .          .

       ?   :       ?

  ,  ,          .        ,               (). ,    "  ".  , ""    ,  ,        .    .          ?

672

 ,            (,   ..).      ,      " ".   ,             "-  ".  ,        , ,       ,           [1].        .       (Die protestanische Ethik und der Geist des Kapitalismus, 1904)   ,                 .

1 ..     .   . -  . ..  . - ., 1990. - . 61-70.


   :       ? -     .  - ,       "" , -   ( ).  ,                 -  . (    ,            ,  -).

      ,         ,       ,      .  ,               .  ,              .       .  ,    -    .           ,   -


673

   "".     ,           .           "".    ""   ""       .  ,   ,    " " (innerweltliche Askese).      .     ,        .          .

        ,          , ,  .   ,             .        .  ,         -  ,    .             .

           .            ()   (  ).      ,    .   ,          ,   "  "  ,       .  , " "  ,      .









  :   " "

 ,         .          

674

.        ,    ,    " " (" ") ,           [1].  " "     " "   [2].         , , ,    " " (Entzauberung der Welt -  ).         - "",      .  ,  ,     :

"  , ""    ,    ,      ,      ,       ,  ""         , ,  ,   ,            ,     ,    " [3].

1 ..  . - , 1990. - . 206.
2 M.Weber. The Theory of Social and Economic Organization. Translated by A.Henderson and T.Parsons. - New York, 1947. - P. 456.
3 "" -  - . - . 352-353.


    ,    "    " (Sinnverlust und innere Not).     ,  ,    "".        .           .    (  .),  ,        , , ,      .       .

   ,     -     .   ,  -

675

,           .         ,   ,    ,         .         - ?      ,    ,       ?   ,   ,   "  ".    ,     ""  " /"         .

 ,           .          " " (Fuhrerdemokratie),     "",       . (   XX      ).            :

"    ,        ,        .  ,   ,       ,   " [1].

     ,  ,  ,        ,      [2].

1 ..     .  .  .. -  . ..  . - , 1990. - . 705.
2  . - . 706.


       .         ,   .        " "          " ".                 .


676











 -   

   (Talcott Parsons, 1902- 1979)     "" .   1930- .       (" "),          .         ""  (a grand synthesis)  ,     .            .         .

         (The Structure of Social Action, 1937)  ,     ,  ,          .           .  ,   ,         .             .  ,         . ,        .      ,         ,            (.      ).            "-"   .

 ,        .         ,      ,      .   ,     .     ,          .

677

       (Towards a General Theory of Action, 1951)            . -,        ,   (   ). -,         ( ). -,            ( ).     ,         .

   ,        ,       . ,    (patterns variable of action),     ,   .      ,    .    .










 -   [1]

1      ()      " - ". - ..


,    ,      ,     .       .        ,  ,   ..   ,       .       :     (  )   ,        (.     )!                 (.   " "   ),       (,   ..).     .         .  , ,  ,      
  ( )    " " (sensitivity-courses)  ,          .

678






 - 

         -   (.    )       ?      ,   ,    ,    ..  ,        .     ,        ,     ,     (.   "  ")?









   -   

         .                     ?   , ,   ,        .              .  ,    ,     (-)       ""    ,   " " (       ).  ,  ,        ,   " " (       ).   :       ,    -     (., ,                  ).

679








 - 

           (Ralph Linton, 1893- 1953)           ,     .   , ,    ,  ,    ,     ?   ,     ( "" )  ,        ("    "). ,             (, "", ""  ..).   ,          (,  "  ").             . "   , ..." ",   , ...".












 - 

      /   /   .             (.   ),          (.        , ,   ..).    , -,     .     ,   ,      "   "      . , ""     (Gemeinschaft),    ,        .

680

  ,               :     ,          .     ,    ""       .    ,      ;  -   .       ,   , , ,     .      ,  , ,       .

 ,         ,         .   ,     . ,       ,    .      .  ,          .

    ,  " "      .           . ,    ,           (.   ).       .          . ,        " "  .        (,     ). ,   ,       ,       ..       ,   " " (value-community) (    : , ,    ..).

681

            ( ).         ,        .          .     .        .         .

         ,    " ".            ?   ,    ,      ?  ,         ,     ,     ("  ").         .      ,       "",  ,  ,  " "?          ( -   ..).    ,     .        (. . 30).















 28.   

   

 XX       .            .      ,         .              - .

       ,     ,     .

      - .      , ,        .  ,          ,  : ,     ,          ,   , ,   .. (        ,    ,     ).     "",   ,    ,  " ".       ,   .

683

  ,             .      , -,     ,   . -,  ,       ,       ,    ,    ..              ,     .             ,     "" .         .        ,        ,      .

    ""   ""      .           .       ,             ,          .            .     ,  ,       " ".

      ,    ,       ,     .

     !          .   ,           .     ,  ,    ,       .

       .  1911 .   (Ernest Rutherford, 1871-1937) ,       

684

  .    ,     (Niels Bohr, 1885-1963)   .    ,     .   ,          ,        .           - .         ,         .   ,     ,        .        ,    -  .   ,         .  ,              .

  (Werner Heisenberg, 1901-1976),      1920- .,       .            .                  (     ).       ,       ,     ,       .          ,                (  ).    ,               ,        .

  ,             (     ),      .             ,         .  ,           .    , ,   .


685

         .  -     ,    .

.   (Albert Einstein, 1879-1955)      .        1914 .         ,    1932 .,           . (      .)  1905        ,  1916 . -   ,   1921 .      (      ,    ).

           .         ( ).   ,               .          ,       ,        (Franklin Delano Roosevelt, 1882- 1945)      .        .                 -     .

      ,    ,   1952 .     .        ,      .        (  ?).            .

         .

           ,  ,        ,          .              "-".

       . ,       ,      ,     .           .

686

    " "  " ". ,    ,   ,          ,   ,     .       ,    ,    ,     ,    .  ,          ,      ,      !          .  ,        ,      (    ),      .       ,   ,        .  ,    ,       .            10 / (v),     90 / (), ,   ,        (10 + 90) / (v + u).     ,      

v+u/1+v+u/c2  10+90/1+10+90/2


  = 300 000 / -  .     ,       .

             ,      ,    .              : m = m0 * .
 m0 -     () :  = 1 / (1 - v2/c2)  1/2 

687


      ( )     .   ,         ,   . (   v     ,  (1 - v2/c2)   .   ,    1,      ,   .   () ,  ,  ()   ,  v   .)

    ,       .   (Hans Blumenberg)        .          ,       ,      ,  ""  .         ,     ""  !  , ,         .

  ,       :

E = mc2

    ,     ,  .         ,     .         ,   ,    ,            .  ""      .

   ,    ,     ,       --.                 .          .         -

688

                (1919 .).           60- . XX .

       .        ,      ,    ,     , ,   .       .   ,         .       (research-political management)       .

      ,        ,    .          ,    .          ,       ,      .           ?








     -     

             .             .           .          ,      ,              (,         ).


689

       ,      .     ,           ,    .        ,       ,    .          ,    ,      .       ,    -        .          .       ,               .


            .    ,          .

       ,     .         ,        (cost-benefit analysis), ,  -,      -    .          ,      .     ,          .

   ,    ()   ,          ,     ( ),           ,  ,     .

       ,        (),  ,   

690

 .   ,    ,      ,       ,       .       .

           ,      ,   ,          .

    : "           ?".  ""     (,    ,       ..).

         :

1.  
2.  

3.   
4. 
5. 

1.     .       .       ,     .

      ,  ,   (),  .     ,            ,   . (,        ).

2.   ,    .       .     ,  ,  .         ,        () .       .

3.               .                        .


691

4.            .  , ,        ,      . (. ,    ,  . 16  17,     ).

5.      ,      ,   (  )       .             .                 ,    ,   ,   .           .    ,        ( ,   ).


      .

    ()   [0,1].     . ,  0,70,02  0,7.   ,      ,       (, 0,72  0,68).

692

  " ",   ()     ,   - .

    (V)    ,   ,         . ,        "  ".

       ,    .

,     (   ).

          ,     .           .      .       ,             ,   ,     . -,   ,             - ,  ,       . ,       ,     ,           .

        ,     .

)             .     ,                .      ,        .

)    ,        ,     ,   , , ,     .          .

693

)               .           ,   ,  ?     ,       ,               .

    .   ,        ""  .       .             , ,   ,          - .      ,    .     ,      .      ,      ,            .           .

     ,  ,   - ,             .            ,   -           [1].

1 .  Mette Jorstad'a        ( 15.12.1982) "                  ".  ,                ,    .

694


      .            . ,      , , ,      .    ,        .

,       ,   ,           .       ,       .    ,         ,  ,    .

 ,               .       -    . (    ,            ).


            ,        .       ,   "", ,                    .

             ,     ,   ""       .

      (,   )        .  ,      ,         ,         .  ,     . (         ,     .       -

695

,   ,                   ).

 ,          - ,    -       ,     .                ,       .        ,      .           . ,    ,            ?

        .  ,   ,      ,   .      .  ,    ,         ,     .         .

 ,     ,  ,       .   " ",      ,     .  ,      ,   " ".    ,     ,   ,       .

 , ,  ,            - ,     . ,             , ,    .       ,    ,           (, ),     (,    ).

696

             ,            -. ,       -   ,        .                    ?        .          ,          ,      ,      .   ,      ,      .

   .  ,             ,        , ,         . ,  ,        .   ,    ,    .        " " ,                       .

             ,    .       ,     ,    ,     .    (  )      .            (,   ).     ,            ,   ,  , -

697

      .  ,                ,       .          .


             ,       .    .

   ,             ,           .

   ,      ,     ,   ,     .          ,    ""      .      .

 ,    ""  "" ,      ()      ,    ( ).         ,              .

         ,           [1].    ,         .        ,           -    .        ,          .             ,    ,     ,   ,      .          .      .

1       , ., , Limits of Scientific Inquiry. Ed. by G.Holton and R.Morison. - N.Y. 1978.

698

         ,          ,       . ,                .     ,       ,   ,      .                 ?           [1].

1           ,        ,    ,   :   ?


       ,    ,       (. . 29  30).    .

)         (institutional framework)   ,       ,  ,      .                    ,    . ( "",  "", ,           .       ).

)          . (     ?           ).       ,         (. , . 30).    ,  ,           ,    ,   ,  ,  ,     ,  .    -


699

  ,       ,  , ,  .     ,   ,     .   ,          " ".          -  "  ".

,     ,         .       ,    ,    .        (   !)  ,     .           .            ,      ,         .

          ,           (,          ).      .  -  ,   ,    .   ""  (. ),       ,   ,  ""  ""     "-".     " "  ,   ""  .    ,   ,   ,     .

         ,       ,          .                        ,        ,      ..

700


     ,       .        ,       -   .      ,        . -,            ,     .

    :      ,   .   ,    "" ,     .   ,          .        .     ,      .         ,       ,       (    ),      "".    ,   ,    ,    . ( " !"   ! ,     ,           ,     ,    ).  ,      .          ,  ""  .            .

,          ,   .            ,            . ,  ""          27 !          -

701

      .        .               .

            (    )         .      :       ,    ,      ,    ,   .     ,  , ,               . ,      "",      ,      . ,      ,   ,   ,   .               ""    .

            ,       .      "  "   ,   ,             ,       .

,   ,              .        .       " "? ,      ,      ,       ?              (. 30).

        (. 29).














 29.   

         ,          (,   ),   .        ,         (recognition)  . ,    ,  ,   ,     .

   ,             . , , , ,   ..     .        ,       .












 

            .                  .   ,   ,    ,       (. . 27),    ""    " " (, ).

703

    .            .              . ,        1920-1930- .      ( , ).


       .     ,         ,        .

               ,         ,       .

   ,    ,        .       .  XX ,       ,     ,   .            ,     ,                  .              .        ()      .   " "          [1].

1       ,   ""   - "", "", " ",     .  "" ("")      .
1)     ""      ,         .
2)        ,     '   ,      - .
3)   (  ) ""  ""   ""  .   ,      .


704



              (Gottlob Frege, 1848-1925).              (Ober Sinn und Bedeutung, 1892).               (Willard van Orman Quine, 1908) [1].


  " "        ,      1920-1930- . ( ).    ,    (Moritz Schlick, 1882- 1936,   (Otto Neurath, 1882-1945)    (Rudolf Carnap, 1891-1970).         ( ,  , Carl Hempel, 1905- 1998,   , Hans Reichenbach, 1891-1953).

       .    ! ,     ,   ( )        .             ,     .

           .     ,     (  , George Edward Moore, 1873-1958).      ,      (Bertrand Russel, 1872-1970)   - (Alfred..North Whitehead, 1861-1947),   1910 .      Principia Mathematica.

            . (    , Alfred Jules Ayer, 1910-1989) [2].     -    .      

1 .   Two Dogmas of Empiricism, Philosophical Review. 1951, 60  Word and Object. - Cambridge, 1960 ( . I  V  . .. ..   . -  .    .  XVIII. - ., 1986. - . 24-98.    ., , B.Mates. Elementary Logic. - Oxford, 1962 (second edition 1972)  W.O.Quine. Methods of Logic. - New York, 1950 (fourth edition, 1972).
2 A.Ayer. Language, Truth and Logic. - London, 1936.  .     .  .  . - ., 1993. - . 50-65.


705

() ,     ,         .      . , ,  ""  "".       ,     ,         .  "     " -      ,   ,     ,        ()      .                .

,    ,     ,             ,  ,     .           ,   ,     .

    ,     ,   .        -         .     (, , ,  ,    ..)         .

   ,   ( )   ,   ( )          .       ,                  .      ,     ,             ,       .   " ",  ,             .  , -

706

      . (.   ,           ,  ,    ,    ).

  " ",  ,    ,   ,      . (,      ,       ).

,    ,     ,      .

1.     ,    .

2.    ,    ,  ,         - .

,     ,   .   .     ,    ,  " ", "  "  " ".    ,     . ,    ,      . ,         ,    . ,    ,    ,   .

     (     ),        .       ,          .

 ,     ,       (, )  ,     -- .

 -    -        ,    [1].

1       .  .: . Language, Truth and Logic. - London, 1936.


707

        -      -      ,    (),  ,   .         .

   ,       [1],    ,   ,              - . ,     (, )      .

   ,    ,   ,         ,     .       ?     ,   ,      .


  ,   -     -     .         ,      .  ,       ,             .     ,        ""  "",         .           ("")   (""),      [2].

1        ,      ,         ,   .  ,  ""  "" . - ..
2 . R.Camap. Values and Practical Decisions. In The Philosophy of Rudolf Carnap. Ed.by P.Schlipp.The Library of Living Philosophers, vol.XL- LaSalle/London, 1963.

708

            .           .            .  ,           .     ,    ,             .   ,       ,      (r-rational) .   ,        .

  ,   ,      ( ),    ,          .  ,     ,          (,        ).             .   ,           .

        ,    ,          ,     .  ,  , ,             ,      .       ,   ,  ,  ,    -  .                 (   )       .   ,              [1].

1 ., , K-O.Apel. "Scientism or Transcendental Hermeneutics?" - In Towards a Transformation of Philosophy. - London, 1980. - P. 93 ff.













  " "

        ,     (. . 7).        -


709

 "  ",               .         (" ...").   ,    ( )    .

          "     ".

        .        . ,      (= ),     .

         (Karl Popper, 1902-1994).  ,       .               . ,                 .               .        (  )       . ,  ,       ,    .   "        "   ,     .


      "         ,        "?  ,  ,   ,        ,     (  ,        ).       , , ?  ,     .    ,       .

710

  ,                     ,      .

     (Logik der Forschung, 1934 -       8  9  . ..     .  , - , 1983 - ..)    .    ,             .   ,                [1].         .



1 "      :       , ,  ". .   .   .  ., ., .  .. -  . ..     . - ., 1983. - . 245.



      .          (   )      ,           .   ,     ,      ,     (.      ).

  ,     ,    ?   :     ,           .     ,     , ,          .   ,      , - ,  ,      .    ,     , -     ,        ,      . ,        ,       ,      (problems of justification or validity),        .


711

     ?   ()    ,           ,        .    ,      .   ,  ,   ,  .    ,   .       .            ,         . ,         ,    ,     .      ,  ,    .

,  ,      ,  ,       ,   .       ,    ,    .        ,   ,    .

,       ,   ,    .   ,            "" ,   ,   ,       .

    ,        .        .

 ,            ,          ,      .

712

          .        ,   ,  ,    ,         .   -   ,       .   ,      ,   .

       (.            ).    -       .   ,     ,    .      ,           .         .

      ?     ?  ,         ,           . ,     .       ,    ,    .

        ( ), "  ,           ,    " [1].

1 ..   .  ., .-, .  .. -  . ..     . - ., 1983. - . 59.


   ,  ,     ,         ,       .      ,       .

       . ,        (  : ,      ,       - ),   ,       ,    .

713

  " "    ,     ,      ,        .    -      ,        ,   ,   ,   -.    ,       .        ,       ,   .             .      ,          .          ,        ,  ,      . ,      ,      .           ,  .

     (promote) ?      .      :  ,   ,   ,    .          ,     .


      ,     ,       .          .     ,     , ,    -  -.    ,     ( ) ?       ()         "    ", , -,       ,           .         ,        .        ,        ?

714

        .       ,       -           .         ,    . ,     ,     ,       ,      ,    ,     ,       :          .

     ?    .                       ,     ,   . ,      ,      .  ,      -       -        .

     .         ad infinitum (       ),          .    ,       ,  ,      .

         .      .   ,      ;     ,      ,    ,      ,    .        .          ,       .        (The Open Society and Its Enemies, 1945)    ,            ,         ,    .

715

 ,                ,          .        ,       ()    .

   (The Poverty of Historicism, 1957)  "           ".          ,      ( ).      -          .

   .

"(1)         . (     ,     ,     ,    ).
(2) ,  ,        .      (     ).


(3)  ,     .
(4)  ,    ;  ,    ,    .    ,         .

(5)  ,       (.   11  16)    ". (..  .  .. - ., 1993. - . 4-5.)
  , ,       . ,        ,   ,   ,         .          ,         .

,          . ,  ,       ,         ,      ,       ..  ,          .    (tentative)   ,    .

716

         ,            .      .      ,         .         .  .      . ,     ,    ,       ,   ,      .      ,    ,   .     -  ,  :                .

       .  ,       ,  ,         ,   .           .          ,     .    ,   (),  ,  .        : "...     ,            ,  ,   ,  , ,   .." [1].

1 ..  .  .. - ., 1993. - . 157.









717

 -    

,       ,      .  ""   (,    F =   "  "). "I"  ,         ,       (, " ,          ,  ").   (,   )       .    ,     

H > I * I/H



(  I,   I,  ).      .  ,  .        ,  :

H>I * -I/-H

(H  I,    I,   ).    . , ,   . ,    ,   .

  ,       ,   .        ,      ().  , ,   . ,     :

(H + ) > I * -I/-( + ),   -H  -

(H    I,    I,      ).  ,    (7)    () .       ( ) .    ,      ,          ,      .          ().

718

  (Thomas S. Kuhn, 1927-1996),     -   ,       .   ,        ,    .

                .   ,      ,     .       ,             . (          ,           ,         ).  ,          ,        .                          .    ,   ,      .      ,         (),     .              , ,  ,          .       ,       , ,   ,       .       ,            ,        (         )          (. , . 30).

719

   ""     , ,   ,               .        ,           .     ,        , .

 ,          .     , ,        ,    .       ,      ,    .

           .      .   - ,      . ,   ,       .  ,      ,           .

  ,            ,          :   .   -   .        ().         ,          .      .          ,           ,   ,    . (.       ,    ).



      ,       , ,  /   (Paul Feyerabend, 1924-1994),     .        (  , anything goes -  ,  ).        .

720

,        .      -.   ,      .          , " " (  ).           ""  (  ).  ,            .              ,        ,            ()   ().   "" ,   ,        . (.      "   ").











 -   

  ,                       ,    ,     .         - ,          (Ludwig Wittgenstein, 1889-1951),  ,   ,        ,          .   ,    .           .

    .

721

  ,             -    . ,     ,      ,    ,     .   ,        .  "  ", ,       .            ,              .

   ,                ,        (,  ),      ( ).   ,     ,      ,    .              .       ,      .

         .      ,    . ,   ,    .            ,       .

 ,      - .      , " ",    ,   .

        :        ?       .                .             ,       .     ,     ,       ,      .

722

,        .              .     ,      .       "  ".

,     ,     1930- .     ,       ().                 ,  "",         ,     .        : (1)    (common-sense philosophy),       (George Edward Moore, 1873-1958); (2)  ,   ,   (John Wisdom, 1904-1993)   - (Norman Malcolm, 1911-1990)  (3)  ,    (Gilbert Ryle, 1900-1976),   (Stuart Hampshire, 1914),   (Peter F.Strawson, 1919),   (Stephen Toulmin, 1922)    (John L. Austin, 1911-1960).               ,      ,   ,  ,   . ,           (.  .)

         , ,   ,      (.    "",     ).   ,    ,     ( ).      ( ) .   ,   ()      (  ) .  " "   (  ).  " , ..."  ,       (  ) [1].      : "    " "",      (),   ,     . (,   ,    ,   -_  ,       ,       ).  ,            (   ,       ).      .         () .           "" (      "",       - "").    ,   ,    -

1 . J.Austin. How to Do Things with Words. - Oxford, 1962.

723


   .    , ,             (   ,   ).         ,     ,    ,     .        .   , , "        ",         .  ,  ""    .  ,  ,   .       ,     ,   .        ,    ,        ,    ,     ,      .    ,  ,    ,    . (    :        ,     ).       ,        (,  ).         -     [1].

         Ѹ (John R. Searle, 1932) [2].   ,      , Ѹ       ,   ,      (   ).  ,       ,      ,    ,       .   "   "     ,    ,           .    ,    Ѹ, , ,      ,   ;    ,     ,   ;      ,      .   ,   : "    " "",   ,    ,   ;     ,   ;    ,   .          ,        (     ,     ,      ).      ,  ,           .  , ,  ,    ,       .

1              ,          . . . 30.
2 J.Searle. Speech Acts. - Cambridge, 1969.     . .Ѹ.    .  .. -  .    .  XIII. - ., 1982. - . 179-202.

724

   -         .    ,           (  ,    ,  ,   ,    ),           . ,     ,     .    Ѹ    " " (institutional facts).     ,    ,         .       ,  ""  . (   (brute facts),     ,     (Elizabeth Anscombe, 1919) [1].

     ?        .  -,         .   ,   ,    ,   ,      [2].            .  ,  , ,   ,   ,    "    ",     .          . ,       "",  .     .           ,   ,      . (         ,              ,           ,     .        ).

1 E.Anscombe. On Brute Facts. Analysis. 1958, Vol. 18.
2 ., ,   "  "  G.Ryle. Dilemmas. - London, 1964.

725

   ,       ,       . , ,     ,      ,  ,    ,   .      ,            .

         .      .   ,            " ",    ,       ,        .     ,   ,   ,     ,  , ,      .

     ,   "".    ""   ,       .  ,  ,         .       .           .    ,  ,    ,   ,           .    ,    ,    () ,  ,  ,    - .         .      ,           .    ,  ,     ,             (     ).            ,       . ,  ,           :   ,     .

726

   ,  ,      ,       ?      ,  :     ,  "   ",     ,        .  ,   (  )     ,      .

  ,   ,      [1].      ,     ,        .   ,         ,               (       ). ,          ,           .

           .        ,    ,       . (., ,    [2].)

1 G.Ryle. The Concept of Mind (1949). - London, 1990.

2 S.Hampshire. Thought and Action (1959). - London, 1960; P.Strawson. Individuals (1959), - New York, 1963.


   (Philosophical Investigations, 1953)         .      ,      ,        .   ,                   ,       . ,      , -


727

         .   ,      ,         .

          .                   .                     (family resemblance),          .

 ,             ,           .      ,      ,    ()        (  ). ( ,        ,     .     ).

   ,   (Peter Winch, 1926)           [1].    ,        .   ,             .         - ,   .      ,   . ,     ,           .

1 ..        . - ., 1997.


       ,      ,      ,       ?   ,     ,       ,       .              .      -

728


,   ,       ,    .          ,  :    ,    ,                 .    ,         .

       ( -) (Noam Chomsky, 1928)     .          .        ,         ,      .

      ,          !        , ?       ,    - ?        ,          !           ,  ,                    .












   -   

    .     (Edmund Husserl, 1859-1938)        .     ,      .     (Martin Heidegger, 1889-1976),    (Jean Paul Sartre, 1905-1980)   - (Maurice Merleau-Ponty, 1907-1961).        .

    .

729

 (:    ) -   ,       ,   .            ,    .        ,     . , ,     ,    ,      .       ,          .      ,           ,    .    ,    ,   ,         ,      .

       ,      . ,               :    .      ,     .        ,        .

     ,    ,       !     ,        - .

    :  ,   ,  .          (Lebenswelt),    ,    ,       -  ()   ,    . (.     ,      ,      ). ,  ,    , ---    .

730

          .     .      . ,       .         .

,  (,  )       ,   ,     ,     (telos),          .    ,  " ",   "   ",      "  ".                          (telos)  .

,  ,    ,     ,      ..,      . (        ,      ).       ,      ,    ,      ,      . (.     :          ).  ,     ,  - . , ,            - ,    ,    .

       .   ,      ,        .        (, , ),      (,    ).  ,   ,    .    

731

    . ,    ,    ,   .  ,   , ,    ,   ,   ,    ,       . ,     ,   ,         ,          ,         [1].

1    ,   ,    ,      ,        ? .    ( ) ,      (    ),   ( )              .


 ,        ,         , ,                 (personal identity).          .         .   ,       .             . .    ( , " ")   (" "     ).

 ,    ,           .     ,            ,    ,        ,   .  ,           ,   .            ().


732

   ,        ,  ,    .   ,           . ,       (L Entre et le Neant, 1943)   ,         .        :     (intentionally),      .  ,   ,      ,   ,    ,  ,    ,         .  ,    ,  ""  (= ""   )     .        ,  -  ,    ,        .    ,                ,     . (    ,   .    ,  , -,   , , -,           ,    ,     ).           . ,  ,  .        .

         ,      .   ,    ,   ? , ,   ,     ,       ,    , -,    ,      , , -,     ,         .          ,    .     ,   .       .            .

733

  ,     ,     .

 ,    " " (mauvaise foi)             .

,           .           ,       .          ,      (Gerard de Nerval -   , Gerard'a Labrunie, 1808-1855,         )      (Vincent van Gogh, 1853-1890).   ,        .

         ,       .             .

       (Critique de la raison dialectique, 1960) (. .    !)        (? - ..  H..)   .     ,         - .         ,      - , , ,   .. -      .     ,     ""  ,    .    ""      .     ,       ,  ,   ,  ,        ,         (     ).   ,     ""    ,      -

734

   .     ,                . (          "- .    ,    - (counter-finality)  ).

,      (L 'Existen-tialisme et la humanisme, 1946)       ,      ,       ""  .  ,     ""       ,     " "   ,   .   ,    ""    (  ).      -       -      .

,        , ,   .        .          - ,     (Gabriel Marcel, 1889-1973),  ,     (Simone Beauvoir, 1908-1986),    (Karl Jaspers, 1883-1969)     .   ,    ,    ,      ,       .         ,    ,   ,        . ,       ,          [     - ..].

      -         -     ,   ,    ,    -

735

 .          ,    :  ?  ?   ?,           ,     .  " ,    -   ,  ,      ,  ,    ,  , ,   ,          " ( , Arne Garborg, 1851 - 1924, Tankar og utsyn,   ).

     ,         .

 ,      .    ,     - ,  " "  ,   ,       . , , .     ,       . (.    ,    ,       ,     ).        .   ,          .       ,      ,   .  ,      .       ,   ,   ,       .    ,    -   ,   . ,       .     , ,      ,     .

       .  ,    ,     ,        ,     . ,  ()    ( ,    ).

         .          ,  ""  ! 

736

  . ,  ,       . ,       - ,       .

      .     , .   ,        ,   ,       .         .     ,   .       . (.     ).


       -   -  ,  ,      .           .

     ,       ?           -  ,       ,  ,      ?

-,         ,      .














   -     

       [1].  ,   ? ,   , ,  ,  ,     .      !   "",   ,        .         ,   ,      ,  ,  ,     .

1    ,   - ..

737

     ,           .    ,     ,   ,        ,     .  - ""    ,       ,    .   ,  ,     ,   .      ,      .

   ,           ,  .    ,    "",   - "".        :  - , ,    ,    .


,     -       -     - .    ,   ,      .                .            ,              .

,       ,        ,    ,       ,   ,   ,     . , ,    ,      .  ,        ,        , , ,  ,     -  . ,         ,       ,     ,  ,     . ,       ,            ,    .

      ,      (   , Alexandre Kojeve,   , 1902-1968).       " ",   ,             ,     ,  .


738

  ,         .  ,       ,        ,   ,       ?

         ,     .  -   ,           .            .      ,      ,    .    ,     ,     .

             ,    ,        ,  ,    .           .

      ,  ,     .             (,  , Frantz (Omar) Fanon, 1925-1961,   ).                  ,    .

   (Simone de Beauvoir, 1908-1986)       ,        ,      40 .                .      ,      .        ,   .   " "   ,   ( " ").       ,   " " .  ,               .   ,     .

739

          .  ,   ,      ,         ,     ,  .                .              .    " ",       .

       ,        ,   .           ,  ,   ,          .   ,            ,       .

     ,     ,     .        ,    ,       .           ,              .        .



               .            " ",   .

      .           .   ,               .          .

740

, ,       .  ,   ,     ,     .  ,     ,       -  , ,    ,            .        ,      .  ,    ""   .        .

             ,        .     ,            . ,      .         ,       ,   ,           .



      (Luce Irigaray, 1932).      ,  ,  ,       ,      , -     ,  "" (otherness).

      ,        .   ,     -   .         .         ,     .       (equality-feminist),   -   (difference-feminist).

   ,     ,   .        ,            ?         .

741

     ,     ,       (!) .    -       ,      .    " ",              ,            [1].          ,  .        " ".          .   ,        !

1 . Ch. Taylor. Multiculturalism and "The Politics of Recognition". Ed. by A.Gutmann with commentaries by A.Gutmann, S.Rockefeller, M.Walzer and S.Wolf. - New Jersey, 1992.


  " "    ,        ,        . ,             (. . 23  ).  ,         ,    ,      .    ,  ,      ,           ( ),      (),       ,  ,    ,  .                 ,         , ,           .    .     ,   , ,           . ,     ,    (  )      .            .      .


742

 -    -     .        .    ,   .       (Realpolitik)        ,   .        .      .  ?  ?      ?       .          . ,     ? ?   ? ? ? ?  ?   ,      .         ,    ,           .      ,  . ,          ,           .

      (   ),   ,         ,         .         (. . 29  30).

    ""      (   )   .          .   ,   ,  ,             .

  ,     ,    (Seyla Benhabib, 1950),          Praxis Intertiational, , ,   ,  .       .       :  . ,       (Situating the Self: Gender, Community and Postmodernism in Contemporary Ethics. - New York, 1992).

743

      (  , Lawrence Kohlberg, 1927)  -  ( , Carol Gilligan, 1936   ) [1].

       ,           .   ,      ,          [2].          .      ,      ,    ,              - .   , ,  ,        .

1 . C.Gilligan. In a Different Voice. Cambridge, 1982. .  L.Kohlberg. Essays in Moral Development. - San Francisco, 1984; S.Benhabib and D. Cornell (eds). Feminism as Critique. Minneapolis. 1987; N.Fraser. Unruly Practices. - Cambridge, 1989.

2   , " ",     .


,   ,  ,     (       - ..).    ,         . ,         .      " ",           ,   " ".           ,          "" .      " ",   - " ",      "  " (universalistic situating-feminist)!

           .    ,   ,  ,      ( , )         .    


744

  : 1)    ,   ; 2)  ,      (.  ); 3)  ,   ()      (.       ,      "" (communitarians) [1]); 4)  ,       (,      ,      ); 5)       (),     .

1  -    {community values)   .


     ,           ,         .       ,  -      ,  -     .       ,              .           ( 3).            ( 2)                  ( 4).

 ,    ,       ,       .












 -    

             .           (John Rawls, 1921).     (A Theory of Justice, 1971)     , 


745

   .      " "  ""   ,     ,    ^^ . ,       "      ",              . ,      (,   ),             ?       ,        .          " ".       ,   ,           .

       ,     .       ,     ,      .       .     ,     , ,    ,   ,    ,       ?      ,        ,          ?    -         ,  ,           , -    .       ,        ,       .  ,        " ".

 ,   ,   ,   " " , ,        ,       .           .

746

 ,  ,     " "   ,             ,     .    , ,           ,  ,       ,     .    ,            .   ,     ,    (the difference principle).


 ,         ,     (       ).

           .   ,    ,  ,    . ( , ,      "").

         . ,        .

        ,      ,       ,   . , ,     ,       "" (.   ).   ,      (a coherence-theoretical perspective) :  ,     ,            . ,      ,     ,     .     ,               .

747

 ,            . ,      "" (coherent)            ?          ""  .  ,   , -, ,        ,        ,      .      ,       .   ,    , "      "? ,         .

            - ,    , , ,   .                  . (, , ,     - ,   ,     ; .       .)

   ,   ""   ,   ,   ,   ,       ""  .  ,    ,    ,               .   ,      .   ,      ,    ?         ()   ( )?

 ,       ,        (  ,   ).       ,     .

,          ,           ,             .       ,      -    (     ?),  ,           .              .



   (:  = , gnosis = )        .  ,         (, ).      ,  ,      ,      ,        ,    ,  ,        ,  , ,  ,     ..       ,           .  -    ,   ,     :         . (, ,  ,       " "    -       ).

748


            . (,           ,   ,        . ,    ,              "" - ,    ,     .   ,      (.10)     :      ,   ,     ,   !

             .      ,      ,     !        :  /  /  ,    ! ,      ,    .

        - ,      . ,        .   ,             ,              .  , ,    ,   ,    ,    ,  ,   . (    ,     ,     .   , ,     ,   ,    ,      ,   ,        .       ,      ,     ).

    ,  ,        ?    ()       ,        . ,     ,     ,     ,   .    ,                  . ,             ,  .  ""     ,   ,     ,       (.  ,            ).   ,       (   ,     ,    ).     ,             ,  .

749

""      (   , 12  ..-41)     (      ո, Axel Hagerstrom, 1868- 1939).   , ""    ,     (  ),      ( ).

 ""   ,               , ,          .  ""   ,         ,         .      , ,  .  ,                  ,    .        . ,                 -     . ,             .       ,       . ,  ,              .    -       ,              .

        ,         ,         .     ,      .  ,        ,          .

        ,  ,  ,          .

 ,       . ,   - ,     .     ,             . , ,   ,         .

,       . ,   (    ),               [1].  ,  ,                ,      .  ,         .  ,            ,            ,       .      ,       -



750

,         ,      ,   . ( ,           ,   ,         ).  ,             (  ,      ),  ,     ,    ,  ,     ,   ,  ,      .

1           .


,   ,   ,       (, ,    -)  .  ,    "   "  , ,  .  ""     ,      ( ) ""     ,  ,  ,    ,    .     ,     .  ,   ,     ,      .  -     ,  ,    ,             .  ,            ,  , ,        ,           ,    ?     ( -    ,  )        .  - ,     ()  ,      ,             "".  ,       ,   ,  ,    ,    .

   ,     , -,      ,    .














 30.   
 

                  .       ""    ?

  ,      ,      ,       ,    ,   ,   .      ,          .         ,  , , , , ,   .

        . ,        ,   ,  "".  ,    ,       (       ).   ,  ,      .   ,    ,          ,         .    . ,   ,            ,    .             .

          .         .               .

752

     ,  ,          " ".         ,       ( ).        " ": , /  .   , ,  ,   ,   . (.    ).        ,     ,    .     .    ,         ,   ,      .              .     " ",  ,             .             -   ,       .

        .     (, ),  (, )  .    (    )    ,    ,     .      .  -     ,         .     ,   ,    -   ,    .

  ,          (modernist -       - ..) .     ,     ,    .   ,     ,   , .

          .             .        .         .  " ",       " "    ,       .

,           ,        .   ,   - . ,         ,     "",     .        .          .    -     ,         .   ,      "" ,   , .            ,       .

753

       ,           .     ,       !           ,     . ,       ,          . ,      ,      .  ,      .    ,    .    .     .                .   -   ,      ,   ,  .      ,  (deconstruction),              .

    .      ,           ,           .             ,        ,         .      (Theodor W.Adorno, 1903-1969),   (Max Horkheimer, 1895-1973)  ()   (Herbert Marcuse, 1898-1979).       " " (),      .       ,     .            .            (post-modernists) (,   ).

      ,   ,       (Martin Heidegger, 1889-1976),   (Hanna Arend, 1906-1975)    (Jtirgen Habermas, 1929).    .      .    " "     [1].      , ,   .

1 . J.Habermas. The Philosophical Discourse of Modernity. - London, 1987.












  

 ,          . ,    ,    . 


754

              ,      ,   . ,  -      ,  ,    ,    ,     .

      .        .             ,        ,    .         .      : ,    .    ?    ?         ,    ?

  ,  -  (. . 29).       ,   ,     ,  "  ".  ,            (.     , Sein und Zeit, 1927).        "".           "".    ,        "". ,    ,         " ",           .

      .      ,     .          , ,     .       ,     . ,    .       .       ,          ,        ,  " ",   

755

 . ,        ,  -  (     ).            .  -     .       ,    ,          , -,     ,    ,   .

  -  (   )        ,        (, ).

       :       ""   !              ,    .           ,      . ,        ,     .

   ?  ""     ,  ,   ,     .               ,      .   " ", -    ,         .

     ,      . ,  ,    (an opening),    ,   .         .

  .     .  ,  ,  .         -,        .        .     .        -


756

        .   .             .    ,    .             ,   .      ,  .     ""      ""  .    ,       .               .

    , .    ,   -     .  ,    , ,    ,    .

 , ,     ,    !      -       .

      ,      ,       .  ,    ,    .

, -,        .                .         ,      ,   "",  .     ,           ,            .  -  "",        ,  .    " " (doppelt reflektvierte)  (    ,       .. - ..)     "  " (Heimat-Denker):  -

757

      ,     (logos)       (oikos).         (  ).

       .     ( ?) .        ,   . ,          .













  vita active

    (Hannah Arendt)       ,   ,     (Walter Benjamin, 1892-1940).      1906 .        ( ).  1920- .      ,   .         ,        Sein und Zeit.            .    1933 .        .         1940 .  ,        1977 .

       XX .      -  .  ,  ""  "", ""  ""      .       ,        "".

          ,     ,     .                .       ,  ,     .     ,     ,     ,         

758

  .             .          (1776),    (1871),       ,    (1956),             (1968).       ,   ,          ,        ,     .  ,     vita activa -  .    ,      .     ,  ""  ,   .

    ,            Vita activa [1].        ,   .

1 Vita activa      1958 .      The Human Condition. - Chicago.


      animal laborans,  . ,      ,   .           .   ,    , " " (life is lived).          ,  (oikos).       ,   .     .   despotes ()    .    ,     (.      ).

      homofaber,  ,      .     ,     (poiesis),    "",    .


759

     ,        ,     .        ,  " ",      .   ,    - ,     .      ,        .

   ,       ?  ,    XX        .     ,        ,   " ".      .    ""   .     " ",     .

       ,     .    ,              (The Origins of Totalitarianism, 1951).            ,   .  ,                  .          ,   ,   ,         .   (Fuhrer)         ,       .    -     !

      ,   .           .   ,    (   , Endlosung)      (pogroms),         .

760

  (Adolf Eichmann, 1906-1962)  ,      ""    .   , " " (    )        .        -  (a means-to-an-ends thinking).

  ,     .        ,       .         (    ),          XX .        ,                   .     - ,         " ".  ,          -  (     ),            . ,  " "     .   -    -   ,   ,        .        .         ,         .

     (   )     .       ,       ,    (temptation).  (modernity)    .      ,         .    "  "   .             .       -

761

 (hubris).    ,        .  ,             ,    .  XX          . ,    -      .      -      ,      .    ""       ,        .

       .         .  ,        .        ,       ,     .    ,   ,         (. . 21).              ,       .       "",   -  " ".             . ,        .    -     . -,      ,      ""     .

        .           ,   , ,   ,  vita activa    :          .    ,   .             -  [1].  ,    -


762

 ()  .           [. . 30]. ,  ""    ,   .      .   ,     ()       ,   ,       .

1 .  A.Granberg. Death of the Other. The Making of the Self and the Problem of the Ethical in Heidegger's "Being and Time". - Oslo, 1995.


 ,           .           .         .       (aletheia - -)   (doxa),   , ,     .  ,     ,    ,  doxa   aletheia .  ,      " " .    ,                .            .                .   ,  ,       (, phronesis),    ,         .  , ,      .           ,    ,      ,         ,  ,      .

         .  ,        ,      .            .       :      (communicative battleground),         -

763

      .           (self-realization democracy),           .    ()     .    ,    " ",    ,          ,   ,     ..   ,         .         ""  ""        . "...     ,        ,          " [1].

1 H.Arendt. On Revolution. - New York, 1963, p. 110.


    ,               , ,      .     ,          .    ,  .        ,     .    . ,  ,      ,         .      ?   ,        -     -       . ,  ,     .    ,        ,      .












   

      . ,    ,     (Hans-Georg Gadamer, 1900). , - (deconstructionist),    ,     ,   .

764

           .         [. . 19,           ].         [. , . 27].

     ,  (   )     ().        .  ,       (,   .),        .                ,    ,              .   ,         .  , ,   ,     .         "" ( )   ,       .

 , ,      ,           ,  ,   "",  ,   (shaped) .           (tensions)  ,  "  "   ,     ,      .    "" [1].       ,   ,      ,    ,  

1 Collins English Dictionary and Thesaurus. - Glasgow, 1993. - P. 285     "deconstruction" - "  ,         ,        ". - ..

765

   .  ,     ,         .  ,     -   .       , ,  ,         ( )   .  ""   ,    ,          .

    ""  ""  ,  ,      "" (modernity).  ,     (Bildung, formation),       . , ,       ,        ,   .         , , ,    (disciplining)   (homogenization).

       -       .     ,    .        - ,       .            (Wahrheit und Methode, 1960).

      -   [. . 19].  ,               .  ,              ,       ,     .      -          .   -                    .     ,       -

766

,      ,   " ".   ,         ( ) .      .

,          ,    .   ,         ,     [   - ..],          ,      .  , ,    ,   . ,         .

 , ,     . ,  ,     .   ,        -  , ,  .              . ,  ,        .     ,   ,   .

   , ,        ,    .       " " (Wahrheitsansprache),   .   ,     ,       .   , ,      ,   ,        [1].

1          " ",        ,   " "  "  ".    ,         " "        -  .


    ,  ,  ,               .   ,   ""     "" (Vorgriff der Vollkom-menheit) [1].

767

      - .

1.       ,       ,  ,  " ",      .      " ",    .        " ".      ,      ,        .     -  ,             [2].

2.   ( " ")      ,    .    ,       " ",    .      ,  ,     " ".     ,     ,       ,        ,      .     , ,   , ""   ,   ,     " "    " ",      [3].

1  ,    ,  , , ,    " "     ,      .
2              ,         . .         ,      ,    , . 29.
3    "-"    ,   " "     . .    " " (  )   " ".


           (" "), ,  ,    . ,      ,  ,    .  ,   


768

   ,   ,        .           .

        ,  .    ,      .  ,     ,    .        ,     .       "",     .     "",       . ,      "" ,  ,   ,           .  - ,    " ".     ,         . ""    "".      .       , "" - ,          ,     " ".        ,              ,    [1].  -,         .

 ,   " ",   .        ,        [2].      ,           .            -     -          "" .        .    ,      .

1 .      .
2 .   "  "    (          ).


769

,      .         " " .  ,         ,    ,     .        ,  ,   .     ,  , ,      " "       ,    " ".          .       .    ,     .

     .  ,       ,     ""   - .       .  ,   "  "           .       .














, ,  -   

  (Jacques Derrida, 1930)       .    ,       .     ,           ( -    ),        .    ,   "" [1],

1    . .. . -  .   . . - ., 1991.   ,  , ,  " -      ,       "",   ...    -    .    ,    ,   ". - . 87. - ..

770

     ,           ""    [1].

1 ., , De la grammatologie. - Paris, 1967  L'Ucriture et la differance. - Paris, 1967.    ""        .   (postmodernism)      "". . -  (1924), Jean-Francois Lyotard. La Condition postmoderne. - Paris, 1979.


        (writing),           "".    ,    ""  ,   ,     .   ,   ,   ,          . ,  ,       .       .    , " ",   "" (das Seiende).

   ""    "" (la difference).  ,          ,   ,  ,  ,  .     "", ,   ,              .

   ,      . ,   ,    ""     .

,    ,      .         .      ""    ,    ,    ,    ,     .    ,     .    ,     ,   , - .     ?

771


  (Michel Foucault, 1926-1984)        (Les Mots et les choses: une archeologie des sciences humaines, 1966).      :  -   .      -  .   -   ,        ,           [1].

1               . ., , -       J.Elster. Sour Grapes: Studies in the Subversion of Rationality. Cambridge, 1983,  -       N.Luhmann. Sozialle Systeme. - Frankfurt am Main, 1984.



  ,    "  ",       .    (episteme)  ,    ,  ,   .       " "  .         (Folie et deraison: histoire de lafolie a l'age classique. Paris, 1961).

  ""    , ,       ,     () .         ,    ,       ,       .  ,      : "", ,    ..

          .   ,   ,     "".     (committments)  ,        ,           .        ,   ,    ?      .        ,    -    .            ,   ,    ,   .     ,  ,   .

772

  (Richard Rorty, 1931)    [1].       (Philosophy and the Mirror of Nature, 1979)       (   )    ,      -           .       .            , ,   [2].    ,  ,    ""   . ,  ,  - [3].        ,       .      ,         .   "" ()      ,    ().         ( )    .  ,     .      , ,        .        (  ) [4],        .

1 . . 29.
2 R.Rorty. Consequences of Pragmatism. - Minneapolis, 1982.    . . 24.
3 .   (historicity)    ,  .
4  , .      After Philosophy: End or Transformation? Ed. by K.Baynes, J.Bohmann and T.McCarthy. - Cambridge, MA, 1987.


   ,             ,     .    ""   ,           (,  ). ,  -


773

,  ,     .     ,      ,    ,      .

,     ,            .      ,   ,      .                      .   ,     ,    ,    .      .    ,    ,      .    ,             . ,  ,        ,         [1].      (   )      .     ,     ,    .

1 P.Popmu. ,   .  .  .. - ., 1996.


 ,     (contingent).            . ""    ,          "",       .          .    ,       ,    .   , ,     ,       (     ).

774

      .           .     ,   .     .    ,   ""  ""    .      ,   .         , -            (,    ).

   ,           [1].  ,  ,      ,         (,     ).            (,    ) [2].     ,    ,       -    ,            [3].

1 ., , R.Bernstein. The New Constellation. - Cambridge, 1991. - Pp. 258-292.
2 ., ,     T.McCarthy. Ideals and Illusions. - Cambridge, MA, 1991. Pp. 11-42 (.      , Pp. 43-82,  , Pp. 83-123).

3    :         ,   ,     ?











  

   (, )     (, , , )   ,       .        ,  ,   .  (    )            " ".     ()     .


775

,    ,   .        ,      (, ).        " " (Erkenntnisinteressen).

           .              - .      ,    .


       ,    . ,    ,  ,   (interactive understanding),       -     .       [1],        .


1   ""    ,      " "         . - ..


,             , , .  -   ,          .

      .          .        .        ,      .

,  ,      ,       .      .

,     ,     ,        .       ,          ,    .   


776


       (  )        ""  "",   ()  .

       ,          .

 ,          ,     .         . ,       ,   , , ,   -    .

  ,     ,   ,     - ,   .        -    ( ).  -  ,  ,        ,      ,    .

        ,  ,       .      ,                   "" .        "".   ""      .                .       ,        . ,      ,     , , ,    ,            .         (    ).   ,      (,   -



777

)      . , ,     ,     ,     ,   ,   ,      .

        (causes)     (reasons).    , ,   .         ,         ,         . , ,        .  , ,   ,      .      ,          .           ,   ,     !         ,        .

,  ,           (   ).  ,          ,        ( ).     ,      ,   ,  ,  ,         ,       (     ).   () ? (    ?)         .

  ,             ,        [1].

1 . J.Habermas. Theory of Communicative Acts. - Boston, 1987.

778


  ,       .            . ,         ,     ,       (- ).

  ,     .                  " "     " ".      -      , ,  ,     .      ,      "" (      , Xerxes, . 519-465  ..).         ,  ,            ,  ,         .              ,  ,     .     ,  ,  "" ,  .

 ,  ,   ,    ,      ,  ,   ,   - . ,        .  ,         .            . -        ,     .  ,       . , ,  ,  ,      ,    " ". ,       ,     ,  .

        ,     ,    " "       .            .

779


             .      , ,  ,          .            ,     . ,  ,      ,  ,             .      ,        ,              .

 ,       ,     .     ,      ,    ,       .            ,                 .

  ,            .         ,        ,        ,     .     ,                      .

      "" .  ,         .  ,      " "       ,    ,      .   ,            ,    .   ,  -

780

 ,         ,       .           .

   ,  , ,     ,     .                "  ".  ,          ,   .     ,      ,   ,      .   [ - ..]  ,    .     ,     .

       :  .        .

 ,    ,       . .      ,  IQ (  - ..)   .              .    ,   ,             [1].

1 . G.Skirbekk. Rationality and Modernity. - Oslo, 1993.


       ,        .        ,   ,        .                ,        .

     ,     ,   .    ,     , -   .  , ,   , -     . -


781

       ,        ,      .      .         ,    .      .        ,        ,   .         ,       .         ,                  .     ,     ,  .    " "  ! ,      .    ,        .   ,                   .  ,      .       ,      ,    ,  . ,    ,         .











 
 ,  
 
      

 .. 
.   .. 
  .. 
  . . 
 .. 
  ,   "   "".
   03185  10.11.2000.
- 
 77.99.02.953..005750.08.02  21.08.2002.
   24.12.98.    18.06.99.
 60x90/16.  .  . . . . 50.
 50 000 . (3-  20 001-30 000 .).   6585
   "".
119571, , . , 88,
   .

. 437-11-11, 437-25-52, 437-99-98; ./ 735-66-25.
E-mail: vlados@dol.ru
http://www.vlados.ru
            ,     . 214020, , . , 1.


